^*w Ut^V^^^SA^ /, TRACTATUS DE INCARNATIONE. A,1 PRiELECTIONES THEOLOGIC^, QUAS IN COLLEGIO ROMANO S. J. HABEBAT JOANNES PERRONE E SOCIETATE JESU , IN EOD. COLL. THEOL. PROF. IDITIO LOTANlEIfSIS , DILIGERTBR EMEIfDAT4 , ET VARIIS ACCESSlOniBDS AB AUCTORE LOCDPLETATA. VOL. IV CONTINET TRACTATUM DE INCARNATIONE ET DE CULTU SANCTORUM. LOVANII , TYPIS ET SUMPTIBUS VANLINTHOUT ET VANDENZANDE, mflVEHSlTATIS CATHOLICA TTPOGRAPHORUH. 1839. ■1^1 ■.■'|i«nT/i TRACTATUS DE INCARNATIONE. PROOEMIUM. 1. Manifeste magnum estpietatis sacramentum j inquit Apos- tolus , I Tim. III, 16, quod manifestatum estin carne , justifcatum est in spiritu y apparuit angeliSy prcedicatum est gentibus y creditum est in mundoy assumptum est in gloria. Ast ipsa mag- nitudine sua mysterium lioc imbecilliorum oculos perstrinxit , qui Dei opera ex proprio sensu dimetiri solent. Quare quovis tem- pore acerrimi dominicae Incarnationis hostes prodierunt ; qui in duas classes dispertiuntur ; alii enim ipsam penitus rejiciunt , alii germanam dominicae Incarnationis fidem labefactare adnituntur. In primo censu veniunt Hebraei et increduli , et qui his fere annis iis suppetias tulerunt rationalistae ; in altero vero haeretici diversoe denominationis. ^ . i T^^n 2. Cum nobis negotium sit adversus utrumque hominum genus, ideo majoris perspicuitalis gratia tractationem nostram in duas praecipuas partes dividimus ; in quarum priori ea omnia complec- timur , quae ad Messiam referuntur ; in posteriori , quae ad Chris- tum ipsum seu incarnatum Dei Verbum ac totius mysterii oeco- nomiam spectant. 3. Si qua porro est theologiae portio , quae curas nostras , stu- dium ac sedulitatem postulet , primas profecto haec sibi vindicat , sive adversariorum numerum , impetus atque constantiam spec- tes,sive rei ipsius, de quaagitur, gravitatem atque difficultatem. Deo propterea auspice , magna animorum alacritate et conten- tione ad propositum nobis fidei certamen descendendum est , ab 60 auspicantibus , quod primo loco proposuiraus. PARS PRIOR. DE MESSIA , ADVERSUS HEBRiEOS. 4. Quae ad Messiae doctrinam referuntur, revocari possunt ad ipsius promissionem et expectationem , ad ejusdem adventus T. IV. 1 TRAOT. 1)E I]VGAR]\A.TiO]\E. epocliara , munia et oflicia , acl personam denique in qua Ij^c omnia effectum sortita esse conspiciuntur. De singulis propterea lotidem capitibus ex ordine agemus. CAPUT I. DE MBSSliE PROMISSIONE ET EXPECTATIOWE. 5. Duplex distinguitur error circa hunc articulum ; quo- rum alter eorum est , qui negant unquam fuisse a Deo Messiam promissum atque ab Hebraeis expectatum ; alter vero est eorum, qui , utroque dato , tum scilicet Messise promissione tum expec- tatione , sub Messiae tamen nomine non peculiarem ac delermi- natam personam , sed quemlibet temporalem liberatorem desig- nari autumant. Prius adstruunt illi omnes ex Germania prae- sertim (1) , qui nuspiam in Sacris Litteris , multo vero minus in (1) Jam sub finem seculi elapsi , quo longe lateque cuncta innovandi capido et receptae fidei fundamenta ever- tendi furor in Germania animos Pro- testantium ioTaserat ac diiFundi coe- perat , hoc commentum orlum habuit, opinionem scilicet de venturo Messia non incidisse Hebraels ante Davidem ; tum vero sub hoc bellicosissimo rege, cum eorom nomen et potentia valde excrevisset , in spem eos venisse , fore ut totios terrarum orbis polirenlur im- perio ; atque eos hunc regem , sub quo istud falnrum esset , suum sibi consti-' tnisse Messiam^ solo imaginationis aestu ductos. Scripsit integrum librnm de hoc argumento Henricus Slephanus , qui editus est Norimbergfe anno 1787. Imo eo res progressa est, ut Harlemi in Hol- landia societas theologorum anno i^Q'^ prxraiam proposuerit ei , qui melius solvisscl problema : E xlentne prophetioe in /^. T, ipsum Christum proprie con- cernentes. Scriptam porro super lioc argumento societatiobtulit Joan. Kony- nemburg , quo negavit ejusmodi exis- tere prophetias , ac pracmium tulit.Hacc autem lucubratio poslea tjpis edita est ; cumque eam recensuisset Eichhorn , Bihlioth. tom. vii, pag. 334, prae- missa ejasdem historia et occasione , addit, rem hanc, de qaa in HoIIandia ejusmodi dubium vigaerat , nuUa in Germania excitaturam fuisse quaestio- nem , de qua nihil novi jam posset dici , quae plene discussa summa cum liberlate jam a quinquennio hic defensa esset. Gfr. Joan. Nep. Alber, e Sch. Piis, Inslitut. hermeneut. Scripturce Sacrce, Pestini 1817 , tom. i, Prolegomena , pag. 4o et seq. Idem paradoxum , de consolatrice spe concepta a JudsGis de Messia subsequenlibus temporibus, jam pridem Voltaire effalierat in opere , cui titulas : Fragmens sur divers sujets, par ordre alphabitique , art. Messie, opp. edil. Genev. 1777, tom. xxvin. PART. 1. CAP. I. DE MESSIiE PROMIS. ET EXPECT. 6 Pentateuclio ejusmodi promissionem reperiri affirmant, Messiae autem expectationem non esse nisi consolatoriam quamdamspem postremis Judaicse Reipublicae temporibus invectam ex perperam intellectis obscurioribus quibusdam prophetarum locis. Ex hoc principio aJter prodiit error , quem non ita pridem adstruxit Sal- vador ; qui contendit , nullum peculiarem ac det^rminatum Mes- siam in lege promitti , sed generatim quemcumque temporalem salvatorem, qui populum Israeliticum a servitutis et oppressionis statu in libertatem vindicaverit atque tutaverit. Ex quo infert, tot jam advenisse Messias , quot populo suppetias tulerunt eum- que liberarunt, non solum ex Hebraeorum gente, verum etiam ex exteris gentibus , licet idololatris ; cujusmodi inter ceteros fuit Cyrus, qui in "Scripturis Christi seu Messiag nomine donatur. Quo sensuvere dici posset, tum Messiam advenisse, tumadhuc esse venturum (1). 6. Ab liis parum abludunt Sansimoniani , qui fabulantur, per Messiam non significari nisi quemhbet pohticae hbertatis asserto- rem ac propagatorem , vel etiam humanae naturae moralem res- tauratorem ; qui naultiplex pariter esse potest , quandoque etiam femina (2)^ 7. Hos quidem omnes possemusjure contemnere , nisi iis arma suppeditassent rationahstae , qui fucatae cujusdam eruditionis ap- paratu totam Messiamsmi ^ ut vocant , seu Christoloyice Ju- dceorum doctrinam labefactant. In istorum enim hypothesi non esset Messias nisi fundator aut conditor cujusdam idealis regni (1) Hist. des institutions de Moise quella che usano i sansimoniani , et du peuple hebreu, par J. Salvador, quando dicono di andar cercando non Paris 1828 , t. iii, II part. liv. iv, Des pur la femmina libera , ma la fem- nroph^ties politiques de Moise et des mina MessiA. lUoro capo neW udienza Messies, de' 28 Agosto i832, dove fu condan- (2) Recolanturquaescripsimns, vol. II, nato , egli e la sua setta , come rei di Tract. de Deo , n. 287 , not. 2. Cfr. pubblica oUraggiata morale , non du- Rosmini , op. cit. Frammenti di una bitb di dire : che egli credeva essere storia d'eir empietd, Mil, 1 834- p. i65 : H precursore di questa femmina Mes- Una nuova forma , inquit , di questa sia , come S. Giovanni e stato per antica deificazione della carne , parmi Qesit !! ^idi, versiolat, ad calcem vol, 1. 4 TKACT. DE INCARNATIOKE. felicissimi , quasi aureae actatis a prophetis varie descnpta; et genti judaicaepromissse, tummaxime iilius verorum Deicultorum socie- tatis ad honeste beateque vivendum in terrarum orbe instituendce, et in vita futura continuandae novaque felicitate ornandae ; cujus spei semina in V. T. libris sparsa reperiuntur (1). 8. Ut igitur ejusmodi commentis obviam eamus , et fundamen- tum praejaciamus eorum , quae in priori hujus tractatus parte dis- ceptanda erunt , duo a nobis constituenda sunt : 'primo quidem ostendendum est , aliquem Messiam fuisse a Deo promissum et quovis tempore ab Hebraeis expectatum \ secundo promissum hunc Messiam peculiarem , unicum ac determinatum esse. Postremus enim error^ qui versatur circa Messise qualitatem , commodius disjicietur , cum recurret sermo de ejusdem muniis et officiis. PROPOSITIO I. Aliquis Messias fuit a Deo in lege pj^omissus et quovis tempore ab Hehrceis expectatus, 9. Aliquis enim Messias fuit a Deo in Lege (2) promissus at- que ab Hebraeis quovis tempore expectatus , si l^ id perspicua os- tendant Scripturarum , praesertim vero Pentateuchi oracula ,* si 2° idipsum confirmetur ex perpetua ac nunquam interrupta He- braeorum tum antiquorum tum recentiorum traditione , nec non traditione omnium ferme populorum. 10. Jam vero ad Scripturarum oracula quod attinet, nota sunt quae Deus , Gen. III, 15 , serpenti seu potius daemoni sub ser- (1) Ita passim rationalistae et biblici mulis fixrlxitecs ©eow, etc, non aliam neoterici. Cfr. Wegscheider, InsL theol, Hebraeis regni Messice ideam inhaesisse , christ. dogm, § 120, n. (i); qni ta- quara regni temporalis tbeocratici , mo- men perperam pro bac sententia citat dis omnibus evincere nititar; et, quod Scboettgenium , qui e diaraelro ipsi ad- magis mireris, pag. 108, hanc eamdem versalur, ut postea videbimus. B. Koppe opinionem Jesum ipsum concepisse! in Novo Test, grceco , perpetua an- (2) Sub generali Legis nomine , ut notatione illustrato , Gotting. 1791 , notum est , veniunt quinque Moysis vol. VI , excursn i , ad Epp. ad Thes- libri, atque boc sensu adstruitur pro- sal. De regno Christi in N, T, for- positio. PART. I. GAP. I. DE MESSI.li PROMIS. ET EXPECT. 5 pentis larva lalenti comminatus est his verbis : Inimtcitias po- nam inter te etmulierem^ et seme?i tuum et semen illius ; ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaheris calcaneo ejus, Quae verl»a merito passim 7:poz£U(xyy£%ov vocantur ; illis siquidem primo Deus spopondit , per semen mulieris caput deceptoris , daemonis nempe , aliquando contritum iri ; hominem autem in Hbertatem asseren- dum ab illa servitute , in quam misere per peccatum se conjoce- rat. Ita oraculum istud universa intellexit antiquitas. Etenim Sap. II, 24 hgitur ^ invidia diaboli mortem intrasse in orbem terrarum; Christuspariter, Joan. VIII, 44, diabolo protoparentum lapsum adscribit; clarissime vero Apoc. XII, 9 dicitur : Etpro- jectus est draco ille magnuSy serpens a?itiquus , qui vocatur dia- bolus et satanas , qui seducit universum orhem. Hinc passim a Judaeis malorum daemoniorum princeps serpens vetus vocatur (1). Documenta , quae evincunt eamdem traditionem viguisse apud antiquos Asiae populos , suo loco dedimus (2j. Nullum itaque du- bium esse potest , quin citato loco agatur de lapsu , ad quem pro- toparentes a dsemone inducti sunt , ac propterea de eorumdem , imodetotiushumanigenerisa peccati acdaemonisservitute, futura liberatione per promissum Salvatorem seu Messiam (3) . 11. Nec destitit Deus sequentibus temporibus ab hujus pro- (1) Mi)D"ipn U^n^n. Loca escrip- et les fins de la prophetie , Irad. de . ^ , 1, . T^. . rangl. Paris inSi, tom. I, discoarsiii, tis Jaaaeorum colleeit Lisenmeneer m n y » i , _, ° , - _P - pag. loo, Du fameux oracle de la op. mscnpto : Das entdeckte Juden- /^ , t^ • • . i , T 7 . , 1 uenese^ ui, i5;qui panter copiose de ihum, seuJudatsmus detectus.Yoi, j, , . j. . tt. i tvt. i .. noc argumento disserit. Vid. iNicolai , ^*,-,. ' „o S. J.Sul Genesi, lez. xxvii , xxvni. i (2) lom. iii, 38o,not. i. ti a »j.j rrt t r /ox T- 1. 1. . ,1 rerperara Ammon, j&iM. ZAeo/. II, 4q {e>) hruditam dissertationem de hoc , ... ,.. et seqq. hoc vaticinium , joro/e»aw^e/?V nomine insignilam , de universo horai- argomenlo dedit Cornel. de Hase, in- scriptam : De protevanqelio paradi- . r». . •» . . 1. num et serpentum ffcnere reclius qaam staco JJtatribe , in novem capita dis- , ... . . ,.. , ., . , . , ^ , ^e uno ex muliens posterilate intclli- tnbutam,ubi hoc, ut vocat, C/racM/M«t , i. ^^ , , . gendum contendit. Qaod commentum oraculorum , oroni ex parlc versat ac • ,. r^ r. r^. , . „ ' rwii 7 , . lamdiu everterat Pctrus LuDajas, Diss. tuetur. Prostat m 1 hesauro theoloqico- r> n 1 1 tt i . rr,, 1 .j , . . o II 7 . . . '"' ^^ Republ. Hebrwor. m Thesauro pnilologico stve ibylloqe dissertattonum tt ,. . o » A .1 j 1 n ^ Ugohni, tom. iii , pag, biQ, et pae. etc.Araslelod.i7oi,vol.i,fol.pag.67 g^q et seq. el seqq. Cfr. etiam Sherlocl, Dttsage ^ ^* b TRAGT. DE INCAHNATIOWE. missionis fide identidem in hominum mentibus insculpenda , ut viva semper servaretur; imo quo propius accedebat implendae hujuspromissionis tempus, eo clariora etillustriora edebat oracula, ut hac spe homines recrearet ac solaretur. Etenim , Gen.XII^ 3 ; XVIII, 18; XXII, 18,promisit Deus Abraham,inejussemineomnes gentes benedicendas fore. Quas promissiones item, Gen. XXVI, 4 et XXVIII, 14, IsaacetJacob renovavit. Agi auteminadductislocis de benedictione per promissum Salvatorem obtinenda , patet ex constanti Hebraeorum sensu ac traditione ; juxta quam Apostolus, Gal. III, 8 , eam de Messia exponit, dicens : Providens autem Scriptura , quia ex fide justificat gentes Deus , proenunciavit Abrahce : quiabenedicenturin te omnes gentes ^ et clarius etiam V. 14. Ex quibus verbis exploditur expositio neotericorum docen- tium verba promissionis Dei significare tantum futuram propaga- tionem cognitionis Dei inter gentes per Abrahse posteros. Idem aperte confirmatur ex celeberrimo Jacobaeo oraculo , nec non ex ceteris prophetarum vaticiniis , in quibus tempus , locus promissi Messiae nec non ejusdem Messiae proprietates , munia et officia distincte praenunciantur ; quoe inferius singillatim expendemus. 12. Atque hinc factum est , ut omnes Judaeorum sectae , Pha- risaeorum nempe , Sadducaeorum , Esseniorum , Ilerodianorum ex antiquis , atque ex recentioribus Karai tarum , qui traditiones res- puunt (1) , et Rabbanitarum , qui eas una cum Scriptura reci- (I) De antiquis Judaeoram sectis ditiones oraies , in opere thalmadico scribit Flavius Josephus , Anliquit. comprehensas, amplectantur , qaas ve- lib» XVIII , cap. II. De lecentioribus in- lut fidei et vifae regulam pari pietatis tercelerosagit Joan, Bened.Carpzuvias, aiFectu cuni lege scripta sascipiendas in Introductione in theologiamjudai' at(jue observandas credunt. Karaei vero cawi, quain prajfecit novae a se adorna- iu Orientis potissimum regionibus co- tae edilioniPw^fzonis/^f/e* Raym. Mar- gniti sunt; legem oralem et traditio- lini , Lips, 1687, cap. iii, iv et v ; in nes thalmudicas omnes rejiciunt , nec qaibas ostendit , sectam Rabbanitarum aliud fidei fundamentumrecipiunl(|uam Pharisaeorum esse propaginem , Karat- Scriptaram Mosis et Prophetarum. De tarum seu Karoeorum , surculum esse Karaeiscfr. Diss. Jac. Triglandii et Diss. Sadducajorura. Per Europam longe la- Levini Warneri, in Thesauro Ugolini , teque diffasi sunt Rabbanilas , qui prae- tom. xxu. ter Mosis et prophetarum scripta tra- PART. I. GAP. I. DE MESSIyE rROailS. Ef EXPECT. 7 piurit, unanimiset concors sententiafuerit circa Messiae articulum . Hinc factum pariter est, ut Samaritani, etsi longe ante captivi- tatem babylonicam a judaica tribu fuerint separati , nec alios libros prneter Pentateuchum , ut plerisque saltem eruditis pla- cet (1) , tanquam sacros admiserint , attamen et ipsi fide ia Mes- siam promissum nutrirentur, ut patet ex Joan. IV, 25-29 et 42. Hinc demum factum est, ut neque Christus neque Apostoli dis- putare circa ejusmodi promissionem aut expectationemaliquando debuerint; cum omnibus ea aitatepersuasum fuerit , tum promis- sum a Deo Messiam fuisse , tum ejusmodi promissioneiu omnium votorum objectum fuissej ut ex levi Novi Testamenti inspectione compertum fit. 13. Adeo vero pervulgata erat haec Judaeorum persuasio , ut percrebueritper omnes regiones orientales ; id testantur Suetonius et Tacitus. Prior enim scribit : Percrebuerat oriente toto ^ vetus et constans opinio , esse in fatis, ut eo tempore Judoea profecti rerum potirentur (2). Alter vero : Pluribus persuasio inerat , inquit^ antiquissacerdotumliteris contineri^ eo ipso tempore fore^ ut valesceret oriens , profectique Judcea rerum potirentur (3). Quare receptum erat ex antiqua traditione iUud gentium omnium orientalium theologiae principium de mediatoris alicujus expecta- tione ad perturbatum ordinem inter Deum et genus humanum restituendum. Quapropter , inquit Plutarchus , et antiquissima hcec descendit ex theologis et leijislatoribus tum ad poetas tum ad philosophos opinio y quce a nullo certo auctore habet principium ^ pcrsuasionem autem firmam et indelebilem, nequein sermonibus tantum , neque in traditionibus ^ sedin mysteriis ct in sacrificiis et apud barbaros et apud groecos multts in locis pervidga- tam , etc. (4) , nempe de Mediatore inter duo principia , quem (l) Cfr. Joan. Morinus, jE^^rerciVa^eoM* (3) Hist. lib. v, cap. i3. ecclesiast.in utrumque Samaritanorum (4) Aio kcc) TrecfcrxXenos eiur^ xetTU- Pentateuchuvi , Paris. i63i , Exerci- sn» ix. ^ioXoyui kai vo^o^iTut tii rt tat. I , § 8 ; Jahn , Archceologia bi- n-cttjTeif Keu jy ^t yrirTty tr;^v- (2) Saelon. iu Fespas. cap. 4, edit. fav xec) ^trt%oiyit7FT09 , ovk iv Xoyon Taur. 1824, opp. tom. 11. ^c»o»; ovVt iv S n>U^» yn : y^i^J)^ ^^"»' 5; xxx, 9; xxxm, i5; Ose. sen : Expirarunt omnes termini^jam "* » ^ 5 Zacch. iii , 8; vi , 12 , nbi no- nullus Messias pro Israde, Et bic de- ^^^ ^'^. ^^ ^essia dictam, prehenditar mala fides Salvador, qai (3) Agg. 11, 6-9, 21-23; Zach. 11, tamen magni facit aactoritalem Thal- ^.^^ . i„ ^ 8-10 ; vi, 12 et i3 ; Mal. 11, mudis. De Thalmude inter ceteros legi 1« . m ^ 6 . „| ^ i3-i8. 14 TRAGT. DE INGARNATIONE runt, itemque in libris apocryphis illam feliciorum temporum spem universe adumbratam videmus (1) , 5° at in Danielis va- ticiniis pressius definitam novisque augmentis cumulatam. Inhis enim imperium aliquod describitur ideale theocraticum , quo syinbolice adumbratur ficta filii hominis ( U^JK "l^ ) persona , Judseis destinatum (2) ut quinta orbis terrarum monarchia (3) , post multas calamitates eventura , eaque asterna et immutabiiis , et cum mortuorum resurrectione et judicio extremo conjuncta (4). Iste vero filius hominis , qui in nubibus apparens fingitur (5) , pro symbolo totius monarchiae quintae , non pro Messia habendus est. Ita rationahstae (6). Ergo Messiae promissio et expectatio non est nisi vana spes idealis , orta ex melioris conditionis desiderio , ac prophetarum poeticis fictionibus fota (7). 25. Resp. Neg^ ant. Quod consutum non est nisi ex ludicro imaginationis aestu absqueullo documento; cui facta luculentissima adversantur; quodque Sacrae Scripturae evertunt, traditiones ju- daicae gentis et traditiones omnium populorum explodunt ; ut partim ex allatis documentis constat , partim vero ex dicendis apertius constabit. 26. Ad \^^ Neg. suppositum^ gratis ab adversariis confictum , quodque seipsum destruit, opinionem scilicet de Messia informa- tam esse e spe meHorum temporum. Ea enim informata est ex Dei revelatione , quae , Gen. III , homini lapso promisit repara- torem non temporalem , seu felicis regiii et aurei seculi fundato- rem in sensu adversariorum , sed spiritualem , qui nempe dae- monis destrueret imperium , et veram refigionem instauraret et redintegraret ; prout illud oraculum , uti jam diximus , et universa intellexit antiquitas , et traditio nobis significavit. Nec (1) Soplion. III, 9-20; Is. Lx , Lxvi; apocryphoruni commernorat. Agg. II, 6-9; Zach. xii-xiv;Mal. 111, (2) Dan. 11, 44 et 4^} vii , 27 el 1-6; 19-24; I. Mach, 11 67; Bar. iv , seqq. 21 et seqq. v; Eccli. xxxii , 18 et 19 (3) Ib. 11 , 44 > ^" ? ^6. et 33; XXXVI , 12-17 ;xLiv , i3; xLvii, (k) Ib. xii , 2. 11; Tob. xiii , 7-18; XIV, 4-7; " (S) V" > ^3 et 14. Mach. II, 18. Quinqae hi poslremi (6) Cfr. Wegsch. § 120, not. fc. libri ii sunt, quos adversarins nomine (7) Ib. § 5o, not. c. PART. I. GAP. 1. DE MESSI^ rROMIS. ET EXPEGT. 15 aliam Messioe nolionem ingeruntpollicitationes Abrahaeceterisque patriarcbis fact£e in locis Gen. citatis : hi sernine tuo bene- dicentnr omnes gentes terroe ^ ^qy fidem in Messiam , ut exponit Apostolus , Gal. IIL 8 ; quem rationalistae bono animo ferent , ut ipsis praeferamus in Sacrarum Litterarum expositione. 27. Ad 2™, Neg. iterum ;, tum quia expectatio Messiae longe Davide anterior est^ tum quia Davides ipse saepissimein Psalmis de Messia rebusque ab eo gerendis loquitur , Cbristo ipso tes- tante , Mattb. XXII , 42 et seqq. Luc. XXIV , 27, 44, testantibus insuper Evangelistis et Apostolis passim , fatentibus ipsis Judaeis, qui plurcs Psalmos de Messia semper intellexerunt (1). Si igitur ante Davidem Scriptura loquitur de promissione et expectatione Messiae , si Davides ipse ssepe de eodem Messia loquitur , evidens est non ex divisione Israelitici imperii spem ortam dc aliquo Mes- sia ex Davidis posteris nascituro , nec sensim coepisse Hebraeos divinare^ ut profani bomines loquuntur , felicis tbeocratiae futu- rum instauratorem , multo minus ipsum Davidem in vitam res- tilutum iri , juxta parsismi doctrinam (2). (l)Cfr. Raym.MarlinijOp.cit. part. H, exspectatio de redituro ultima mundt disl. I , cap, "i^ , § i4 et seqq. part. iii, cetate rege vetere Paschuian , Gustaspi disl. 3, cap. i5, § i , et alibi pasgim. filio , quo Gustaspo regnante atque fa- (2) Sic enim Rosenmiiller in Scho- vente suam doctrinam promulgaverat liis in P^, T. part. iv , vol. ii , Lips. Zoroaster. Illum igitur Paschutan , i8io, ad Ezecli. xxxiv, 23, indicalis quietipseolimdoctrincB Zoroastrianos ejusd. Ezecli. xxxvii , 2^ et Jerem. in provincia Vardjemguerdiana mi- ixx, 9; Ose. III, 5, locis, in quibas nistrum seprcehuerat , credehantPerscB Messias Davides appellatur , scribit : extremis temporihus veterem ac puram Atque locis hisce significari illum ip- religionis doctrinam priscumque Per- 8um veterem Davidem , quem spera- sicum regnum ita esse restituturum , rent futuro aliquo tempore regnum ut omnium ahundantia et prosperitas priscum , sed multo amplius atque atque pax universa terrarum orhem augustius restauraturum , minime im- sint heaturce. Vid. M&moires sur di- prohahile fuerit. Alere enim poterat verses antiquitSs de la Perse , par Sil- ejusmodi spem , opinio illa veterihus vestre de Sacy , Paris 1793, in-^- P* 94 communis fere , de rerum omnium seqq. Veruin enim vero quis ignorat , avoKaTUTTua-tf , revohentihus sese et Zoroastrum plura transtulisse in libros rediturtscetatihus, Certehuicopinioni suos ex libris Judaeorum? Doctrinam consentanea erat veterum Persarum yero palingenesis ei apocatastasis non 16 TRAGT. DE INGARNATIONE. 28. Ad 3™ , neg. ex causa , quam adversariiautumant, factum esse, ut Judaei/^w^rerew^propioremspeihujus implendae conditio- nem ; sed eo ferventiori desiderio praestolabantur Messiae adven- tum , quo ad exitum suum properare videbant terminos epochae ipsius adventus. AHoquin multo magis debuissent Messiam expec- tare sub finem regni Israeiitici , aut regni Juda , adeo debiUtati ab Assyriis et Chaldseis , potissimum vero sub Antiocho Epiphane. Attamen nemo per id temporis vel suspicatus est de Messiae ad- ventu. Contra vero sub Herode omnes tenebantur hac expecta- tione, ut suo loco ostendemus. Diversae autem hujus agendi ra- tionis quaenam causa esse potuit in adversariorum hypothesi ? Series igitur factorum stultum systema rationahstarum ehminat ac plane subruit. 29. Hoc autem amoto fundamento , ruunt quse vere finxerunt adversarii de notione theocratiae , de novo ac fehcissimo impe- rio , de fehciori temporum spe a Prophetis et hbris apocryphis ( deuterocanonicis ) adumbrata. Haec enim omnia , supposita Mes- siae promissione atque eixpectatione tanquam basi et fundamento, riteque intellecta , ut postea exponemus , bene cohaerent ; pro- missione et expectatione sublatis , nulla amphus ratione subsis- tunt. Ahud quippe est , rei veritate posita , eam diversimode ex- ponere et amphficare , vel etiam prout est perperam intelhgere, quod plerisque carnahbus Judseis contigit , sub finem praesertim ipsorum reipubhcae , ut enucleatius declarabiraus ; ahud vero est, rem totkm de suo , ac solo imaginationis ferventioris aestu sibi confingere. Hoc enim postremum nonnisi paucorum est , nec nisi ad tempus contingere potest ; ac facile evanescit. Expectatio autem esse nisi corraplionem doctrinae jamdia seraper faisse a Judaeis de Messia filio apad Hebraeos receptae de fatara cor- David , non aatem de ipsa Davidis ve- poram resarrectione , at sao loco ex teris persona , at inflati ac vani ejas- Job. XIX, 25 et seqq. liqaet? Sane modi homines aatamanl,ostendit Mar- Ezechiel , Jeremias , malto magis Oseas tini op. cit. part. iii, dist. 3, cap. 3, § i5 ipsnm Zoroastram praecesserant jaxta et seqq. Cfr. item Sanctias S. J. in saniores criticos. Cfr. Feller. Z?tc^ .^/«f. Ezech. in banc locnm. arl. Zoroastre. Porro cit. loca intellecta PART. I. CAP. I. DE MESSIjE PKOMIS. ET EXPECT. 17 Hebrseorum perpetua fuit ac totius nationis , nulla secta excepta , ita ut adhuc perseveret (1). 30. Ad4™, neg. Nec enimincitatis Danielis locis sermo est de imperio 'dYi(\\ioideali theocratico^ sed dere«Z^regno Messiae, quod in aeternura , ut ibidem dicitur perstare debebit, consumptis mo- narchiis illis pristinis , quse viam quodammodo juxta divinae pro- videntiae ordinem ipsi paraverant, ut ex historia compertum est. Quod si quasi Filio hominis , qui cum nubibus veniebat , ut le- gitur, Dan. VII , 13 et seqq. et qui usque ad thronum Altissimi pervenit , data sunt potestas et Iionor et regnum , et omnes po- puli , tribus et linguae ipsi servire perhibentur ; si potestas, quae ei confertur , est potestas aeterna , quae non auferetur et regnum ejus non corrumpetur , patet , plane distingui Filium hominis a monarchia^ quae eidem traditur. Nec obstat quod in visionis istius expositione dicitur , v. 18 : Suscipient autem regnum Sancti Dei altissimiy et ohtinebunt regnum usque in seculum et seculum seculorum. His enim verbis significantur omnes illi popuh , tribus et linguae , qui ex v. 14 servient Fiho hominis, id est , Messiae , quique ejus regnum seu Ecclesiam constituent , prout contextus exigit ; ahoquin hic absurdus sensus exurgeret : Monarchia serviet monarchiae (2). Hinc de pecuhari persona, non autem de symbolico emblemate , ut adversarii existimant , tota antiquitas, quae dicuntur de Filio hominis ac praecise de Christo, exposuit et explicavit (3). (1) Hic animadvertendum est , fic- faerit constans Judaeorum hujus loci tiones poelicas valum graecornm et lati- Danielis expositio. norum nunquara integras nationes per- (3) Ibid. Gfr. praeterea Schoettgenius, vasisse , multo minus perj)etuo et ^TorcBAei&roicfP, Dresdae, i-j^^jtom.ii, constanter perdurasse, secus ac in casu lib. ii, pag. 263, ubi ex Sohar Gen, nostro accidit. Dumraodo tamen pro- fol. 85 , col. 338 , refert in hunc loc. prio systemati inserviant, absurda quae- Dan. : Hic est Rex Messias , de quo quedevoranl rationalistae, ceteros incre- scriptum est, etc. Tum id ipsum osten- dulos imitati. dit cx confessione Kaschi , R. Aben (2) Cfr. Sanctius in hunc loc. Mar- Ezrae , R. Saadiae Gaon , R. Bechai , tini , part. n , cap. 7 , § 7 et seqq. et ex Sanhedrin^ etc.Vid.etiam Joan.Ben. cap. i3. Ex quibus constat quaenam Carpzovii , Diss. deFilio hominis ad T IV. 2 18 TRAGT. I)E INGARrtATlOKl. 31. Quae autem ibi , rap. XII, 2, de mortuorum resurrec- tione et judicio extremo dicuntur , ac de Filio liominis , qui , cap. ^'11 , cum nubibus coeli apparens describitur ( non vero fin^itur, ut adversarii mentiuntur), Christo ipso interprete , de secundo ac glorioso ipsius adventu intelligi debent , ut suo loco exposuimus (1). Quem quidem adventum multae calamitates, eo- dem Christo testante , Matth. XXIV , praevenient. Haec autem omnia rationalistae permiscent atque confundunt contra aper- tam Christi et Apostolorum doctrinam , ut sua systemata vere fictitia nobis obtrudant et christianam religionem e fundamentis subruant. PROPOSITIO II. Messias a Deo protnissus atque ah Hebrceis expectatus singularis et unicus est. 32. Etenim Messias a Deo promissus atque a Judseis expecta- tus singularis atque unicus est, si talem postuient tum Scripturae, tum universalis et constans sensus traditionalis ipsorum Judaeo- rum , tum denique peculiares notoe et characteres , quibus idem Messias instructus perhibetur ^ atqui.. 33. Jam vero , etsi Scripturae interdum Christi seu Messiae no- men aliis etiam hominibus attribuant , sacerdotibus prsesertim ac regibus , cum tamen hic non de noniine , sed de re quaeramus , perpetuo loquuntur de peculiari aliquo promisso reparatore ^ quem xaT i^oxY}v , seu per antonomasiam Christum seu Messiam ap- pellant. Sic, Gen. III, ille promittitur , qui conterat serpentis ca- put; item Gen. XII, XVIII, XXII ^ ille, in quo benedicendae 6unt onines gentes ; demum Gen. XLIX sermo fit de eo , qui praenunciaturut illequimittendus est, atqueerit expectatio popu- lorum, seu, ut in hebr. legitur , ille, cui obedientia erit populorum. E Davidis familiaorigo trahenda ab eodem^ ubique praedicitur ; Antiquum dierum delato , ad cap. vii , 887 et seqq. i3 et i4 Dan. in Thesauro iheologico- (1) Tract. De Deo ereat, parl. m , philolog, kmslelod. 1701 , vol. i, pag. n. 908 et scqq. tom. iii, pag. 4®9» PART. I. CAl». I. DE MESSI/E PROMIS. ET EXFECT. 19 atque hinc factum est , ut Messias filius David passim in Sacris Litteris vocetur. Huc spectant epochae, quibus determinatur fu^ turus ejusdem Messiae promissi adventus ; cum nempe ablatum fuerit sceptrura a Juda, ut dicitur Gen. XLIX, vel cum ad finem vergerent LXX hebdomades , Dan. IX , et ante destructionem templi Zorobabeiici ^ Agg. II et Malach. III. Quas quidem aha- que ejusmodi nequeunt nisi de singulari Messia intelligi. 34. Huc accedit perpetua et constans Judeeorum traditio de expectatione unius singularis Messiae , (de quainprop, superiori) ; qua factum est, ut neque Judicum ac Samuehs a?tate, neque Da- vidis aut Salomonis ahorumve , sive Judse sive Israel florentissi- morqm regum ac principum , neque demum Machabaeorum tem- poribus, quisquam Messiam apparuisse diceret ; licet plures ex ipsis Judaicam gentem ab immanissimo juge liberaverint. Contra vero Judasorum fatiscente republica , omnes ex Scripturarum oracuhs atque avita traditione edocti , Messiam praestolabantur. Ejtenim , Luc. III , 15 , de Joanne Baptista legitur : Existimante autem po- pulo et cogitantibics otnnibns in cordibus suis de Joanne ^ num forte ipse esset Christus, Eadem habentur Joan. I, 19 et seqq. ubi agitur de solemni sacerdotum ac levitarum legatione ad eumdem missa , ut eum interrogarent , num ipse esset Chris- tus. Rursus ib. IV , 25 mulier Samaritana tamquam de re omnibus comperta ait : Scio^ quia Messias venit, Demum Matth. II , 2, Magi ex gentihtate orti pro certo idsumentes,fiden- ter interrogant : Uhi est , qui natus est rex Judceorum ? Nec quispiam extitit inter principes sacerdotum et scribas populi , a quibus sciscitatus Herodes est , ubi Christus sm Messias nasce- retur , qui haesitaret ; sed , exponentes ,de eo Micheae vaticiowm , in Bethlehem Judae Messiam oriti,irum pronunciant(l). Id ipswm (1) Post adeo disertum S. MattLaei serio se demonstrasse confidit , Jesom testimonium et auctoritatem Luc. ii , 4 ^° oppido NazareJh nalum faisse ; atque , etseqq. quis unquam suspicatus esset, utaddit Wegpcheider: ar^rwwew^fsi/w*- quempiam in dubium revocaturum , rfem Aatef^^pemewrfw. Scilicelperquam utrumChrislus JesusnatussitinBelhle- opportune io istorum raanus Scriplaras hem? AUamen ex biblicis rationalistis venerunt. Kaifer , Bihl, Theol. pag. 23o et seqq, 2. 20 TRACT. I)E ING4RNATI0NE. liabetur ex FlavJo Josepho , De bcllo judaico , lib. IV, cap. V etalibi (1). 35. Peculiares demum cbaracteres et notae , quibus prophetae Messiam venturum instructum iri denunciant, munia item ac officia ab ipso obeunda , de quibus postea agemus , luce meridiana clarius ostendunt ^ in tota Scriptura non agi nisi de determinato ac singulari Messia. Isaias enim passim describit mites Messiae mores, comitatem , justitiam , praesertim vero cap. XI , 1 et seqq.; XLII , 3 ; LXI , 1. Sic tam ipse quam prophetae reliqui eum exhibent vocaturum et docturum gentes , aliaque ejusmodi per- fecturum , ut ex dicendis enucleatius patebit. 36. Sive igitur Scripturas consulamus , sive perpetuam gentis Judaicae traditionem , sive characteres et notas Messiae proprias , constat , Messiam , a Deo promissum atque a Judaeis expectatum , unicum prorsus ac singularem esse, prout ostendere institui- mus (2). DIFFICULTATES. 37. Obj. 1° Hebraei facile sibi in animum induxerunt, ex proprio coetu quempiam surrecturum esse de illorum virorum genere , quos Isaias describit , sapientia praeditos atque intelli- gentia , spiritu boni consilii et fortitudinis , 2° idoneos ipsorum prophetarum exemplo ad evertendas oppressorum machinatio- nes, ad excutiendos animos , atque ad omnia adversa superanda, ut hac ratione populus subito quodam transitu ex malo ad bo- num , ex servitute ad libertatem , ex abjectione ad honorem ad- duceretur. 3° Quare Messias seu liberator naturae Umites non praetergreditur juxta hebraicam doctrinam. 4° Quid sane porten- dit Balaami vaticinium nisi stellam^ quae orietur ex Jacob, ac radicem , quaesurget ex Israel, ad populum firmandum, ut fortiter (1) ArchoBoL lib. xx , cap. v , § i. jn Thesauro Ugolini , toin. m , pag. (2) Qaaenam faerit antiquis Jadaeis 910 et seqq. cam not. Joan. Nicolai ; in Messiam fides , diligenler excussit et nec non Heideggeras , Hist. Patriarch. eipendit Petras Cunaeas , De republ. exercilat. cxi , pag. 96 et seqq. ; Major Hebrofor, lib. m, cap. 9; qai cFr. m Theol» JudaicAoc.ym , DeMessia. PART. I. GAP. I. DE fllESSljE PROMIS. ET EXPECT. 21 agal? 5oPost Josue unaquaeque oppressionis periodus suum pe~ perit liberatorem sive Messiam. Cyrus , licet idololatra , inScrip- tura vocatur Salvator et Christus ob id tantum , quod finem po- suerit captivitati Babylonicae , ac alii quia media suppeditaverint ad rempublicam restituendam ^ Num, XXIV, 17 et 18 ; Jud. II, III, VI , XI etc; Is. XLV. 6° Quoties demum post magnam disper- sionem ementiti Messiae Hebrseorum imaginationem excitarunt , toties id consecuti sunt per sacras voces legis ac libertatis. Talis fuit impavidus Barcochebas , quem ceu legitimum Messiam rece- pissent , si , quod aggressus est , facinus feliciter explevisset ; talis sec. XVII turbidus ac debilis Sabathai Sevi (1). Si quis igitur quserat, utrum Messias advenerit, an vero adhuc venturus sit, responsio in promptu est , scilicet tum jamdiu eum advenisse , tum superventurum adhuc esse. Ergo. 38. Resp. Ad. 1°^, Neg. quod assumitur, Hebraeos scilicetnonnisi sequiori aevoideam seunotionem Messiae ex Legis comminationi- bus et promissis sibi cudisse. Certo enim certius est , ejusmodi ideam seu potius promissionem Messiae ipsi mundo coaevam fuisse et Lege mosaica anteriorem ; ut ex dictis apertum est. Moyses lo- cis cit. eam supponit. Job, XIX , 25 , professus est , suum se ex- 'ipecXdiVQ Redemptorem y nempe Messiam , et quidem spiritualem atque divinum. Profecto gentes omnes longe inter se dissitae , qui- bus nulla fuit cum Hebraeorum gente communicatio , in Lege mo- saica Messiae notionem reperire non potuerunt. Repugnat prop- terea Scripturis ac factis ipsis nova theoria ab adversario excogitata. 39. Ad 2"\ Neg. tum ob rationum momenta , quge adducta sunt , tum ob falsam adversarii assertionem , prophetas scilicet oppressorum machinationes evertisse, animos excussisse juxta auctoris sensum; fabulae enim ejusmodi assertiones sunt ab (1) Ifa Salvador, op. cit. tom. iii, Le sultan lefitjeter en prison, etlui liv. IV, pag. 365.DeqaoSabatliaiSevi offrit le turban ou d'etre empaU ; il scribit in nota : // Mait n^ en Syrle , n'h^sita point, mais , malgre son zele et il produisit tme vive sensation chez & paraitre hon musulman , on lui les juifs de Constantinople et de tout donna bientdt la mort. VOrient, meme chez les occidentaux. 22 TRAGT. I)E IWGARIVATIONE. . .: ,. ipso confictae. Illud quippe prophetarum fuit munus , populi praesertim Judaici vitia reprehendere ^ validos animos ad omnem virtutem excitare , ac Messiae adventum praenunciare , non qui- dem ut temporalis liberatoris , quemadmodum adversarius autu- mat , sed spiritualis , qui nempe peccata auferret , justitiam adduceret , gentes ad verum Dei cultum revocaret , aliaque praes- taret ejusmodi , quae in liberatorem ab adversario confictum car dere nequaquara possunt (1)* ai 40. Haud inficiamur tamen , serioribus temporibus Judoeorum aninios generatim occupasse ideam etiam de liberatore temporali ; quod ex Luc* XXIV, 21 ; Act. 1,6, aliisque locis N. T. constat. Yerum , ne ullus errori detur locus , duo quae nequeunt commis- ceri secernamus oportet , nempe ideam primigeniam et origina- riamabidea adscititia^ et superinducta. Idea enim primigenia et originaria , quam exhibent Sacrae Litterae , est prorsus de Messia spirituah , utex citatis locis apparet*, postea autem sensim, ut ita dicam , ac sine sensu adjecta aha est de liberatore temporah ; non ita tamen , ut prior excluderetur; sed utraque Messiae spiritualis et temporalis conjuncta idea eral. Sane Messiae spiritualis , legis- latoris , prophetae , thaumaturgi ideam semper obtinuisse apud Judaicam gentem abunde constat exLuc. III, 15 ; Joan. I, 19; IV, 25 ; VI, 14 ; VII , 31 , ahisque locis passim. Quod si in pleris- que subsequentibus praesertim temporibus invaluit notio Messiae tanquam temporalis liberatoris , ideo id factum est , quod Judaei vaticinia , quee secundum Messiae adventum respiciunt, cum vati- ciniis de primo ejusdem adventu confuderint, vel etiam quia carnali ac materiali sensu ea intellexerint , quae de spirituali ipsius Messiae gloria ejusque regno sive Ecclesia , sub materia- libus ac symbolicis imaginibus adumbrata, praenunciata erant (2). (1) Gfr, Shctlok ^ L'u8age ei les fins erudite scribit Schoettgenias , mHoris de la prophHie, en six discourd ; vid. hehraicis et talmudicis^ tom. ii , lib. r, praeserlim Discoors iii. cap. i et 2 , de nominibus Messiae ; tum (2) Antiquiores Hebraeos pariorera totolibroiii, qui est dcpersonaMessiae, ideam habuisse de Messiac persona ac innumeris prope eorum testimoniis in manere evidenter constat ex iis, quae medium productis; nec non tom. i, PART. I. GAP. I. DE MESSI^ PROMIS. ET EXPEGT. 23 41. Ad 3"^, Dist. Juxta doctiinam hebraicam seriorum tera- porum , traris,'.^ antiquitus receptam , neg. Veteres enim Hebraei non diversam sibi Messiae efFormarunt notionem ab ea , quam Scripturae et traditio ipsis patefecerunt. Porro ejusmodi fon- tes constanter ingerunt ideam Messiae , qui naturae limites prae- tergrederetur ; ut Ps. II , 7 ; Is. VII , 14; IX, 6 et seqq. XI , 1 et seqq. et alibi passim (1). Imo certo certius est, ut productis mo- diss. I , De regno cwlorum , in qua , §§ 6 et 7 , ostendit , nomine Regni ccehrum praeter coltum Ecclesiae V. T. fijgnificari Regnum Messice et tempora Messice et oeconomiam illoram, nna cnm aliis circumstantiis eo pertinentibus , adducto testimonio ex Targam Michae 17 , 'j : Et revelabiiur ipsis regnum coelorum in monte Zion a nunc et usque in seculum ; et confirmat toni. ii , lib. I , cap. 2 , § 3! ex Pesikta in Jalkut Simeoniu, fol. 178 , i , et Scir Asci- rim rabba , fol. i5 , 2 ; Quando tempus accedet , Regnum cojlornm revelabitur, D^W^), tunc implebiturillud Zachar. siv , 9 : Illo tempore Deus erit Rex in universam terram , aliisqne multis , qnae locis cit. recoli possunt. Qaibas addi potest , hanc usum loquendi com- munem fuisse Christi ajtate ; alioquin Joan. Bapt., Christus , Pharisajiet audi- tores ipsorum formulam hanc neque protulissent neque intellexissent ; alta- men passim usurparunt , ut patel ex Matth. m , 2 ; x , 7; Luc. xvii , 20 et alibi passim ; adeo ut illi , qui ex Ja- dseis, signis temporum probe expensis, adventum Messiae proximum cum gaa- dio excipiebant , dicantur expectare regnum Dei seu Regnnm ccelorum , Lnc. XXIII ) 5i ; cui phrasi similis est illa : Expectare consolationem et re- demptionem , Luc. 11 , 25 et 38. Orta autem videtur hac formala , quae an- tiquioribus Judaeis et sanioribas post captivitatem in deliciis erat , ex Dan. VII , i3 et 14. Haec volai aliquanto fu- sius disputare , primo ut pateat lu- culenter , insedisse veteribus Hebrseis sententiam de Messia ejusque regno spi- ritaali et divino ; secondo at malam fidem detegerem recenJiorum biblico- rum rationalistarum, praesertim Koppe, Nov. Test. voLvi,ad Epp. ad Thess. excurs. i, de Regno Christi asseren- tium , formulam a>Dl^*n ni^^» Regni coelorum neque in Targum no- que omnino apud Rabbinos de regno Messiae accipi , sed de peculiari Nan>i- nis supremi regimine , singularique Jehova? , qua sua gauderet civitas , tu- tela , cujus quasi ministri reges in ci- vilibus , in sacris vero rebus sacerdotes essent. (1) Cfr. W. Hengstenberg , Chria- tologie des alten Testamenis , etc. Christologia veteris testamenti, etc. Be- rolini 1829, part, i , sect. i , cap. 3, De divinitate Messice in V. T.pag.^iS et seqq. ubi colligit texlus, ex quibns conslat , Messiam futurum prajdicari ut Deum etFilium Dei. Nos saltem eos hic summatim inclicabimus : Ps. 11, 7, 24 TRAGT. DE INGARNATIONE. numentis ostenderunt eruditi viri , in antiquiorum Hebrseorum mentibus firmam semper inhaesisse persuasionem , unicum me- diatorem inter Deum et homines , auctorem revelationis omnis, cui nomen Metatron apposuerunt , nempe Messiam , identificari cum Deo ipso , ac proinde Deum esse , et supra naturae nostrse Messias vocatur Filius Dei sensu pro- prio et non figurato, etv. 12, judicium de inimicis sais ipsi tribuitur, et re- belles ad ipsum confugere monentur; Ps. XLiv , 7 et 8, Messias vocatur Deus; Ps. cix , i , David ipsum vocal Domi- num suum; v. 6, accipit a Deo pro- priam nomen ^J*7K, et judicium super hostes snosipsi adscribitur; Is. iv, 2, Messias vocatur mH^ HWV, germen Det, scilicet Filius Jebovah. Atque haec qaidem dedivina ejas natura dicta sunt. Jnxta humanam vero naturam ex an- lilhesi vocatur y^lKH ^lfi, fructus ierrce , natus ex Judaea , vel oriundus ex domo Juda. Is. vii , \^ , indicatnr juxta hnmanam naturam per illud nasci ex J^irgine ; juxta divinam , per nomen Immanuel, nohiscum DeM5.Item Is.ix, 6 , denotationes seu characteres divinae natarae cumulantnr. Prius nomen N /£D mirabile , at indicetur illnm tum in suo esse tnm in suis actionibus supra condi- tionem seu naturae cursum eleva tum esse; deinde nomen "^12-3 /N, Deusfor- tis , adjicitnr ; in antithesi denotatur ipsius humana natura et origo per verba Filius natus est nohis. Ib. xi , 10, paganae gentes modo religioso Messiam quaerere dicnntur. Michea; v, i , in antithesi ad temporalem Messise ortum ex Bethlehem et ad nativitatem ex mu- liere, v. 2., annuntiatur ejus aeterna praeexistentia : Ex ie mihi egredietur.., et egressus ejus ah initio , a diehus CBternitatis j et , v. 4 , ipsi tribuilur for- titudo et majestas Jehovae. Os. iii , 5 : Filii IsraeU,, qucerent Dominum Deum suum et David regem suum , id est Messiam. Tlbi verbum ti^pS sla- dium sese Deo reconciliandi et ejns gratiam acquirendi significat. - Sed in- signe praeterea est ad rem nostram qnod legitur Mal. iii , i et seqq. Jehovah ibi dicit , se legatum missurum , qui viam ante se sternat , et statim subditur , postqnam hoc factum faerit, Messiam appariturum. Igitur apparitio Jehovah et apparitio Messiae identificantur. Mes- sias accipit nomen jnNH, qnodcum articulo praefixo nullibi nisi de nno Deo invenitur. Huic summo Deo, duci theo- craliae , regi Israelitarum , teraplum ut sua proprietas semper adscribitur. At juxta Malachiam, templum est proprietas Messiae. Istum igitur Deum esse , et cum Jehovah per unitatem naturae iden- tificari aperte eruitur. Insuper, v. 2 et seqq. ofiQcium divinum , alioquin soli Jehova adscriptum , nempe judicium de improbis , ipsi Messiae tribuilur. Gfr. etiam Dan. vii , i3 et i4; Zach. xii, 10 ; XIII , 7. Praecipua ex his vaticiniis suo ioco e:?pendemus. PART. I CAP. I. DE MESSIiE PROMIS. ET EXPEGT. 25 conditionem positum (1). Hujus doctrinae ac traditionis vesti- gium apparet Joan. VII , 27 : Hunc scimiis unde sit j Christus autem cum venerit , nemo scit , unde sit. Imponit igitur Salva- dor lectoribus suis , dum adstruit , juxta doctrinam Hebroeorum Messiam minime pr^tergredi naturae limites, 42. Ad 4°^, Neg. Sed ex unanimi veterum imo et recentiorum etiam Judaeorum sententia Balaami vaticinium pro objecto liabet , supremum illum regem venturum, Messiam nempe, cujus ad- ventus fama jam inde a remotissimis seculis Orientem totum pervaserat , qui populos sit debellaturus , et , quo regnante , maximae rerum conversiones essent eventurse (2). Ex genere porro armorum ejus deprehenditur , qua ratione omnes fdios Seth , seu ut habet Onkelos , omnes homijies ^ sit Messias vasta- (1) Ibid. loc. cit. pag. 238 et seqq. quibus patet, ex antiqaioram Jadaeo- ram doctrina , eaqae communi , hunc Metatron non raro identificari cum Schechina , habitaiione nempe Dei in mundo , identificari cum Deo ipso , a quo tamen distinguitur , persona scili- cet ; non esse Metatron creatum , sed emanatum ; vocatur Metatron emana- tionis et creationis , qui apparuit Moysi in rubo ; cum summo Deo unitate es- sentiae conjunctus perhibetur, ut Do- minus ipse et legatus Dei , princeps inundi , et visibilis manifestator Dei. Aliaque ejusmodi ex Thalraude, ex lib. Sohar et Rabbinorum innumeris testi- moniis ostendit. Haec ipsa documenta praeter Sommerum, Glaesenerum, Ray m. Martini exhibet Schoettgenius , op. cit. tom, II, De Messia, lib. iii , ihesi ii et seqq.; adeo ut mirum sit, incredu- lam Judaeam Salvador potaisse firmiler adeo asserere , ex Judoeoram doctrina non debuisse Blessiam naturae limites praelergredi. Qua assertione aperte se vel ignorantem vel mendacem prodit. (2) Cfr. de hoc vaticinio , prajter prooemium De Voisin in Pug. fid. edit. cit. pag. 8i ; Dissert. Willemeri De stella ex Jacob oriunda , in Num. xxiv, 1 7 , qua; reperitur in Thesauro iheol. philolog, cit, Perperam De Wette , Kritik der Israelit^ Gesch. seu Critica historicB Israeliticce , pag. 363 et seqq. illud confictum in gratiam Hebraeoram autumat , et Bleck in Dem hihl. exeget. repertor. seu in Repertorio biblico exe- getico , post debellatos a Saulo Ammo- nitas , Zabseos et Philisthaeos assutum censet. Nec Rosenmiilleri conatus efli- cient , totum hoc ordculum Bileami imposturam et fictionem esse. Cfr. Bar- toloccii Bihliotheca magna rahbi- nica^ Romae , 1676, part. i, pag. 655 et seqq.Cfr.etiam Joan.Frid.Miegii Dissert. De stella et sceptro Bileamico, in Novo thesauro dissert. Lugdani Batav. 1732, fol. tom. i, pag. /^20 et seqq. 26 TRACT. DE INGA.RnATIOWE. turus : Percutiet terram , inquit Isaias , XI , 4. virga oris sui , et spiritu lahiorum suorum tnterfiGiet impium. 43. Ad 5°!, Dist. Unaquaeque oppressionis periodus suum peperit liberatorem sive Messiam , improprie dictum seu late sumptum, conc^ proprie dictum , de quoloquimur, neg. Id ip- sum dicatur de Cyro aliisque omnibus , quibus communis fuit hagc denominatio , regibus ac sacerdotibus , qui analogice Christi vocabantur seu Messiae ac Salvatores. Alioquin , cum judices in- terdum Dii in Scripturis vocentur y sequeretur , vel nullum Deum esse proprie dictum , vel illos homines totidem Deos esse. 44. Ad 6°% Dist, Spiritu vertiginis atque anticipatis judiciis abrepti , co/ic; juxta germanum Scripturae sensum per tra- ditionem antiquissimam expositum , neg. Verum de hoc postea. 45. Ex his responsio fluit ad conclusionem ex falsis principiis, seu potius ex gratuito ac singulari systemate adversarii deduc- tam. Si enim nonnisi unus ac determinatus Messias a Deo in Scripturis promittitur ; si nonnisi unus ac determinatus ab uni- versa Judaeorum gente expectatus est ; si nonnisi de unico , sin- gulari ac determinato mediatore seu Messia omnium antiquarum gentium traditiones loquuntur^ patet eo denique controversiam adduci , ut qusramus , utrum venerit nec ne. Istud vero in se- quenti capite excutere aggredimur. CAPUT II. DE EPOCHA ET OFFICIIS PEOMISSI MBSSIJE. 46. Nonnulli Judaei , diuturni quo detinentur exilii atque di- lati Messiae adventus pertaesi , in desperationem acti, contendunt, nullam a Prophetis futuri Messsiae pecuharem epocham statutam ac determinatam fuisse. Ahi vero^ etsi fateantur , hujus adven- tus epocham reipsa determinatamesse, attamen dilatum esse con- tendunt Messiae adventumob demerita ac peccata,quibus Hebraei se commacularunt, aut in dies coinquinantur. Ahi demum censent quidem epocham adventus Messise esse determinatam, non solum conditionate,sed absolute; contendunt tamen, nondumcompietam PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 27 hanc epocham esse. Nostrura igitur erit, duce praesertim Cl. Joan. Bernardo Derossi (1), sequentibus propositionibus haec omnia efFugia praecludere , ac simul ostendere , ex officiis seu muniis a Messia juxta prophetas obeundis , eum jamdiu advenisse , ut non sit in aliud tempus expectandus. PROPOSITIO I. Epocha adventus promissi Messice ex Sacris Litteris certa ac determinata est- 47. Haec propositio est adversus Chaldaeum Paraphrasten , R. Josephaben-Jachia, Maimonidem, aHosquepaucos, contendentes, nihil certi circa tempus futuri Messiae adventus constituiposse , imo nequepossein hanc epocham inquiri absque erroris periculo ; nec quidquam uspiam de ejusmodi epocha revelatum a Deo esse (2). 48. A vero autem prorsus abludere ejusmodi assertionem , constat 1« ex Jacobaeo vaticinio , quo venturus praedicitur Mes- sias , cum ablatum fuerit sceptrum a Juda ; ex prophetia Danie- lis , qua sub finem septuagesimas hebdomadis ab edicto resedifi- cationis UrbisoccisumiriMessiam prsenunciatur; nec non ex Aggaei et Malachiae oracuhs , quibus significatur stantibus adhuc Urbe ac templo Messiam venturum esse. Constat 2° ex antiqua Judaeo- rum traditione et agendi ratione. Etenim juxta Elianam scholam anno ab orbe condito quatermillesimo Messias adventurus erat ^ prout refertur in Thalmude, in quo dies regis Messicc ad hunc annum assignantur. Sane Messiam per id temporis magna ani- morum contentione exoptatum fuisse atque expectatum, adventus Magorum in Solymorum urbem , civitatis totius commotio , infantium caedes , occisio eorum qui essent de famiha David ex parte Romanorum , ne Judaei Messiae praetextu novi aiiquid ma- chinarentur (3) , desperatio Hillehs , tumullus hac de causa exci- (1) Della vana aspettazione degli (3) Cfr. Enseb. -fiTts^or, ccc/.lib. ur, Ebrei , etc. Parma lyyS. cap. i2 clcap. 19, edit. Vales. (2) Apud eumd. cap. i , § 2. 28 TRACT. DE INCARNATIOWE. tati (1) , plures veteratores qui sibi eadem aetate Messise nomen ac dignitatem vindicarunt , facinus ipsum Barcocliebae , fama in omnem partem vulgata de egressuro tunc temporis e Judaea qui rerum potiretur , applicatio vaticiniorum a Josepho per assenta- tionem Vespasiano facta (2), haec aliaque non pauca facta pu- blica ac testatissima totidem sunt argumenta ineluctabiha , quae invictissime ostendunt , certam ac determinatam epocham Judaeos ex traditione habuisse. Constat 3<^ ex ingenua prgecipuorum Rab- binorum confessione , qui , tum ex Scripturis tum ex tradilione edocti , id demum ultro dederunt (3). Constat 4« ex ipsa rei de qua agitur natura. Si enim Messias , ut ex dictis patet, fuit in Lege Mosaica promissus ; si Messias objectum fuit desideriorum Patriar- charum et prophetarum ; si prophetae , prout ostendemus , fu- turi Messiae locum nativitatis , originem , facta omnia vaticinati sunt , qui fieri potuit , ut sola epocha ipsius adventus reticeretur , qua Judaei excitari ac permoveri debebant ad ipsum exci- piendum ? 49. Siveigitur Sacras Litteras consulamus , sive perpetuamet (1) Joseph, -<^rcAeo/. lib.xx,cap.8, runt, negantes Messiam esse promis- § 6; De Bellojud, lib. ii , cap. i3 , sum, ut R. Albo in lib. Ikkarini', alii § 4 ^^ ^ p^« ^^^' ^^ j c^p. 5, § 3 , edit. ejus advenlum in seculum el mundum Hayerc. futurum rejecerunt , ut R. Manasses (2) De Bello Jud, lib. iii , cap. 8 , ben-Israel , iib. ii , cap. 3 , De Resurr, § 9, et lib, IV, cap. lo , § 7. mortuor. ; alii diris el execralionibus (8) Cfr. Th. Goodwini Diss. quam devoverunt illos , qui tempora adventus inscripsit : Moses et Aaron , cum not. Messiae supputarent , et terminos ejus Hottingeri , § 22 , in Thes, Ugolini, inquirerent , dicenles : ^U^I nsn tom. III, pag. 35. Cfr. Derossi , op. ^ip ^^U^nW h'^ Rumpatur spi- cit. cap. i , § 6. Sane in Thalm. in ritus eorum , qui tempora ( adventus tract. Sanhednn,{o\, 97 velustissima Messiae ) supputant. Alii alias nugas traditio legitur his verbis : Traditio commentisunl;qua3 videripossuntapud domus ElicB : Sex mille annis durat Jo. Boxtorfium, De synagogajudaica , mundus, Bis mille annis inanitas et cap. 5o , Basil. 1661 ; exlat etiam in vastiias, Bis item mille annis lex, De- Thesauro Ugolini, tom. iv , pag. 1 153 nique bis mille annis dies Messiw, et seq. ; et apud Schickardum , Jus Hinc alii, cum viderint elapsas omnes regium Juda^orum , ibid. tom. xxiv, epochas sive biblicas sive tradilionales p^g. ^93 et seqq. adventus Messiae , animum desponde- PART, I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 29 constantem Judoeorum traditionem , sive Rabbinorum confessio- nem et agendi rationem , sive denique rei ipsius inspiciaraus na- turam , certam omnino ac determinatam esse epocham adventus Messiae apertissime evincitur. DIFFICULTATES. 50. Obj. 1° Haud pauci ex doctioribus Rabbinis inter sep- temeasres^ quas hominibus prorsus ignotas recensent, tempus etiam includunt restitutionis regni Davidici seu Messia^. 2° Quod non absque fundamento ab ipsis fieri , argumento est Angeli Danielem , XII , 9 , alloquentis responsio ; cum enim Daniel ab Angelo sciscitatus esset tempus , quo Messias esset venturus , res- pondit Angelus : Clausi sunt signatiqiie sermones usque ad prcefinitum tempus, Quibus verbis non obscure insinuavit dies Messiae absconditos hominibus esse. Ergo. 51. Resp. ad 1«», Dist, Post Christi adventum, seu ut ipsi lo- quuntur, postmagnam dispersionem , transr^ ante id temporis, 7ieg. Nilmirum , si recentiores nonnulli Rabbini, anticipatisjudiciis ducti , incertum esse contenderint tempus promissi Messise , cum Messiam agnoscere noluerint epocha a Scriptura ac traditione praefinita. Sic enim arbitrati sunt , se posse utcumque deciinare omnem vim argumentorum , quibus a Christianis premebantur. At paucorum certe ea opinio , seu potius effugium est, si cum universaH judaicae gentis sensu et traditione , ac praecipuorum Rabbinorum sententia comparetur. Ut ahquid pauci isti, quos impugnamus , proficerent , deberent ostendere , talem pariter Judseorum animis insedisse sententiam ante Christi adventum; quod profecto nunquam prsestabunt , cuin omnia illius aetatis do- cumenta contrarium prorsus evincant. 52. Ad 2°» , Neg. Danielem sciscitatum esse ab Angelo tem- pus futuri Messiae , cum istud ei jam revelatum fuerit cap. IX : nec propterea Angeli responsio ad hoc tempus refertur. Cita- tis proinde verbis significatur , obscura esse debere , quae in eodem capite continentur , donec compleantur , quae ibidem prae- dicta sunt. Dissentiunt porro interpretes , de quanam re hic prae- 30 TRACT. DE INGARWATlOrtE. cise agatur, et alii in alias abeunt sententias (1). Ex ignota proinde re nihil extundi potest , quod infirmare vel minimum possit , qua; aperta Scripturarum testimonia de hac ipsa epocha produnt. :-Sri PROPOSITIO II. Epocha adventus Messice in Scripturis determinata retardari nequit, 53. Eoshaec thesis perstringit , qui , Scripturarum ac tradi- tionis auctoritate pressi , admittunt quidem , determinatam a Deo ac patefactam promissi Messiae epocham esse ; contendunt tamen, utmonuimus , ob Judaici populi scelera dilatam esse atque indies differri divinam promissionera. Desipere autem hujus sententiae patronos , quisque inteUiget , qui vel leviter perpendat : 54. loMessi£E promissionem constanter in Scripturis absolute proponi , nunquam vero conditionate ; adeo ut nuspiam vel leve ejusmodi conditionis vestigium appareat. 55. 2° Messiam non ad solos Hebraeos , sed ad omnes prorsus populos seu homines mitti. Nemo propterea sanus sibi persuaserit, ob peculiaris Judaici populi scelera retardari , quod ad commune omnium bonum promissum est. 56. 3° Ejusmodi conditionem aperte omnino a Deo exclu- di , quoties ipse profitetur tempus adventus promissi Messiae decisum ixc determinatum esse ^ ut Dan. IX (2); quoties gratuj- tam affirmat esse Messiae promissionem , seu cum propter se et propter gloriam nominis sui se populum suum redempturum promittit, ut Is. LII , 3 et seqq. ; Ezech. XXXVI ^ 22 et alibi passim ; item quoties declarat , se missurum Messiam ad tollenda hominum peccata , delendam iniquitatem , etc. ut Is. LIII et Dan. IX ; ut alia quamplurima praeteream , quae evidentissime quam- (1) Cfr. Sanctius , Cornel. a lapide "^[7^^ nechiach ^ Daniel. ix , i^, in huttc loc, Critici sacri , Rosen- , - . , . , ..„ aefimta . decisa , decreta , etc. omnes mttller, etc. 7 . j. i. i ... ,-.,„, . 1 ■ . . admiitant, ut ex dicendis Incalenlius (2) lalem esse viib hebraicae voeis , . ^ ' pafebir. PART. I. CAP. II. BE EPOC. ET OrFlC. PROM. MESSI^. 31 cumque meritorum aut demeritorum nostrorum conditionem excludunt. 57. 4° Posita semel liac conditione , jam sequi, nihil certi circa tempus Messiae adventus superesse , perperam proinde in Scrip- turis frequenter adeo tempus istud significatum fuisse. Nunquam enim exitum suum divinee pollicitationes habitura; essent ; cum neque in judaica natione , nec in alia quahbet scelerum futurus sit finis , spectata hominum infirmitate ac mahtia. 58. 5^ Novam atque ab antiquae synagogae sensu prorsus alie- nam esse sententiam hanc , quae nonnisi ad eludenda Christiano- rum objecta excogitata fuit post Hierosolymorum ac templi eversionem , quaeque a doctioribus ipsis Rabbinis acerrime impug- natur (1). Profecto, siMessise adventus ab hominum meritis pen- deret , tot sanctissimorum Patriarcharum , Prophetarum , aho- rumque piorum hebraicae genlis hominum , qui in veteri synagoga floruerunt , merita plus apud Deum valere debuissent , ut pro- missiones solveret suas , quam recentiorurn Judaeorum flagitia valeant adillas retardandas. Praeterea cum judaica gens ideo dire afiligatur, gravissimasque ac diuturnas vexationes patiatur propter Messiae spem , pro cujus adventu enixas adeo ad Deum preces perpetuo fundit^ concipi nequit, quomodo Deus his non flectatur, et haec omnia conferre nihil valeant ad Messiae promissi adventum accelerandum. Quanquam nec iUud omittendum est , diuturnam adeo dilationem haud parum conferre ad animum desponden- dum , atque in desperationem conjiciendum (2). (1) Cfr. Derossi, op. cit. cap. 2, rus erat, ut rarsum Hebraei falentnr. $ i et seqq. ubi plura documenta in- Cfr. Biss. philolog, de Ara exteriori venies tum ex Thalmude tum ex cele- Joan. Jacobi Cramfcri , in Thesauro brioribus Rabbinis antiquis et recentio- Ugolini, (om. x, pag. S^o et seqq. ribus, ex quibus patet , receptum apud (2) Cfr. Derossi , loc. cit,; Scbickar- Hebraeos esse Messis adventum retar- dus, Jus regium , theorema xx , in dari non posse , atque ab bominum Thes, Ugol. tora. xxiv , pag. 8oo et merilis vel demeritis nuUa ratione pen- seq. cum not. 55 Carpzovii , ib. pag. dere. Et sane absurdum est, hominum 820; Lightfoot , in Evang, Matth. peccata prajpedire adventum Messiae , Horce hebrai. et Thalmud, in cap. 2 , qai peccatis hominum toUendis Tcntn- v. i , ubi plurium Ghemaristarum verb» 32 TRAGT. DE INGAKNATIOlfE. 59. His igitur perpensis , concludi omnino debet , ita praefini- tam adventus Messiae epocham a Deo esse , ut retardari ob Ju- daeorum peccata non possit. DIFFICULTATES. 60. Obj. lo Scriptura universa referta est vaticiniis conditio- natis ; quae etsi absolute enuncientur , eventus tamen patefecit, implicitam illa conditionem continere ; quidni igitur idem dica- mus de vaticiniis , quae Messiam spectant ? 2» Quid quod non desint prophetiae , quae conditionem ejusmodi exprimant ? Ete- nim , Deut. XXX , 10 , redemptio Israel promittitur ; Si tamen (utibidem dicitur ) audieris vocem Domini Deitut.... et rever- taris ad Dominum Deum tuum in toto corde iuo et in tota anima tua, 3° Quod jam pridem advertit Pesichta in haec verba, et post ipsam Thalmudistae in Ghemara Babylonica , qui unani- miter affirmant , ex poenitentise defectu atque ob multa Hebraeo- rum scelera transactos jamdiu esse terminos adventui Messiae constitutos a celebri traditione scholae Elianae ; quos secuti sunt plures ex recentioribus Rabbinis. Ergo. 61. Resp. ad 1™, Dist. Quae tamen vel ex substrata materia vel ex adjunctis aut conditione ahbi expressa deprehenduntur esse conditionata , conc; secus , neg. Haud inficiamur ejusmodi vaticinia conditionata , quae tamen absolute enuncientur, in Scrip- turis reperiri. Taha sunt ut plurimum quae comminatoria di- cuntur , quandoque vero etiam promissoria , quae tamen aUcubi conditionem adnexam habent. Verum plura pariter sunt abso- luta , quod nemo in dubium vocabit ; ad horum porro classem spectare vaticinia , quae Messiae adventum respiciunt , omnia ar- gumenta , quae adducta sunt , luculenter ostendunt. 62. Ad 2™, Neg. Ad prob. autem ex Deut. allatam , Dist. Et eo loco sermo est de felicitate vel punitione Israehtarum pro di- versa ipsorum agendi ratione in legis observantia , et quidem tem- profert,qai falentur jamdia natam esse epocham. opp. edit. Ultraj. 1699, in Messiam jaxta statatam in Scriptaris fol. vol. 11 , pag. 2^7 et scq. PART. I. CAP. 11. 1)E EPOG. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 33 porali , conc; sermo est de Messia vel Messiae adventu , neg. Ipsa ejusdem capitis integra series id abunde ostendit. Resipiscentibus siquidem Judaeis poUicetur Deus , se eos reducturum ab extremis mundi partibus , ac de cunctis gentibus , inter quas ejecti fuerint, in terram patrum suorum ; se soluturum ipsorum captivitatem , ac conversurum in hostium capita calamitates , quibus afflicti fuerint , si tamen sincera erit ipsorum poenitentia ; prout reipsa toties factum esse Scripturoe ipsae testantur (1). 63. Ad 3™, Dut. At sero nimis, seu post elapsos terminos a Propbetis significatos pro Messiae adventu, co/ic; vetus synagoga et ante elapsam ejusmodi epocham , neg, Huc denuo recurrunt , quae superius animadvertimus de veteris synagogae sensu ac tra- ditione (2). PROPOSITIO III. Advemsse Messiam a Deo promissum atque a Judceis expec- tatum^jamdiuelapscB epochce) prophetarum oracidis deter- minatcB ^ luculentissime oste?idunt. 64. Hujus propositionis veritatem evincunt epochae omnes jamdiu completae , quae Messiam respiciunt. Ut suis tamen finibus contineatur propositio , nec justo longior evadat , potiora vaticinia expendenda seligemus , in quibus praefatae epochae apertissime constituuntur. TaHa suntoraculum Jacobaeum, vaticinium Danie- lis,nec non prophetiae Aggaei ac Malachiae ; quae si seorsim sumpta rem conficiunt , simul proposita eam omnino demonstrant. Ne pro- pterea ejusmodi vaticinia alia ab aliis separemus, singillatim, (1) Satis est, vel leviter percurrere nobis objicitnr; etenimcap. xi legitar : libros Jadicura , Regam , etc. imo uni- Scriptum est : Propter nomen meum versam historiara hebraicae gentis , ut faciam. Dicit Rabbi Alexander : R, oculis veluti ipsis peculiaris haec divina Jose ben Levi objecit : Scriptum est : providentia conspiciatur. In tempore suo , et scriptum est : Acce- (2) Nec omittendum , in eadem Ghe- lerabo ; si meriti fuerint , accelerabo ; mara Babylonica aliam traditionem re- si non meriti fuerinty in tempore suo. ferri , qaae omnino contradicit illi, quae Cfr. apud Ugoiini tom. xxv, pag. 966. T. IV. 3 34 TRACT. DE INGARNATIONE. ad omnem confusionem vitandam , atque ad consulendum per- spicuitati , ea distinctis paragraphis perpendemus. § I. Jacoboeum vaticinium eccpenditur, 65. Splendidissimum Jacobi vaticinium exhibetur , Gen. XLIX, 8 et seqq. Cum enim Jacob jam jam moriturus ad se vocasset filios suos , benediceretque singulis benedictiombus propriis y at- que annunciaret , quag ipsis obventura essent in diebus novissi- mis , cum pervenisset ad Judam , sic ei fausta ominatus est : Juda^ te laudabunt fratres tui,.,, adorabunt te filii patris tui, Catulus leonis Juda ; ad prcedam , fili mi , ascendisti ; re- quiescens accubuisti ut leo et quasi lecena ; quis suscitabit eum ? Non auferetur sceptrum de Juda et dux de femore ejus ^ donec veniat qui mitte?idus est y et ipse erit expectatio gentium. Seu , ut hebraice legitur : Non recedet sceptrum aJuda^ et legislator de interpedes ejus , donec veniat Sciloh et ei obe- dientia populorum (1). 66. Tria hic a nobis praestanda sunt, ut propositum adversus Judseos teneamus. Ostendendum est , celebre hoc oraculum 1° ad Messiam pertinere ; 29 epocham ejus adventus determinare ; 3*» jamdiu fuisse completum. 67. Ad primum vero quod attinet, facile res conficiturtum ex vi ipsa vocis Sciloh y tum ex iis , quae huic Sciloh tribuuntur. Quaecumque tandem sit hujusce vocis radix , de qua valde inter se philologi disputant , certum est , ea non aHum significari prae- ter Messiam. Etenim, si ea est a H?^ ( sciala) tranquillus aut quietus fuit .^ ut ahqui contendunt , Messiassic denominatus fuit, eo quod ipse esset orbi tranquilHtatem ac pacem concihaturus, omnemque fehcitatem allaturus ; quare inter cetera nomina , PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIC. PR03I. WESSI^ 35 quibusjls. IX, 6, Messias insignitur , etistud recensetur : princeps pacis, Huic interpretationi consentit codex Samaritanus , in quo legitur : Vonec veniat Pacificus (1). Si vero , ut aliis placet , vocem hanc derivemus a radice ^>W vel biyi ( scil vel scialal) , tunc idem est Sciloh diC filius ejus^ id est, ille, qui xar e^oxyjv, antonomastice filius Judae dici potest , nempe Messias. Si demum magis cum aliis placet legere rf7^ {Scelloh ) , pro w^ , tantum- dem valeret ejusmodi vox ac quod ee, seu cujus e^^^ subintel- lige regnum aut sceptrum illud , de quo hic loquitur Jacob , juxta id, quodlegitur, Ezech. XXI, 32 : Donec veniat is , cui judi- cium (2) , seu summa judicandi et imperandi potestas. Quo sensu accepisse videntur hanc vocem veteres plerique interpretes ; LXX enim habent : Donec veniat quce ipsi reposita sunt (3), vel ut alii legunt : Cui repositum est (4); quse tamen potius Aquilae et Symmachi est interpretatio. Istorum interpretum sensus hic est : Donec veniat regnum , quod repositum est ei , sciHcet Messise. Hunc sensum clarius expressit Onkelos ^ scribens : Donec veniat Messiasy cujus est regnum ; idem fere habet Thargum Hieroso- lymitanum. Interpres Syrus vertit : Is cujus illud est (5) , et Saadias, interpres Arabs : Is cui est (6). Quidquid porro sit de verisimiliori etymologia hujus vocis , compertum est , omnes in- terpretes raro consensu , ut fatetur ipsemet Rosenmiiiler , in eo convenire , ut per vocem Sciloh vel ipsemet designetur Messias vel aliqua ipsius proprietas. Haec vero omnia confirmantur ex vetustiorum Hebraeorum confessione. Veteres enim Hebraei hoc nomen Sciloh inter nomina Messiae retulerunt , ut in Thalmude in Sanhedrin y Perek Chelek , in Berescit rabba et ahbi (7). (1) Cfr. Bihlia polyglotta TValto- (S) Vid. Biblia Polyglotta PVal- niana, tom. i , pag. 221. toniana, tom. i , pag. 221. (2) UBU^*)Sn i^ "1^*K NS*^*iy (^) Ibidem. Hanc leclionem mordi- ^ • " " "• " cns taetor Jahn , Append» hermeneut, (3)*Efl;f «y /AS-fl T«* uTTOKilf^tfx fasc. ii, pag. i83 et seqq.; sed ejas ad- uCrS, Vid. p. 68, edit. Lamb. Bos. stipulalor /qaod sciam, nemo inven- Franeq. 1709. ,„g ^^^^ (4) ^Si uTcUuTdi» Ita MS. Oxon. (7) Apud Raym. Mart. op. cit. parl. ibid. in not. n^ cap. 4. 3. 36 . TRA.CT. DE INGARNATIOSE. Certe in Thalmude Babylonico , cit. tract. Sanhedrin sive De judiciis ) cap. XI, haec leguntur : R. Jochanan dicit pro Messia : Quale est nomen ejus 9 Discipuli R. Sila dixerunt : Silohest jiomenejus; dictum est enim .^ Gen. XLIX ^ 10 : Donec ve- niat Siloh (1). 68. Id ipsum praeterea evincitur.ex iis , quae huic Sciloh tri- buuntur; subditur enim, ibid : Et ipse erit expectatio gentium , seu : Et ei ohedientia populorum \ quae verba Onkelos ita reddit : Et ei ohtemperahunt populi ; Jarchi autem vertit : Et ei congregatio populofmm , ad eum nempe multi populi confluent , ut dicitur Is. II , 2 ; uterque Arabs : Et ad eum congregahunt se gentes (2) ; LXX habent : Ipse expectatio gentium (3) ; quos et S. Hieronymus secutus est : Et ipse erit expectatio gentiitm ; quibus consonat Syrus : Et eum expecta- bunt populi^ ex radice nip {kavah) deducentes \Tr\p> [ikkeath)^ cui in conjugatione pihel expectandi est notio. Ecquis porro praeter Messiam dici potest expectatio gentium , vel ille cui gentes omnes obtemperare atque obedire debebunt , ad quem popuH confluent? Eo vel magis quod hic Jacob indicare quodammodo videatur pro- missionem, tum Abrahae, tum Isaac , tum sibi denique a Deo fac- tam , quod in eorum semine ac suo benedicendae essent omnes gentes ? Quod et prophetae postea declararunt , Isaias praesertim loc. cit. et XI , 10; XLIX, 6 et seqq.; LI , 5 et seqq.; LXV, 1 ; LXVI, 19 ; et Hebraei ipsi profitentur , imo contendunt (4). Sive igitur vim ipsius nominis spectemus , sive ea quae personae hoc nomine designatae tribuuntur , patet hoc oraculum non posse nisi de Messia exponi. (1) Cfr. apad Ugolini tom. cit. poralis ipsis imperet ; si qaidem nanc pag. 9*^0. Jadsei nihil nisi carnaie de Messia sa- >v>"* " j / / y// piant. Cfr.Orobias in Tertio ad Lim- (2) t^jM^lfy^^ )Ojfs borchinm Scripto , n. 4 et 5. Haec to\ A 1 \ K ' " 'o. - rf- persaasio Jadaeoram maximam ipsis ob- [o) Attrcf Trpord^OKiet rtiv td-mv. L.tr. ^ ,» i RosenmfiUer ad hnnc loc. edit. 3, slacnlam est , ne Mess>a= dignitatem ia r. ^ Cnnslo Jesu agnoscanl. (4) Ita tamen , ut tamqaam rex teod- PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROII. MESSIJE. 37 69. Alterum vero quod attinet , nempe per lioc oraculum epo- cham seu terminum Messiae adventus significari seu exprimi , illud constat 1° ex ipsis vocibus ^2"'*jy, quae semper vertuntur fl?o;iec , usque y usquG dum^ etc. ut lexicographi omnes tradunt (1), et sensus ipse et contextus exigit , utque ex omnibus versionibus, et antiquis ipsis Judseorum paraphrastis evincitur (2). Constat 2° ex scopo Jacobi praenunciantis , nunquameJudaepedibusseu emedio ejus suprQmam potestatem ablatum iri, donec ille veniat , ad quem tandem sit devolvenda , Messiam nempe, ut ostendimus. Quibus verbis voluit Judse ceterisque fratribus signum dare , ex quo il- lum , qui mittendus erat, cognoscerent ; jam vero , si nullum ter- minum praestituisset , nuUum ejusmodi signum dedisset. Constat 3o ex communi omnium antiquorum sensu et interpretatione (3) ; qui omnes viderunt , hic significari terminum imperii seu potes- tatis populi judaici per transitionem ad regnum Messianum. 70. Tertium denique quodostendendumassumpsimus, jamdiu scilicet hoc vaticinium esse completum , ita conficimus : Jacobus praedicit , non esse auferendum a Juda sceptrum , seu non reces- suram esse ab ejus tribu supremam potestatem , summum prin- cipatum ac legislatorem , donec veniat Messias ; atqui jamdiu e Juda defecit haec suprema . potestas seu dominium ac priricipa- tus ; ergo jamdiu valicinium istud completum est , seu , quod idem est , jamdiu venit Messias. 71. In primis vero nomine sceptri ^y^[sceveth) designari su- premam potestatem , imperium ., imperatoriam dignitatem , pa- tet lo ex Num. XXIV, 17; Is. XIV, 5 , Zachar. X, 11. Ubi sedulo notandum, eamdem plane phrasin occurrere : Et sceptrtmi (1) Cfr. inter ceteros Winer ad vo- tar , ila collocatum esse , ul non cer- cem ly, nbi non solnm cnm ceteris tum temporis terminura , sed tempus ,., , , ^ etiam , quod excurrat , sicjnificari. vertitMsgrMedMw/sedpraetereaconfatat .g,^ ^^ „.,, „ , ° -.^, . ri ' . ^ ^Jr . , (2) Cfr. Btbl. Polyglotta TValto- blassmm et de Wette , qui contendunt , . ^^ -»*♦ •*••-• 1 f • • niana. - .. -: - ^^ (3) Cfr. Mazzocclii , ^/JiciVe^rtMm )&«- let de 0""iy ) , ubi de futura re aga- i>^icum , Neapoli 1 762 , tom. i , diss. 8 , part. I , sect, 3. 38 TRAGT. DE IKGARNATIONE. JEgypti recedet (1). 2P Patet id ipsum ex antiquis versionibus ; a LXX enim et Theodotione vertitur illa vox sceveth ^ princeps , apYj^v , a Symmacho potestas i^o>jaia. ; 3° ex Paraphrastis Chaldaeis , e quibus Onkelos posuit eojercens dominium (2) , reUqui duo , Jonalhan nempe et Jerusalmi , reges (3) ; 4° ex altero hemisti- chio seu membro , ubi soeveth respondet p^p^f^ {mechokek)^ quod proprie eum , qui aliquid statuit^ decernit^ voi^oB^itYiv^ legislato- rem denotat ; quemadmodum de Moyse , Num. XXI , 19, dicitur ; et in universum de primoribus , prcefectis popuH exercitusve usurpatur ; ut, Judic. V, 14, et Ps. LIX, 9, Judas vocatur joWTicep^, antesignanus ppHW (mechokek). 72. Jam vero supremam hanc potestatem de Juda ac de tota Hebraeorum gente jampridem ablatam ease ac penitus defecisse , pubhca facti res est , in orbis luce posita et omnium ocuhs usur- pata. Ex quo enim tempore Hierosolymorum civitas eversa est sub Vespasiano ac Tito , suis pulsi sedibus Judaei extorres a Pa- laestinae solo facti sunt , ac per varias gentes toto orbe disjecti aliorum imperio ubique parent ac serviunt^ omni sceptri jure^, ditione , imperio , potestate ubique destituti. 73. Cum igitur , ut ex dictis liquet Jacobaeum vaticinium de Messia sit, cum praeterea epocha per ipsum figatur ac determinetur illius adventus , quando scilicet ablatum fuerit sceptrum a Juda, cum denique sceptrum istud jamdiu a Juda ablatum fuerit , jure concludimus ex eodem vaticinio jamdiu Messiam advenisse. DIFFICULTATES. 74. Obj. prima. l^ Incertum in primis est , utrum vaticinium Jacobi ad Messiam referatur , an potius ad Moysem , aut Davi- dem , vel Jeroboamum , qui per Ahiam Silonitem renunciatus fuit rex Israel^ autad Nabuchodonosor, a quo ablatum est sceptrum (1) 1)0^ 0>yvi rD2V) (3) K^3^» (2) ]wh^^i; y:iy PART. 1. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSIiE. 39 de Juda, cuique omnes gentes paruerunt, de quo dicitur^ Ezech. XXI ,27 : Donec veniatzs^ cuijudicium\ quare illi a propheta non obscure jacobaeum vaticiniura applicatur. 2» Potest prseterea vox Sciloh significare quietem , ita ut oraculi verba sic reddi de- beant : Usque dum venerit Siluntem , juxta expositionem R. Lip- mani(l)^ quam argumentis grammaticis, historicis et dogmaticis confirmare conatus est G. A. Teller^ in notis criticis et exegeticis in hoc caput(2)5 et sane phrasis Tu^ ^f^^l , et venit sciloh^ occur- rit I Reg. IV, 12. Quare juxta Teller his verbis respexit Jacob tempus illud , quo populus peregrinaturus erat per deserta Ara- biae , in quo itinere Judas in castris primum locum semper occu- paturus esset(Num. II , 3 — 9) , et praeiturus antesignanus rehquis tribubus (Num. X , 14), donec Siluntem perventum es- set , ubi quum ceterae tribus a Juda discesserint , vel statim ac Rubenitae et Gaditae occuparint terrae portionem suam , vel paulo post , adeo ut Judas principatum suum reHcturus esset. Hanc opi- nionem sequitur Zirkel (3) ex eadem significatione vocis sciloh , nempe quietis , quam illi Israelitae , devictis hostibus , assecuti sunt. Placet haec eadem expositio Justio^ citata verba declaranti : Usque dum veniat quies , et populi ei obediant, Judas enim , ut ipse loquitur , ut victor reprcesentatur , qui arma ac potes- tatts insigne ( baston del comando ) non prius deponet^ quam (1) In libro iViVsocAow ab Hackspa- Siluntem , id est, ad quietem venire nio edito , pag. 27. licet. Pater , inqait, duce Juda pos- (2) Pag. i3o. 1766. qnem secati teros suos reduci ad loca sihi suisque snnt Mendelsohn , Eicbborn , Ammon , familiaria , Bethel , Sichem , cetera , Rosenmiiller in duabas primis edition. vehementer desiderat , ut , quibu9 in KeWe^' Die heil, Schriften, etc. sea locis Palestinoe possidendoe promissio- i^mp/. «accrcp, praeterZirtel, Jasti,etc. nem acceperant , in iis quoque ejus de qaibas in textn. possessionem auspicarentur , Silunte (3) Dissert. super benedictione guasi termino belli et lahorum et sym- JudcB , Gen. xlix , 8 ad 1 2 , Wirce- bolo quietis constituta , et gaudium ac barg 1786. Jaxta hanc aactorera hic tranquillitatem exhibente ^ quam ipso erit sensus verboram Jacob : Dux sit nomine promittit , est enim Tir^ a Judas usque ad plenamPalaestinsB pos- , ^i^ ' . . ., , 1 . . T .1 verbo n/U^ cessavit, qaieyit. sessionem , asque dum devictis hostibas t t 40 TRAGT. DE mCARNATIOrrE. omnes hostes sibi subjecerit ^ et rebelles ad quietem compule- rit (1). Hanc denique explicationemprobavit Gesenius (2); itaut communis jam dici possit. Jam vero , hac semel exposilione con- stituta , patet , ne verbum quidem haberi in valicinio Jacobaeo , quod Messiam respiciat. Ergo. 75. Resp. ad 1™, Neg, Sive verba Jacobi in se ipsis spectemus , sive ex traditionis sensu expendamus. Attributa enim , quibus in- sigmiur sciloh » de quoloquitur Jacob, taha sunt ^ ut nemini aptari possint practer summam violentiam et contra omnes exegeseos leges nisi soU Messiae ; quod ex probationibus adductis constat. Traditio porro quamcumque dubitationem tolht circa germanum sensura hujus oraculi. Nemo enim ex antiquis dubitavit unquam Jacobum de Messia locutum esse , ut ex versionibus , paraphrasibus , testi- moniis singularibus , expectatione universali sub finem Judaicae reipubhcae abunde evincitur. Nemo praeterea est ex tota antiqui- tate , qui vel ad Moysem , vel Saulem , Davidem , Salomonem , Jeroboam , aut Nabuchodonosor vaticinium istud retulerit ; imo nunquam vividior fuit expectatio Messiae quam postsolutam cap- tivitatem. Prophetae vero , qui post memoratos principes lloruere, multo clarius , quam ii omnes qui praecesserunt ^ Messiae proxi- mum adventum vaticinati sunt. Nemo denique est ex illis regibus, cui adjuncta ejusdem vaticinii conveniant , cum nemo istorum dici possit expectatio gentium y neminive fuerit praestita obe~ dientia populorum in sensu oracuh , seu relate ad promissiones factas Abraham , Isaac et Jacob de benedictione , quam omnes gentes consecuturae erant in horum Patriarcharum semine ; ut praeteream, longe post praedictorum regum obitum , perseverasse sceptrum in tribu Juda. Hinc solutio patet ad id , quod objicie- batur ex Ezechiele , qui loc. cit. non loquitur nisi de vinditita , quam sumpturus erat Nabuchodonosor de impio Sedecia ac So- lymorum civitate, ut ostendit contextus ac substrata materia ; nec minimam propterea relationem habent EzechieUs verba ad vati- cinium Jacobi. (1) ApndHengstenberg, CAmfo/o^ta (2) In novissiraa edit, Parrt »oca- V. T, Berol. 1829, part. i , secl. i , bul, parl. 3. pag. 76. PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI.«. 41 76. kd2^yNeg. verba Jacobi admittere posse interpretatio- nem R. Lipmani , Telleri , Zirkelii , Justii aliorumve ; cum Ja- cob , ut ex serie orationis patet , non de urbe , sed de persona seu individuo loquatur , et ei tribuat , quae ad urbem referri nul- latenus possunt. Obstat praeterea , quod semper prae oculis ha- bendum est , sensus traditionalis antiquae synagogae , qu3e frigi- dam illam interpretationem , ut eam merito vocat Rosenmuller, nunquam agnovit. Violentae ejusmodi interpretationes , quas ar- pumentis grammaticis , historicis et dogmaticis perperam obtru- dunt ut plurimum exegetJB protestantes, ostendunt, aleae plenam rem esse discedere velle a jsensu traditionali antiquitatis , qui firmam basin verae ac germanae exegeseos constituere debet ; ahoquin quisque pro lubito ac ingenio posset nova excogitare , eaque arripere ac probare , non quse solida ac vera sint , sed quae nova ac ingeniosa magis , etsi a veritate prorsus abhorreant. Adde demum longe vero similius urbem Sciloh Jacobi tempore nondum extitisse (1). 77. Obj. secunda. Dato etiam quod Jacob loquutus sit de Messia , nihil tamen inde extundi potest pro re christiana , quum Jacob nuUam epocham specialem ipsius adventus determinaverit. (1) Etenim in Pentateocho nallibi pore Jacobi , attamen mentio loci hnjas occarrit ; primo legitar Jos. xvm , i , ignoti adeo sabitanea, omnino videtar abi Josae populum a castris Galgalae aliena. Accedit etiam illud , qaod in condacit in Sciloh , et erigit tabernaca- tali expositione tota Jacob benedictio lam. Verisimiliter hic locas nou erat , constitisset in eo , qaod Jadas fotaras perinde ac Galgala , nisi locus castro- esset in capite turbae. Jam vero ad du- ram , qai processu temporis coalescente catam proprie dictum Moses ex alia tribu maltitudine hominum, in oppidom sive a Deo solemniter vocatos est. Nec Josoe urbem excrevit. Hoc jam indicat no- ex tribo Judae erat. Profecto promissio men quies ; postqoam relata est popoli facta triboi Judae per solam praeceden- collectio in Sciloh , expresse additur : tiam in itinerenon completor, neccam Et fuit eis terra subjecia ; et, cap. xxi , eo qoid commane habet. Ut praeleream iif coll. XXII, 4j dicitur , Dominum in tali expositione in oltimo membro dedisse pacem et quietem a vicinis ; cfr. gratoito suppleri adverbiom loci illic , Bachiene , Po/cB«/ma II , 3 , pag. 4og. tbi , etc. Cfr. Hengstenberg, op. et Insaper, data etiam ejusexislentia tem- loc. cit. 42 TKAGT. DE INCARNAT10J\E . 1° Etenim , ut animadvertit R. Aben-Ezra (1) : Non est sensus verborum : ^^"'"♦y ( ad-ki) seu donec , usque etc. sceptrum esse re- cessurum, cum venerit Sciloh ; sed hcec locutio similis est illi : Non deerit huic panis y donec veniat tempiis ^ quo ei erunt agri vineceque multce ( id est , quando veniet tempus ejus- modi j minus ei panis deerit)'^ item Gen, XXVIII ^ 15: Non deseram te ^ usque dum fecero y quod locutus sum tibi^ quodnempe velim te reducere in hanc terram, id est ^ multo mi- nus te reductum in terram deseram 5 similiter igitur dicitur : Non recedet sceptrum a Jehudah y donec veniat Sciloh., id est , nunquam auferetur , seu nunquam recedet sceptrum a Je- hudah^ multo minus^ quum venerit Sciloh. Huic consentit R. Bechai , juxta cujus interpretationem hic exurgeret sensus : Non auferetur sceptrum,., in ceternum ^ postquam venerit Sciloh, Quae quidem expositio arridet Christianis ipsis; siquidem Basna- gius(2)observat, "?j; non solum significare t/o/zec?, usque ^sed etiam perpetuoy ut apud Moysem : Dominus regnabit in sceculum , "lyi ( vead^ et perpetuo ; et apud Isaiam : IJ/ ^IJ/ perpetuo, Ex quibus concludit ; Sic igitur vertenda sunt verba morientis prophetce : Sceptrum legislatorve de Judce sanguine cretus ab eo 7wn recedet in perpetuum ^ quia veniet Schiloh. 2° Verum et hoc praetermisso , quis ignorat, vocem sceveth interdum virgam afflictionis ac tribulationis significare, juxta illud Ps. II, 9 : Reges eos in virga ferrea\ et Is. X, 5. Talis propterea est sensus Ja- cobi : Non recedet virga afflictionis a Juda , donec veniat Sci~ loh (3). Conslat igitur nullum determinatum terminum Messiae adventui a Jacob praestitutum esse. (1) Cfr. Pentaphyllum rahbinicum el ejus plijlarchia non cessabit , donec in Gen, xlix , slad. Loscani , pag. 22. ipsa per raagnum restauralorem , cui (2) Annal. politico-ecclesiast, Rote- non soli Judaei , sed omnes terrae po- rod. 17067 tom. i , ad annum 4^; ante puli obedient, ad majorem honorem et Dominum , n. 18 et seqq. Neque gloriam evecta fuerit. Incommoda hu- ab hac interpretatione valde abludit jus expositionis ex mox dicendis pate- Hengstenberg. loc. cil. pag. 71 , juxta fient. quem hic sensus esset verborum Jacob : (3) Hunc eumdem sensum tenuit Juda , prout tribus cst , non peribit , auctor anonymus veteris Niizachon , PART. I. GAr. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSl^. 43 78. Resp. Neg. antec. Ad 1™ prob., Neg. 1° Quia et haec ex- positio nova est et sensui traditionali contraria ac versionibus om- nibus antiquis ; 2» quia adversatur scopo morientis Jacob , dandi scilicet signum , ex quo dignoscere Hebraei possent adventuni Messiae^ alioquin nuUum omnino dedisset ; 3° quia exploditur facto ipso ; jamdiu enim cessasset regnum Judse , etsi non venisset Messias ; ideoque falsitatis argueretur vaticinium Jacobi ; 4° quia particula Ij; {ad) non solitarie ponitur, sed jungitur cum alia ^3 {ki):, porro neunum quidem exemplum suppetitin tota Scriptura , ejusmodi praepositionem ita conjunctam significare tn ceternum ^ perpetuo , prout supponi debet in data interpretatione ; contra vero plura suppetunt exempla , in quibus ea pra^positione terrainus significatur (1). 79. Ex his concidunt pariter expositiones R. Bechai et Bas- nagii, quae iisdem premuntur difficultatibus , et ex regula ipsa accentuum exploduntur (2). quem post alium ab Hackspanio vulga- tum , cujus auctor extitit Lipmanus , edidit ex MS. bibliothecae Argentora- tensis, Wagenseil in illa collectione , quam inscripsit ; Tela ignea satance , Aildorfii Noric. i68i. Itaque sic iste , pag. 29 , exponit sensum vaticinii Ja- cobaei : Non cessabunt exiliuin tribus JudcB et errores Jesu , donec veniat Sciloh , hoc est Messias , et ei erit obedientia populorum. Adversus hanc hujus vocis sceveth interpretationem scripsit integram dissertationem doclus P. Michael AngelusCarmeli, eMin.Obs. quae legilur in calce tomi 11 , inscripti ; Storia di vari costumi sacri eprofani dagli antichi fino a noi pervenuti ^ pag. 225 et seqq. (1) Sic Gen. xxvi, i3 ; Eundo et crescendo , usque dum , >3 IJ/ {ad ki) crevit magnopere ; et cap. xli, ^9 •* Et congregavit Joseph frumentum»»» multum valde , donec ^3 iy cessavit numerare. (2) Nemo , qui plane hospes ac pere- grinus in hebraica lingua non sit , igno- rat accentum atnach , qui hoc in loco voces >2 "?y praecedit, hemistichium prius a posteriore oranino sejungere quoad sensum. Itaque contra accentuuni canones Basnagius discerpit IJ/ a ^3, ul suam novara obtrndat interpretationem. Praeterea in locis Genes. indicatis eaedem particulae occurrunt atque 11 Reg. xxiii, loet II Paral. xxvi, 1 5 , al nullibi praj- terea. Idem porro in omnibus locis sen- sus est. Expositio autem Hengstenbergii pa> riter in eo peccat , quod pro certo sumat, per >3""7y simul juncta continualio- 44 TRAGT. DE INCARNATIONE. 80. Ad 2*", Dist. Vox sceveth mXQYdiMxn. vlrgain afflictionis si- gnificare potest cum epitheto afflictionem significante , conc,:, per se in usu biblico , aut saltem in casu nostro , neg. Hanc enim hu- jus vocis significationem excludit alterum Jacobsei vaticinii hemis- tichium , in quo voci sceveth sive sceptro opponitur vox legisla- tor sive dux ^ prout jam animadvertimus ; eam praeterea excludunt cetera vaticinii adjuncta , quibus deprehenditur Jacob omnia fausta ominari Judas ; explodit denique historia , ex qua constat , per decem saltem secula florentissimam stetisse judaicam rempu- blicam , nec quempiam suspicatum quidem esse jugo afflictionis Judseos premi, prout contingere debuisset juxta novum istud Rabbinorum efFugium. 81. Obj. tertia. Esto, Jacobaeum vaticinium tum pertinere ad Messiam . tum definiri per illud epocham ipsius adventus ; at illud nondum completum esse, plura suadent. Ac 1° nondum ablatum est sceptrum a Juda , siquidem florentissima adhuc vi- gent JudDeorum regna in America , Asia , ^Ethiopia , aliisque orientahbus plagis. Sane R. Benjamin Tudelensis in historia seu relatione itineris sui, sec. XII conscripta, plura retuHt de quodam *AfXfAaXwra^;)(w, seu captivitatis principe , e tribu Juda oriundo , in Asia imperante ; apud quem infinitas esse Judaeorum copias affir- mat , suis legibus utentes , rerum omnium ubertate affluentes , et nem , non antem terminum significari ; iari neguit ut continuatio regni et scep' qnod ex dictis falsnm est ; 2° quod tri Judce ; vel si placet , nt inferias omnis epochae determinatio pro Messias declarabirans, spectari debet cessatio adTenta tollatnr ; omnem enira vira sceptri temporalis Judae respectu sceplri adversus Hebrasos oraculum amittit ad et regni Messiani , ut cessalio in ordine eos perstringendos , ut patet ex inter- ad alterius regni substitulionem. Illud pretatioae R. Aben-Esra , quam ipse interea statni necessario debet , signum laudat et approbat; 3° neque spernenda aliquod exhiberi Jacobaso vaticinio , ex est animadversio Deylingii , quam sibi quo dignosci posset , epocham a mo- Hengstenberg opponit ex Obs.sacr. Uf riente Jacobo designatam pro Messiae pag. 83 : Patriarcha loqtiitur de scep- adventu transactam esse. Hoc autem trotemporali; Messice autem sceptrum signum non haberetur, si ^3*"7y con- et regnum , quod in terrarum orbe ,.^ ^ 11. • V, I ., , tinualionem significaret. constttutum habet , spirituale esl et ° mysticum ; igitur Messice regnum spec- PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIC PROM. MESSIiE. 45 beatissima loca longe lateque occupantes (1). 2« Verum , etsi abla- tum reipsa esset sceptrum a Juda , nihil exinde ad rem suam con- stabiliendam adversarii proficerent , nisi simul ostenderent , Judaeos jus ad amissum sceptrura non amplius retinere , quod Romani per summam injuriam iis abstulerunt , quemadmodum jus istud in ipsis perseveravit , quamvis in captivitatem Babylo- nicam abducti fuissent. Quare veljus istud sufficit ad hoc, ut dici possit sceptrum conservari , et in hac hypothesi apud Judaeos ad- huc sceptrum conservatur ; vel non sufficit , et in hac altera hy- pothesi sceptrum defecisset a Juda quinque et ampHus secuHs ante eversionem Hebraicae reipubhcae , quod nemo dicet. 3° Hinc, ut scite observat Salvador (2) , antiqua Hebraeorum respubUca juxta proedictiones , Levit. XXVI , 40 et 41 ; Deut. XXX et XXXH , 43 , in pristinum statum restitui debet 5 sub respectu vero pohtico ac naturali , status Orientis adhuc provisorius est ; omnia portendunt proximam Judaeorum regenerationem , quae fructus erit magnae populorum confoederationis , qua pax et feli- citas Hebraeorum in dies augebitur , mediante ahorum fehcitate et pace ; ac fihi Israel denuo tunc poterunt fecundam terram pa- trum suorum incolere , quae steriHs efFecta est sub passibus Isla- mitarum ; poterunt excitare templum Jehovah , legisque palatium restituere. Ergo. 82, Resp. Neg. antec, ad 1™ prob. Dist. Plura adhuc vigent florentissima Judaeorum regna in fecundissima Rabbinorum ima- ginatione, conc^ in hujus terrae regionibus ^ neg. Mirum profecto est, ejusmodi fabulas adhuc venditare Rabbinos in tanta geogra- phioe luce , qua fit , ut vix afiquis sit terrae angulus , qui probe non cognoscatur. Mittimus pariter, quse de flumine sabbatico mira ipsi fabulantur (3), ne tempus in ejusmodi commentis serio refellendis projicere videamur. (1) ApudDerossijOp.cil.cap. 3,§2. Eldad Haddanianno DonQini i283 ad (2) Op.cit.tom, iii,liv.iv,pag. 362. Hebraeos in flispaniis , Cl. Bartolocci (3) Cfr. Quae de hoc fabuloso flumine Ord.Cist.in Bihlioth. rabbinica, tom. i, refert ex auctoribus hebrajis , prsesertim pag. 1 00 et seqq. Josephus, De bello Jud, Tero ex prolixa epistola , quam scripsit lib. vii , cap. 5. edit. Havercampi , 46 TRACT. DE INGARNATIONB. 83. In eumdem censum referri pariter debent^ quae ex eadem officina protulit Benjamin Tudelensis ad suos ludificandos. Illud addimus ad toUendas omnes ejusmodi tricas , foedus a Deo cum hebraica natione initum , ac promissiones divinas ipsi factas alli- gatas esse Palaestinae solo, ut ex Pentateucbo constat, in eo- que proinde compleri debere. 84. Ad 2«», Neg, Nec enim dejure quaestio est , sed defacto y de quo solum loquitur Jacob ; alioquin inutile prorsus fuisset ip- sius vaticinium , cum nullum exinde signum Judoei babuissent , quo epocbam promissi et expectati Messiae cognoscere possent. Hinc vetus synagoga non de jure, sed de facto seu possessione sceptri , boc oraculum semper intellexit. 85. Ex bis porro responsio patet ad propositum dilemma : nempe non sufficere jus , ut nondum adimpletum censeri possit jacobaeum oraculum , sed praeterea requiri actualem sceptri pos- sessionem. Nibil vero officit veritati vaticinii intervallum capti- vitatis babylonicae , tum quia breve omnino illud fuit, ratione babita tot saeculorum , quot sive ante sive post captivitatem illam effluxerunt , triginta scilicet plus minus annorum , ut ostendit Tirinus (1) ; tum quia a propbetis jamdiu certiores facti fuerant Judaei de proxima ejusdem solutione ac reditu , ab Isaia praesertim ac Jeremia (2), atque ex iteratis promissionibus in ipsa captivitate a Daniele et Ezecbiele prolatis (3). Et baec quidem portentosapariterdehocfluminenarrat, abanno i3° regni Josiae. Nam ab anno quodqne visum a Tito fabulatur, iter i° Cyri, quo soluta est caplivitas , re- faciente a Beryto in Syriae urbes. trogrediendo ad annum excidii templi (1) Cfr. Chronicufn sacrum, cap. 35, et urbis , non recensentur nisi anni 3o ; Conclus. 3, quae ita se habet : P^eri- ab excidio ufbis ad annum iS" Jo- similiua videtur abanno 1 1** Sedecice , siae habentur anni 4^ , qui una cum quo excisum est templum et urbs Je- illis efliciunt annos 70. Sed consulatur rosolymiiana , usque ad annum i™ idem auctor loc. cit. Commeniarii in monarchioB Cyri, non fluxisse jovel Ket. et Nov, Test. tom. i. 60 Vel 52 annos.... sed solum 3o an- (2) Cfr. Is. xiv , i ; xl, i ; xlviii, nos; quam deinde conclusionem plu- 20; Jerem.ii, i5; xvi , i5; xxiv, 5; rimis argumentis confirmat. In hac sert- xxv, 12; xxix , 10; xxx; xxxi, 9; tentia exdrdium 70 anfaorum servitfttis xilll , 3^ ; xxlvi, 27. a Jeremia praeniinciataB surai deberet (3) Ezech. xi , 17; Dan. ix , 2 , 25. PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 47 in hypothesi , quod nomine sceptri significetur regalis successio ; ceterum inferius ostendemus longe verisimiHus per sceptrum non designari nisi supremam potestatem ac totius judaicse gentis col- lectionem , quo sensu nec captivitatis babylonicae periodo omnino cessasse potestatem istam compertum fiet. 86. Ad 3°^, Neg. Cum enim , juxta dicta , de facto agatur , et vere constet Palaestinam jam ab octodecim ferme secuUs vacuam Judaeis esse , quidquid sit de praesenti ejusdem statu , atque de spe futurae Judaeorum regenerationis , de proxima vel remota populorum confoederatione , de ejusdem fructu ahisque ejusmodi, quae sibi adversarius laeta ac ridenti phantasia cum suis omnibus fingit ; illud semper verum erit , tum ablatum sceptrum a Juda esse , tum proinde adimpletum Jacobi vaticinium , et , quod con- sequens est , Messiam jamdiu advenisse. Quo vero sensu accipi debeant objecta Scripturarum loca ex Levitico et Deuteronomio , idoneo loco dicemus. § II. Expenditur vaticinium Danielis. 87. Daniel, in captivitate positus, affligebat se coram Domino, peccatorum popuU sui veniam impetraturus et liberationem ab eadem captivitate , Urbis tempHque restitutionem. Adhuc autem oranti adstitit Gabriel angelus , qui et veniam promittit per ad- venturum Messiam , et Urbis ac templi reaedificationem , popuH reditum ad terram patrum suorum, ubi pro septuaginta annorum exilio septuplo diutius usurus esset adepta Hbertate. Porro quo- niam textus hebraicus in nonnulHs discrepat a vulgatae nostrae lectione, praecipuas varietates notabimus. Sic igitur Danielem affatur Angelus cap IX : JUXTA YULGmH. TBXTDS nEBRAICI PKiECIPUf DISCREPAIfTl^. 24. Septuaginta hebdomades decisae , resectae , vel decretas abbreviatae sunt superpopulum aut statutae sunt (1) (1) Alexandrini habent : So inr^^d-if- tuvj hreviatce sunt ; alii apad Origenem 48 TRAGT. DE INCARNATIONE. tuum, et super urbem sanctam tuam , ut consummetur prce- varicatio^ etfinem accipiatpec- catum , et deleatur iniquitas , et adducatur justitia sempi- terna , et impleatur visio et prophetia j et ungatur Sarictus Sanctorum Sanctissimum (1), 25. Scito ergo ct animad- verte : ah exiiu sermonis y ut iterum asdificetur Jerusalem , usque ad Christum ducem^ heb- domades septem , et hebdoma- des sexaginta duce erunt ; et rursum cedificabitur platea et muri in angustia temporum, 26. Et post hebdomades sexaginta duas occidetur Cliris- extirpabitur , excidetur Unctus tus ,• et non erit ejus populus , ( seu Christus ) ^ et non ei (2). qui eum negaturus est. Et civi- Urbem et sanctuarium destruet tatem et sanctuarium dissipabit populus principis venturi , et populus cum duce venturo ; et finietur in inundatione, et usque finis ejus vastitas et post finem ad finem est bellum , decretum belli statuta desolatio ruinarum (3). Hexaplis y eTtuni :'EK^t9^t}o-ctffdecret(B (l)Vel, ot aliis placet, Sanctitas 8unt; a\u, ut Hengstenberg , conten- Sanctitatum ^ U^^l/lp ti/"?p dunl signiGcationem ^m, proprie (^) JHIDJ , e;cm J^^ absqae ad- esse resecare , ex chaldaico et rabbinico ditamento," indicat sine nlla exceptione •?Jjnn. Vemm in idem fere ejosmodi mortisviolentsgenus, utZach. xiii,8, significationes recidunt, et utramque «l^i opponitur rf J/ 1^ ; prias per gla- exprimit vulgata per abbreviatce sunt. dium , posterius per famem et pestem Scopus enim Angeli est , temporis ter- inferri perniciem denotat. Cfr. iii Reg. minumexacle limilare. Cfr. Hengsten- ix , 6. De impiis Ps. xxxvi,9; Prov. berg, op. cit. tom. ii, part. i et 2 , n, 22. pag.4i3 et seq, Berolini i832. (3) Cfr. Hengstenb. , loc cit. 4^3 et in PART. I. CAP. II. BE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 49 27. Confirmabit autem pac- tum multis hebdomada una , et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium ; et erit et super extremitatem ( cul- in templo abominatio desolatio- men ) abominationum vastator, nis; et usque ad consummatio- et quidem usque completum et nem et finem perseverabit de- resectum stillabit , seu fundetur solatio (1). super vastatum (2j. 88. Ilis praemissis, tria liic pariter ostendere debemus , tum vaticinium Danielis ad Messiam pertinere , tum epocham ipsius adventus determinatum in eo esse , tum denique jamdiu elapsam ejusmodi epocham. 89. Primum vero evincimus ex ipsis oraculi verbis et adjunc- tis ejus omnibus , atque ex antiquiorum Rabbinorum ac veteris synagogae sensu. Jam vero ad DanieHs verba quod attinet ac va- ticinii ejus adjuncta , ille promittitur venturus , qui praevarica- tionem consummet , finem peccato imponat , deleat iniquitatem , atque adducat justitiam sempiternam. Atqui haec munera propria seqq. Scd verius ad litteram est : De- T^s^^V CD>y;i^' 1>;|J n>^*)t3 cretum vastatce , id est , res vastatoe, ^,J«/_ , .^' ^ . .^ ~ T sive rMin^ ; exbibel prophela hoc loco -* "^*^' ^^ .t^. ' ^ yy u^u)^\ eamdem syntaxia ac saperias : Hehdo- plV^JI V*''^^') 3111*1 ♦"iJlJiJI mades septuaginta decisum est, seu ; . "^*. - -r::-: deciswsunt ;hmc sensas est : Decretw °^^^* °7?^'!' ^?!!!^^ • D^nyrT ''"^'Jf- ., i^ rKi n>v^'j2 nn3> a>j^*i (1) Ibidem, •■ : - • x ..t- .- . (2) Tinnj CD^yaii^ a^y^ti^ ^*^^ Qy n>nu^> u^ipni n>ym nVd^ ^ti^ij^ ^7"^^*! '^^i?'"^^ ™^^? ri? ^^] ^^^'? i^P^ ^^^ isidV') rriHm amh^ v^^bt} n>-)s i>2;ini : ni»»ti> nv^inj bnnVi D>»^y p-?y N^an^i py yuts^n >ym nnK yuti^* d>5"iS : - : • X •..••• . X : ' X - X - • -:- x •.- - x • - x :D>\:;*-?p;i;'-?pnt^'»SiK>3:iitiTn nj^ ^yi r-inj»') nar n>:3\t^> • "^ T ••• ' — : • : • X : ' T - ~ : x : • — •; • : — ^a^ MVb*-!» S3*"«;ni y-ini nv")n^in^3^-?yiatti^oD>y-ipW Tx T '. .. . _ . - •• : X T •.•:•,-: Tx - . .. . • I , -ly D'7iy'n> Dmh) a^v/n"? : aaW''?^ •^nn T. iV. ■ " ^ ' 4 " m TRACT. I)E INOARNATIONE. esse venturi Messiie , sen plenissime haec per Messiani praestanda esse , prophetae omnes iinanimiter tradunt , Isaias prsesertim LXI, 1; Zacharias III , 8 ; Malachias III et IV , ita ut S. Petrus^ Acl. X , 43 , de Christo dicere non dubitaverit : Hinc omnes prophetcB testimonium perhibent ^ remisstonem 'peccatoriim acci- pere per nomen ejus onmes , qiii credunt in eum. Rursum ille promittitur venturus, qui vocatur Sanctus Sanctorum ,^ vel si raavis , Sanctum Sanctorumy Sanctitas Sanctiiatum sive Sanctis- simum , et in quo visio sive prophetia implenda praenunciatur. Porro , si per Sanctum Sa?ictorum inteUigitur persona , prout non solum latina vulgata versio , sed versio proeterea alexandrina, sive LXX, et Theodotionis indicant (1), hoc sensu nullum dubium (1) Lxx vertont : Kec) rov xf^""** nytov tcylay , ex coramuni interpreta- tione : Et ungaturSanctus Sanctorum; in graeco enim est in accusativo ; eadem ralione vertit Tiieodolion , ut patet ex Origenis Hexaplis , tom. ii, pag. 336 , edit. Montf. Hjnc evidens est, hos in- terpretes Sanctum Sanctorum de per- sona inlellexisse. Sed non soli inlerpre- tes christiani , et antiqniores Hebroei modo recensiti , sed ipsi Hebraei sequio- res haec verba non modo personam ali- quam , sed ipsissimum Messiam signi- ficare fassi sunt , prout fuse ostendit Kaym. Marlthi , part. i , cap. 3 , § i6 , adductis tcslimoniis ex Berescit rabH , Rab. Mosce Haddarschan ; ex lib. San- hedrin indislinct. Ckelek, R. Alexandri, R. Mosce Nachmanidis , Gerundensis, aliorumque. Nos brevitatis gratia unius Mosis filii Nachman auctoritatem pro- feremus, qui, liaec verba explanans, ait : Sanctuarium sanctuariorum (vel Sanc- tus Sanctornm) est Mtssias sanGtifica- tus , de filiis David, Alia praeterea tes- limonia icx Jndaeorum libris refert Schoetlgenius , Horce hebr, tom. n , pag. 263 et seq. Allamen non desunl, qui contendant , non posse verba I^IT) D^V/^lp sumi de persona , nisi sensn translato. Ac primo quidemea non posse intelligi de persona , ex eo sese arbi- trantur colligere , quod voces illae nun- quam de personis in Scripturis usur- pentur , etsi 4^ vicibus occurrant ; debere autem intelligi sensu figurato, duplici ratione ostendere nituntur : 1° quia omnia loca , in quibus sermo est de unctione raaleriaii et externa , evincunt ejusmodi unctionem externam non esse nisi symbolum interioris sanc- titalis, ut Exod. xxx , 22 et seq. ; xl , 9 et seq. collat. Zach, iv , ubi oleum est symbolum Spiritus Dei ; 2» qnia plura loca occorrunt , in quibus unctio mere raetaphorice sumitur , ut Pg. xli? , 8 , 9 ; Is. lxi , 1 ; m Reg. xix , i5 et seq. InN. T. dona Spiritus S. vocantur Xfl jj H^U^ O, quod est Messias Princeps , principem extraneum designari, Etenim i" bona (v. 24) praedicta ubique in prophetis dc tempore Messiano dicuntur ; si igi- tur ibi sermo est de rege , qui cir- ca exitara lxix faebdomadae venturus crat , patet eum paulo ante effusionem bonorum illorum venire debuisse , nec proinde his v^rbis quidquam signifi- cari praeter illorum bonorum aucto- rem. 2° Nexus cansalis inter personam et distributionem bonorum indicalur per vocabulum H^U^J^ , relate ad nW»^ et D^V/ip ^ip. Porro per Sanctissimum significari Messiam ip- sum phiribas ostendimus. 3°Qaemad- dum *7^;|j non excludit relationem ad Messiam , cum de illo pariter dicatur Is. Lv , 4 , sicut n\£^ , Is. IX, 6} ^U^IjS , Mich. V, i; K>U^:X, Ezech. xxxiv, 24, ita nec n>U^», quod se habet aIJ sicut speciale ad generale , et aperte Messiam respicit. luservitnamque ad hoc, ut per l>;j j designelur princeps theocraticus ; cfr. i Reg. x , i . Nun- quam paganus rex itavocatus, qua talis. De Cyro solum , Is. xlv , i , n^W)0 legitur, tum ob specialissimas relationes ejus ad theocratiara , tum ob dona a Deo ipsi collata ad Judaeorum salutem , tum ob inilia cognitionis veri Dei , ex suo decreto (cfr. 11 Paralip, cap. ult.; Esdr. 1,2), tnm ob Ijpicam relatio- nem ad Christum Messiam. Irao ut rex theocralicus considerari polest , et pro 4. 52 tragt. de ingarnatiojne. confirmare debeat. Jam vero , etsi in Scripturis interdum aliis etiara Christi ac Ducis nomen tribuatur, attamen nemo est prae- ter Messiam , qui per excellentiam Christus et Dtisc nuncupetur , solus Messias est, qui saepissime ab Isaia dicitur datus in foedus populi , praesertim vero XLII , 6 et XLIX , 8 ; quem propterea Malacliias , III , 1 , Angelum testamenti seu foederis appellavit. Tam igitur Danielis verba quam adjuncta omnia ipsius oraculi talia sunt , ut sive seorsim spectata , sive simul sumpta , nonnisi ad Messiam referri possint. 90. Id ipsum mirifice constat ex veteris synagogae, et anti- quiorum Rabbinorum sensu et sententia. De synagogoe sententia preeter Rabbi Manassem , qui fassus est contribules suos Danielis oraculum ad Messiam referre , et affirmavit praeterea ejusdem sententise fuisse Judoeos omnes , qui sub Tito et Vespasiano arma in Romanos sumpserunt , lestis est ipse Josephus , qui liuc refert Danielis vaticinium , ex recepta sua aetate sententia (1). Hinc non talisumitur Is. xlv, i. 4°Excontextu, in quo opponitur l^jlj V\^^Ki rS N3n 1>;|J : "?^;i^ utnque commune , ast n^WW theocraticus , KHr? extra- neus. Atqui a tempore Danielis nemo rex theocraticusjuita Ezech. xxi, 32 ; ergo unus Messias designatur. 5° Tan- dem terminus ad quem hujus yaticinii estne Christi nativitas , an ejus publica manifestatio? Hoc posterius communius. Cfr»Pelav. Doctr. ^emp.lib.xii,cap. 33, pag. 264, tom. II. Jam vero hebdo- mades lxix , ut inferius ostendemus , desinunt in Christum. Post lxx hebdo- madas opus salulis debet esse comple- tum ; usque ad Messiam hebdomadx Lxix , qui media lxx hebdomada extir- pabitur. Ergo remanent anni tres cum dimidio. Hinc illud n^^fi^Wiy tan- tumdem \alet ac : Usque ad publicam manifestationem MessioB. Sane vel ipse Berlholdt, pag. 563, haec verba ad Christum proxime rcferri fatelur, scri- bens : Si non necessarium absolute , attamen valde natnrale est , ad hcec verba 1>;| J H^ ^JO cogitare de Messia Jesu et de ipsius morte in cruce. Cfr. Hengstenberg. loc. cit. pag. 460 etseqq. (1) ^rcAeo/.lib.x, cap.i i , § 7, p. 544» scribit : Aetvi^Xoff KUt Trept riis rav 'P«- /Lcuim ^yifioviu^ uvlyfof^i , Kctt ort «V cturSv iftjfiaiB-tja-erctt. Id esl , Daniel et de Romanorum imperio scripsit, et magnam ab illis vastitatem illatum iri, nempe rebus nostris. Sed clarius, De bellojud,, lib. iv , cap. 6 , § 2, p. 292 , ubi de Zelolis ait : T>?v Kurcc r*is Tirctrfi^os ^foCptjretctf riXovf *il,laruy' >]v yu^ ^ rts TFuXutcs xiyos uv^fiSii , tvB-u rort r*}9 xoXtv dXMa-earB-ut , KUt Kurw (pXeyyjTfo-B-ut rcc uytu vofcat voXefiov , a-ruTts iuv Kurua-Knjipti , KUt ^elpes oiKeius •jtroofttctvaTt ro rev &eou rt/utvos' ots ovk uxtTr^ruvrts o't ^tjXurut ^tUKovtvs iuv- PART. I. GAP. 11. I)E EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI-(E. 53 alia de causa juxta Rabbinos prohibitus fuit Jonathan ben Uziel vulgare suam paraphrasim in Cheduvim , sive Hagiographos , in- ter quos recensetur Daniel , quam propter perspicuam determi- nationem epochae Messise, prout animadvertit Rasci (1). Rursum Messias juxta eosdem , in Berescit rahba^in cap. XIV Genes. pag. 264 , debet adducere justitiam seculorum , quinimo ipse- met Messias est justitia sempiterna et Sanctus Sanctorum , ut fatetur Nachmanides , Moses Geronensis ac Moses Haddar- schan (2) , imo R. Mordachai in suo Scemen Amischa Aftara I, fol. 12 , fatetur Messiam illum esse , ad cujus adventum perdu- cunt LXX Daniehs hebdomadse (3). Sive igitur veteris synagogae sensum , sive praecipuorum antiquorum Rabbinorum confessio- nem spectemus , constat Daniehs prophetiam ad Messiam spectare. 9 1 . Quod autem secundo loco posuimus , in eo scilicet vatici- nio determinatam esse Messiae epocham , evincitur 1« ex relatione harum LXX hebdomadarum cum LXX annis , quibus Jeremias captivitatem babylonicam praenunciavit , ut constat ex ipso con- textu , Dan. IX , 2. Jam vero nemo dicet , Jeremiam posuisse annos LXX pro tempore indeterminato ; eadem igitur ratione patet, Danielem non potuisse LXX annorum hebdomadas ponere ravi fTri^oa-ui. Effecerunt ^ ut prophe- ii, fol. 79, 4 • ^» «^^*^ c?/a?«V : Sep- tia, quce adversus patriam fuerat con- tuaginta hebdomades post devastatio- cepta , exitum ( suum ) sortiretur. Ve- nem templi primi intercedunt usque tus enim virorum sermo quidam erat , ad devaslationem templi secundi. Meg- tum urbem captum iri , et (loca ) sancta hillah , fol. 3 , i : Quare prohibitum conflagratura jure belli , uhi seditio fuit Jonathm filio Uziel edere Targum invaserit , et indigenarum manus pol- in HagiographaP Resp. : Quia in eo luerint sacratum Deo locum, Quibus continetur terminus adventus Messice, licet fidem non detraherent Zelotce , Rasci ibid. : Terminus Messice hahe* ipsi tamen se earum rerum ministros fur in libro Danielis, Reliqaa testi- prcebuerunt. Ad quem locum Hudso- monia cfr. apud Schoettgenium , op. et nus , consentiente Relando , fatetur , loc. cit. pag. 264 et seq. TTtcXetiov illum Xoyov uv^fuy esse tradi- (2) Ibidem. lionalem quamdam expositionem vati- (3) Apud Derossi , op. cit. pag. 98, cinii Danielis ix, 26. ubi cfr. texlas R. Manasses, ex lib. (1) SederholammJalckutSimeonif De termino vitce , pag. 17 5. ^'^: 64 TRAGT. DE IWGARNATIONE. pro tempore indeterminato. 2« Ex characteribus intrinsecis ip- sius proplietiae , quae prag se fert clironologicam determinatio- nem. Quorsum enim tempus , quod LXX hebdomadarum periodo concluditur , in septem hebdomadas , sexaginta duas et unam dividitur , eamque rursum bifidam , nisi de tempore determinato vates ageret? 3^ Ex eo quod duo termini aperte significentur , termtnus nempe a quo illarum decursus incipere debet , exitus sermonisy seu verhi sive decreti reosdificationis urbis , et terminus ad quem , seu quo eaedem hebdomadae desinunt , scilicet ante urbis ac tempH excidium.4o Ex analogia cum ceteris ejusdem pro- phetae vaticiniis ; etenim cetera tempora pro futuris eventibus a Daniele determinantur , ut cap. IV et XII. 5» Demum ex vete- rum Judaeorum consensu* , ut ex modo dictis patet. Ergo. 92. Restat igitur, ut ostendamus, vaticinium istud jamdiu esse completum , quod ex praejactis fundamentis focile adstruitur. Ex Danielis prophetia ab exitu sermonis reaedificationis urbis usque ad ejus destructionem hebdbmades LXX annorum effluere de- bebant , id est , anni 490 ; atque intra idem spatium tum adven- turus erat Messias , tum inungi ac morti tradi debebat , abolenda item erant V. L. sacrificia , complenda visio , delenda iniquitas , et justitia sempiterna adducenda. Atqui ab octodecim seculis tam urbs quam templum eversa sunt , et abolita sacrificia judaica , seu transactus est terminus^ ad quem protendebatur epocha a Daniele determinata ; ergo et ea completa sunt , quae intra illud temporis spatium eventura erant; nempe tum venit , tum inunc- tus est Messias , morti traditus est, completa est visio et pro- phetia^ deleta est iniquitas et adducta justitia sempiterna; seu, quod idem est, ex DanieHs vaticinio constat, jamdiu elapsam esse epocham futuri Messiae , ideoque Messiam jamdiu advenisse. DIFFICULTATES. 93. Obj. prima. Falsum , aut saltem incertum est , num in hoc DanieHs vaticinio sermo sit de Messia. Etenim 1° incertum est, utrum Daniel de uno eodemque Christo , an de duplici loqua- tur (1) ; 2p incertum , utrum loquatur de Cyro an de Antiocho (1) Ita censent interpretes non-mes- siani , qai huc refcrunlar. Winer in PART. 1. GAP. II. DE ErOG ET OFFIG. TROM. MESSI^E. 55 » Epiphane , ut coiitendit Marshamus , vel de Alexandro M. , ut cum Bertholdt vult Rosenmiiller , aut de Seleuco IV, Philopatore fratre et immediato antecessore Antiochi Epiphanis , qui veneno sublatus est , aut etiam de Seleuco II. 3<^ Marshami porro expo- sitionem, in quam quoad rei substantiam ceterorum recentiorum expositiones conveniunt , plura sunt , quae probabilem efficiant , imo veriorem. Scopus prophetae , qui solum anxius erat de fu- tura populi sui nec non Urbis et templi conditione ac sorte ; calculus chronologicus , qui nos ad ea tempora perducit ; inau- garatio Sancti Sanctoruui seu templi , quae sub Juda Machabaeo contigit ; temph desolatio , quse perduravit usque ad finem belli; confirmatio pacti cum multis hebdomada una , quae facta est tum per constantiam fidelium Judaeorum , tum per adhaesionem ad Judam Machabaeum ; defectio hostiae sive victimae et farti in medio postremae hebdomadis , quae per id temporis ad amussim locum habuit ; demum deletio peccati et iniquitatis , seu cessatio poenae peccatis Judaeorum debitae , quae quidem poena passim in Scripturis peccatum dicitur (1) ; nec non adductio justitise sem- piternae , nempe legalis , quatenus Judaei nunquam posthac idololatriae crimine se commacularunt , vel adductio felicitatis , qua fruituri deinceps erant Judaei , excusso servitutis jugo. 4° Cum igitur tum chronologia tum adjuncta omnia in tempora Machabasorura mirifice conspirent, mirum esse non debet, si vel ipsi catholici interpretes Hardouinus et Calmet in eamdem ex- positionem, ad rei summam quod attinet , ultro concesserint (2). 5o Qnin potius non immerito Bertholdt ac RosenmuIIer aliique cumipsis ex hac conspiratione intulerunt, Pseudo-Danielem quem- piam , cum vidisset elapsum jam tempus a Jeremia praefixum , et prophetiam de promisso feliciori rerum statu non adimpletam Parvo Dict. ex tripode pronunciat : lam. Is porro existimat per illa verba : n>WW de Messia nusquam legitur Finem accipiet peccatutn , efc. alludi y^ m ad Jerem, l, i8 et seq. ubi sermo est m r, T, , , , . . /t\ nc r^ 1 . 1. T^ "® solutione caplivilatis. {1} Ltr. Lalmet m diss. IJe septua- /av rr i • ^ i • rr r^ ._..,. ^ (2) Hardoumus , Crono/ofl?a /^. T^. gtntaseptimamsDamehs.nuampTX- „.' ^, i. . . ., . . / , lans. 170Q: Liaimet, diss. cit. misit suo commentario m linnc prophe- 56 TRAGT. BE INCARNATIOWE. esse , sibi proposuisse veteris prophetae honori ita consulere ,'[[ut septuaginta illos annos non simpliciter tales , sed totidem an- norum hebdomadas intelHgendas esse doceret , et omnia vaticinii hujus dicta eventis praeteritis accommodaret (1) , ut poetae facere solent. Ergo. 94. Resp. Neg. antec. Ad 1"^ probat. Neg, Etsi enim Christus seu Messias hic apposite non determinetur , ex contextu tamen et ex oppositione ad extraneum regem , de quonam sermo sit , facile patet. Etenim ad finem LXII hebdomadis venturus ( nempe , ut declaravimus , quoad publicam sui manifestationem ) dicitur Messias dux , seu princeps ( I^JJl T\>^')2 ). Quis ergo alius Messias nisi jam commemoratus excidetur post septem et sexa- ginta duas hcbdomadas? Insuper mors Messiae ponitur in nexu causali cum excidio urbis et templi , prout ejus adventus (v. 25) nectitur cum coUatione bonorum ( v. 24). Quis porro non vi- deat benedictionem et maledictionem , quum in idem spatium temporis incidant , ab eodem auctore repetendam esse ? Eo ma- gis quod mors violenta Messioe , tum Ps. XXI , 17, tum Is. LIII , 5, et Zach. XII , 10, etc. praenuncietur. Falsum igitur est, incertum esse , utrum de uno an de duplici Christo in Danielis prophetia sit sermo (2). 95. Ad 2*», Neg, Si enim , ut ex modo dictis liquet , Angelus in hoc vaticinio , loquitur de uno eodemqueMessia qui perhibetur venturus et occidendus, cum nemo ex his morte violenta occubue- rit , et quidem illata a populo suo , hoc ipso constat , nec de Cyro, nec de Antiocho Epiphane , aut Alexandro M. vaticinium intelligi posse. Muito minus in quemiibet istorum quadrant reliqua vati- cinii adjuncta superius commemorata , aut chronologia , ut ex dicendis patebit. Id ipsum dicatur de Seleuco II ac Seleuco IV, quae omnia ex arbitrio , seu gratuito , et absque fundamento , non dicam solido , sed vel levissimo constituuntur. 96. Ad 3"*, Neg. Etenim 1° ipsi non favet scopus prophetae; quia , etsi Daniel ad orandum se contulerit ex lectione prophetia- (1) IlaRosenmulIermDame/-cap.9, (2) Cfr. Hengstenberg , op. cit, pag. pag. 322 , Lips. i832. 47^ ct seq. PRAT. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 57 rum Jeremiae , nuspiam tamen legitur , illum orasse ad restitutio- nem obtinendameo praecise anno^ quem Jeremias praesignaverat. Oratio ejus versatur circa populi, urbis et templi restitutionem, nuUa temporis alicubi facta mentioue. Igitur falsum est, quaestio- nem versari solummodo circa exteriorem restitutionem , ac respon- sionem esse solummodo de Messia. Oratio praecipue versatur circa reraissionem peccatorum obtinendam (v. 19 et seqq). Quum vero hsec plenissime juxta omnes prophetas per Messiam praestanda esset , in illa igitur prece jam includebatur oratio pro adventu Messiae ejusque regni. Responsio autem insuper agit de populo , Urbe ac templo , quae connexa erant cum ipso Messia ejusque fa- tis , de quibus Angelus postea disserit. Responsum igitur divi- num optime congruit sensui et orationi Danielis (1). 97. 2° Non calculus chronologicus eidem favet. Nam, si termi- nus , a quo fluere incipiunt LXX Danielis hebdomades , sumi debet a decreto reaedificationis urbis , ut patet ex Angeli verbis , hic incidit in annum XX°» regni Artaxerxis Longimani ( Nehem. II ^ 1 et seqq). Porro ab anno XX^ Artaxerxis , numerando an- nos 483 , incidimus in annum 782 Urbis conditae , sive XV» Tiberii Caesaris, id est ad publicam Christi apparitionem (Luc. III, 1 et seqq. ) , ideoque longe excedimus regnum Antiochi Epiphanis (1) Jahn, y^ppendixhermeneuticcBf qoae arbitrariam hanc Jahnii lectionem fasc. I , pag. 125 etseq. Viennae i8i3, evertunt : i° orones codices , nullo ex- contendit post Dallie, minime legendum cepto , legunt Q^y]!^ hebdomades ^ esseU^VyZ^ U^V 21^ septuagintaheb- . *T • .: • • •.. T imo Kennicotius tredecim recenset, qui domades, sed U^)^2ll^ Cj^y]2ti^ sep- plenehabent U^}!)y\^ , Derossi quin- tuaginta septuaginta anni, etc. ac si que alios addidit, qai integram lectio- Angelus vehementiori asseveratione co- nem retinent ; cfr. De Rossi , f^arice haerenter ad fervidas Danielis preces ei lectiones V. T» vol. iv, pag. i^^, dixerit : Septuaginta, ita prorsus , Parmae lySSji" veleresomnesversiones septuaginta anni decurrunt, seu de- in eadem leclione consentiunt ; cfr. properant, id est , vergunt ad finem , Bibl. Walloniana , in hunc locum ; elc. ellipsin awni D^JU^ ex versu se- 3° antiquiores Hebraei aeque ac recentio- , - , _, , res eamdera lectionem tenent. cuudo supplendo. Verum plura sunt , 58 TRACT. DE INGARNATIONE. et alterius cujuscumque ex iis principibus , qui ab adversariis assignantur , (1) velut terminus in quem desinit vaticinium. 98. Nec favet 3« inauguratio Templi ; a) quia non agitur in vaticinio, ut sumunt adversarii, de tnauguratwnej sed de unctione; porrocertum est exconstantiJudaeorumtraditione, nunquaratem- plum secundum inunctum fuisse, prout legitur de tabernaculo Exod . XXX , 22 et seq. , neque sub Zorobabel, neque sub Juda Ma- cbabaeo (2) ; b) quia , ut animadvertimus , bic non agitur de tem- plo materiali , sed de persona , ut evincunt veteres versiones et Rabbinorum antiquiorum expositio et contextus ; c) quia in ad- versariorum bypothesi ex vaticinio baec unctio contigisset post annum 490; et v. 27 boc tempore praedicitar destruendum , non (1) Cfr. Petavias , De doctrina temp, lib, XII , cap. 32 , vol. ir , pag. 262 ct seq. edit. Antverp. i^oS. (2) Qui ea , qua enumerantur v. 24 , referunt ad tempus , quod immediate subsecutum esl captivitatis babjlonicae solutionem , ut Michaelis et Jabn , Laec verba transferunt ad inauguralionera templi reaedificati a Zorobabel et Josua ; qui vero referant ad tempus post op- pressionem per Antiochum Epiphanem , haec dicta transferunt ad novam inau- gurationem templi a Sjris profana- ti. Utrique debent sumere toXTZ^D/ sensu iraproprio inaugurari , cum in neutro casu teraplura inunctura fuerit , et ex concordi Judaeorura tradilione secundo templo defuerit sacrum oleum. Sed obstat ejusmodi expositionibus , 1° quod D^^lp Wlp nunquam de templo materiali dicatur (hoc enim semper cum articulo D^U^"ipn U^"Tp effertur ,11 Paralip. ni , 8 ; Exod. xxvi, 33; iiiReg. VI, 16), sed de aliis rebus sacratissimis , uti altari , sacriQciis y supellectili , etc. Vid. Concordant, Buxtorfii , et cfr. Ez. xii , 4 ? cura XLiii, 12 ; xLiv, i3 (i Paral. XXIII, i3 , debet explicari cura Clerico ; Quidquid sacrosanctum erat), 2° Externa inau- guratio templi materialis non quadrat contextui , in quo promittuntur dona Dei spirilaalia , quae referuntur ad ex- tirpationem peccatorum et messianam characterem habent ; hinc debet in pro- pheta , finem religiossc oppressionis et initium regni Messiani connectenle , ali- quid sublimius perspicere. 3^ Si de nova inauguralione sermo esset, non intelli- gitur, quae sit causa, cur verba , quae noa tolum templum, sed solum Sancta Sanc- torum exprimant, propheta usurpaverit. Hoc persensit Bertholdt, pag 65 1 , atque, ut ab ea diflicultate sese expediret , in exemplum adduxit quod legitur 11 Mach. V, i5, sed perperara ; quia, etsi M/lp D^U<^*ip per se sit relativum , de lera- plo tamen usurpatum , solam iudicat Sancta Sanclorum. Cfr. Hengstenberg, Christol. loc. cit. pag. 4^9 et seqq. PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSIiE. 59 autem inaugurandum essetemplum ; d) quia non congruit clirono- logia , ut ex dictis patet. 99. Non suffragatur 4« templi desolatio , qualem adversarii autumant ; etenim a) sub Syris nulla contigit templi urbisque vastatio, sed templi profanatio tantum facta est ; Daniel auteni loquitur de vastatio7ie proprie dicta ( inundatio ^13W3 , in inundatione . imagine deducta ab expeditione bellica terram inundante ) ; b) loquitur praeterea de vastatione , quse sub finem V. 25 praedicitur , fore ut sit decreta et irrevocabilis ; hinc , sicut per Dei decretum irrevocabile urbs ac templum ruinis sepulta fore praedicuntur v. 26 , sic v. 27 praenunciatur per decretum aeque irrevocabile perpetuis ruinis utraque fore sepelienda ; 6) quia ex dictis falso ac gratis assumunt adversarii , templi desolationem usque ad finem belli tantum , seu septuagesimaj hebdomadis fore duraturam , cum agatur de vastatione perpetua (1). 100. Neque cohseret, 5° quod subditur de pacto cum Deo inito, vel per constantiam fidelium Judaeorum , vel per adhaesionem Judoe Machaboeo; ex articulo enim praefixo voci multis ^ indi- catur illos multos , de quibus agitur , determinatos esse ex ge- nere aliquo , scilicet iUi sunt , qui erant objectum divinarum pro- missionum , fideles nempe ex Judaeis , ut patet ex occasione hujus visionis (2) ; agitur propterea de foedere ineundo per Messiam ibi promissum , cum populo fideli (3). 101. Sed non magis proficiunt adversarii , ex eo quod 6° ad- dunt , de hostiae seu victimae ac sacrificiorum defectione ; siqui- dem tempore Antiochi non contigit hsec defectio nisi partialis ; in (1) In illo stillahit seo fundetur ^ impossibile est eara aptari lempori pluet^y.ij, habetur pro typo fanda- Macliabaeorum. Cfr. lahn , ^ppend. mentalidestructioSodomaeelGomorrhac. fasc. i,pag. 164 ; Hengstenberg, pag. "IDJ usurpatur de pluvia naturali , i53 et seqq. II Reg. XXI , 10 ; Exod. ix , 33 ; de su- (2) Cfr. Compeg. Vitringa, Oi6«erco- pernaturali , Gen. xix , 2^ ; hinc ad iionum sacrarum lib, m, Franequerae impios transfertur imago haec, Ps. xi , 1691 , tom. 11 , pag. 267 et seq. 6; Ezech.xxxviii, 22; 11 Paral. xxxiv, (3) Nempe cum illis , qui sont ob- 21 ; Jerem. vii , 20 , etc. Haec expressio jectum divinarum promissionum. scmper totalem rninam indicat; hinc fiO TRACT. DE INGARNATlOrrE. vaticinio autem agitur de defectione totali ac perpetua , quae con- nectitur cum templi ac urbis vastatione (1), et connectitur prae- terea cum morte Messise , cujus quidem mortis consectarium po- nitur sacrificiorum defectio. Demum causam adversariorum non sustentat quod postremo loco ponitur de peccatorumpoena, justitia legali , aut felicitate seu libertate obtinenda ; agitur enim de peccatis ipsis ac de justitia proprie dicta tanquam munere seu dono afferendo ab ipso Messia. qui est totius vaticinii primarium objectum , a quo peccata vere erant delenda^ et inducenda justitia , qu3e sequitur peccatorum remissionem , juxta illudls. LIII , 10, 11, Peccata DlNtsn , praeterea conferuntur cum iniquitate et cum culpa |ly , quae est signi- ficatio fundamentalis hujus vocis; contextus etiam aperte est de peccatorum seu culparum venia ; ideo enim tot liic accumulantur vocabula , ut tota peccatorum humani generis colluvies com- prehenderetur , ut a nonnullis adnotatum est (2) ;, justitia pariter (1) Gfr. superins dicta. Hic prseterea animadvertenduro , ejusmodi sacrificio- rum ablationem sub daplici respecla spectari posse , prout scilicet est bene- ficium , ac prout poena est. Quatenus est beneficium cessavit cnltus leviticus , utpote fjgnra , quae locum cederet figu- rato ; qnatenus ut poena spectatur , est pnnitio partisinfidelispopnli, qui mor- tem intnlit Messiae. Messise porro mortem ablationis sacrificii cansam esse , ex contextu patet , perinde ac destructionis templi. Quod si ablatio sacrificiorum sive cullus levitici est effectus raortis Messia? , plane consequitur non agi de nudofacto, sed de ahrogatione legitima, Jam foedus anliquum per mortem Filii Dei abrogaiura est ; ergo ct cultas sa- crificii ejusdem foederis Jehovah, quoad 8uum esse ; parum interest, quamdiu adhac perduraverit quoad actionem ex- ternam. Idem dic de externa eversione urbis et terapli ; ex repndio enim et morte Messiae neqne urbs amplius sanc- ta, neque templum araplius domus Dei , sed abominatio evaserat. Cfr. Zach. xi; vid. Hengstenb. op. cit. pag. 492 et seq, (2) Sane, quae annunciantur in tribus prioribus membris , accurate referuntur ad peccalorum confessionem , a Daniele factam v. 5 hujus capitis , in qaa non agitur de peccatorum poena , aut tan- tura de peccatis lypicis , sed agilur de peccalis proprie dictis ; ait enira ; PeC' cavimuSj iniquitatem fecimus , impie egimus et declinavimus a mandatis iuis et judiciis, Ergo nisi dicere veli- mns Angelura , v. 22 , Danieli annun- ciasse aliquid ipsius petitioni conlra- rium , fatendura est non de peccatorum poena , sed de peccatis ipsis hic agi ; ac proplerea hoc salutis nuntio miliga- tur horror dc futuro urbis et templi excidio. PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 61 adferenda dicitur oeterna , id est , perennis , perpetua. Itaque ex- ploditur violenta interpretatio sive de poena peccatorum , sive de justitia legali , aut de libertate antiqua recuperanda , cum potius ex vaticinio denuncientur infidelis populi extrema desolatio ac punitio , et abrogatio totius legalis justitiae (1). 102. Ad 4™^ Neg. consequentiam ex falsis praemissis deductam; quod si Hardouinus et Calmet , non excludendo tamen relatio- nem vaticinii ad Messiam , ex parte concesserunt in expositionem Marshami , imprudenter ac levibus momentis inducti ita se ges- serunt , ac iisdem argumentis refelluntur , quibus Marshami alio- rumque anti-messianorum expositio excluditur. (1 ] Ideo baec justitia CBterna vocatur , quia ex aeterno Dei decreto originem habet , et quia dnrationem aeternam habere debet , per oppositionem ad transitoria dona jnstitiae et gratiae foe- deris antiqni et ad omnes res creatas et mutationi obnoiias. Haec expositio fnndatur in vetustis translatoribus , ixx, Theodotione,Vulgala, Syroet antiquio- ribus interpretibus , si quosdam exci- pias, nt R. Barachiam in Berescit rahha, ad v. i^, dicentem : Isteest Rex Messias, de quo scriptum est Dan. IX : Et ad adducendam justitiam seculorum vel sempiiernam ; apud Ray, Martini , pag. 285 , edit. cil. Verum horum exposilio facile cum priori com- ponitar, cum agatur de aeterno ipsius anctore. J, D. Michaelis , et post eum recentiores aliqui exponunt haec vati- cinii verba hac ratione : Ad reddendam innocentiam prisiinorum temporum ; at frustra , i» quia sermo non est de justitia suhjectiva , seu subjectiva pro- bitate , sed de juslilia ohjectiva, qua- lenus donum Dei est , perinde ac ablatio et venia peccatorum , de qua superio- ribus verbis agitur , quae pariter ohjec" tiva est ; cfr. Ps. cxxxi , 9 ; quia 2° extollitur a Daniele n , 44 5 ^"j ' ^ > ^7» aeternitas Messiani regni ejusque dono- rura ; 3° quia falsum est , D ylj/ origi- narie longiorem dumtaxat indetermi- natam dorationem, non vero CBterni- tatem denotare, ut pluribus ostendit Hengstenberg , loc. cit. pag. 4^7 et seqq. Atque ex his corruunt aliae in- terpretationes eorum, qui perjuslitiam aelernam contendunt significari anti- quam ; tum eorum , qui subjectivum atque hyperbolicum sensum his yerbis inesse autumant , cum nulla causa ip- sius afFerri possit ; tum denique eorum, qui cum Berlholdt volunt exprimi an- tiquam lihertatem a jugo politico et religioso. Omnes enim ejusmodi recen- tiorum inlerpretationes distortae sunt atque ex errouea hypothesi ortae circa relationem totius hujus versus. Nalnralis et obvius sensus neque Michaelis ne- que Jahnio arridet , qui versum istum referunt ad tempus immediate exilium babylonicum snbsequens, neque Ber- tholdto , qui refert ad epocham post oppressionem Antiochi Epiphanis. Aple hnic versui respondet Ps, lxviii , a8. 62 TRAGT. DE INGARNATIONE. 103. Ad 5™, Resp. Imo pessime conjecturam hanc suam intu- lerunt Bertholdt ac Rosenmiiller : 1« quia non verentur , etsi christianos se profiteantur , mendacii arguere Christum ipsum , qui, Matth. XXIV, 15, non solum Danieh adscribit vaticinium de futura tempU desolatione , sed praeterea illud adducit tanquam veraciter reale , et quoad illa , quae urbem et templum spectant, adhuc implendum , dicens : Cum videritis ahominationem de- solaiionis , quje digta est a Daniele propheta (non a pseudo- Daniele ) y stantem in loco sancto , qui legit , intelligat. Eadem leguntur, Marc. XIII , 14 ; Luc. XXI , 20 ; 2® quia supposititius hic auctor , in adversariorum hypothesi , falsitatis pariter arguis- set Jeremiam , eique aperte illusisset ; 3° quia nemini fucum fa- cere potuisset , cum universa gens oraculum Jeremiae semper in- tellexerit de septuaginta captivitatis annis (1) ; 4® quia est contra factum; auctor enim noster, tam cap. I, 21, quam IX, 2, supponit praedictionem LXX annorum, ac se praebet ejusdem redemp- tionis temporis spectatorem , utpote qui affirmet se primo Cyri anno vixisse ; 5° quia induxisset Danielem in historia , chrono- logia imperitissimum et sibi repugnantem (2). 6° Intelligi nequit, quomodo hic fictitius Daniel potius posuerit ut terminum sui vaticinii perpetuam desolationem quam adeptam libertatem per Machabaeos , cum supponatur hic auctor scripsisse [post ejusmodi epocham. 7° Ut alia praeteream , evertitur absurda istorum hy- pothesis ex concordi traditionis hebraicse testimonio. Cfr. I Mach. VIII etXI, Flavius Josephus, Z?e bellojudaico^ lib. VI , cap. V, IX. (1) Cfr. tiParalip. xxxvi , 2t. Alexandro victam esse asserat. Persica (2) Etenim tempns a Cyro ad mor- igitar periodas 1^7 annis brevior esset , tem Antioclii Epiphanis tanc esset an- et isti i47 nna cam illis 69 annis norom 44* (lxiii hebd. ann.), qaam adjici deberent aerae Seleacidarum.Haec tamen flaxerint anni 872; qaare ha- proinde constaret annis 38o , inter octo heretnr error calcali circiter 69 anno- reges ana cam ipso Antiocho Epiphane rum. Aogetar adhac hic error ex as- distribaendis. Hic porro error talis est , sertione illornm interpretum , ex gr. ut ignorantiam supinam prorsus sup- Bertholdt , pag. 716, quod scilicet ponat,cumtamen Daniel perilissiraam auctor noverit post Cyrum tantum qua- se ostendat in historia et chronologia. tuor reges Persarum, et Cyrum ab PART. I. CAP. 11. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSIiE, 63 His adde expectationem generalem Messiee tempore Christi , tum ex hoc vaticinio tum ex vaticinio capitis II , de quarto regno, provenientem. Hinc neque posteriores expositores judaei ausi un- quam sunthuic testimonio, sibi adeo infausto, in disputationibus cum Christianis renuntiare , vel ejus relationem ad Messiam et judaici populi per Romanos eversionem denegare (1). Conclu- dendum proinde restat , ejusmodi rationalistarum ac biblicorum hypothesin monumentum ineluctabile esse incredulitatis et im- pietatis , in quam ipsi ex principio protestantico prolapsi sunt. 104. Obj. secunda. Supposita etiam authentia illorum vatici- niorum , tamen illa loca minime liceret ita sumere , quasi certa et accurata in illis temporis determinatio seu definitio circa ini- tium et complementum regni messiani assignaretur. Nam 1» , si Redemptor Angelis ipsis in ccelo , imo sibimet talem futuri cog- nitionem quoad tempus et horam denegat, Matth. XXIV, 36; Marc. XIII, 22, et etiam post suam resurrectionem , Act. I, 6, 7 , minime supponere possumus hanc concessam fuisse alii pro- phetae , ipsique longe anteriori , ita ut potuerit innotescere po- pulo suo illud tempus juxta chronologiam exactum , sive in usi- tata , sive in quavis mystica temporis mensura ; quatenus scilicet ista spectatur prout determinata (2). Sane 2« incredibile est, Deum voluisse ut a chronologia fides penderet (3). Concludendum igitur, nullatenus determinatam esse ac definitam in Danielis va- ticinio epocham adventus futuri Messiae. 105. Resp. Neg, Ad 1»» probat. Dist, Denegat Redemptor An- gelis ipsis cognitionem gloriosae suae manifestationis in die judicii , seu secundi ipsius adventus, conc.i^ cognitionem denegat primi sui in terram adventus , neg, Porro in citatis locis unice de se- cundo adventu Christi in terras glorioso sermo est , ac de extremo judicii die , qui utique etiamnum Angelos latet et homines , cum Deus illum nemini revelare voluerit. At ex hoc minime sequitur, (1) Cfr. SchoeUgenius , De Messia, pag. 234. lib. II, pa. 264. (3) Sic Coccejas apad Hengstenberg, (2) Ita Bleek , Die theol. ZeiU loc. cit. pag. 522. schrift, sen Ephemerid. theolog, iii, 64 TRAGT. DE INGARNATIOWE. Deum non revelasse tempus primi Messiae adventus ; contrarium enim constat ex facto ; non solum enim Daniel, sed et Jacob ac pro- phetae alii promissi Messiae adventus epocham prsenunciarunt. Ita autem prorsus fieri debuisse , ratio ipsa suadet ; cum enim hu- milis et privatus esse deberet ejusmodi adventus , de eo praemo- nendi erant homines , ne deciperentur ; quae ratio profecto noii militat pro gloriosa ejusdem manifestatione , quae in omnium oculos incurret. 106. Quodvero adjiciunt , Redemptorem sibimet denegassefu- turicognitionem, alias disjecimus, animadvertentes Christumnon potuisse hunc diem ignorare , cum omnia signa indicaverit , quae ipsum praecedent ; eo magis quod ipse , ut ostendemus , Deus sit. Hinc necessario inferendum est, ipsum locutum esse de illius diei manifestatione , cum dixit : NerriQ scit neque Filius (1). 107. Ad 2™, Neg. Ahoquin jam nuUa prophetia esset, quae chronologiam seu tempus futuri alicujus eventus determinaret , quod falsum esse patet , tum ex omnibus ilHs vaticiniis , in qui- bus tempus summa praecisione determinatur ac definitur tam in Veteri quam in Novo Testamento (2) , tum ex omnibus prophe- tiis , in quibus accidentales ac contingentes circumstantiae addu- cuntur. In quo enim differunt a ceteris accidentahbus ac con- tingentibus adjunctis chronologicae notae? Vel igitur omnia ejus- modi vaticinia rejicienda erunt , vel admittendum , nihil obesse , quominus Deus , in cujus potestate sunt tempora et momenta , efficere possit , ut fides nostra a temporis non minus quam a re- liquis eventuum notis pendeat. 108. Obj. tertia. Dato etiam quod Daniel tum de Messia vati- cinetur,tum epocham ejusmodi adventus determinatam assignet, nondum tamen liquido constat , an ejusmodi epocha elapsa sit. Ecquis enim l^' certo constituat , Danielem de annorum hebdo- madis potius quam de hebdomadis aut dierum aut septenniorum (1) Cfr.Tract. De ZrtmV.n.igG.Sed rem. xxv, ii; mviii , i6, etc. ut alia de hoc inferius iterum. innumera prope loca omittam , in qui- (2) Cfr. Gen. xv , i3; Is. vii, 8; bus tempus prseilxum valiciniorum de- XVI, i4; XXI, i6; xxiii, i5 , etc. Je- terminatur. PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSl^. 65 aut jubilaeorum , cum nihil ipse posuerit , unde certo constituere possimus , de una potius quam de alia hebdomadum specie eum fuisse locutum? Nihil praeterea vetat 2«, quominus septuaginta illas hebdomadas ita accipiamus , ut tres periodes a se invicem distinctas et diruptas efficiant , quse sibi minime immediate succe- dant; sane septem priores hebdomadas a sexaginta duabus aUis dividi, ostendit SLCcentus Athnach in textu hebraico interpositus(l); postremam pariter a rehquis sexaginta novem divulsam esse, tum ex se patet, cum nulla ahoquin ratio foret pecuharis ipsius dis- tinctionis , tum ex non paucis ilhs interpretibus , qui harum heb- domadum adimplementum referunt ad finem judaicae reipubUcae. His praemissis , cum incertum sit , utrum longius an brevius sit in- tervallum , quod intra quamhbet istarum periodorum intercedit, evidens est , nihil certi statui posse circa elapsam vel non elapsam epocham a Daniele praenunciatam. Hinc 3« nec desunt Ecclesiae Patres , qui ejusmodi epochae adimplementum referant ad mundi finem. Ergo. 109 Resp. Neg, antec. Ad 1"^ prob. Dicimus, naturam harum hebdomadarum multiphci ratione certo definiri posse. Ac 1p non inteUigendas esse de hebdomadis dierum , substrata ipsa materia admonet ; sexdecim enim mensium spatium rerum illarum am- phtudini, quae tum v. 24. tum seqq. praenunciantur, haudqua- quam sufficerent ; volens praeterea Daniel , X , 2 , 3 , hebdo- madas dierum exprimere, vocem dierum semel iterumque adjecit, quo non obscure indicat hoc loco ahas hebdomadas intelhgendas esse. 2« Neque inteUigi posse de hebdomadis septenniorum vel jubilaeorum hoc vaticinium, ejusdem rerum gerendarum argu- mentum suadet ; protraherentur enim res praenunciatse ad 3430 annorum spatium , si de hebdomadibus septenniorum , et ad an- nos 24,500 , si de hebdomadibus jubilaeorum sermo esset, cum tamen urbis ac tempH excidium subsecuturum LXX hebdoma- djbus praenuncientur , quod jamdiu adimpletum ocuHs nostris cernimus. 3° Restat igitur , ut de solis hebdomadis annorum Da- nielem locutum esse necessario statuamus , quarum septuaginta (1) Ita RosenmuUer in cap. ix , Dan. pag. 3i5 et seq. et ante ipsum Marsham, T. IV. 5 66 TRA.CT. DE INGARNATIONE. efficiunt annos quadringentos et nonaginta. Ejusmodi hebdoma- dum usus in Scripturis non infrequens est ; commemorantur enim Levit. XXV, S^Gen. XXIX, 27, 28 , et alibi passim (1). Sed neque ignotse antiquis populis hebdomades annorum fuerunt , si quidem Marcus Varro , auctore A. Gellio, Noct, Attic. hb. III, cap. X, in primo librorum, qui inscY^bxxnXxiT Hebdomades^ scribit, se jam duodecimam annorum hebdomadam ingressum esse , et ad eum diem septuaginta hebdomadas librorum conscripsisse. Motivum pr^ecipuum , cur Daniel usurpaverit LXX annorum heb- domadas , desumitur ex relatione ad LXX annos Jeremise , ita ut singulis eversionis annis responderent totidem annorum hebdo- mades , usque ad novum ac postremum Urbis excidium , quod post expletionem LXX hebdomadum reipsa contigit. (1) Cfr. Levit. xxvi , 34 , 35 , 4^ , et II Paralip. xxxvi, 2i , ubi septimns annus magnum Sabbatum vel Sabba- tum simpliciter vocatur. Qnum igitur , ut innuimus , causa praecipua , cur An- gelus septuaginta hebdomadas seu Sab- bata memoret, sit relalio ad annos lxx Jeremiaj , praenunciavit septuagies sep- ties annis reversos Judaeos ab exilio babylonico , amplius commoraturos in terra patrum suorum , quam in exilio defluxerint. Nullum profecto solatium Angelus Danieli attulisset , si pro 70 an- fais eversionis alios 70 usque ad no- vum excidium decurrendos praedixisset. Addatur , 70 duclos per 7 constituisse sacrum numerum. Septem praelerea bebdomadas annorum durabat cyclus , sub cujus finem civilis restitutio in in- tegrum fiebat; postrema propterea lxx hebdomaduta annorum speclari debet, nt summum omnium sabbatorum et tempus integrae restitutionis spiritualis, ad quam lex referebatur , et praedicitur a Daniele futura v. 24. Atque hinc ratio redditor, qtiare potius Angelus septua- ginta hebdomadas quam annos 49^ nominaverit. Cfr. Hengstenberg, loc.cit, pag. 4^8 et seqq. Animadvertendum praelerea est adversus nonnullos veteres , Julium Africanum , Theodoretum , et recentiores Huetium , Pererium , etc. hic non agi de annis lunaribus 354 dierura , sed de solaribus , dierum nem- pe 365. Etenim, praeterquam quod pro- pheta , quum non monuerit , se de annis lunaribus loqui , obscuritatem ingessis- set , osteudit praeterea Prideaux , Hist, des Juifs , part. i , lib. v , tempore Danielis nullibi annos Innares in usa fuisse. Sane , cum idem Dan. xii , 7 , praedixisset afHictionem populi duratu- ram per iempus et tempus et dimidium temporis , id est , per tres annos et di- midium , deinde , v. 11 , idem spatium alia computatione per dies 1290 nu- merat. In quo numero licet 12 dies praedictorum annorum solarinm quan- titatem superent, tamen exigna haec discrepantia conferri nequit cum defecta dierum 5i , in hypothesi annorum la- nariam. Cfr. Nicolai, Diss, xvi, in Daniel. PART. I. GAP. II. DB EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 67 110. Ad 2«», Neg. Responsum enim divinum , ut ex dictis constat, spatium integrum LXX hebdomadum annorum com- plexum est , seu annos 490 , intra quod omnia complenda es- sent , quae summatim in v. 24 recensuit ; distinctio propterea trium periodorum refertur ad eventuum praedictorum diversita- tem significandam , non autem ad jam praefinitum tempus pro- trahendum. 111. Neque obest accentus Athnach interpositus inter septem priores hebdomadas et reHquas LXII , cui adeo insistit Marsham , et quem reliqui interpretes non messiani, praecipue vero Bertholdt et Rosenmiiller , secuti sunt. Hi enim pro certo sumunt , Athnach ibi tantum usurpari , ubi nos majorem interpunctionem adhibe- mus , quod tamen falsum est. Non raro enim, quando sedes maxi- mae interpunctionis per se patet , etiam in incisis adhibetur Ath- nach, ubi nos minore interpunctione utimur, ut impediatur quominus , quod separandum est , uniatur et conjungatur (1) ; jam vero hoc in loco maximi momenti erat duo tempprum spajia rite separare, ne arbitraria videretur distinctio. 112. Eadem responsio aptari debet postremae hebdomadi , etsi accentus ille hic non occurrat. Porro interpretes ilH , qui conten- dunt hanc unam hebdomadam connecti ac conjungi minime de- bere cum reHquis LXIX , perinde ac illi qui vellejit din^idiam hebdomadem a cyclo LXX hebdomadum divellendam , decepti sunt ex opinione , quod eversio hierosolymitana , per Romanos in- ducenda , necessario intra has chronologicas determinationes Jiu- jus nostrae prophetiae includi debeat , quae opinio jam Scalig;erum ad maximas angustias redegit (2); hoc tamen in vaticinio noii dicitur, imo eversio post completum LXX hebdomadarum cy- clum eventura aperte praenu^nciatur ; et articulus yi^llS^n per- spicue ostendit , cujus hebdomadae illa raedia pars sit. 113 Ad .3"*, Pist. NonnuIH Patres referunt complementum (1) Cfr. D>1SDa , V. 2, abi cleberet 3 ; Prov. vi , 26. Athnach reperiri sub D^^^C^Hj Ps.xxxvi, (2) Cfr. Vitringa, HypothestB hist. et 8 , 8ub a>n^K pro UIH J Ps. Lxxxivj chronoL i . pag. lo^. 5. 68 TRAGT. DE INGARNATIONE. vaticinii Danielis ad finem mundi in sensu , ut fertur , inclu- sivo communis expositionis, conc.'^ in sensuexclusivo, 7ieg. Nempe istiPatrescum spectaverint Solymorum eversionem velut figuram extremse mundi cladis , liinc vaticinium Danielis ad illam etiam retulerunt ; non excluderunt tamen objectum praecipuum et imme- diatum , Messiam nempe , ac punitionem infidelium Judaeorum ob necem eidem illatam (1). § III. Escpenduntur vaticinia Aggcei et Malachice. 114. Haec duo vaticinia conjungimus, tum quia lucem sibi in- vicem afferunt ^ tum quia de eodem argumento sunt. Cum igi- tur summa affecti essent moestitia Judaei seniores , ex captivitate babylonicareduces, quibus templi Salomonici magnificentia probe erat perspecta , nec possent fletum cobibere zorobabelicum in- tuentes , Deus per Aggseum eos solatur pollicendo longe majorem futuram bujus secundi templi gloriam ex praesentia futuri Mes- siae , quam prioris templi gloria fuerat. 115. Sic autem Judaeos ex Dei nomine Aggaeus affatur , cap. II, 4 et seqq. : Quis in vobis est derelictus ^ qui vidit domumis- tam in gloria sua prima 7 Et quid vos videtis hanc nunc ? Numquid non ita est^ quasi non sit in oculis vestris?.., Adhuc unum modicum est , et ego commovebo coelum et terram^ et mare , et aridam. Et movebo omnes gentes : et veniet desideratus cunciis gentibus ; et implebo domum istam gloria , dicit Do~ minus,.. Meum est argentum et meum est aurum.., Magna erit gloria domus istius novissimoe plus quam primce , dicit Dominus exercituum^... et in loco isto dabo pacem. (1) Cfr.S. Xxtn.Cont.liceres, lib. v, hebdomad. resignatus , seu vaticinium cap. 25, § 4 6*^ seqq. edit. Massueti ; Danielis illustratum , Romae i^i^J Origen. Comment, ifi Matth. tom. iii, Huetius, Demonst. evang. propos. ix, pag. 858 et seq. opp. edit. Maur. Vid. cap. 8; Tournemine, Dissert, chrono- de lioc argumento praeter auctores ci- log, xvi , ad calcem comment. Meno- tato8 Jacobus Ayrolus S. J. , Liher lxx chii , etc. PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. TROM. MESSI^. 69 116. Per Malachiam vero , cap. III, 1 et seqq. ita Deus Ju- daeos de divina providentia querulos , ut inferius enucleatius ex- ponemus, alloquitur : Ecce ego mitto Angelum rneum ^ et prce- parabit viain ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator y quem vos quceritis y et Angelus testamenti y quem vos vultis. Ecce venity dicit Dominus exercituum. 117. Ex collectione vero horum vaticiniorum eidem methodo insistendo, quam in reliquis enucleandis sectati sumus , operosum non erit ostendere , tum ad Messiam ea spectare, tum epocham in iisdem determinari adventus ejusdem Messioe, tum denique hanc ipsam epocham jamdiu elapsam esse. 118. Primum autem sic conficimus : Ex productis vaticiniis major futura erat gloria domus sive templi posterioris quam prioris , quia ad ipsum venturus erat Desideratus cunctis genti- bus , Dominator quem Judaei expectabant , quique Angelus Tes- tamenti seu foederis dicitur , acventurus erat ad templum suum.^ et ad cujus adventum commovendi erant cceH ac terra , mare et arida , ac brevi quidem venturus erat. Jam vero hic non est , nec esse potest , nisi Messias , cui soli expositi characteres competere possunt , ut per se patet ^ atque ex confessione celebriorum ip- sorum Rabbinorum; ex antiquioribus eminet R. Sira, qui floruit ante secundi temph eversionem , in Thalmude , tract. Sanhedrin cap. XI ; ex recentioribus autem non pauci in Devarim rabba , sect. I , fol. 250 , tum Rasci in cit. Sanhedr, fol. 95 , Akiba et R. Manasses, in Conciliatore ^ part. III, pag. 184 (1). 119. Alterum constat extermino, qui saltem negative prae- figitur huic adventui, nempe, stante adhuc secundo templo, ad quod praesentia sua cohonestandum promissus Messias ven- turus erat ex utriusque prophetae vaticinio , ita ut non prius des- truendum esset , quam ad ipsum venisset desideratus cunctis gentibus. 120. Cum vero ab octodecim seculis flammis consumptum sit zorobabehcum templum , pronum est coUigere jamdiu transactam (1) Cfr. Derossi op. cit. cap. 3, § 12 seqq. et 38o et seqq. edit. cit. et seqq. Raym. Martini, pag. 376 et 70 TRACT. DE INGARNATIONE. esse epocham ab Aggaeo et Malacliia praedictam , ac propterea , qaod consequens est , jamdiu advenisse Messiam.^ DIFFICULTATES. 121. Obj. primo. Vaticinium Aggaei nuUa ratione ad Messiam referri potest. Repelit enim propheta secundi tempU gloriam, non ex Messise praesentia, sed ex divitiarum affluentia. Hac enim de causa flebant seniores Juda, quod cernerent templum a Zoro- babele excitatum nimis distare a magnificentia et divitiis templi Salomonici ; quod magis perspicue eruitur ex verbis sequentibus : Meum est aurum et meum est argentum , ac si diceret : Mihi est argentum , et mihi est aurum , ihquit Jehova ; argento et auro , quo tnstlructissimum fuit prius templum , possum et hoc ornare , et ornabo suo tempore ; nam meijuris sunt hceo omnia. Quare non est^ cur de ornahcto templo nunc extructo sitis solliciti, Nec alium sensum patiuntlir reliqua vaticinii ad- juncta ; etenim verba illa , adhuc modicum y seu , ut hebraice di- citur , adhuc una (scihcet vice) , et ego commovebo codumy etc. sic explahari debent : per ingentem universitatis rerum mutationem , efficiam , ut commotis iUis moveanttir omnes gentes , et venient desiderium , id est , desideria ( Hiwn , coUectivum singulare), seu res desideratissimae atque pretiosissimae omnium gentium. Praedicit igitur Aggaeus , futurum esse , ut donis pretiosissimis , ab omnibus gentibus Hierosolymas comportandis , templum Jehovae nudum adhuc atque inornatum plus nanciscatur magnificentiae et ornamenti et splendoris , quam oHm habuerit , et templum hoc secundum replebo gloria , ornatissimum et splendissimum illud reddam (1). Sive igitur scopum prophetae , sive nativum verborum sensum et adjuncta omnia spectemus , patet hoc vati- cinium ad Messiam non pertinere. 122. Resp. Neg, antec, Ad prob. Negamus T^miGVy quod ad- versarii assumunt , ex sola divitiarum affluentia , non autem ex Messiae praesentia repetere prophetam majorem secundi templi (1) Ita Rosenmiiller , Schol, in V, T, in hiinc locum. PART. I. CAP. II.|^DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 71 gloriam : 1® quia hsec expositio non Messiana exploditur vete- ns synagogae sensu , ut ex adductis constat ; 2° quia falsum foret vaticinium : tametsi enim valde contulerint ad ornandum templum Reges Persae , preesertim vero Herodes (1) , in im- mensum tamen semper secundi templi gloria , spectata di- vitiarum copia , a templo Salomonico distetit (2) ; 3» quia , faten- tibus Hebraeis , quinque illa decora secundo templo abfuerunt , quibus primum instructum fuit , Urim scilicet et Thumim , seu rationale judicii , arca , ignis et praesentia Dei in propitiatorio^ et Spiritus Sanctus (3) ; 4" quia absurdum est fingere , tam magni- fico apparatu voluisse Deum herodianam molitionem praenunciare^ nullo habito respectu ad gloriam quam eidem allatura oHm erat Messiae praesentia , cum tamen Apostolus , Heb. XH , 26 , ad Christum referat hoc vaticinium , juxta sensum traditionalem sy- nagogae. 5° Denique ex ipsa adversa iorum agendi ratione ipsorum hypothesis evertitur. Etenim ipse RosenmuUer , quem impugna- mus , non diffitetur, Aggaeum seu ut ipse loquitur , vatem^ quce hic prcedicit temporihus messianis eventura sperasse'^ et, in cap. HI, 1 , Malachiae , immemor eorum , quae scripserat in schoHis ad Ag- gaeum , haec scribit : Veniet adtemplum suum, nempe secundum , quod per Messioe adventum gloriosius primo templo futurum esse pRjEDixERAT ETiAM Agg^us. Tanta veritatis vis est, ut vel ab invitis testimonium extorqueat! 123. Ex his facile corruunt cetera , quae ad elevandam hujus (1) Cfr. Flav. Jos. -^rcAcpo/. lib. xv , est quod acriptum est Aggm i, 8 : cap. IX, pag. ny^, edit. Havercamp. et complacebo tn ea , I^^KI, et ho- (2) Cfr. I Paralip. xxii , i^, xxix, norabo eam? Quid sibi vult , quod 3 et seqq.; ii Par. iii , iv; cfr. etiam deinde deest littera H? ffw sunt quinr Joan. Frischmuthi, De gloria templi que res, quoe fuerunt inter primum secundi, ad cap. ii , 7-10 Haggai ia sanctuarium et ultimum (secundam); Thesauro theologico-philologico cit. , aunt autem hw : Arca cum propitia- pag. 994 et seqq. tono , et Cherub , et ignis et divinitas , (3) Cfr. Raym. Martini , op. cit. etSpiritus Sanctus,et Urimet Thum- pag. 38i , obi inter cetera refert tes- ntim. Reliqna in camdem rem testi- timoninm ex Thalmud , in lib. Joma, monia ibi recole. dist. Schibbat : Dixit R, Acha : quid 72 TRAGT. DE INCARNATIOIVE. vaticinfi vim congesta sunt , tum scilicet RosenmuUeriparaplira- sis , tum expositio R. Kimchi , dum autumat ita reddendum prophetici hujus loci sensum : Omnes popiili ^ quos commovebo , e terris suis advenient ctim desiderio (nam subaudit praefixum 2 ) omnium gentium , id est , adferent res omnes desidera- tas et pretiosas y quce in terris ipsorum reperiuntur ^ velut vasa aurea et argentea , vestimenta et gemmas ; in quem sensum Isaias , LX , 6, florentem popuU hebraici statum s3eculo aureo des- cribens , inter aha haec dicit : Convertetur ad te copia maris , opes gentium ad te venient ; te camelorum agmina ohruent , dromades madianitici y et ephani^ omnes ex Sabcea venient , aurum et thus afferentes^ et Jovce laudes prcedicabunt. Siqui- dem vaticinio facta minime respondissent. Rehquum proinde est, ut per hoc desiderium gentium Messiam ipsum cum vetustioribus Hebrseis intelhgamus. Nedum vero obstet huic expositioni vati- cinii scopus , eidem maxime cohaeret. Contextus enim ostendit , prophetam solari voluisse Judaeos ob defectum auri et argenti, quem ipsi in secundo templo deprehendebant , quasi diceret : Quid solhciti estis de auro et argento , meum est aurum et argen- tum, quae mihi praesto sunt, quoties mihi hbuerit; sed gloria secun- dae hujus domus non ex magnificentia auri et argenti , sed ex eo, quod in eam venturus sit Desideratus cunctis gentibus , est repe- tenda , atque ex hac parte longe priori domui praestabit (1). Quod clarius etiam significatur per Malachiae vaticinium. (l) Qaam adversariipotissimum vim et laudant loca ii Chron. xxxii , 27; ponant in verbis illis v. 8 : IK^I Jerem. xxv, 34; JS^os. xiii, i5; , ^ Nah. 11 , 10 ; II Chron. xxxvi , 10. Sed D^liin'-'?^ T)^_JOn , et venient desi- .^ ^^^.^ Chronicorum (Paralipon.) , derium cunctarum gentium , placet hic Jeremice , HoseoB , Nahumi legimus i adducere solutionem viri minirae sus- mOT ^73, ^o» solum mwn, et pecti. Dr. Sclieibel , in 0/&serraf. cn^ /*',./. 7. j. ^- ^ ^ . . . „ • ejusmodt diversa dicendt ratto, quce et e^egel.,ad vaHcrma ^Hagg^, ' ^^^^^^,,, ^^^ tibus V . T . levio- WralUlav,a> ,8.a , pag. 27, hjec habe : ^.^ ^^^^^^^. ^.^^^^ .^ ^^^^ .^^^ ^^_ ni»n 1NS Fenient desiderta. Ita .... . ., * 'J7./ X teris hnguis et auctoribus accurate verterunt interpretes antiquiores; re- distinguitur. Contra 7V\)^T\ sine sin- centiores : Venient pretiosa, scilicet vasa, "*" * '* PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 73 124. Obj. secunda. Quominus Malacliiae vaticinium de Messia intelligamus, vetatcontextus;subdit enim immediate post adducta verba : Et quis poterit cogttare diem adventus ejus ^et quis stabit ad videndum eiiml Ipse enim quasi ignis conflans , et quasi herba fullonum;et sedebit conflans ^ et emundans argentum^ et purgabit fllios Leviy et colabit eos quasi aurum et quasi argentum y etc ; haec autem componi nequeunt cum miti Mes- siae indole , qualem describit Isaias , XLII , 1 et seqq. Ergo. 125. Resp. Neg, Evanescit enim hsec difficultas, si ratio ha- beatur contextus et scopi prophetiae. Etenim sub finem capitis praecedentis inducuntur Judaei querimonias de divina providentia jactantes : Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris , et dixistis : in quo eum fecimus laborare 1- In eo quod dicitis : om- nisy qui facit malum bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent; aut certe ubi est Deus judiciil Hinc cap. III incipit Do- minus: EcceegOj etc. ac prosequitur: et quis stabit ^ etc. vatici- nans, nullum querulorum hujus generis, qui Messiam victorem gen- tium desiderabant , substiturum , cum ipse advenerit ; huic enim gulari additamento nil aliud signifi- rum , ex locis Is. xlix , i o ; xi , 4 cari quam desiderium, discas e Ps. xlii, 3; xli, 17; lxi, i, constat cvi, ( in Vulg, cv) 1^'^Jerem. xii, lo ; Pluralis vero IKS cum singulari con I Sam, (i Reg.) ix , 20; viii , 10. Jliam vero causam interpretationis de ^*^"^"* constructio est non infrequens pretiosis vasis volunt reperire in verhis ^^'' ^^'''^"' ' ^^^' "^ ' *^^^*- ^ ' ^«°- ^4 versus sequentis ^iniT} >^1 nO^H >h , ^"''' ''^'""'"' ^'^^'""' ' ^"* '"^ ^''^^ T T- • : ' vv - locum : Magna, inquit , erit secundi Propheta autempost verba TVllOT^ IK!! templi gloria , quod in ea conspiciatur ^ ^. ,. .. .Lw -«-.J-i ^L ^^^ ille piorum omnium . et in ipso non statim adiiinqit >71 TO^H >7 . . 1 • , , x/. , ,, , 'f ^ :: r.r:-. : ' templo miracula edet. Vtde Matth. )intn sed antea (v. 7) >jnK*?W) **' ' *^* Messiam appariturum in 7^~ ' ' ' templo secundo credidere Judcei om- 1U3 n^Jl ri^^n-TIK ; guod ad ad- ^^5, qui ante excidium vixere, Ex ventum Messice , et ad divitias illo ^^ i^^^pore comminiscuntur interpre- tempore in templo coacervandas simul ^«'*'«^«« novas , violentas , varias ad pertinere videtur. Messiamauiem apud ^"^^ ^^^^ clarissima. Cfr. etiam Sanc- poetas (scil. prophetas) Hehrceorum ^'^^^ ^ ^^ ^rophet. m«n. ; Aclermann, futurum cwe solatium, desiderium , ^rophelm minores, perpet. annot. Jaetitiam totius terrae, ideoque pagano- '^^***^''' ^^^^**»® '^^^- 74 TRAGT. DE INGARNATIOWE. interrogatloni neg^ativa subest sententia. Deinde subjicit causam , exhibens scilicet Judaeos , et in primis sacerdotes et levitas parti- cipes ejusdem blaphemae querelae , ut massam auri et argenti multa scoria mixtam, et ut pannos vel vestes sordibus infectas, quae purgandae sunt. Porro quemadmodum conflatores vehemen- tissimo igne scoriam ab auro et argento , et fuUones herba sal- suginosa sordes a vestibus separant , ita Messias venturus, acerbis suppUciis etcalamitatibus immissis , improbos hujusmodi querulos et blasphemos , Messiam victorem desiderantes , a probis separa- bit et delebit (1). Haec vero non erant efficienda ab ipso Messia, sed Romanorum armis et exercitibus , seu , ut loquitur Daniel, a populo ducis venturi. Ita quaecumque sive Malachias sive ahi prophetae de ultione ab infidehbus Judaeis repetenda dixere , op- time componuntur cum miti Messiae charactere , nempe personali, quahs ab Isaia describitur (2). PROPOSITIO IV. Officia ac munia a promisso Messia juxta prophetas obeunda, eumdem advenisse luculenter ostendunt, 126. Munia ac officia a promisso Messia juxta prophetas obeunda praecipua sunt abrogatio veteris cultus et sacerdotii (1) Cfr. Jahn , Append, Herme' autem legatus seu propheta, austeri- neut, fascic, i , pag. 5^ et seqq. Ex- tate vitce et severitate reprehensionum plicatio Malacli. ii , 3 , etc. £licB similis , ut animos Judceorum (2) Vaticinii , inqnit Jalin. loc. cit. disponat , seu eum sensum ipsis ins' pag, 65, sensus est : ///e, quem de- piret , quo majores eorum Ahraham^ sideratis , Messias omnino venturus Isaac , Jacob , etc. animati erant , quo est ; sed non erit , quem exoptatis , conatuirrito ,regioprorsusvastabitur, bellator , qui ethnicorum imperium Cfr. etiam Sanctius in hanc locam , evertat , et gentes vobis subjiciat , sed Actermann , Hengstenberg , op. cit. judex divina dignitate indutus , qui Veleres Judaeos utramque vaticiniam, improbos Judwos et in primis duces Aggaei nempe et Malachia3 , de Messia ceterorum , posteros Levi , atrocissi- interpretatos esse , ostendit addaclis mis poenis perdet , nihilominus non ipsorum testimoniis Schoettgenius, op. penitus exterminabimini, Proecedet cit. pag. 217 et 224 et seqq. PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 75 ac novi substitutio , gentium ad veri Dei cognitionem et amo- rem vocatio , ac judaici populi rejectio atque dispersio. Si igitur ostenderimus, tum duo hsec munia juxta prophetas a futuro Messia adimplenda, tum jam diu adimpleta fuisse , propositum obtine- bimus. Porro utrumque certissime constat. 127 . Ac primo quidem veterem cultum, et proinde sacerdotium, adveniente Messia^ fore abrogandum^ novumque eidem sufficien- dum , apertum est ex Malach, 1 , 10 et seqq. dicente : Non est enim mihi voluntasin vobis^ dicitDominus exercituum , et mu- nus non suscipiam de manuvestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum , magnum est nomen meum in gentibus ; et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda; quia magnum est nomen meum in gentibus. Quibus verbis Deus denunciat abrogationem veterum sacrificiorum , quse ex legis prae- scripto in templo offerebantur , ut eis sufficiat aliud sacrificium ; ideoque loloquiturdesacrificioexterno etproprie dicto sive abro- gando sive sufficiendo: 2° loquitur de subrogatione novi istius ex- terni sacrificii , ofierendi in omni loco , hujusque discrimine a veteribus sacrificiis , quae uni loco seu templo affixa erant ; 3<» lo- quitur de sacrificio tanquam praecipuo rehgionis charactere , quo non minus cognoscetur a gentibus , se coli in universo terrarum orbe quam olim cognoscebatur per sacrificiorum exteriorum im- molationem , a Judaeis in hierosolymitano templo coli ; 4° de ejus generis sacrificio substituendo loquitur , quod non jam in cruenta hostiarum immolatione consisteret , sed in oblatione munda , seu (ut postulat usus hebraicae vocis nnjj» {minchah) , ex Levit. II, 1 et seqq. ) ferto , sive dono , quod frumenti farina conficitur , et quidem n")iniJ (thehorah) puro seu mundo^ ac propterea in- dependente ab offerentium pravitate , propter quam rejecturum se profitetur legaha sacrificia (1). Cum vero sacrificia partem essen- (1) Cfr. Bible de Fence, cinq. edit. in Messiana vaticinia, part. ni , Be- Paris i832 , tom. xvii , preface sar rolin. iB35, pag. 4^4? scribit : In Malach. pag. 496 et seqq. Hengsten- TVl^Xi e*^ allusio ad opus operaium berg, ex anticipatis jndiciis snaB sectae, in Christologia V. T, ei commeniar. '^*"^'^ remotior^ et quod est in ea ex- 76 TRACT. DE INGARNATIOnE. tialem exterloris cultus seu publicae religionis constituant , con- sequitur , non posse sacrificia immutari , quin immutetur cultus ipse. Insuper immutato sacrificio , immutetur necesse est et sa- cerdotium , ob intimam utriusque relationem. Ergo per prophe- tam Malachiam cultus Mosaicus et Mosaicum sacerdotium abro- ganda erant , ut novo cultui universali ac novo sacerdotio locum darent. Id autem adveniente Messia , imo per Messiam ipsum perficiendum fore , habemus ex DanieHs vaticinio paulo ante ex- posito , in quo praedicitur sacrificiorum cessatio in medio hebdo- madis septuagesimae , imo et templi ipsius destructio , populi judaici dispersio in poenam rejecti Messiae ac necis ipsi illatae ; cum igitur ab octodecim seculis sacrificia legaHa cessaverint una cum Mosaico sacerdotio , ac nova rehgio , novus cultus , novum sacri- ficium per universum orbem obtineant , manifestum est, Messiam jamdiu advenisse , ac per ipsum tum veterem cultum abrogatum , tum novum suffectum esse (1). 128. Secundo, Gentes pariter ad veri Dei cognitionem per Messiam adducendas fuisse , ubique sacrae htterae enunciant. Huc enim referuntur quae factae sunt veteribus patriarchis , Abraham , Isaac et Jacob promissiones , quod in eorum semine benedi- cendae forent gentes omnes ; huc spectant quae de Messia vatici- natus est Jacob , dum dixit : Et ipse erit eoopectatio gentium , seu : Et ei obedientia popidorum y aut aggregatio populo- rum , vel etiam ut exponit paraphrastes chaldaeus Onkelos : Et ei ohedient populi , ac Jonathas Ben-Uziel , alter chaldaeus in- terpres : Et propter eum difflue^it populi , seu denique , ut ver- ternum , facilius tanquammera forma abrogari debnisse juxla antiquam Ja- vel tanquam cortex idece concipitur, dcEorum fidem , ac propterea cultum Celerum hic auctor valde moderatum leviticum cum omnibus suis sacrificiis se praebet ; et, si huc illuc nonnulia ex- acsacerdotium, pluribusevincitScboelt- cipias , in quibus , ut suis morem gerat , genius , lib. vii , De Messia , § 9 , catholica principia carpit ; ejus opus lo et seqq. Cfr. etiam Raym. Martini, valde bonum est, et causam chrislianam pag. 778 et seqq. Vid. Blas. Ugolini, adversus rationalistas et Socinianos op- diss. Altare exterius, qua; extat tom. x, time tuetur. ejus thesauri antiq. Judaic. pag. 685 (1) Legcm , seu Vetos Testamentura et seqq. PART, I. GA.P. II. DE EPOC. ET OFFIC PROM. MESSI^. 77 tit Tliargum hierosolymit : Et ei suhjicietur omne regnum ter~ rce (1). Hinc , Psal. II, Messiae pollicetur Deus : Postula a me, et daho tihi gentes hcereditatejn tuam , et possessionem tuam ter- minos terrce. Sed luculentissime et graphice gentium reminiscen- tia et ad Deum verum conversio praenunciatur , Ps. XXI , 28 et seq. ; Remi?iiscentur (2) et convertentur ad Dominum universi fines terrce , et adorahunt in conspectu ejus universce familice gentium. Quoniam Domini est regnum et ipse domitiabitur gen- tium, Haec ipsa repetit Isaias , cap. II, 2 et seqq. : Et erit in nO" vissimis diebus prceparatus mons domus Domini in verticemon- tium y et elevahitur super colles , et fluent ad eum gentes , et ihunt populi multi j et dicent : venite et ascetidamus ad montem Domini y et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas .^ et ambulahimus in semitis ejusj quia de Sion exihit lex et verhum Domini de Jerusalem ; et rursum, cap. LV^ non minus illustre edidit vaticinium de gentibus per Messiam ad veri Dei cultum vocandis : Ecce testem populis dedi eum , ducem et proeceptorem gentihus. Ecce gentemj quam nesciehas, vocabis^ et getitesy quce fe non cognoverunt j ad te current. Et haec ex multis , quae in hanc rem congeri possent , sufficient , cum agatur de re exploratissima. 129. Porro, sicut extra omnem dubitationis aleam gentium (1) Cfr. De Voisin , in prooemiam de vocatione gentium ad veri Dei cog- Pug. fid, pag. 162 et seqq. edit. cit. ; nitionem per Mesaiam. Cfr. etiam Pe- aliis enim omissis , in Berescit rahhd , tavius, De Incarnat, lib. xvi , cap. 8 , sect. 88, legitur: Dicitur, Amos ix , § 3. 1 1 , illo die recedificaho tahernaculum (2) Vid. in hanc vocem pulchras David, etc. ita utuniversus mundus observationes P. Berthier S. J. Expli- fiat una collectio;m\\}o,Sohar Exod, cation des psaumes» Frigide prorsus 71 , col. 281 ; Quando rex Messias Rosenmuller, SchoL in Ps. xxii (in revelahitur , tunc omnes gentes ad Vulgata xxi) v. 28 , scribit : ll^t^ illum congregahuntur , ut confirmetur '• • * id quod scriptum est, Is. xi , i o ; i?tf- ^^^^^^^* ^^^^^ ^orum , quce fando de dicem Isai gentes qucerent , etc. Alia *^^^« acceperunt, ad ipsum se conver^ testimonia tibi exhibebil Schoettgenius, *«**' ' ipsumque venient adoratum. Nec op. cit. lib. VII , cap. I , § 26 et seqq. ^*^""' 5 jndaizans enim hic interpres , ex quibus luculenter patet , veteribus contra sensum totius antiquitatis , contra Judaeishancinhffisisseeommunemfidem apertam N. T. auctoritatem negat , in hoc psalmo agi de Christo. 78 TRAGT. DE INGARNATIONE. vocatio ad verl Numinis cultum per futurum Messiam constituta est, ita nec minus clara vaticinia sunt, quae populi judaiciac synagogaj rejectionem et dispersionem portendunt , et quidem in poenam repudiati Messiae. Danielis enimcap. IX, 26, praedicitur : Post hebdomades sexagintd duas occidetur Christus , et non erit ejus populus ^ qui eum negaturus est (1); atque ante ipsum Isaias (VIII , 14) , loquens de Messia : Et erit y inquit^ vohis in sanc- tificationem ; in lapidem autem offensionis et in petram scan- dali duabus domibus Israel ; in laqueum et in ruinam habi- tantium Jerusalem. Et offendent ex eis plurimi , et cadent^ et conterentur^ et irretientur et capientur (2). Osee autem, III , 4, (!) In bebraico textu \h ]^N1 Et non ei , ellipsim snpplendam esse om- nes veteres interpretes viderant. Porro ellipses locam non habent nisi in no- tionibas et dictionibus freqaentiori asa tritis , qaas lector ex asu loqaendi fa- miliares habet et facile sapplere potest. Hic aatem alia essc non potest nisi populus , jaxta usitatissimam phrasin in Scriptura receptam : Eritis mihi po- pulus , vel in populum ; non erit mihi populus , non erit ei vel ejus populus, Deut. IV , 2o ; VII , 6 ; xiv, 2 ; xxix , i3 ; XXVI , 18 ; XXVIII, 9 ; Ex. ti , 7 ; Lev. XXVI, 12 ; I Reg. xii , 22 ; 11 Reg. VII , 23 ; IV Reg. xi , 17, etc, Igitur post : Non erit ei , vel illius , sapplendum est populuSf ut olim jam Vulgata vertit : Et non erit ejus po- puius , ita ut sensus sit : jam populus non erit sacer ei , qui urbem et tem- plum evertet ; cum ex nece illata Mes- siae cesset IsraeLconslitaere ejus haere- ditateffi. Huic autem cessationi dominii fijus super pojpulum fgederis, nectitur optime de&tructio urbis et sa^ctu^rii per popului;n prjncipis vementis. £x quo refellitur Rosenmuller, qui haec verba : Et non ei , exponit : Et non erit sihi , id est , inter viventes , ut pariter exposuit Michaelis ; etenira Vt^ nunquam incladit in se personam ipse non est , sed non est tantummodo. Rellqaae expositiones , nempeGoasset, L'Emperear , Sack, etc, magis adhac absurdae sunt et gratis conficlae. Cfr. Hengstenberg. tom. 11 , pag. 4^4 » ^^^* etiam Jahn, loc. cit. pag. 1^9 et seq. (2) Hunc locum de Messia , qui vin- dictam esset sumptnras de populo is- raelitico , veteres quoque Hebraei intel- iexerunt. Sic enim apud Martini, pag. 343 , edit, cit. in lib. Sanhedrin , cap. Echad , legitur : Dixerunt { RR. Jehu- dah et Ezechiaz , filli R. Chia ) : Non veniet filius David, donec deleantur duce domus patrum Israel, et istce sunt caput captivitatis Bahylonis , et princeps , qui est in terra Israel , s^- cut dictum est , /*. viii : Et erit ad sanctificationem et ad lapidem offeU'- sionis , et adpetram ( vel rupem ) ruince duahus domihus Israel, etc. Glossa R. Salomonis : Et eritSalvator Israel PAKT. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 79 diu duraturam hanc populi judaici reprobationem , significat illis verbis : Dies multos sedehunt filii Israel sine rege , et sine prin- cipe^ et sine sacrificio ^ et sine altari , et sine ephod et sine theraphim, Et post hcec revertentur filii Israel^ etqucerent Do- minum Deum suum , et David regem suum ; et pavebunt ad Dominum y et ad bonum ejus in novissimo dierum ; quibus ver- bis aperte propheta diuturnam populi israelitici conditionem de- signat , in qua , etsi deos alienos non colat , tamen Deum non ex- perietur sibi faventem atque propitium , donec aliquando Messiam quaerat et agnoscat. Davtdis enim nomine Osee , perinde ac cete- ros prophetas , Jerem. XXX, 9 , Ezech. XXXIV, 23 , XXXVII , 24, Messiam significare , explorata res est et recepta sententia apud Rabbinos omnes ; quare chaldseus interpres postrema prophetae verba ita exponit : Qucerent cultum Domini Dei sui , atque obe- dient Messi^e filio Davidis regi suo (I). Eadem habet AmosIX, 9 et seqq. et alii prophetae passim (2). 130. Jam vero ab octodecim secuHs tum gentes fere omnes, rehctis idohs , Deum unum colere , atque in dies ad cognitionem et cultum veri Dei perduci , judaicam gentem item e sua ejectam patria , inter gentes omnes dispersam esse , nullumque apud eam illius specialis providentiae et prsedilectionis vestigium conspici , quibus per tot secula Deus eam prosecutus fuerat , facta sunt cer- tissima, quorum nos spectatores sumus, quaeque ob omnium oculos obversantur. Quae quidem argumento sunt , foedus ilhid omnino esse abolitum , quod olim Deus cum judaico populo ferut de pos- sessione Palaestinae ac bonorum omnium in ea affluentia , si ipse legem sibi traditam custodivisset , vel de paterna correptione , ad prceparationem et ad lapidem of- (1) Alia testimonia in hatio rem cfr. fensionis ; offendet enim pedes statuw , apud Rosenmuller , in loc. eit. Ezech. ferrum scilicet et testam , et ad rupem (2) Cfr. in hanc loc. Sanctias , nec ruin(B domibus duabus Israel, Dixit non Ackermann , op. cit. ; plora prae- (Rabhinns scilicet , qoi fecerat vinum terea in hanc sententiam ex doctrina dari pueris , ut secreta palris sui atque et sensu veterum Judaeorum vid. apud mysteria revelarenl) : filioli spincB mihi Martini , ii part. , cap. 5 , § 2 et seqq. estis in oculis meis , seu : spinas in et apud Schoettgenium , De Messia^ oculos meos injicitis. pag. 5^5 et seqq. 80 TRAGT. DE INGARNATIOJIE. ^ - - qaoties ab ejusdem legis observantia descivisset , dum promisit se eum in eamdem revocaturum , quoties ipsum suae transgres- sionis poenituisset , prout tam in Exodo quam in Deuteronomio passim legitur. ^*j 131. Hinc merito Hieronymus , Epist. CXXIX , Ad Dardamim^ n. 7, sic Judaeos perstringit : Mtdfa, Judcee , scelera commisistiy cunctis circa te servisti nationibics. Ob quod facinus ? Utique propter idololatriarn, Quumque servisses crebro, misertus tui est Deus ^ et misit judices et salvatores ., qui ^e,.. liberarunt, Novissime sub regibus offendisti Deum , et omnis tua proviii- cia , gente babylonica vastante , deleta est, Per septuaginta annostemplisolitudo permansit.». Ad extremum sub Vespasiano et Tito Urbs capta , templumque subversum est. Deinde civi- tatis usque ad Hadrianum principem per quinquaginta annos mansere reliquice. Post eversionem templi y paulo miniis per quadringentos annos et urbis et templi ruince permaneni, Ob qu4)d tantum facinus ? Certe non colis idola ^ sed etiam serviens Persis atque Romanis , et captivitatis pressusjugo , ignoras alie- nos deos, Quomodo clementissimus quondam Deus , qui nun- quam tui oblitus est.^ nunc per tanta spatia temporum miseriis tuis non adducitur .^ ut solvat captivitatem^... Ob quod .^ in- quam , facinus ef tam execrabile scelus avertit a te oculos suos ? Jgnoras ? Memento vocis parentum tuorum : Sanguis ejus su- per nos et superfilios nostros^ et : Non habemus regem nisi Cce- sarem. Habes quod elegisfi : usque ad finem mundi serviturus es Ccesari , donec gentium introeaf plenifudo , ef sic omnis Js~ rael salvus fiaf (1). Quod quidem argumentum^ cui novum in dies robur accedit , et quod plane ineluctabile est , ex recentiori- bus luculenter evolvit Grotius , De veritate religionis Christ, ^ lib. V, § 16 , ubi nihil omisit ex iis , quge eidem vim addere posse viderentur. (1) Edit, Vallars. opp. tom. i. Hoc orationibus adversus Jadaeos , ac pre- idem argumentnm egregie tractavit inter sertim orat. v , tom. i , pag. 58^ , edit. veteres S, Joan. Chrysost. in quinque Maurin, PART. I. CAP. H. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^E. 81 DIFFICULTATES. 132. Obj. prima. Nullum in primis est argumentum , quod ex Malachise vaticinio deducitur ; 1« siquidem nnlla alia ratione Deus magnum nomen sumn in gentibus esse dicit , quam quod gentes omnes praeter deos suos supremum Deum colant , qui est Is- raeiitarum Deus , prout exponunt R. Salomon Jarclii ac David Kimchi ; vel etiam 'eo quod , ut existimat Aben-Ezra , si Deus gentes jussisset offerre sibi munus aut sacrificium , illud purum et exquisitum offerrent , minime vero hostias rautilas ac langui- das , quales Judaei offerebant ; vel denique quia jucundissimae Deo sunt preces et Jaudes , quibus Judoei inter gentes commorantes ipsum venerantur.2oSane , inquiunt , quomodo mosaica sacrificia, ac proinde legem et sacerdotium abroganda esse affirmasset pi o- pheta, qui, cap. III, 4, de Levitis ait : Et erunt Domino offerentes sacrificia injustitia. Et placebit Domino sacrifiGium Juda et Jerusalem , sicut dies seculi^ et sicut anni antiqid^ ac demum, cap. IV, 4, Judaeos alloquens \Mementote , ait^ legis Moysi servi mei .^ quam mandavi et in Horeb ad omnem Israel ^ proe- cepta et judicia. Ecce ego mittani vobis Eliam prophetam , an- tequam veniat dies Domini magnus et horribilis ? Ergo. 133. Resp. Neg. atitec. Ad 1"» probat. seu Rabbinorum ex- positiones, dicimus, eas prorsus excludiperantithesim apropheta institutam inter sacrificia Mosaica et sacrificium illud , quod divino Numini offerendum praedicitur inter gentes , ut ex probationibus constat. J)ixi prcedicitur '., notum enim est, non esse locutum pro- plietam in praesenti tempore , quo universae gentes , utpote idolo- latriae addictae , non immolabant victimas suas nisi idoHs seu dcemoniis^ ut ipsa Scriptura alibi testatur ; ac propterea de futuro tempore necessario vaticinium accipiendum est. 134. Ex qua generali animadversione patet^ absurdam esse primam expositionem , ideo nempe magnum esse Dei nomen in gentibus, quod ipsae una cum idolis ac falsis diis supremum Deum colant ; cum Deus saepe adeo se zelotem professus fuerit , ac pas- simdecem Tribus impietatis arguerit/quodutrumque cultum con- T IV. 6 82 TRACT. DE INGARNATIONE. jungereiit (1). Falsa praeterea est ejusmodl commentatio , cum causam Deus ipse aperiat , quare magnum sit nomen suum in gentibus , quia scilicet a solis ortu usque ad occasum olTertur wo- mini suo ohlatio munda , seu fertiim purimi (2), 135. Nec minus absona est altera interpretatio , quae sumitur ex liypothesi , qua Deus gentibus sacrificium sibi ofFerendum prse- (1) Cfr. iii Reg. XVI et seqq. , tum IV Reg. xvii , i6 et seqq. (2) Gfr. Sanclias in hunc loc. Non posse hoc vaticinium nisi de nova lege et Ecclesiae tempore intelligi , omnes sane exegeseos regulae prorsns clamanl. Debet enim conferri cum aliis locis , in quibus praedicitur veteris foederis ac veteris sacerdotii et cultus levitici abo- litio , cum locis novum sacerdotium , ac proinde novum sacrificiam promit- tentibus , ac demum cum ipso eventu , qui omnem , si qua esset , ambiguita- tem in verbis prophetae sustulit. Cum enim vetus sacerdotium plane cessaverit una cum omni sacrificiorum leviticorum apparatu , cum Christus Eucharisticum Sacrificium instituerit offerendum ubi- que terrarum a sacerdotibus , seu mi- nistris ad hoc in perpetuum institutis , cum factum id evincat , quid amplius quaeras? Num infirmum ejusmodi ar- gumentum evadet, eo quod demum post XVI secula infelices nonnuUi haeretici, qui se Protestantes vocarunt , veritatem hancrepudiarint, quam universa chris- tiana Ecclesia tam longa seculorum serie professa est? Patres omnes hoc urge- bant argumentum plane ineluctabile adversus Judaeos , ut Irenaeus , Adv, hcBres. lib. iv , cap. 17, n. 5, edit. Maur. ; Justinus M. , Dial, cum Tryph. , n. 4' ? edit. Maran. Cypria- nus, Adv, Jud, lib. i, cap. i6,edit. Manr. ut alios praeteream. Placet S. Ire- naei verba adducere, ut pateat , quaenam fuerit ante annum 202™ , seu initio seculi III* Ecclesiae fides : Sed et suis discipulis, inquit, loc. cit. , dans con- silium , primitias Deo offerre ex suis creaturis , non quasi indigenii , sed ut ipsi nec infruciuosi nec in- grati sint , eum , qui ex creatura pa- nis est , accepit etgratias egit, dicens : Hoc est meum corpus. Et calicem si- militer , qui est ex ea creatura , quoB est secundum nos, suum sanguinem confessus esi , et N. T. novam docuit ohlationem ; quam Ecclesia ah Apos- iolis accipienSf in universo mundo offert Deo , ei, qui alimenta nohis prcEStat , primitias suorum munerum in N. T. , de quo in duodecim pro- phetis Malachias sic prcBsignificavit : Non est mihi voluntas in vohis , etc, Manifestissime significans per hcec , quoniam prior quidem populus cessa^ bit offerreDeo, omni autem locooffer- tur ei, et hocpurum ; nomen autem ejus glorificaiur in gentihus. Cfr.Massuetus, Diss. III , art. 7 , § 80 ; tum Fr. L. Comitis zu Stolberg, Geschichte der Religion Jesu, seu Historia Relig.Jesu, part. IV, pag. i66etseqq. edit. Hamb. necnon Petr. De Figueiro et Christ. Castrum , in hunc loc. Malachiae. PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^E. 83 ciperet. Haec enim hypotlietica locutio nuspiara apparet ; sed Dei verba absoluta sunt , et factum enunciant. 136. Quominus vero Dei verba accipiamus de precibus , quae est tertia expositio , vetat ipse contextus , qui est de oblatione proprie dicta, non a Judaeis, sed a gentibus offerenda , dequibus dicitur , Is. LXVI^ 21 : Assumam ex eis in Sacerdotes et Levitas. 137. Ad 2°^, Dist. Levitse seu Sacerdotes ex gentibus assumpti juxta adducta Isaiae verba , conc; Levitae seu Sacerdotes Mosaici , neg. Jam enim eodem capite Malacbias , loquens de Levitis ac Sa- cerdotibusjudaicis, praedixerat, eos a Messia moxfuturo puniendos, seu extremo supplicio tollendos ; non potuit igitur de iisdem Sa- cerdotibus Leviticis sermonem instituere , quasi Deo essent obla*- turi sacrificia in justitia ; locutus proinde est de novis sacerdotibus a Messia instituendis , qui grata Deo sacrificia oblaturi essent» Usus est autem similitudine et imagine sacrificii Juda et Jerusa- lem , ut rem lianc Judaei aliqua ratione perciperent (1). 138. Monitum autem Malacb. IV, 4, nullam creat difficulta- tem ; nam lex Mosaica tam civilis quam caeremonialis erat om- nino observanda , quamdiu Hebraeorum respublica et synagoga persistebant. Cum vero ex eodem proplieta et ex Dan. IX , 27, utraque esset abolenda , jure per mortem Messiae , facto per Jerosolymorum et templi eversionem, hocipsoinnuitur, quidpost- hac de ipsa lege esset futurum. Sic neque ullam facessit difficulta- temillud, quoddeEIiae missione ante futuramJudaeae vastationem vaticinatur Malachias; cum ipsemet, cap. IV, 1 , aperte signi- ficaverit hunc ipsum fore Messiae praecursorem ad praeparandam viam , seu populum disponendum ad ejusdem adventum , ut pa- tet ex versu sequenti , ubi addit : Et convertet cor patrum ad filios y et cor filiorum ad patres eorum ; ne forte veniam et percutiam terram (hebr. terram hanc , seu hanc regionem , J^^IKiTTIK) anathemate. Quod reipsa factum esse , historia , «x qua lux vaticinio affulget , ostendit. 139. Obj. secunda 1° Quae de vocatione gentium praenuncia* runt prophetae, intelligi debent de cognitione veri Dei, quam (1) Cfr. Ackermann , Proph, min, pag. 7^2 et seqq. 6. SA ^v. MoTRACT. BE INCARNATIONE. lA^ gentes adepturae erant per Judaeorum in universum orbem dis- persionem , a quibus etbnicorum mentibus erat veri Dei notitia ingerenda. 2° Id plane tum perficietur , cum gentes omnes Ju- daeorum ditioni subjicientur duce Messia , a quo bellum inprimis erit ipsis inferendum ; 3<^ bellum hoc deinceps perpetua atque universalis pax excipiet , in qua 4® Judaei ingenti gloria aucti , bonorum omnium copia et affluentia fruentur , juxta propbeta- rum vaticinia. Non solum igitur ex gentium vocatione Cbristiani nibil proficiunt , verum etiam taHa in ea occurrunt , quae aperte evincunt, piura adbuc esse adimplenda. 5» Nondum enim sub- acti sunt Gog et Magog a Messia debellandi, Ezecb. XXXVIII; nondum instauratum templum cum urbe bierosolymitana , ibid. XL et seqq. 6° Nondum propterea completa sunt , quse a Messia praestanda vaticinati sunt propbetae , quique ab Isaia , II, 2, ven- turus tantum praedicitur novissimis diebus , cum nempe , ut ibid. dicitur : Mons Domini exaltahitur super omnes colles , aliaque ejusmodi non pauca praedicuntur , quae adhuc praestolari debe- mus. Ergo. 140. Resp. Ad 1«», Neg. Etenim, ut ex ipsis , quae adduximus, propbetarum verbis constat , agitur de illa gentium vocatione , qua ipsae in Messiam crediturae erant , ac per ipsum ad veri Dei cognitionem erant adducendae per ingentem idololatriae cladem , atque de substitutione gentium in locum rejecti popuh judaici , juxta illud Ps. XLVI : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham (1). Etsi vero Judaei ante Hierosolymorum excidium per universas fere terras dispersi essent Assyriorum , Persarum, ac Romanorum , gentem tamen nullam ad Dei cog- nitionem adduxerunt , multo minus populis , inter quos inba- bitabant , suaserunt , ut idololatriae nuncium remitterent. 141, Ad 2*", Neg. suppositum , ab ipsis assumptum, degen- tibus ditioni Judseorum subigendis. A falsa bac persuasione Deus non uno in loco Judaeorum animos abducere ac retrabere per*^ prophetas suos unquam destiterat. Admonuit enim Israelitas re-» (1) Plara in hanc rem testimonia evangelicce , lib. z. congessit Easebias , Demonstrationis .■■} PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 85 duces a captivitate, quem ipsi praestolabantur Messiamventurum minime esse , prout falso animis suis conceperarit , nempe ad su- bigendas gentes , sed ad Judaeos querulos et blasphemantes pu- niendos (Malach. III, 1 et seqq. ). Dispersum iri judaicum po- pulum (Dan. IX ^ 26 et seq) praedicit. Contra vero gentibus propitium Messiam fore saepe praenunciavit ^ sic Zach. IX , 10 , de eo dicitur ; Loquetur pacem geydihus ; Isai. XLII , 6 , de eodem ait Dominus : Bedi te in foedus populi ^ et in lucem gen- tiu?n; et cap. XI, 10 : Radix Jesse , qui stat in signum populo' rum , ipsum gentes deprecabuntur, Perpetuo exhibetur Messias ut eocpectatio gentium ( Gen. XLIX , 10 ) , ut desideratus cunctis gentibus ( Agg. II , 8 ) ; quanam igitur ratione bellum illaturus erit gentibus ? Idololatriae nempe destructione. Sane , si de belH genere ex genere armorum judicium ferendum est , cum haec exhibeantur spiritualia , spirituale erit profecto bellum , quod Messias aget. Hinc Isaias, XI , ^ : Percutiet /mo^iX.^ terram virga oris suij et spiritu labiorum suorum interficiet impium ; et erit justitia cingulum lumborum ejus , et fides cinctorium re- num ejus. Nec ahus apparatus bellicus esse poterat regis pau- peris et humilis (Zach. IX, 10 ) , despecti et occidendi ( Is. LIII ). 142. Ad 3°», Bist. Spiritualis , in interna scilicet conscientiae Iranquillitate posita , conc; temporalis , neg, Etenim si pax belli est fructus ; bellum autem , ut ex dictis patet , est spirituale ; spiritualem igituret pacem fore necesse est. 143. Ad 4™, Dist. Si Messiam accepissent, vel cum eum re- cipient et agnoscent , trans, ; hoc neglecto ac rejecto , 7ieg. Nisi potius praestet haec de regno Messiae spirituah intelh*gere , seu de ejus Ecclesia , quam sub sensibilibus symbolis prophetae ac viva- cissimis imaginibus depingunt (1). Quod si placet haec litteraliter (I) Recentiores biblici protestantes tus sane ostendit , non alium sensam contendont , illis vaticiniis describi se- praeter spiritualem valicinia illa ad- calam aureum regni Messiani. Verum mittere posse ; alioquin minirae fuis- liajcexpositionisraliocarnalisacjudaica sent completa. Geterum etiam exterior est , nequecomponi potest cum ceteris, Ecclesiae maiestas et amplitudo talis quae de Messia ejasque regno , nerape est , ut eidem aptari possint figarae il- Ecclesia , prophetaB valicinantar. Even- lae , quibas eara prophetae adambrarunt. 86 ..iaagilM ,;, uTRAGT. DE IlNGARlVATIOrrE. ,' / accipere , non abnuimus iu hypotliesi , quod Judsei verum Mesn siam agnovissent , vel quando , ut nonnulli sentiunt , in fine seculorum ad ipsum convertentur. Apposite Grotius : Multa , in- quit , Uebrceis projnisit Deus , si 3Iessiam promissum recipe- rent eique paret^ent ; quce si no?i eveniunt y habent ipsi , quod sibi imputent. Qucedam vet^o etiam definite et sine conditione promissa y si impleta nondum sunt ^ adhuc possunt expectari. Constat enim , etiam apud Judceos , tempus sive regnmn 3Ies- sice ^ durare ad finem seculorum (1), 144. Ad 5^, Trans. Nondum enim exploratum est, quid per cladem Gog et Magog Ezechiel intenderit. Tot pene circa hoc vaticinium numerantur sententise , quot interpretes , non solum apud Christianos, verum etiam apud Hebraeos. Alii de Scythis, aHi de Persis , alii de Syris , etc^ilhid exphcant ; ahi ad Antiochum Epiphanem referunt, ut Grotius; ahi ad Cambysem, ut Calmet ; ahi symbolice volunt accipiendum de victoria justo- tum »uper impios (2). Cum igitur omnia sint incerta^ quae ad illud vaticinium spectant; si quis deserat clara et determi- nata vaticinia ^ ut sibi ex incertis difBcultatem creet , is perinde facit ac qui oculos a hiC3d a^vertit , et tenebras umbrasque con- SeCtatur.. •.') ] v*ii; .;^ crn^^^ni nf , ;^?!K!Jh'f'{|< \>:\k\ .'- 1: 145, Eadem viget discrepantia sententiarum circa hanc de templo Ezechiehs visionem , idem propterea de ea ferendum est judicium (3). (1) De verit. religionis , loc. cit. cle personis mysiicis , seu symbolicis, (2) Longa niaiis res esset atque nul- ita utcapp. xxxviii et xxxix polliceatur lius frugis , velle omnes tum Hebraeo- Deus , se pios suos cultores ab hostium rum tum Christianorum interpretum potentissimorum ac ferocissimorum im- sententias percensere. Dissensio enim petu sartos tectos servaturum , eosque est circa nomina , gentes , fala, qua; suo praesidio custodiaque protecturum ; eisdem adscribuntur. Recentiorcs vi- eam vero promissionem ad Christianos dentur acquiescere ra? Michaelis, qui pertinere eatenus , quatenus ipsi sunt censet designari Scylhas. Ceterum S. veri Dei cultores. Cfr. Rosenmiiller , Joan. Apocal.xx,qua3EzechieldeGogi Schol. in V, T. ad Ezech. cap. 38. moliminibus et clade praedixerat , ul- (3) Diversas has sententias veterum terius ad extremam mundi aetatem dis- ac recentiorum collegit cum suis auc- tulit. Hinc non pauci autumant, hic agi toribos Rosenmiiller , in Prodromo , ad PART, I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 87 146. Ad 6*", Dist, Perperam intellecta^ conc^ sano sensu et cum ceteris vaticiniis collata , neg. Midta in sacris litteris , ut rursum Grotius ait , noJi ex proprietate verborum^ sed fi- yura qiiadam esse intelligenda , ne ipsi quidem Judoii tgno- ratit; utcum Deus descendisse dicitur ; cum ei os , aures.^ oculi.^ nares tribuuntur. Quidni ergo hunc in modum explicemus et pleraque de Blessice temporibus dicta? Qualia sunt^ hipum cum agno , pardum ciim hcedo , leonem cum ove stabulatu- rum ; lusurum cum anguibus infaritem ; fnontem Dei surrec- turiim supra montes alios\ in montem Sion venturos alienige- nas , ut sacra faciant (1)? 147. Per novissimos autem dies tum ab Isaia tum a ceteris prophetis significari ultimam aetatem , seu aevum Messiae , seu capnt X Ezecbielis. Alii contendant desciibi templam Salomonicam , alii Zorobabelicam , alii ideale , alii sjm- bolicam ac mysticam ; alii sensa lit- terali intelligendam prophetam volanl , alii tantam in sensa spiritaali , alii de- niqne partim litterali partim spiritaali. Qaidqaid sit, nihil cerli affirmari potest. Strenaam operam navavit in templi Ezechielis forma et amplitadine cam sais partibas describenda Joan. Bapt. Villalpandas , in op. cai titalas : De postrema Ezechielis prophetce visione Joan. Bapt. Villalpandi, Cordubensis e Soc. Jesu , tomi secundi explana- tionum pars secunda, in qua templi ejusque vasorum forma tum commen- tariis tum wneis quamplurimis des- criptionibus exprimitur , paginis 655 , forrna maxima / accessit ; Tomi iii ap- paratus Urbis ac templi hierosolymi- tani, pars. i et u , Joan. Bapt. Fil- lalpandi Cordub. e Soc, Jesu collato studio cum H. Prado ex eadem Soc^ paginis 5^7 , Romae 1604. De eodem argumento scripserunt Ladov. Cora- peigne , De Vejel ex Jadaeo Christianas , Matthias Henfereffas Tabingensis, Cam- pegias , Vitringa , Coccejas , Starmins , Meyer , Blasche , etc. (1) Non esse immutandam nataraj ordinem adveniente Messia , antiquio- res Jadaei pro certo habebant , et saepe occurrit in ipsoram libris , praesertim in tract. Sanhedrin , apud Ugolini, tom. XXV ; sed praeterea in lib, Sohar , Exod, fol. 93, col. 378, quae hic leguntur , Is. II , 2 , exponuntur sensa spirituali. Cfr. Schoeltgenius , De Messia , pag. 109. Idern traditur in Pesiktd rabbalhi , fol. 62 , I et seqq. ibid. pag. 128; et alibi saepe totam exponunt de Messia. Quare non est haec arbilraria Christia- norum interpretatio. Cfr. ibid. pag. i^ i , 5o3 , 599 , 600 , 626 , etc. et Joan. Frischmuthi dissertalio De Evangelio in Sione egressuro , ad Is. 11, i et seqq. in Thesauro iheol. philol. tom. i, pag. 685 et seqq. 88 TRAGT. DK INCARNATIONE. generatim dtes Messice ^ unanimiter tradunt Judsei , quocumque demum tempore hi dies venerint (1). 148. Obj. tertia. Perperam Christiani judaicam gentem ali- quando a Deo rejiciendam fuisse existimant , aut abolendum foe- dus^ quod Deus per Moysem cum populo feriit. 1° Etenim Abrahae posteri populus Dei pecuharis dicuntur , ipsi unitus foedere sem- piterno (2). Passim lex Mosaica perpetuo duratura exhibetur (3) 2° Quod si Hebraei illam transgressi fuerint , paterna quidem cor- reptione, minime vero foederis rescissione aut abohtione puniendr dicuntur , quin potius , si resipuerint , expresse iterato promittitur , eos ab extremis terrae ac de cunctis popuhs , in quos fuerint dis- persi , congregandos fore (Deut. XXX, 2 et seqq. ) ac revocan- dos. 3» Praesens propterea captivitas in poenam utique peccatorum Israehtici popuh contigit. 4<^ Sed hoc ipso ostendit Deus pecuha- remprovidentiam, quaeumservat , et amorem, quopopulum pro- sequitur ; quos enim Deus dihgit, arguit et castigat. 5® Ahas Judaei deterioris conditionis forent, quam ejusmodiimpii homines, qui in hac et in altera vita poenas luunt. 6° Cum igitur satis a Deo puniti fuerint , soluta captivitate , ad patrium solum Judaei revocabuntur , juxta divinas polhcitationes. Ergo. 149. Resp. Neg, antec, Ad 1°^ prob. Dzst. Id est, usque ad Mes- siae adventum , quem lex praefigurabat , et ad quem velut paeda- gogus ducebat , conc.:, absolute , neg. Hinc saepius Deus admonet, veteri rescisso , novum ac aeternum foedus priori illo ac tempo- raneo longe praestantius feriendum esse cum Israele fideh ; ita Jerem. XXXI, 31 : Ecce dies ve?iient.^ dicit Dominus , etferiam domui Israel et domui Juda foedus wovum , non secundum pactum^ quod pepigi cum patribus eoriim,.. pactum quod ir- ritum fecerunt.^ etc. tum Is. LV, 3 : Feriam vobiscum pactum sempiternum , m,isericordias David fldeles. Ecce testem po- pulis dedi eum , ducem ac prceceptorem gentibus , etc. ubi aper- (1) ObserTatKiniclii,adhunclocam, sice. Cfr. Jerem. xxiii, 20 ; Joel. iii, formulara D^D^H nnnx , dies pos- i et seqq. etc. ■^" ■"•"■ (2) Gen. xvii, 7 , et alibi. tremos, seu novissimos, ubicumque ^gj Exod. xii , i4, et alibi passim. ea occarreret , indicare tempora Mes- PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PaOM. MESSIiE. 89 tum est, sermonem esse de Messia , ipsis fatentibus Judaeis (1), ac de gentibus in idem pactum adsciscendis. 150. Ex liis responsio patet ad ea quoe subnectuntur , de lege Mosaica , quae hoc sensu potest dici oeterna , quatenus suum adim- plementum et perfectionem in futuro Messia ejusque regno adep- tura erat (2). 151. Ad 2™, Neg, Imo prorsus contrarium constat ex prophe- tarum effatis , qua3 adduximus ; quibus addi debet ex Osea 1,9^ III , 4 , ubi sub symbolo filii , cui jubetur nomen indere Non populus meus , et sub symbolo mulieris fornicariae diu expectan- tis , exhibetur populus Israel absque Deo suo. Quae autem allata sunt ostendunt , non fore perpetuam rejectionem fihorum Israel , ac futurum aliquando tempus , quo ad Deum ac missum ab eo Messiam ipsi convertantur ; quod libenter damus , imo et pro- fitemur (3). Tunc suum complementum habebunt crebra illa va- ticinia de filiis Israel et Juda , sub uno David rege suo pace frui- turis (4)^ ac ceteris , quae ipsis promittuntur bonis. (1) Cfr. Raym. Martini , pag. 782 et seqq. edit. Carpzov . nec non pag. 883 et seqq. , toto cap. 20 , iii* part. dist. m , cam observationibas De Voisin. (2) Cfr, Grot. op. cit. lib. V. (3) Cfr. Osee, iii , 5 , ubi Deus com- minationum acerbitatem teraperat me- liorum temporum promissione. Quare ibid. promittitur, post multos illos dies reversuros JudaeosadDei cultum,deser- tis superstiliosis religionibus ac ritibus, et quidem submisso animo gratiam qua;- situros, serioque ac sincero studio Deum culturos. Nullam vero dobium esse potest , aliquando Judaeos conversum iri ad religionem christianam , juxta Apos- toli prajdictionem , Rom. xi, 1 1 et seqq. (•4) Quum defectio Israelitarura a vero ac sincero cullu Dei conjuncta olim fuerit cum defeclione a Davide , rege divinitus instituto , ejusque familia , III Reg. XII , 6 , ad emendalionem illam , quae cit. loc. describitar , omnino perti- nebat , uthacetiam ex parte ad of&ciam redirent ; hinc additur : l^n JDXI DiD/D , Et ad David regem suum, X : — Qua formula innuitur , Israelitas con- jungendos fuisse sub uno rege ex Da- vidis prosapia orinndo ; quo Messiam speclari nulla est dubitatio , ut pariter legitur Ezech. xxxiv , 23 ; xxxvii, 24 ; Jerem. xxx , 9 ; hinc chaldaeus para- phrastes haec verba cum iis , quas proxime praecedunt , ita reddidit : Quwrent cultum Domini Dei sui , atque ohedient Messice filio David regi suo. Ac talis est unanimis Judaco- rum omnium sententia. Cfr. Rosenmiil- ler, in loc. cit. Oseas , et Ezech. 90 TRAGT. DE IJNGARNATIONE. 152. Ad 3«i, Dist. Et praeterea rejecti Messise , ut inferius mox ostendemus , conc.:, quorumcumque peccatorum , neg. Nec enim levioribus olim peccatis Judaei se commaculaverant , ut ex pro- phetis constat , qui eis perpetuo exprobrant adulteria , furta , ho- micidia aliaque infanda facinora , praesertim vero scelus adeo fre- quens atque commune idololatriae , de quibus in praesentiarum vix accusantur ; attamen Deus nunquam destitit ab eis speciali quadam providentia prosequendis , imo minas et promissa , poe- nas ac proemia adhibens , ostenditse peculiarem deiis curam ge- rere. Neque ultra LXX annos illos in captivitate detinuit, ae interim certiores saepe eos fecit de reditu; misit ad ilios pro- phetas , qui eos solarentur ; fidem miraculis excitavit ac vatici- niis. Ex quo vero iterum templum cum urbe Hierosolymorum eversum est, etsi saepe jejuniis se macerent, preces enixas ad Deum fundant , peccata confiteantur , etc. non secus ac si a Deo essent derelicti, nuUo solatio , nulla spe , nullo subsidio foventur. Restat propterea invictum argumentum de scelere , quo universa gens detinetur, graviori ipsa idololatria , ob quod antiquum foedus vere abolitum est atque discissum (1). 153. Ad 4"*, Dist. Si ageretur de singulis individuis , ac poena amore mixta, conc; si de tota multitudine , seu massa, ut dici- tur, neg. Aliud nempe ferendum est judicium de poena, quae singula individua afficit , afiud de ea , quse totam afficit multitu- dinem ac integram populi massam. Etsi enim verum est , interdum populum integrum puniri ob privatorum peccata , praesertim si ista frequentia ac publica sint, neque expiata , attamen ejusmodi poence ut plurimum non sunt nisi partiales ac temporariae , imo et extraordinarise , cum juxta providentias ordinariae ordinem in illos cadat poena , qui delinquunt. Contra vero si punitio afficiat totam multitudinem et jugiter perseveret, ut ordinaria censeri possit, dicendum totam multitudinem aliquo crimine teneri ^ quod omnibus commune sit, sivequod delictum sit multitudinis. Talis autem est punitio , quae totam judaicam gentem afficit^ spectata praesertim publica et ordinaria providentia , quam Deus erga hunc (1) Cfr. Deroesi op. cit. cap. ii , § 25 et seqq. pag. 6i et seqq. PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 91 populum , licet gravissimis ac publicis criminibus idololatriae in- primis obstrictum, per tot secula ostendit. Hinc in tota illa tem- poris periodo , quae a Moyse usque ad extremam Solymorum cladem intercessit , licet spectare correptionem patris animadver- tentis in filios , cum toto illo tempore amor et gratia jugiter mi- tigaverint severitatem ; ast in alia periodo , quae deinceps sub- secuta est , omnia spectare licet sigiia Dei punientis reos ut judicis, quidquid de privata ac secreta ejus agendi ratione sit cum ejusdem gentis individuis (1). 154. Ad ^^^ Dzst. Quatenus populus , conc.:, quatenus indi- vidua , neg. Nain bomines singillatim sumpti rationem reddent de peccatis propriis , ac propterea juxta diversam uniuscujusque mensuram quilibet a Deo poenam , quam fuerit promeritus , ac- cipiet, ac pro majori vel minori raalitia , qua divinae gratiae restiterit. 155. Ad 6™, Dist, Cum se converterirt verum Messiam ag- noscendo, fraw^. ; antequam convertantur , neg. Transmisimus primum distinctionis membrum , cum nibil adbuc exploratum sit circa sensum , quo accipi debeant divinae illae pollicitationes , quae statum Israelitarum spectant post ipsorum conversionem (2). Al- terum vero jure negavimus , cum divina oracula durationem dis- persionis judaicae aperte protrabant usque ad generalem illorum conversionem. Quid postea de integra natione ad fidem conversa futurum sit , Deus novit. Interim ex ipsius jugi conservatione non pauca emolumenta in cbristianam rebgionem proveniunt. Inde enim babemus testes de Scripturarum V. F. ac praesertim vatici- niorum , quae Messiam spectant, autbenticitate (3) ; vivum inde ac (1) Cfr. Limborch. Amica collat. terlia , De regno millenario Christi cap. 6 , in resp. ad tertium scriptum visihiliter conversantis in terra , nec- Orobii, pag. 25 1 et seqq. nonP. Mamachii , Deanimahusjusto- (2) Huc spectant judaizantium hy- rww, etc. tom. i, pag. ^Getseqq. Romaj polheses de regno millenario , qoas iy66. denuo prreter nonnullos Calholicos ex- (3) Quod sajpe animadverlit S. Au- cilarunt Proteslantes non pauci. Cfr. gustinus , praesertim Enarr. in Psal, de hoc argumento Mozzarelli , Dissert. lvi , n. 9 , ubi inter cetera h«c scribit : seleclw, Romse anno 1807 edilae , disscrt. Dispersi sunt per omnes gentes , nw«- 92 TRAGT. DE INGARNATIONE. juge documentum habemus divinae in nos misericordiae , ac se- veritatis et divinoe justitiae in Judaeos (1) ; ineluctabile demum inde habemus testimonium divinitatis religionis christianae ac divinae revelationis ex jugi vaticiniorum adimplemento , quod nulli cavillationi ac subtilitati subest incredulorum hominum. CAPUT III. DE JESU NAZAREWO VERO MESSIA. 156. Si Messias jamdiu venit , quod hucusque disputata invic- tissime ostendunt , reliquum est,utinquiramus, quinam sit, Hic autem alius esse nequit nisi ille unus , in quem tum epochae promissi Messiae a prophetis definitae^ tum ejusdem characteres et notae apprime conveniunt , tum denique qui officia ac munia Messiae propria obivit. Hunc porro ahum non esse , nec esse posse nisi Jesum Nazarenum , ostendere aggredimur. Cum vero Orobius et cum ipso Salvador contendant , jure Christum Jesum et ex legis prsescripto fuisse ultimo suppHcio afFectum , cogimur propterea Christi causae vindicias sumere, ac simul ostendere, ne- cem Christo illatam novum esse argumentum , quo Messiae no- men ac dignitatem eidem maxime competere evincitur. quam habentes slahilitatem , nusquam hahent Judcei, Proferitnus codicea ab certam sedem. Propterea autem adhuc inimicis, ut confundamus alios inimi- Judcei sunt , ut lihros nostros portent cos.,. Codicem portat Judwus , unde ad confusionem suam, Quando enim credat Christianus. Lihrarii nostri volumus ostendere prophetatum Chris- facti sunt , quomodo solent servi post tum , proferimus paganis istas litteras, dominos codices ferre , ut illi portando Et neforte dicant dari adfidem , quia deficiant , illi legendoproficiant... Sic nos illas Christiani composuimus , ut enim apparent Judcei de Scriptura cum Evangelio , quod prcedicamus , Sancta, quam portant , quomodo ap- finxerimusprophetas^per quosprcedic- paret facies cceci de speculo ; ah aliis tum videretur quod prcedicamus ; hinc videtur , ah ipso non videtur. Et alibi €08 convincimus , quia omnes ipsce lit- passim eadera repetit. teroB , quihus Christus prophetatus est , (I) Rom. xi , 22. apud Judceos sunt, omnes ipsas litteras PAHT. I. CAP. m. DE JESU NAZARENO \ERO MESSIA. 93 PROPOSITIO I. Jesus Nazarenus verus Messias est ^ in Scripturis promissus ^ atque a Judceis expectatus. 157. In Jesu Nazareno tria illa plenissime adimpleta sunt, quae nuper recensuimus , epochae , notae et munia promissi atque ex- pectali Messiae. Ergo Jesus Nazarenus est verus Messias , in Scrip- turis promissus , atque a Judaeis expectatus. 158. Ac primo quidemad epochas quod attinet, ut ex dictis liquet, istae omnes desinunt in urbis templique vastationem , ac cetera , quae eam subsequi debebant, sacrificiorum nempe ac sacerdotii cessationem , antequam plane tolleretur civilis potestas a populo judaeo, Jam vero Christus Jesus eo tempore in mundura venit , fatiscente atque ad finem properante Judaeorum republica , sub Herode, patre idumaeo ac matre ascalonitide natus. Venit circa exi- tum LXX hebdomadum Danielis , ita ut in fine hebdomadae LXIX et initio hebd. LXX publicara sui fecerit manifestationem , acin medio hujus postremae hebdomadis occisus sit (1) ; venit ante urbis ac templi direptionem , ac sacerdotii Aaronici et legalium sacrificiorum cessationem , quae omnia paulo post ipsius mortem subsecuta sunt ; venit nempe ea aetate , qua constans apud Hebraeos et vicinos fuit opinio, illis temporibus expectandum esse Messiara (2). Ergo epochae promissi Messiae in Jesum eviden- ter conspirant. (1) Hoc tnm ex dictis , cnm ageretur omnibas faisse inlellectos, quin ulla de vaticinio Danielis^ patet , tum clarins quaestio moveretur , quidnam istud sibi adhuc patebit ex inferius dicendis. Yellet.Ncc solum generatim aliquando , (2) Gfr. Jahn. in cit. Appendice sed etiam illa prsecise setate venturus hermeneuticcB f fasc. i, pag. 4> ^bi expectabatnr promissus olim Messias , recte observat spera venturi Messiae prout clare elucet ex evangelistis , nar- aetate Christi fuisse vulgarem , prout rantibus , quod modo Joannes , modo evincunt omnia illa N. F. loca, in qui* Jesus a plerisque creditus fuerit Elias bus refertur, Joan. Baptistam , Jesnm praecursor, quin etiam ipse Messias , el ejus discipulos , annunciantes adpro- Malth. xvi , i4 j 1 7 > » j ' 3 ; Marc. vi , pinquare regnum coeli seu Dei , mox ab i5 ; viii , i8 ; ix, ii, i3 ; Luc. ix , 7. 94 .UPASil?- u TRAGT. DE INCARNATIOWE. ^ t**«t 159. Verum conspirant pragterea in ipsum cliaracteres et notoe Messianae. Jesus enim ex tribu Juda ac familia David originem traxit; e Yirgine matre ortus, juxta IsaVam, VII, 14 (1), atque in civitate Bethlehem , prout praedixerat Micheeas , V, 2 ; paupe- rem et humilem vitam vixit , juxta Zachar. IX ; magnus extitit thaumaturgus , quod rursum Isaias, XXV , 6 et seqq. et alibipas- sim , praenunciaverat ; quae quidem omnia vaticinia ad Messiam pertinere , unanimi consensione Judaei ipsi fatentur (2). Neci praeterea ipse a Judaeis traditus est , et eo quidem supplicii ge- nere, quo ipsum occisum iri praenunciaverat David, Psal. XXI , praesertim vero Isaias LIII ; ut aha praeteream vaticinia de ipsius resurrectione et gloria , quae post Raymundum Martini fuse pro- sequitur Huetius , Dernonst, Evangelica, prop. IX (3). 160. Post Jesu repudium non solum desolata est civitas , tem- plumque subversum , sed ubique victimae cessarunt , cessavit et sacerdotium , novumque sacrificii genus a Christo Jesu insti- tutum, oblatum statim est ubique terrarum per sacerdotes e gentibus conversis delectos , quae pariter omnia a Daniele , Mala- chia, aliisque prophetis praenunciata fuisse de futuro Messia os- tendimus. Gentes autem omnes, per Apostolos ad ipsas a Jesu Nazareno missos , ejuratis superstitionibus ac idololatrico cultu , non coluerunt deinceps nisi Deum Abraham , Isaac et Jacob ; et ita Dei populus factae sunt , quae ante non erant; atque hoc pacto impletum est , quod per Jacob , Gen. XLIX, praedictum fuerat , aliosque prophetas locis antea commemoratis. ISion erat haec vaga plebis domtaxat nomine Sameas , ab acceptis divinis re- opinio , sed ipsam quoque supremum velationibus laudatur , Luc. ii , 25-32 nationis tribnnal , synedrium dictum, divinitus edoclus fuisse refertur, se legalionemissaad Joan.Baptistam, eam- adhucvivente Messiam nascilurum. TTt dem sententiam prodit, Joan, i, 19- reliqua documenta alias allata prae- 28 ; cfr. Joan. X, 24; Matth. xxvi , 63; teream. Marc. XIV , 61. Insuper Simeonille se- (1) De hoc pariler vaticinio ex pro-^ nex , eruditus et Rabbi celeberrimus , fesso agemos in altera tractatus parte. fortasse idem , qui inThalmude Justus (2) Cfr. Schoettgenius , op. cit. De et pater Gamalielis salutatnr , et a Flav. Messia , ad haec loca. ' *"*** Josepho , Archceol. lib. xiv , cap. ix , (3) Cfr. etiam Eusebius , Benidn^ n. 4; et lib. xv, cap. i , n. 10, sub sirat, evangeL lib. ix et x. PART. I. GAP. III. DE JESU NAZARENO VERO MESSIA. 95 161. Haec autem orania publicis factis ac documentis inni- tuntur^ quae nuUa cavillatione eludi possunt. Cum igitur ada- mussim omnia , quae de promisso Messia praedicta esse vidimus , in Jesu Nazareno completa sint , juvat hanc propositionem con» cludere argumentatione ipsa^ qua R. Nachmanides adversus Chris- tianos usus est , in disputatione cum Paulo Burgensi (1) : Ego ostendam clarissinie ^ neutiquam Messiam venisse. Non enim quispiam fuit y aiebat Nachmanides , qui ^ aliqua similitu-' dine et specie veri y aut se ipsum Messiam profiteretur , aut Messias ab aliis fuerit appellatus proeter Jesum Nazarenum. Atqui Messioe nomen ac dignitas in Jesum Nazarenum conferri 7iequit ; Messias igitur nondum venit, Sic ille ; nos vero cum CL Derossi,paucismutatis,siceamdem argumentationem inrem nos- tram convertimus , etcontra Judaeos retorquemus : Messiasjamdiu certissime venit ; atqui nemo se ipsum dixit , aut cum ahqua si- mihtudine et specie veri , Messias ab ahis appellatus et creditus est prseter Jesum Nazarenum ; unus est igitur Jesus Nazarenus , cui Messiae nomen ac dignitas tribui jure optimo possit (2). DIFFICULTATES. 162. Obj. prima. Perperam Christiani ex recensitis vaticiniis Jesum verum Messiam esse concludunt. l^ In primis enim nec ipsi Christiani doctores inter se consentiunt circa Jacobi vatici- nium , quod aHi esse intelligendum contendunt de regia dignitate permansura in tribu Juda usque ad Messiae tempora; alii de suprema quadam potestate; alii de potestate legislativa , quae in Sy- nedrio resedit. Alii autumant respicere illud oraculum solum tribum Juda ; ahi ad universam israeliticam gentem illud extendunt (3). Sed praeterea animadvertere juverit^ vellonge ante Jesum,vel longe post ipsum , sceptrum a Juda ablatum esse. Etenim e Juda (1) Cfr. Disputat- R.JSachmanidia (3) Cfr. Alfonso Nicolai , S. J. Lez, CMW /ra^re Pawio , apad Wagenseilium cii, sul Genesi , nbi mira brcTitale in opere, cui titulus, : Tela ignea el eruditione , diversas recenset et ex- satance, tom. n , pag, 4o« pendit Christianoram expositiones de (2) Op. cit. cap. 7, pag. 164. vaticinio jacobaeo. 96 TRACT. BE INGARrrATIOPTE. sceptrumrecessitsubNabuchodonosor, neque unquam illud Judse tribus recuperavit. 2^ Nam Judaei soluta captivitate servierunt regibus Persarum , quibus tributa solvebant ex terrse frugibus aliisque proventibus , ut ex II Esd. IX, 37 , constat; servierunt deinceps Graecis ; excusso demum Graecorum jugo , sub potestate fuerunt Assamonaeorum ^ qui erant ex tribu Levi , usque ad Herodem , sub quo Jesus natus est. 3« Quod si contendunt Christiani , sceptrum etiam post captivitatem in tribu Juda per- severasse , tunc nihil pariter ipsi evincent ex Jacobi vaticinio , cum exploratum sit, ionge post Jesum sceptrum Judaeos retinuisse. Certum enim est , Herodem non alienigenam , sed judaeum tum religione tum origine fuisse, prout testatur Josephus, ArchceoL lib. XX , cap. VI , ubi eum aperte dicit Judceorum generepro- gnatiim[\). Quare Scaliger, ut observat etiam Valesius (2), abunde docuit , in notis ad Eusebii Chronicon , Herodem non fuisse ahe- nigenam. Nihil igitur pro Christianorum causa ex Jacobi vaticinio extundi potest. 163. Resp. Neg, antec.kd l^nprobat. Dist, Christiani doctores inter se non consentiunt circa modum seu rationem exponendi jacobaeum vaticinium in nonnullis accidentaHbus , conc; circa rei ipsius substantiam, neg. Omnes enim in eo conveniunt in- terpretes christiani ( si nonnullos judaizantes protestantes seu rationalistas excipias , quibus quidlihet audendi semper fuit cequa potestas).^ ut tum jacobaeum oraculum ad Messiam referant^ tum in Christo Jesu adimpletumilludessecontendant. Multiplex igitur Christianorum doctorum hujus vaticinii expositio non aliud evin- cit , nisi plures adesse vias ad Judaeos refellendos; cum vero ahae aliis probabiliores sint, suisque probentur auctoribus ^ non est cur de una potius quam de altera solHciti simus. Nobis tamen vehe- menter probatur illa, quam doctissimus Petavius sequitur. Censet autem sceptri nomine supremam potestatem a Jacob significari, quae in tribu Juda jugiter permansura erat usque ad Christi ad- ventum. Etenimhaec tribus in eo differt ab aliis , quod nunquam (1) Te y«y«f , 'Uo^ajov. libri I, Hist. eccl, Easebii. (2) Valesius , in not. ad cap. 6 , PART. I. CAP. III. DE JESU NAZARENO VERO MESSIA. 97 dissoluta fuit^ sed unum semper , ut ita dicam, corpus consti- tuit , licet diversas vices ac regiminis diversas formas subierit , diversosque duces ac principes nacta sit (1). Hsec porro expositio magis conformis videtur contextuietrerumeventibus, commodior praeterea est ad Judaeorum tricas dissolvendas. 164. Hac enim posita, jam ruit sponte sua, quod ex cap- tivitate babylonica atque ex regno Persarum et Graecorum , multo vero magis ex Assamonaeorum regimine , secundo loco objiciebatur. In unum enim corpus semper coaluit tribus Juda, ac propriis legibus institutisque usa est , ut jure inde inferaraus , supremam potestatem apud tribum Juda stetisse , quae reliquis tribubus , bac illac dispersis , non obtigit. Praedictiones autem Ja- cobi respiciebant fata domestica , ac propterea relativa erant , seu dicta per comparationem ad ceterarum tribuum eventa (2). 165, Ad 3™, Dist Idest ad Cliristi adventum non omnino desiit, traiis.'^ non ita imminutum fuit, ut ad interitum festino gradu non properaret , donec paulo post omnino desierit , neg, Ut enim animadvertit Petavius , cum agitur de imperiorum reg- norumque eversionibus , non uno temporis momento eas perfici necesse est , neque ita intelligenda esse vaticinia , quae eas prae- nunciant , sed morali quadam latitudine ac per qusedam inter- valla et per gradus , prout in casu nostro accidit. Ablatio enim illa aliquanto ante Cbristi ortum incboata tempore , ac deinde progressa , tandem in templi et urbis excidio , Vespasiano Im- peratore , perfectum babuit exitum (3). (1) De Incarnat. lib. xvi, cap. 8. animadvertit Cl. \lr , non esse patriar- Cfr. etiam Tonrneminii egregia disser- chici illius oraculi mentem , nt tem- tatio de jacobaeo vaticinio , ex Trevol- pus prwcise designet , quo Messias tiensibns ephemeridibus mens. Mart. affuturus est^ut eodem momento, quo anni 1706, art. xlv , quam latinam illud evenerit , quidquid tandem est, reddidit atque vulgavil P. Zacbarias , quod futurum ante prcedicit ^ Messias in append. ad libram xvi Petavii , de accedat. Hoc enim in nulla prorsus Incarnatione. vaticinii illius interpretatione constat. (2) Cfr. Petavius , Rationarium Verum ita intelligendum hoc est , ut temp. part. 11 , lib. in , cap. j6. cum illa, quocumque tandem inter- (3) Cfr. loc. cit. De Incarn. cap. 6, pretere modo , prwcurrentis signa ex- § 5 et seq. ubi inter cetera illud recte tare videris, tum scias , Messiamjam T. IV. 7 98 TRAGT. DE INGARNATIONE. 166. In data expositione patet , paruin referre ad jacobaei vati- cinii veritatem , criticam disquisitionem , utrum Herodes inquili- nus fuerit, an aiienigena. Exploratum tamen est apud eruditos^ Herodem origine Tdumaeum fuisse , neque uUa jam contentio est. Verba citata non sunt historici Josepbi , sed Judseorum cum Sy- ris altercantium , uter populus prior et potior baberetur in civi- tate Caesarea. Josepbus enim iterum iterumque affirmat, Hero- dem Idumaeum esse , imo confutat Nicolaum Damascenum , qui ex assentatione Herodem Judaeorum genere satum asserebat (1). 167. Obj. secunda. Omnia incerta sunt in vaticinio Danielis. 1° Christiani ipsi mirifice inter se disceptant circa initium perinde ac circa exitum liarum hebdomadum. 2° Quis propterea sibi persuadeat, Jesum Nazarenum in medio septuagesimae postremae hebdomadis mortem obiisse , prout contingere debuisset juxta tn mundum venisse , ut a posteriori sumptum indicium , antecedentis rei faciatfidem, Prius enim Messias ven- turus dicitur , quatn ab Juda scep- trum recedat. Simul illud repetendum est, quodalibi monui : prophetiarum eventa non una aliqua temporis par- ticula circumscribi , sed paulatim evo- luta compleri. Sic istud ipsum , quod Jacob edidit , de auferendo sceptro , pedetentim est impletum, Ac quemad- modum homo , quamdiu spirat , et cum morte luctans sensim deficientetn trahit dnimam , vel mori vel vivere dicitur , sic ablatio sceptri, etjudaicce communitatis , ac TroXtTuets extinctio paulatim est expleta» (l) Sic enim ex propria sententia de Herodis origine scribit Josephas , Ar- ch(Bol. lib. XIV , c. I , p. 683 : 'l^ovftuiof 'Axr/w^rpoff.... KtKoXetos /u^tvrot (pyiTtv o AufiUTKtjvog , rovrov thctt yivos ix. rav Tr^arm 'loo^utav , rou e* 'Ba^uXeivos tis Tijv 'lov^e^itc» u^>^. Ita tamen ut om- nes consentiant, duos terminos a quo et ad quem intra utriusque teinph destructionem in vaticinio contineri atque concludi , peF- inde ac Judaei ipsi fatentur (1) , conc.:, in supputationibus chro- nologicis , trans. Circa duos recensitos terminos vix ulla est controversia . Tota propterea disceptatio versatur circa determina- tionem horum terminorum, prout subjiciuntur supputationibus chronologicis. Jam vero communi calculo nunc probatur^ termi- niim a quo prophetiae Danielis initium capere ab edicto , quod Artaxerxes dedit anno XX^ regni sui , de reaedificanda urbe , Ne- hem. II, 8 , 18 , collat. Dan. IX , 25 ; nam usque ad id temporis murus Jerusalem dissipatus erat et portae ejus igni combustse , Ne- hem. I, 3. Praeterea omnes chronologi concordes in eo sunt, quod Xerxes, Artaxerxis pater, regnare coeperit anno 485 ante Christum, Artaierxes vero mortuus sit anno ante Cliristum 423°; igitur ab initio regni Xerxis ad mortem Artaxerxis fluxerunt anni 62; si ab his annis demas annos 11 , quibus regnavit Xerxes, patet regnum Artaxerxis durasse annis 51 ^ et hunc regnare coe- pisse anno ante Christum 474. Datum est autem edictum ab Artaxerxe anno 20 regni sui. Ergo hebdomades Daniehs decurrere coeperunt anno 455 ante Christum. Porro hic annus incidit in annum 299 Urbis Conditae. Hinc si ineamus calculum LXX heb- domadarum ab anno 20 Artaxerxis et Urbis Conditae 299 , habe- bimus finem hebdomadis LXIX , nempe anno 483 , et initium (1) Cfr. Raym. Marlini , pag. 282 colantar soperias dicta. et seqq. Derossi , op. cit. cap. 3 ; re- 100 TRAGT. DE INGARNATIOriE. hebdoraadae septuagesimae anno Urbis Condilae 782, qui est Tiberii|Imp. annus 15 ; sed hic annus ex Luc. III , 1 , est annus publicae manifestationis Christi , ac propterea , quod consequens est , anno tertio cum dimidio , seu in medio septuagesimae hebdo- madis occisus est Christus , defecit hostia et sacrificium , de- letum est|peccatum, et adducta justitia sempiterna per ejus mor- tem (1). (1) In hac sappatatioae assamilar , Artaxerxein regnare ccepisse anno ante Chrislam 4^4 » ^' Xerxem ejas patrem regnasse annos 1 1 . Plara aatem sunt argamenta tam directa tam indirecta , qaae id saadent , qaaeqae nos vix in- naimus, ne prolixiores simus. Directa sant : 1° Ab anno 1 1 regni Xerxis niliil habetur in Scriptaris et historicis de ipso. Ctesias , cap. 28 , refert exi- gnam aliquod factum , quod accidit panlo post bellum graecum. 2" Duplex habemas testimonium , quo reditus ejus ez Graecia et mors arctissime conjun- guntur. ^lianus , Var, Hist, lib, xiii , cap. 3 , et Justinus , lib. iii , cap. i-3. Cum II annis regni Xerxis convenit setas Artaxerxis , quam ei assignat Jns- tinus , loc. cit. nempe 68 annorum , cum mortuus est. Juxta plura et gravia testimonia pax problematica cimonica post praelium ad Eurymedonem 47° anno ante Christum inita est. Ast haec pax inita est cum Artaxerxe ; ergo ini- tiom ejas regni ante 47^ ponendum esl, Argumenta indirecta : 1° Initium regni Artaxerxis juxta Thucydidem in- cidit in tempns brevi praecedens fugam Themistoclis in Asiam , cfr. Hist, cap. 137, et Charon e Lampsaco apud PIu- tarchum in vita Themisloclis , cap. 27. Annum vero fngae Themistoclis dat no- bis Cicero , L(bI. cap. 12, scribens : Themistocles^fecit idem quod 20 annis ante apud nos fecerat Coriolanus ; atqui Coriolanus fugit ad Volscos anno 263 U. C. nempe anno 492 ante Chris- tum ; ergo foga Themistoclis anno 472 contigit. Themistocles autem venit ad Artaxerxem. Ergo. 1° Diodorus Siculus , lib. XI, cap. 55, fagam Themistoclis ponit in Olymp. 77 , 2 , scil. 47 1 ante Christum ; Eusebius eam ponit ad Olymp. 77 , I ; ergo fere coincidunt. 3° Tota series rerum a Thucydide re- lata nos cogit , ut ejus fagae tempus statuamus non infra annum 4^3 , etc. Hasc aliaque arguraenta non pauca quisque recolere poterit apud Hengsten- berg. op. cit. tom. ii , part. i et 2 , pag. 541 et seqq. Petavius tamen, De doctr. temp. lib. x , cap. 26 et seqq. aliam inivit viam ad conciliandos his- toricos , contendens annis 10 Artaxer- xem regnasse cum Xerxe ejus patre. In hac vero hypothesi eumdem finem ob- tinemus. Cfr. ibid. et lib. xii, cap. 32 et seq. Cfr. etiam Hist. de VAcad. de$ Inscrtptions ,tom. xxxi , Eclaircisse- ntens sur les regnes de quelques rois de Bahylone et de Perse , par M. Gibert, pag. 29 et suiv. tum pag. 5i , iVbt*- velles observations sur Vann^e des an^ ciens Perses , ejasdem auctoris , qui in eo convenit cum Petavio , ut tribuat Xerxi regnum 20 vel 21 annoram. PART. I. CAP. III. DE JESU NAIARENO VERO MESSIA. 161 169. Ad 2™, Resp. Imo facilehoc estostendere ex modo dictis ; etenim, si ab anno 20 Artaxerxis, in quo constituimus terminum a quOy ad publicam Christi apparitionem , quae ex Luc. III, 1 , incidit in annuin 15™ Tiberii, seu annum ab Urbe Condita 782"» numeremus annos 483 , patet hanc apparitionem dissitam esse ab anno20 Artaxerxis spatio LXIX hebdomadum. Porro Christus , ut colhgitur ex Joanne , qui quatuor a Christo celebrata paschata commemorat(l) , evangehumsuumproedicavitperannostres cum dimidio, donecscihcet indimidio septuagesimae hebdomadis neci traditus est. Hac autem hebdomada septuagesima confirmatum est pactum multis , tum Christi Jesu prsedicatione et morte , tum praedicatione Apostolorum in tota Judaea ; ac propterea omnia ad amussim completa cernuntur , quse de Messia prsedixerat DanieL 170. Ad 3™, Dist. Facto , cowc; jure, neg. Cumenim leviticus cultus non esset nisi figura cultus inducendi per Messiam, et sacrificia levitica non essent nisi adumbratio sacrificii a Messia per raortem suam offerendi ac consummandi , apertum est , quod veniente figurato ^ sive re^ figurae et umbrae cessare debuerint. Cum vero mors Christi , ut ex dictis patet , in medio septuage- simse hebdomadis contigerit , hoc ipso foedus antiquum per mor- tem Filii Dei abrogatum est , et cessavit sacrificii levitici cultus quoad suum esse intrinsecum , in dimidio ipsius hebdomadis. Parum vero interest , quamdiu adhuc duraverint quoad actionem externam, quae tamen paulo post et ipsa omnino desiit. Heec abrogatio legitima per veli scissuram manifestata satis fuit. (1) Primam quidem cap. 2 , i3, inde in Galilaeam , Hierosolymam ad fere statim ac Christas Dominus in festum reversus est ; nullum lioc tem- publicum prodiit ; alteram cap. 5, i , poris intervallo , pra;ter pascha , festam ubi probaticae piscinas meminit. Sub occurrit ; quare Irenaeus de paschate nomine quidem festi diei tantum illud sermonem esse docet , lib. ir, cap. 22, designal;'verum/e« nUiy hyO ViWO Messias portat peccata Israelitarum. In Sche- moth rabbd, fol. ii2 , 3 : Dixit JDeus , sit benedictus , ad Israelitas : Vos fecistis mihi D")1SD operculum, CDD>nUiy 03^ "^SD» >JN , E90 expiabo peccata vestra , nempe lem- pore Messix , etc. Non omnes aatem fruitaros esse hac peccatorum expia- tione , sed eos solam , qui Messiae adhserebnnt , ei obediendo , liquet ex Sanhedrin, fol. 38, 2 , ubi legitur : Si si6 est , colito iltitm , seu , ne re- belles ei , vel etiam , ne rebelles mihi in eo, CD^yWS^ m> t(h "jD UK Si enim sic est , non auferet peccatum vestrum. Respondit Rabbinus : Fides est in manibus , sed tamen eum tam- quam legatum susciperenoluimus. Cfr. etiam Raym. Martini , in Pugionefidei, part. IH , dist. i , cap. 3 , § 5. Ex his porro aliisqoe prope innumeris Judaeo- rum testimoniis , quae afferri possent , patet , non alio sensu a Messia peccata fnisse delenda , et adducendam justi- tiam , quam quod per mortem ac merita sua obtinere debuerit hominibus eorom remissionem, tum quoad culpam, tum quoad poenam , ea tamen lege , ul per fidem et bona opera eadem merita sibi applicent, quod suo loco ostendunt iheologi. PART. 1. GAP. III. DE JESU NAZAREWO VERO MESSIA. 103 172. Ad 5™. Dist. Unctione materiali, conc; spirituali et mys- tica^ neg, De spirituali autem Messiae unctione , quae consistat in effusione donorum Spiritus Sancti ipsi facta , ut suum munus im- pleret , loqui Danielem , planum fit ex Psal. XLIV, 8 : Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo loetitice , et Is. LXI , 1 : Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me ; ad annun- ciandum mansuetis misit me , etc. Quse cum de Messia exponant ipsi Judaei , patet , qua ratione accipi debeat Messiae unctio , et in quo pi aecise consistat. Cfr etiam Is. XI , 1 et seqq. Haec autem unctio in Jesu contigit in ipsa incarnatione , per assumptionem humanitatis in consortium divinoe personae, ut suo loco expo- nemus , ac denuo manifestata est publice in ipsius baptismo. 173. Obj. tertia. Sallem Aggaei et Malacbiae oracula in Christo Jesu adimpleta non sunt. !<> Uterque enim propheta loquitur de adventu Messiae ad secundum templum , nempe Zorobabeli- cum ^ Christus vero non venit nisi ad tertium ab Herode exstruc- tum , quodque propterea Herodianum dictum fuit. Herodes siquidem illud e f undamentis erexit , sublatis prioris templi fun- damentis, prout refert Josephus Antiquit lib. XV, cap. XI , n. 1, ubi scribit : Tunc igitur decimo octavo anno regni Herodis post ea facta , quce superius dicta sunt , arduum opus ag- gressus est y nt Dei templum sua opera wdificatum tret , ei- que ampliorem ambitum daret , et in altitudinem magnifi- centissimam erigeret. Itaque biennio postquam materiam prceparasset (prosequitur n. Z)^sublatis veteribus fundamen- tis.^ etjactis aliis , super eis femplum ereajit(l). 2° Deinde juxta eosdem prophetas Messias , Venturus in secundum templum , De- sideratus dicitur ctmctis gentibus ; at vero omnes gentes insur- rexerunt adversus Jesum. 3° Denique intra modicum tempus ac statim venturus promittitur; quingentorum porro annorum (1) Tere yoZv fx.TC0KetidtKUTov Tvjff rt tov 'TfepijSoXov y kui tt^os yvj/of «|.tKOUTaV UTU)(^*lf>Ca,TaV , *1 TO yivtuv TotuuT)]V ivtyKiiv ^ v(f>' fjs u.vtTfUTFt]. Id est : Ardentihus autem Hierosoly- mis illuxit dies gorpicei mensis octa- vuSf ubi quidem tot calamitates , cum obsideretur, expertw quot bonis siflo- ruisset , ex quo fuerat condita plane invidenda ipsa esset; non tamen alias tantis infelicitatibus digna, quam quod talem progeniem edidit, a qua subversa est, Sic in Thalmude,Tract. Sanhedrin , ketubotk et Sota R. Scelomoh ad cit. tit. Sanhedrin , cap. Halec; in Thal- mud rursum , tit. De ponderibus , ubi traditioR. Jehuda in masoreta ad eum- dem tit. Sanhedrin, cap. Halec , refer- tur: Quo tempore advenietfiliusDavid, domus institutionis divincB/iet lupanar, aliaque ejusmodi Iraduntur , quae per- hibent mores illius sstatis corruplissi- mos , hominesque impudentia canina , asinaria contumacia , ferina crudelitate donalos. Cfr. hi tract. in Thesauro Ugolini. tom. xxv, pag. 9^6 et seqq. (2) Psal, XXI ; lxviii ; Is. lih ; Dan. IX ; Zacch. xii, 10 , etc. Sed quod ca- put est, neque Judaei anliquiores du- bitarunt de Messia exponere Scriptura- rum oracula , in quibus sermo fit de ipsius doloribus , afilictionibas , morte deniqne violenta juxta expositionem Christianorum. Brevitatis gratia nos nnum vel alternm locum adducemas* In Tr. Sanhedrin, fol. 98 , 2 , legitur : Ula dixit : veniet Messias , sed nolo ipsum videre. Et sic quoque dixit Rabba, Ahai dixit Rahha : qucenam est causaP Ille respondit : propter dolores Messia: ; et poslea : R. locha^ PART. I. GAP. III. DE JESU NAZARENO VERO BIESSIA. 111 gentium dominatorem praedicant. Via ad haec concilianda profecto subesse debet. Omnia porro in Cliristo Jesu sub duplici ejusdem vitse periodo , ante et post obitum , ac regno ab ipso instituto ap- prime conveniunt. Facta ipsa patefaciunt rationem ejusmodi con- ciliationis , imo eam necessario exposcunt ; alioquin transactse omnes fuissent epocbae a prophetis determinatse pro Messiae ad- ventu , quas vidimus omnes omnino desinere in urbis ac templi eversionem, non adimpletis iis , quae de ipso Messia praenunciata fuerant. Hoc ipsum viderunt veteres Hebrsei , qui utrumque va- ticiniorum genus , quae sive humiUtatem sive gloriam futuri Mes- siae prsenunciant , de Messia exposuerunt (1), tum Hebraeorum quidam posteriores , dum duos Messias commenti sunt , quorum alterum vocant Josephi fihum , qui mala multa ac mortem cruen- tampateretur , alterum Davidis fiHum , cui cuncta prospere succe- derent (2) ; cum tamen sacrae htterae ac universa judaei populi traditio nonnisi de uno eodemque Messia loquuntur , qui per ad- yersa et mortem ad regnum esset perventurus , ut in Ps. CIX , 7, et Is. LIII , 10 , 11 , expresse dicitur. 182. Ad 4°^, TVe^. juxta modo dicta. Praeconceptae enim huic opinioni neque Scriptura , neque sensus traditionalis uilo modo nan dixit : veniet Messias , sed nolo chce , alleram generaiio nostra , ter- ipsum videre, Risch Lakisch causam tiam Rex Messias , quod dicitur , Is, qucBsivit ; cui ille respondit : propterea liii , 5 : Et ipse vulneratus , etc. In quia scriptnm est, Amosx, 19: Quem- Sohar Genes, fol. 29 , col. 1 13 : Su^ admodum si fugiat homo a facie premus inter illos , qui in hoc mundo leonis , etc. Siraeon Jocliaida in Sohar castigationes et dolores sustinuerunf , Exod, fol. 3, col. II , /?. Simeon est Messias , etc. Qai plura capit con- sustulit manus , fievitque et dixit : sulat Schoetlgeniam , op. cit. lib. vi , Fi» illi, qui ad hoc ipsum tempus cap. 3; Raym. Martini , Pug, fid. (Messiae) de&tinatus est , etc. Dolorum part. m, dist. 3, cap. 16. Messioe, n>U^» W ^h^T^ , crebra in (1) Cfr. ib. Schoettg. cap, 5 ; Mar- scriptis Juda3oram est mentio. In Me- tini , cap. 18, cum observ. De Voisin. chilta,m Jalkut Ruheni, 11, fol. 90, (2) Cfr. Petri Canaei , De repuhl. I , 1 legitur : R, Hunne dixit nomine Hehrceor, lib. i , cap. 17 , cam not. R, Acha : in tres partes divisce sunt Joh. Nicolai, inThes, Ugolini, tom, iii, omnescastigationeset posnasjy^yO^', pag. 63^, n. 3; Raym. Marlini , unam sustinuerunt David et Patriar- part. 11, cap. 11 , § 10 et seqq. 112 TRAGT. I)E INCARNATIONE. favent, imo adversantur ; nec illa nisi serioribus judaicae reipublicae temporibus superinducta est ex perperam intelleclis vatum ora- culis. Quare Cbristus Jesus omni ratione eam destruere aggressus est, et ad saniora principia mentes Judaeorum imo et ipsorum Apostolorum , qui ea pariter imbuti erant , revocare curavit (1), 183. Ad 5™, Neg. Haec enim non sunt nisi biblicorum ac ju- daizantium Protestantium recentiorum commenta , qui , cum om- nem impenderint operam , ut in alium detorquerent sensum oracula illa , quae apertis verbis et crebro futuram Christi passio- nem praenunciant , et contra ipsius Christi Domini eflfata ac tes- timonia , Matth. XXVI , 24 , 54 ; Marc. XIV, 21, 49 ; Luc. XXIV, 25 et seqq. 46 , et aiibi passim , non verentur affirmare , altum esse in Scripturis silentium de Messia passuro et morituro ! Opor- tet profecto eos omnem exuisse pudorem ad talia efFutienda pro Judaeorum causa adversus Christum Jesum. Quod si interdum, sive in Psalmis sive prophetarum libris , Messias proponitur sub ima- gine potentissimi regis , aut alia hujusmodi de ipso praedicantur , non aliud evincitur , nisi orientalium more per ejusmodi emble- mata ac symbola , quae in sensus incurrunt et indoU illius populi maxime erant accommodata , spiritualem Messiae gloriam ejusque regni obumbrasse veteres vates. Hunc vero sensum facta ipsa postulant , prout animadvertimus ; et adversarii biblici admittere debent , nisi forte velint Christianismo nuncium remittere , cum non aha ratione antiqua illa oracula adimpleta sint (2). 184. Ad 6™, Resp. 1° contra facta nullam prorsus vim con- jecturas nostras aut ignorantiam habere . Resp. 2o ex nativa hominum indole facile intelligi, quomodo in praeposteram ejusmodi sententiam Judaei prolabi potuerint. Ora- culorum cortici inhaerere pronum erat populo carnah, qui nonnisi temporalibus commodis et gloriae inhiabat , et oculos avertere ab (1) Cfr. Jahn, loc. cit. pag. 7 et ac potentissimos principes ac florenlis- seqq. simos popnlos in sinum suum collegit , (2) Talis sane est Ecclesiae Christi et fructus sanctitatis uberrimos quovis triumphus , dilatatio et gloria, ut socie- tempore protnlit ac profert. Recolantur tas nulla ei comparari possit , quae per quae in hancrem scripsimus Tract. De nniversnm terraram orbem excrevit , Verarelig.^ part. i,n. 869 et seqq. PART. I. CAP. III. DE JESU WAZARENO VERO MESSIA. 113 iis y quse iisdem adversantur , prout et nos nobismetipsis ssepe blandimur , cum gravibus prsesertim ac praesentibus malis urge- mur. Exemplum hujus agendi rationis in seipsis Apostoli exhi- buere , qui , quoties Jesum Christum de regno suo disserentem audiebant , patulas toties aures praebebant ; at , cum ipsis loquere- tur de adversitatibus aut de sua passione, nihil horum inteUige- bant , et absconditum erat ab eis hoc verbum (1). 185. Ad 7™, Z?^^^. Juxta nativum ipsorum dictorum sensum, quem a Christo et Spiritu Sancto edocti acceperant^ conc^ per accommodationem, ut contendunt neoterici bibhci , neg. ApostoHs enim Christus aperuit sefisum , ut intelligerent Scripturas , ut legitur Luc. XXIV, 45 , et Spiritum S. ipsis misit , qui doceret eos omnem veritatem. Si vero cum Judaeis res sit, reponimus , et ipsorum majores de Messia prophetarum oracula intellexisse , qu3e ipsius passionem et mortem praenunciabant , ut ex di- ctis patet. 186. Ad 8°^, Neg. Etenim messianae hujus loci expositioni favet lo traditio vetustiorum Judseorum (2) , cujus quidem traditio- nis auctoritas eo pluris facienda est, quod messiana exphcatfo opponeretur popuH conceptui , ex quo facile exphcatur ortus tar- dioris non messianae expositionis. 2« Citatio hujus prophetiae in N. T. , quae non solum confirmat , messianam hujus loci exposi- tionem tunc temporis viguisse , sed praeterea certo eam unam ostendit esse rectam ; haec enim fulcitur verbis S. Lucae , XXII, 37, (1) Matth. XVI , 22 ; XVII , 22 ; Luc. 758; Calovius , Bihl. Ill, part. ii, xviii , 34 , etc. pag. 249 et seqq. ; Hornbeet. Contra (2) Auctores , qui vetustiorum testi- Judceos , pag. 2^9 , 536 ; Ray. Mart. moniainliancrem collegerunt,superius Pugio fid. part. 11, cap. 9, 11 , 12, jam citavimus ; quibus addi possunt etc. Cfr. etiam dissert. ejusdem cit. I. H.Michaelis, Hulsius, Theol.Jud.\ Danzii , coi titulus : Judcei proprio Grabe , Notce ad Spicileg, Patrum, gladio jugulati,'m ThesUur. Dtssertt. tom. I , pag. 362 ; Hulsius , Nucleus theologico-philolog. tom. i , pag. 779 , propheticB , Lugd. i683 , pag. 668 et Amst. 1701 ; tum PauU Slevogti , De seqq. ; Danz in Meuschenii N. T, ex Morhis et dolorihus Messice , ad Thalmud. illust. pag. 836; Eisenmen- cap. uii Isaiae , ibid. pag. 774» ger , Judaismus detectus, part. 11 , pag. T. IV. 8 114 TRAGT. DE 1NGA.RNATI0NE. ubi Christus dicit vaticinia , quae ipsum respiciebant , com~ plenda esse, et ad finem properare (1) , adeoque et adimplenduni illud : Inier iniquos deputatm est (2) ; Christus igitur hoc va- ticinium iis adnumerat, quae de sua passione agebant , ideoque tam certe hoc est messianum , quam certum est Dominum Nos- trum veritatem scire potuisse ac dicere voluisse. Nec improbabi- liter asserueris , Christum , cum dicit secundurn Scripturas se pati ac mori debere, preesertim hunc locum innuere. Nam et adversarii concedunt , de patiente ac poenas luente Messia doctri- nam, si alicubi in V. T. habetur , hoc loco contineri. 3° Phihppus , Act. YIII , 33-35 , quum interrogaret Eunuchus de sensu hujus prophetise, de Christo eam explicat , ac totam instructionem suam super illam extruit. 4» Apostolus Petrus verbatim loca prae- cipua hujus vaticinii de morte expialoria Christi affert (3) , quod et alii scriptores N. T. passim praestant (4) ; inserviebat enim hic textus themati apostolicae relalioni de morte Christi (5). 5« Id postulant characteres subjecti ejusdem vaticinii , qui nemini nisi Messiae personae convenire possunt , cujusmodi ex. gr. est expia- toria ipsius mors , et redemptio , quam propheta tamquam effec- tum et fructum passionis Messiae exhibet , et quidem passionis hujus circumstantias describens sub forma sacrificii (6). Subjectum (1) Hieti yeif r» vtp\ Ifcov riXos tpc^i , 23 ; I Cor. xv , 3 ; II Cor. v , 21 ; id est, Etenim ea, quce sunt de me , i Joan. iii, 5 , in quibns oranibus lo- /?nemAafie«^,etaUuleratilludIsaiaeLiir, cis aperta fit allusio ad cap. liii Isaiae. 11 : Et cum iniquis deputaius est. Adeo enim hoc ipsis et lectoribus suis (2) Utautem pateat, quo devenerint notum erat , ut illud vel innuisse ipsis biblici rationalistae circa scriptorum satis fuerit. sacrorum inspirationem, juvat animad- (S) Quod tandem Gesenius ipse non vertere, quodGe8eniu8opponat,Marcum sibi constans alibi fatetur, scribens : haecverbaprophetae,tamquamdeChristo Plurimi hebrcei kctores , ideis de sa- dicta , non ponere in ore Christi , ?ed crificiis et suhstitutionibns assueti , aiFerre quasi ex se in alia occasione, necessarioitahunclocum[cdL^.uiil&.) XV, 28. Qaasi nempe Marcus non po- intelligebant , nec dubium est , apos- taerit eliam ex se illa afferre , quae prius toHcum conceptum de morte expiatoria Christus ipse altulit. Christi prcBserlim huic loco inniti. (3)Cfr.iPel.ii,2i-25,etiPet.i, 19. (6) Sic cap. lii, i5, adhibet vocem (4) Cfr. Marc. ix , 11 ; Rom, iv, HT^ , asperget, et liii, 10, D^N de- PAKT. I. CAP. III. DE JESXJ WAZARENO VERO MESSIA, 115 proplietiae vice nostra infirmitates suas suscipit Itbere (v.lO) ; aliena peccata mnocens perhrt (v. 4-6,9); passione sua e\didit efficzens seu meritoria caiisa justitiae populi ( v. H ) ; tacitus item ac por tiens ejusmodi dolores tolerat , nec in amaritudinem contra auc- tores dolorum suorum exurgit (v. 7 ). Quae quidem notae tales sunt, utneque coetui prophetarum , multo minus judaicae integrae nationi , prout adversarii autumant , ullo modo convenire possint ; ut omittam violentum omnino esse continuam allegoriam adeo protrahi, lectoribus non admonitis , et cujus nuUum exemplum suppeditat hebraica litteratura ; quaeque potius excluditur , eo quod. huic subjecto tribuantur omnia , quae singulari individuo conipetunt, vocatur enim vir ^ eidemque adscribitur anima , et mors ac sepulchrum (1). PROPOSITIO II. Judicium in causa Christi Jesu a Judccis latum y fuit iniquum in se ^ illegale in formis judiciariis ^ scevum in emcutione ^ novumque suppeditat divince Christi missionis ac messiance ejus dignitatis argumentum, 187. Haec propositio est adversus Salvador, qui , ut praemo- nuimus , ex Orobio prbecipua sua argumenta deprompsit ad Ju- daeorum causam propugnandam , in judicio adversus Christum lato , nec de suo adjecit nisi fucata aliquot argumenta , ad bu- jusmodi paradoxum incautis facilius persuadendum. Tria igitur statuit : primo judicium istud aequissimum in se fuisse , eo quod judices Jesu applicaverint codicis articulos Deut. IV, 15^ et XVIII , 20 , quibus morti addicitur quicumque ausus fuerit vel annunciare deos alienos , vel loqui ex nomine deorum lictum , seu victimam expiatioqis pro stenberg , Christologia V, T, parl. i , delicto. Cfr. C. B. Winer , Lexicon sect. 2, pag. 364 et seqq. Berol. 1829, Hebr, Lips. 1828 , ad Toces nTJ et ubi ipsum egregie defendit adversus omnes anti-messianos interpretes recen- iJ^J:* tiores. Vid. etiam Jahn , Appendix (1) De toto hoc Yaticinio cfr. Heug- hermeneut. fasc. 2 , pag. 4» et seqq. 8. 116 TRACT. DE INGA.RNAT10rfE. alienorum ; rursum latam in Jesum sententiam esse contendit juxta formas judiciarias tunc vigentes; tertio demum Judaeos ab omni saevitiae et crudelitatis nota purgare satagit^ eam in milites refundendo , qui ex arbitrio ac praeter judicum mentem , in sen- tentiae executione modum excesserunt (1). Tria pariter sunt propterea a nobis probanda : l^ citatos articulos ex Deute- ronomio Jesum non afficere ; 2° non solum neglectas , sed pro- culcatas prorsus fuisse in Cbristi causa formas judiciarias , quae tunc obtinebant ; 3° demum Judaeorum proceres ac judices cau- sam praecipuam extitisse crudelitatis , quam Cbristus sustinuit. Sic enim non modo adversarium pessimae causae patrocinatorem fuisse ostendemus , sed novum praeterea argumentum inde eruemus ad vindicandam Jesu Nazareno Messiae dignitatem. 188. Judicium autem istud in primis in se spectatum fuisse penitus iniquum , eo ipso evincitur , quod legis articuli ex Deu- teronomio adducti casum nostrum minime spectent, nec nisi injuste Cbristo Jesu appbcatae fuerint poenae in eis statutae. Quod ut probe intelligatur , juverit eos , prout jacent , integros prsemit- tere , quales ab ipso adversario proferuntur. Sic igitur legitur, Deut. IV, 15 : Custodite sollicite animas vestras. No7i vidistis aliquam similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus in Horeb de medio ignis. Ac rursum , ibid. XIII , 1 et seqq. Si surrexerit in medio tui prophetes , aut qui somnium vidisse se dicat , et prcBdincerit signum atque portentum , et evenerit qux)d loGutus esty et dixerit tibi : eamus et sequamur deos alie- nos , quos ignoras^ et serviamus eis , no?i audies verba prophetce illius aut somniatoris; quia tentat vos Dominis Deus vester.... propheta autem ille aut fictor somniorum interficietur .^ quia locutus esty ut vos averteret a Domino Deo vestro. Tum demum, ibid XVIII , 20 : Propheta y qui arrogantia depravatus voluerit loqui in nomine meo , quce ego non prcecepi illi ut diceret , aut eos nomine alienorum deorum , interficietur. Ex bis liquet , duo (1) Cfr. Orobias in Amica collat. de Moise , lom. ii, liv. iv , chap. 3, adLimb. cit. in Tertio Scripto , n. 7, Jugement et condamnation de JStus. et seqq. et Salvador , Hist» des Institut. PRAT. I. CAP, III. DE JESU NAZARENO VERO MESSIA. 117 interdici , idololatriam in primo textu , polytheismum in duobus reliquis , mortique addicendum eum , qui populum judseum ad utrumque , vel alterutrum saltem crimen pellicere ausus fuerit , et a monotheismo abducere. 189. Jam vero qua fronte quave conscientia Orobius aut Sal- vador affirmare audebunt , Christum Jesum ad ejusmodi crimina Judaeos propulisse , ut jure merito ei poenae in citatis articulis decretse infligi potuerint? Etenim Christus Jesus monotheismum totius doctrinae suae basin et fundamentum constituit , nec alium Deum constanter praedicavit quam Deum Abraham , Deum Isaac et Deum Jacob ; ab hoc Deo se missum constanter professus est ; adejus sincerum cultum et amorem homines perpetuo excitavit , quem eis exhibuitut amantissimum patrem : Hoec estautem vita ceterna, ut cog?wscant te solum Deum verum^ et quem misisti Jesum Christum^ ( Joan. XVII, 3). Nemo bonus nisiunus Deus ( Marc. X , 18 ). Unus est Pater vester^ qui in coelis est (Matth» XXI 11 , 9). Spiritus est Deus ; eteos , quiadorant eum , in spi- ritu et veritate oportet adorare (Joan. IV, 24); ahaque ejusmodi sexcenta Christi oracula , quibus referta est evangelica historia aperte evincunt , tam longe eum fuisse ab idololatriae aut poly- theismi insinuando perverso dogmate , ut nemo unquam pu- riorem et augustiorem de summo Numine doctrinam exhibuerit. 190. Equidem non inficior Christum Jesum semetipsum verum Dei fiHum praedicasse , id est , naturalem ac proprium , ejusdem- que cum Patre substantiae , non autem latiori aliquo sensu ; mys- terium prseterea Trinitatis modo obscurius modo apertius , prout ferebat auditorum indoles , proposuisse ; attamen non propterea Deum carneum praedicabat , ut perperam supponit Salvador (1) ; {\) Mais Jesus , inquit loc. cit. diant Sociniani et rationalistae) ; c^^^at* pag. 82 , en presentant des idSes nou- un horrihle hlaspheme aux yeux des velleSf en donnant de nouvelles formes citoyens', la loi commande de ne s'at- a des idees deja rSpandues , parle de tacher qu'a Jehovah , 1'unique ; de ne lui-meme comine d'un Dieu ; ses dis- croire jamais d des dieux de chair et ciples le repetent , et la suite des ev6- d'os , ayant ressemhlance d'homme ou nements prouve , avec la derniere evi- de femme , etc. dence, quils Ventendaient ainsi (au- 118 TKAGT. »E IJNGARWATIOHE. multo minus inducebat aut pluralitatem deorum , aut Deum di- versum ab eo , quem Judaei colebant ; cum ex Christi doctrina , quam semper Ecclesia catholica ab eo edocta , professa est , plura- litas personarum nulla ratione unitati divinae naturae officiat^ aut summae ipsius simplicitati. Quo spectant illa Christi ipsius verba: Ego et Pater unum sumus (1); Pater iri me est et Ego in Pa- tre (2) , ahaque ejusmodi , quae arcanam quidem doctrinam ip- sius fuisse ostendunt,at institutioni mosaicce ac monotheismo mi- nime adversantem. Imo nec nova Judaeis ejus doctrina videri poterat , cum in mosaicis hbris et scriptis propheticis , nec pauca neque obscura occurrant pluraHtatis personarum in Deo vesti- gia (3)^ prseserlim vero identitatis naturae futuri Messiae cum Deo, prout constat ex omnibus illis V. T. locis , in quibus Mes- siae nomina divina , praedicata et officia proponuntur (4). Accedit doctrina traditionahs antiquissima Hebraeorum de Metatron et Schechina , manifestatore Dei et mediatore inter ipsum et mun- dum . qui cum Deo , a quo emanant , ita identificantur , ut a se invicem tamen distinguantur (5). De quibus fuse agitur in Hb. (l) 'EyJ Ku\ 0 TcetT^^ tv la-fAiv. Joan. apud And. Danzium , in Meuschenii X, 3o, N, T, ex Thalmud illustr. ^2L^. 'jZZ ^ (^) "Oti ey if^o\ o tfut^^ ^ Kxyco iv Edzardi tract. Berachot , pag. 232. uvtS. Ib. 38. Attamen alia loca ostendunt , quod Me- (3) Gen. i , 26 ; iii , 22 5 xi , 'j •, latron et Schechina sub alia relatione Ps. n, 7; xiiv,8, 12 ; Ps. cix , i; dislinguebantur, etquodMetatron eate- Is. VII , i4 ; IX , 6 ; XI , 2 et seqq. etc. iius cum Schechina identiGcabatur , (^) Cfr. loci citat. tum Mich. v, 2; quatenushaecin illose recepit, eumque Dan. VII, i4j 27; Malach. iii , i. personaliter repraesentabat. Ita in lib, (5) Nonnulla testimoniahujus judaicae Eschel Ahraham , apud Danzium , op. traditionis jam soperius, cap. i, indi- cit. pag. ^35 : Columna medietatis est cavimus, quibus placet ad majorem Metatron ^in quoapparet Sanctus ille hujus oppido gravissimae quaestionis «w iS^cAecAma «waj et alibi apud Soin- conGrmalionem , unum vel alterum mer , pag. 36 : Deus Opt. Max. ejus- adjicere documentum ; sic in lib. Tik- que Schechina siint intra Aletatronem, kune Sohar, apud Glaesener, Theol. quippe qui vocatur Schaddai. Ibid. Soharica , pag. 87 , legitur : Metatron pag. 3^ , R. Moses Corduero ait : est ipsissima Schcchina , et Schechina pTjU» "]1D]3 ^J^I^^rin n^>D^ r Metatron lehovce vocatur^ qnia corona Schechina est inclusa Metatron. Cfr. cstdecemSephirarum.VsiTi^oc{:,uvv[xii\. Knorr a Rosenroth, Kahbala dmu- PART. I. GAP. III. DE JESU NAZAREKO VERO MESSIA. 119 Sohar (1) , aliisque vetustissimis Hebrseorum libris ; nunc vero apud eruditos boc exploratum est adeo , ut in dubium revocari nequeat (2). Hinc est quod evangelium Judaeos passim exhibeat loquentes et audientes modo de una, modo de altera Trinitatis per- sona tamquam de re cognita , ut Mattb. 1 , 18 , 20 ; Luc. 1 , 32 , 35, et alibi passim. Cbristus igitur soUim clarius evolvit, quod in bbris legis et propbetarum velut in semine includebatur , et Judaeorum traditio antiquissima ac receptissima tenebat. Hanc suam doctrinam ingentibus , frequentissimis , quibusque obviis miracub's confirmavit , quae nec ab infensissimis quidem bosti- bus ejus negabantur (3). Cum igitur citati articuli Deutero- nomii non decernant poenam nisi in idololatrise ac polytbeismi satores , Cbristus vero purum monotbeismum , eumque simpli- cissimum praedicaverit , imo tum idololatriae tum polytbeismo bellum per se suosque discipulos indixerit, evidens est, eos ar- ticulos Cbristum liuUa ratione afficere , nec propterea eidem ap- plicari potuisse poenas in monotbeismi violatores latas. Hinc , quod consequens est, patet, iniquum prorsus fuissejudicium, buic falsae suppositioni juxta adversarios nostros innixum , latum in causa Christi Jesu. 191. Verum et illegale praeterea fuit illud judicium in for- mis judiciariis. Has recenset ipsemet Salvador , easque et nos ex data ^ Salzbaci 1677, part. i, pag. (1) De hoc libro Sohar vid. cif. 578 , ad vocem p^ltJUJD. Cfr. etiam Kahhala denudata , lib. i? , vol. 4- Schoettgen. De Messia ^Wh. iii, thes. (2) Praeter anctores cit. cfr. Heng- III et seqq. nbi laculentissima ex theo- stenberg , Christologia V. T. in disse logia veterum Judaeorum testimonia DeDivinitate Messiceinp^.T.ipsiH. i, proferuntur, qnibus constat jaxta re- cap. 3, pag. !2i5 et seqq. Cl. Drach , ceptam traditlonem anliquissimam Ju- Deuxieme letlre d'un rahhin converti, daeos non omnino tum latnisse Messiae Paris 1827 ; Grotius , De verit. relig^ personam Deum esse , A Patreab aeterno Christ. , lib. v. genitam , tum duplici constare debuisse (3) Cfr. inter ceteros imporissimas natura in una persona , ceteraque om- auctor libri Toledoth Jesciii , sea , nia , quae de Christo Jesu docent Chris- Generationum Jesu , apud Wagensei- tiani. Verum levissimus auclor , quem liam , inopere, cui tilulus : Tclaignea impugnamus, longe probabilius ejus- satance. modi libros penitas ignorat. 120 THAGT. DE INCARWATIOWE. ipso exponemus. 1° Itaque tria exigebantur tribunalia , quae in negotium aliquod , ac praesertim in reum praesumptum inquire- rent 5 2° accusatus detinebatur usque ad horam discussionis ; nuUi interea occultae aut subdolae interrogationi subjici poterat , ne in- nocens in mentis consternatione arma adversus se subministra- ret; inquisitiones circa probitatem testium illico institui debebant; 30 accusato facultas erat concedenda se ab impacta criminatione defendendi ; 4° difFerri seu protrabi debebat sententiae executio in sequentem diem , imo usque in diem tertium; 5° sufFragiorum pluralitas requirebatur ad rei condemnationem ; 6° duorum ma- gistratuum comitatus ad supplicii locum , ut reo farerent , si quid forte vel in ipsa yia offerretur, quo reus absolvi posset , prout contigit in facto Susannae ; 7® omnibus demum exbaustis , quae reo quoquomodo suppetias ferre possent , praesides reum exhor- tabantur ad proprii criminis confessionem , post quam sic eum magistratus alloquebatur : Quid turbasti nos? Turbabit te Do- minus in hac die ^ hac die turbaberis ^ non in futuro seculo. Haec quidem Salvador , ut summam extollat judaicarum poena- hum institutionum lenitatem ac moderationem in sontem (1). 192. Inquirendum jam superest, num ejusmodi lenitas ac mo- deratio in Christi judiciolocum habuerint , seu num servatae fue- rint judiciariae formae inodo recensitae. Porro ex evangelica his- toria, ex qua profitetur adversarius noster promere probationes suas , ne vel unam servatam fuisse constat , sed ad unam omnes prorsus proculcatas , et omnia contra ejusmodi formas gesta esse. Etenim patet ex ea , 1° neque religionis causa , nec societatis bono permotos fuisse Pharisaeos ac Sacerdotes ad Christum accusan- dum , sed ex solo livore et invidia , adeo ut vei ipsi praesidi hoc innotuerit, Matth. XXVII, 18^ et alibi passim ; 2» longe ante- quam in Christum manus injicerent, eosdem ipsius mortem ac perditionem machinatos esse , Matth. XII, 14;Marc. III, 6; Luc. VI , 11 ; Joan. VII , 25 , et quidem dolo , Matth. XXVI , 4; 3<^ plures eidem struxisse insidias ad eum capiendum in sermone, et accusandum , Matth. XXII , 15, 23, 34; Marc. XII, 13, et (l) Op. cit, liv. IV , chap. 2 , Adminisiration de la jvstice. PART. 1. CAP. III. DE JESU WAZARENO VERO MESSIA. 121 alibi; 4° in conciliabulis ad lioc institutis , communi consilioip- sius mortem decrevisse , Matth. XXVI , 3,4; Joan. XI, 47 et seqq. 5° corrupisse pecunia ipsius discipulum , ut eum proderet, Matth. XXVI, 15 , et alibi; 6« vix capto Jesu , inter se consuluisse seniores circa modum , quo possent eum morti addicere , Matth. XXVII , 1 ; 7® ipsius judices fuisse ejusdem acerrimos hostes et accusatores , Joan. XVIII , 13 et seqq. S^omnia tumultuarie gesta esse intra paucarum horarum spatium, id est, intra mediam cir- citer noctem et mane subsequens, ibid; religionem non fuisse nisi praetextum seu pallium , quo se tegerent ; ceterum eos Christum apud praesidem accusasse tamquam malefactorem , ibid. 30 , pos- tea vero de crimine religionis , Joan. XIX, 7 ^ ac demum de cri- mine pohtico , ibid, 12 , at absque testibus ; 9« vim minis et cla- moribus praesidi intulisse , ut ab ipso quoquomodo extorquerent mortis sententiam , ibid. Jam vero nunc sciscitamur ab ad- versario, an in his omnibus vestigium reperiat illarum judiciaHum formarum , quas ipse tam ambitioso apparatu ac verborum leno- cinio recensuit et exposuit; an non potius contrariam depre- hendat planeiniisse viam Pharisaeos aHosque Judaeorum primores in Christi causa , omnesque juris formas posthabuisse et concul- casse? Patet igitur , non solum in se iniquum, sed illegale prae- terea in formis judiciariis, ab adversario ipso expositis, fuisse judicium in causa Christi institutum. 193. Reliquum est , ut crudele demum in executione ejusmodi judicium fuisse evincamus ; quod operosum profecto non est , si attendamus ad singula Chrisli passionis adjuncta. Ex his enim deprehendimus , non solum mihtes et carnifices ex arbitrio sese gessisse in iUusionibus et cruciatibus , quos ipsi Christo in- tulerunt , sed insuper ipsos Pharisaeos et sacerdotes immanem , qua agebantur, rabiem exeruisse. Nam 1° ipsis nuUa cura fuit de alapa Christo contra omne fas ac jus a ministro impacta , Joan. XVIII , 22 et seqq. 2° Totam noctem Jesum dimiserunt minis- trorum insolentiae ac voluntati , qui , ut heris suis gratificaren- tur , indigna quaeque in Christum excogitarunt ac moHti sunt , secus ac leges postularent , Luc. XXII , 63 et seqq. 3» lidem Pon- tifices supplicium crucis adversus Jesum a Pilato petierunt , 122 TRAGT. DE INGARNATIOWE. Joan. XIX, 6 , 15. 4« Principes Sacerdotum cunijscribis et seniori- bus Jesu jam supplicio affecto insultabant ac illudebant , eumque amarissime deridebant , Matth. XXVII , 41; Luc. XXIII , 35 ; quae omnia si saevam crudeiitatem non sapiunt , quid tandem imma- nitatem sapiat , me plane ignorare profiteor. Etenim oemulo mo- rienti , et animam inter acerbissimos cruciatus agenti , dicteriis , ironiis , subsannationibus insultare , extremum crudelitatis argu- mentum apud gentes omnes , non modo cultiores , verum etiara barbaras semper babitum est. Concludendum propterea, judi- cium in causa Cbristi Jesu et iniquum in se , et illegale in suis formis ac crudele in executione fuisse , prout probandum as- sumpsimus. 194. Novum vero jam inde exurgere argumentum pro divina Christi missione ac messiana ipsius dignitate , constat ex eo, quod adimpleta fuerint vaticinia , quibus antiqui vates ejusmodi necem Messiae inferendam prsedixerant , Ps. XXI, 17 ; LXVIII ; Dan. IX, 26 ; Zachar. XII, 10 ; prout pariter adimpletae sunt saepius iteratae praedictiones Christi ipsius, qui distincte adjuncta singuia suae passionis jampridem patefecerat , Matth , XVI , 21 et seqq. ; XVII, 21, 22; XX, 18; Marc. IX, 30; X, 33; Luc. IX , 44 , XVIII, 31. Hinc , quod consequens est , Judaeorum reprobatio ac per orbem dispersio ut poena reprobati Messiae, Luc. XXI, 24 , spectari unice debent. Cujus quidem miserandae captivitatis , per XVIII secula perdurantis , testes nos ipsi sumus ; ac ita san- guis interfecti Servatoris in eorum , qui illum interfecerunt , ca- put recidit, ut sibi ipsi , Matth. XXVII , 25, fuerant imprecati. DIFFICULTATES. 195. Obj. prima. 1° Quamdiu Jesus intra praestitutos sibi limi- tes se continuit publici depravatorum morum censoris, a nemine molestiam sustinuit ; cum vero hos praetergressus est , tum quoad religionem tum quoad quietem publicam , legum severitatem ex- periri debuit. 2° Etenim ipse coepit de se tamquam de Deo lo- qui; ejus discipuH eadem repetunt, ac rerum exitus evidenter ostendit ^ sic eos sensisse. Jam vero Judaeorum lex morti addice - PART. I. CAP. III. DE JESU KAZAREKO VERO MESSIA. 123 bat eum , qui novitatem in hoc articulo macliinatus esset. Sane , cum quadam die dixisset Jesus : Ego de coelo descendi , mur- murabant Judsei de illo , et dicebant : Nonne htc est Jesus fi- Ihis Joseph , cujus nos novimus patrem ct matrem ? Quomodo ergo dicit hic : quia de coelo desce^idi {Joan, VI , 41 )? Cum ite- rum, de se loquens, dixisset : Ego et Pater unum sumus^ sus^ tulerunt lapides Judcei , ut lapidarent eum y addentes : De bono opere non lapidamus te , sedde blasphemia ; et quia tu y homo cum sis , facis te ipsum Deum (ib. X, a v. 30 ad 33 ) , atque boc quidem ex legis proescripto. 3° Si enim se prophetam tantum aut inspiratum exhibuisset , omnes eum suspexissent , prout jus publicum ferebat (1). Ergo. 196. Resp. Ad 1°^, Neg, Imohaec princeps causa extitit, ob quam in ipsum Scribae ac Pharissei commoti sunt, ac pessime ab ipsis Jesus exceptus est. Invidia enim ac superbia tumidi , statim ab ejus prsedicationis initio , coeperun t in singula ejus dicta et facta inquirere , ut , si possent , eum perderent ; atque in hoc iniquo consiho eo magis confirmabantur , quo Christi fama in dies auge- batur, et quo ipse eorum vitia hberius increpabat. Cfr. Matth. IX, llet34,- XII, 2 et 10; XXI, 46; Marc, III, 6; XII, 12,etalibi passim. Quod tamen adversarius dissimulat , atque alto silentio premit. 197. Ad 2«», Dist. Id est , coepit de se tamquam de Dei Filio loqui, conc.'., de se tamquam de Deo diverso ab eo, a quo missus fuerat , neg. Nam Christus , ita exposcente ipsa rei natura et or- dine, coepit miraculis divinam suam raissionem ostendere , deinde suam a Patre originem declarare, et communem cumPatre, a quo missus erat naturam. Non autem ejusmodi doctrinam ilHco ut im- piam ac Mosaicis institutionibus contrariam respuere debuissent Judaei , sed expendere motiva , quibus Jesus suam divinam missio- nem confirmabat ; deinde prona aure debuissent doctrinam ejus excipere, eamque , animo anticipatis judiciis vacuo , cum iis confer- re , quae de proprietatibus ac natura futuri Messiae non obscure tum Moyses tum prophetaj in suis scriptis tradiderant , et quae Judseo- (1) Op. et loc. cit. cap. iv , pag. 83 et seq. 124 TRAGT. DE INCARWATIONE. rum recepta traditio ferebat. Hoc sane non pauci neque obscuri nominis homines praestiterunt , JaVrus , Nicodemus , Zachaeus , Lazarus , Joseph Arimathensis , multi ex principibus viris ac sa- cerdotali ordine , Joan. XII, 42; Act. YI, 7. 198. Atque hinc responsio patet ad ea , quae Salvador adjecit de Lege Mosaica morti addicente eum , qui novitatem circa hunc articulum machinatus esset ; ex dictis enim constat , Christum monotheismum constanter praedicasse , damnasse praeterea poly- theismum atque idololatriam, prout Ecclesia catholica juxta Christi doctrinam monotheismum praedicat ac respuit polytheismum et idololatriam , etsi dogmata Trinitatis et Incarnationis profiteatur ; ex quo patet , ejusmodi articulos apte simul consistere posse , nec unum alteri adversari. Quod si Judaei ad haec non attendentes praecipiti judicio in Christum taHa docentem exarserunt , ipsi vi- derint; ipsi soh extiterunt causa patrati deicidii , cujus adhuc poe- nas luunt. Debuissent enim omnia accurate perpendere atque examinare , quae supra rationis captum credenda ipsis propone- bantur; debuissent saltem suspicari , arcanum aUquod sub taU doctrina latere. 199. Ad 3"^, Resp. 1° Trans. Compertum siquidem est , ex Ju- daeorum historia ut suo loco ostendimus , vix ahquem inter ipsos exlitisse prophetam , quem persecuti non fuerint nec morti tra- diderint; eosque eadem ratione statim excepisse Christum ipso suae praedicationis exordio, nuper vidimus. Nec ahter Scribae , Pharisaei ac Sacerdotes exceperunt Joannem Baptistam , etsi ut prophetam tantum ac praecursorem Christi se patefecerit, Matth. XI , 18 ; XXI , 25 et seqq. Luc. YII , 30 et 33 ). 200. Resp. 2°, Dist. Si tahs fuisset ipsius missio , trans.; si longe subhmior, neg, Tenebatur enim Jesus ea patefacere , ad quae missus erat , ad complendam nempe Legem Mosaicam in iis , quae portendebat de futuro Messia , ad ingerendam augustiorem de Deo ideam , ad ferventiorem in eum excitandum amorem , ad praebenda vahdissima motiva detestationis peccatorum , cu- jusmodi habentur in mysteriis Trinitatis , Incarnationis ac Re- demptionis , ad extendendum et ampUficandum Dei cultum apud universas gentes ; ahaque ejusmodi , quae expendere adversarius neglexit. PART. I. CAP. III. DE JESU WAZAREWO VERO MESSIA. 125 201. Obj. secunda. Saltemut in perturbatorem quietis publicae in Jesum animadvertere Judsei eorumque magistratus jure potue- runt. 1° Ipseenim dissensiones in populo serebat, Joan. YII, 43, Luc. XXIII, 5. 2oPlures bomines perditse vitae eum sequebantur , Matth. IX, 10; Marc. II , 15 ; Luc. XV^ 1, quos ipse quidera ad bonam frugem adducere contendebat ; sed qui timores inge- rebant concilio nationali. 3° Concionibus suis eo magis Jesus ejus- modi homines fovebat , quod anathemata in divites injiceret Matth. XXIII, 13 et seqq. 4° In ejusmodi porro rerum statu consilium deliberat ; nonnulli censent , ipsum ceu insanum spec- tandum, Joan. X, 20 ; alii dicunt , eum turbas seducere, Joan. VII, 12 ; Caiphas , Summus Sacerdos , ad quem ex ollicio spectabat Legis litteram tueri , animadvertit ejusmodi dissidia motivum Romanis proebitura Judaeam opprimendi , ac totius gentis bonum unius hominis bono esse praeferendum ; quare se ipsum ejus ac- cusatorem constituit, Joan. XI , 47 et 50. 5° Huic tamen Judzcio comprehenswms aliud praecesserat admonitionis , Luc. XX , 1 et seqq. Joan. VII , 38 ; Matth. XXI , 21 , cum sibi arrogasset auc- toritatem juri communi contrariam. G^Duplicis propterea criminis incusatus est , religiosi ac politici , atque ob utrumque damna- tus (l).Ergo. 202. Resp. Neg, ant, Ad 1^^ prob. Neg, Sed cum ageretur de homine extraordinario, cujus fama longe lateque diffundebatur ob tot praesertim prodigia quae patrabat , in ejusmodi casu , ut fit, de eo diversa ratione opinabantur Judaei ac disserebant ob contemptum potissime et odium , quod adversus Jesum ostende- bant Sacerdotum principes et Pharisaei , quorum hypocrisis dete- gebatur. Ejusmodi autem dissensiones nuUo modo afficiebant publicam quietem ^ ut ex loco citato S. Joannis evidens est. 203. Ad 2™, Neg. ejusmodi homines , qui Christum interdum sequebantur , timorem injecisse concilio nationali , ut mentitur adversarius ; siquidem hujus concepti timoris nullum extat in historia evangelica vestigium. Sed , cum repellerentur a tumidis Pharisaeis , qui in se confidebant tanquam justi , ac despectui ha- (1) Ibid. pag, 84 et seq. 126 TRACT. DE INCARNATIONE. berentur , benigne exclpiebantur a Christo Jesu , qui in eis toti- dem infirmos spectabat , qui sanatione indigebant , totidem oves deperditas , quas ad ovile reducebat, totidem filios , quos ut pater amantissimus solabatur ; prout parabolae ipsse declarant ab Jesu prolatae , occasione querelarum , quas superbi Pharisaei movebant , benignam ac mitem ejus agendi rationem carpentes. Sane non magistratus , sed Pharisaei querebantur de Christo, quod virtutem amabilem prae se ferret , non autem rudem , qualem ipsi ostenta- bant (1). Ceterum Christus constanter obedientiam legitimae auc- toritati ipsis inculcabat, Matth. XXIII, ac humilitatem, patien- tiam , ceterasque virtutes, quae non minus verum Dei cultorem, quam optimum civem constituunt (2). 204. Ad 3*", Neg, Sed anathemata , ad quae adversarius provo- cat , Matth. XXIII , 13, non in divites , sed in Scribas et Pharisaeos protulit , qui abutentes favore quo apud plebem fruebantur , fu- cata exterioris austeritatis specie , eamdem ad extremam perni- ciem ducebant. Quod si alicubi in divites afiquot avaros invehi- tur , cum aliis comiter agit , eorumque fidem extolHt atque commendat, Matth. VIII, a v. 5 ad 13; Luc. YII , 1 et seqq. XIX, a V. 2 ad 10; Joan. III , a v, 1 ad 21 , IV, 46 et seqq. ac alibi. Propterea non conditionem , sed mores carpit ; uti longe acrius praestiterunt antiqui prophetae , Is. V, 8 ; XXXII ^ 9 ; Je- rem, XV, 13 ; Amgs VI, 1; VHI, 4; Hab, II, 5, etc. 205. Ad 4™, Neg, Nam non his de causis concilium deliberat; sed quia Christus Lazarum e mortuis excitaverat , multique prop- terea in eum crederent, Nam dum vix enim ad Phariseeorum et Pontificum notitiam pervenerat ejusmodi prodigium , confes-»- tim concilio coacto dixerunt , Joan, XI , 47 : Quid facimus , quia hic homo multa signa facit, En veram causam, propter quam Pharisaei decreverunt ejus mortem. Falsa igitur est adver- (1) Cfr. Malth. xviii , i2 et seqq. pos. : J. C. etablit par sa doctrine et Luc. XV ; XVIII , 9 et seqq. par ses exemples Vamour que les ci^ (2) Matth. XI, 29; V. VI. vii. etc. toyens doivent avoir pour leur patrie, Cfr. Bossnet , Politique tir^e des pro- OEuvres , etc. tom. viii , pag. 34^ et pres paroles de VEcriture S. liv. 1 , suiv. edit. de Liegei^G^. arl. 6y De Vamour de la patrie , 11 pro- PART. I. CAP. 111. I)E JESU NAZARENO VERO MESSIA. 127 sarii assertio ; sed falsa praeterea sunt , quae liuic intexuit ; nempe in concilio, ut ipse insinuat, aliquos Jesum ut insanum traduxisse, aliosque dixisse^ ipsum turbas seducere. Haec enim nonnulli tan- tum de turba in diversis plane rerum adjunctis protulerunt, Joan. X, 20; VII, 12. 206. Sed falsum insuper est , Caipliam ab ejusmodi dissidiis adductum fuisse, ut se Jesu accusatorem constitueret. Etenim loco cit. nec verbum de dissensionibus est aut de periculo inde toti genti Judaeorum imminente ; sed cum Pharisasi ac Sacerdotes dixissent : Si dimittimus eum sic ^ omnes credent in eum ; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem^ Joan. XI, 48, Caiplias in horum dictorum confirmationem addidit : Vos nescitis quidquam ^ nec cogitatis , quia expedit vobis ^ ut unus moriatur homo pro populo^et non tota gens pereat^ ibid. 49 et50. Ouibus verbis , etsi ipse id nec sciret nec suspicaretur , Caiphas prophetiam edidit , sed contrario omnino sensu ab eo , quo ipse verba protulerat , ut patefecit eventus. Quare non se Christi accusatorem constituit, ut autumat Salvador, sed auctorem prae- cipuum se constituit interfectionis Christi. Etenim ab illo die^ ut addit S. Joannes , cogitaverunt ut interficerent eum ibid. 53. Itaque adversarii nostri assertio est mendaciorum ac falsita- tum congeries , quae malae causae patrocinatorem pessimum patefacit. 207. Ad 5"^ , iVie^. Neutrum enim judicium institutum fuit, capturce scihcet et admonitiouis, Non prius, quia, ut patet ex dictis , non actum est in illo conciHo de quopiam judicio , sed de conspiratione in Christum Jesum ob tot signa quae patrabat , in qua sacerdotes illi malignitati^ invidiae et odio inveterato , quo adversus Jesum exaestuabant . culraen posuerunt , Joan. XII, 10 et 19; eo magis , quod concilium fecerujit^ ut Jesum dolo te- nerent et occiderent ^ Matth. XXYI , 4; Marc. XIV, 1. Improba plane mahtia et nequitia , qua sibi non minus quam universse genti extremam perniciem consciverunt ! Sed neque judicium admonitionis^Yddcessit'^ nam , Luc. XX, 1, perhibentur princi- pes Sacerdotum et Scribae cum senioribus a Jesu sciscitantes , unde acceperit potestatem docendi et ea patrandi quae faciebat , seu ar- 128 TfiAGT. DE INGAKNATIONE. gumenta suse missioiiis ; quos Christus ad silentium adegit propo- sita quaestione de Joannis Baptistae missione. Verum neque ibi neque alibi uspiam ullius admonitionis occurrit mentio. In aliis vero locis ab adversario adductis , agitur de potestate miracu- lorum edendorum^ quam sibi Christus attribuit, ac in se creden- tibus promittit in ahis prorsus temporis , loci ac personarum adjunctis ; heec cum judicio , quod vocatur admo7iitionis , quid tandem commune habeant , plane non video. 208. Ad 6°^, Dist. Accusatus absque tabuhs ac testibus, cowc; damnatus , neg, Utroque hoc crimine tamquam praetextu ac pallio usi suntPharisaei acSacerdotes ad juridice cohonestandum finem, quem sibi proposuerant , ut patet ex toto processu. Attamen non sibi constiterunt ; nam prius accusarunt Jesum de crimine poli- tico; quam quidem deinceps accusationem , deserentes intenta- runt accusationem de crimine religioso ; verum et hanc pari - ter dimittentes iterum redierunt ad crimen pohticum Joan. XVIII , XIX. Princeps autem Sacerdotum in privato conventu non criminis politici , sed criminis tantum rehgiosi reum esse Je- sum declaravit, Matth, XXVI, 65. Ob neutrum tamen crimen damnatus est ; non quidem ob crimen religionis ; quod parvipen- dit Pilatus ; non ob crimen poHticum , a quo innocens iterumite- rumque declaratus est ab eo , ad quem spectabat de taH crimine cognoscere , nempe a provinciae praeside , qui nonnisi clamoribus, minis , tumultu Judaeorum perterritus eorum cessit voluntati , sic Deo providente , ut Christi accusatorum et hostium Hvor , ma- litia et hypocrisis in propatulo ponerentur (1). 209. Obj. tertia. 1® Sacerdotes et seniores se ad supplicii locum (1) Cfr. Jalin , ArchoBol. hihlica , exbibet Saiiliecirin tam in jadiciis pe- § 246 ; nbi et ipse ostendit, qnae Thal- caniariis qaam in jadiciis capitalibus , madici in Sanbedrin it stataant circa cap. 4 ^^ ^ ? easqae comparare cam jadiciorom tempas, formam,etc. omnia bistoria evangelica , at evidenter om- in tamoltaario de Jeso jodicio neglecta nibos constet , eas in jodicio Jeso non foisse. Sed jovat percorrere conditio- solom neglectas , sed plane concolcatas nes et formas jodiciales (proceduram foisse. Extat porro tractatos de Sjne- nancvalgonominant),qoa8circa testes driis in Thesauro Ugohni, lom. xxv, et rationem jodicandi in foro jodaico capp. citt. pag. 98 et seqq. PAKT. I. GAP. III. DE JESU WAZAREWO VERO MESSIA. 129 contulerunt ; quoniam vero sententia huic facto innitebatur , quod nempe Jesus illegaliter sibi titulum Filii Dei , imo et Dei ipsius ar- rogasset, sic ipsum interpellabant : Alios salvosfecit^ se ipsum non potest salvum facere ; si Rex Israel est^ descendat 7iunG de cruce ) et credimus eij confidit in Deo , liberet nunc , si vult, eum; diocit enim : quia Filius Dei 5?/m (Matth. XXVIf, 42). Juxta Evangehstam haec verba prae se ferebant illusionem et contemptum ; ast personarum , quae illa proferebant , natura , dignitas , aetas , ordo, quem in Christi judicio secuti fuerant , evin- cunt bonam ipsorum fidem. 2° Miraculum ea ipsa hora nonne decisivum fuisset (1)? 3° Non proprie Judaei , sed vaticinia Chris- lum interfecerunt ; Jesus ssepe praedixerat mortem suam ; hinc , sive Judae.i eum interfecissent sive non, semper deicidae fuissent. Etenim eum occidendo fuissent deicidse , ut patet ; non interfi- ciendo tanto magis deicidae fuissent , falsitatis arguendo ipsius va- ticinia (2). Ergo. 210. Resp. Ad l^, Neg. Christi damnationem huic facto in- niti : vidimus enim , Pilatum nuUam rationem hujus impacti criminis habuisse , Sacerdotes vero et Pharissei, longe ante Christi confessionem de filiatione sua divina decreverant ipsius mortem ; ergo Christi declaratio qua se Filium Dei profitebatur, non fuit nisi praetextus , ut saepe monuimus , quo ipsi usi sunt ad Christum sub specie legaH condemnandum. Ex his recte colHgitur, in ver- bis relatis veram subsannationem , irrisionem , ironiam denique amarulentam contineri , quam et factis ostenderunt , moventes capita suuj et dicentes ad alterutrum y cum scrihis : Alios salvos fecitj etc. In quo concordes sunt tres EvangeHstae , qui Sacerdotum verba referunt, Marc. XV. 29-31; Luc. XXIII , 35 ; Matth. XXVII, 39-41 ; quos propterea si adversarius adducit pro se , debet pari- ter recipere testantes contra se. Adde et in hac agendi et loquendi ratione , etsi non adverterent , ad verbum omnino eos adimple- visse prophetiam, quam longe ante protulerat David , Ps. XXI, 8 et 9. Quid propterea contra facta possunt conjecturae ex digni- tate, gradu etc. deductae, cum cupiditate obcaecati hi Christi (1) Salvador, ib. pag, 87 el seq. (2) Ib. pag, 85. nofe. T. IV. 9 130 TRAGT. DE INCARNATIONE. hostes omnes fines transilierint , ut patet ex tota serie rerum ges- tarum ? 211. Ad 2"*, Resp. 1° Trans. Quos enim cetera miracula non moverunt, neque aliud mortis tempore patratum pervicaces atque in sententia sua obfirmatos profecto movisset. Resp. 2° Nec de- fuisse ejusmodi miracula , quae Christi mortem aut comitata sunt aut subsecuta , solis videHcet obtenebrationem , terrae concussio- nem, veU discissionem , Matth. XXVII, 45, 51 seqq.; Marc. XV, 33, 38, Luc. XXIII , 44 , 45; denique, quod caput est , gloriosam Christi a mortuis resurrectionem post triduum , de qua suo loco egimus (1). '^ ' ■■' 212. Ad 3°^, Resp. Dedecere ejusmodi argutiam in re tanti mo- menti, eamque non prodere nisi stultitiam eorum incredulorum , qui se philosophos jactant. Vaticinia enim logice , ut aiunt , sive ordine sive ratione subsequuntur liberam hominum dehbera- tionem , ut suo loco monuimus (2) , quae ordine ac ratione an- terior est ipsa prsevisione , cujus objectum est , ac proinde prae- dictione. Adeo miseri sunt increduli , dum adyersus reHgionem Christianam pugnant ! Ut enim ex hucusque disputatis comper- tum fit , eo adiguntur , ut vel aperte mentiantur , vel veris falsa commisceant , vel denique ad scurrilia descendant (3). CONCLUSIO. 213. Quae cum ita se habeant , juverit paucis perstringere , qua? fusiori calamo tum adversus Judaeos tum adversus biblicos et in- credulos prosecuti sumus , ut argumentorum nexus appareat , ex quo exurgit instituta demonstratio de adventu ac persona Messiae. 214. Ex dictis igitur certum est, 1° Messiam aliquem vel ab ipso mundi exordio humano generi a Deo fuisse promissum ; Dei (1) Tract. de Fera relig, part. i , vant Catpheet Pilate, Rdfutation du n, 243 et seqq. chapitre de M. Salmdor , intituU : - (2) Tract. De Deo , n. Sg^et 398. Jugement et condamnation de Jesus , (3) Gfr. Opuscul. cui tit. Jesus de- par M. Dapin aine, Paris 1828. PART. I. G4lP. III. DE JESU WAZARENO VERO MESSIA. 131 promissiones successu temporis ita fuisse saepius iteratas , ut , quo magis promissionum implendarum tempus instabat , eo illustrio- res fuerint ; fidem in venturum hunc Liberatorem quavis aetate plus minus viguisse apud omnes gentes , praesertim vero apud Israeliticum populum, quem Deus constituit harum promissionum depositarium atque custodem. Certum est 2° promissi hujus Messiae determinata esse in Scripturis munia et characteres , atque adeo epocham ipsara adventus ejus, ita ut retardari non posset. 3° Mes- siam propterea hunc pecuHarem esse determinatumque indivi- duum. 4® Elapsas esse epochas omnes promissi Messiae, completa- que omnia , quae ab eodem gerenda erant ; neque haec suo tempore praestitisse nisi unum Jesum Nazarenum, in quem omnia quadrant prophetarum vaticinia , epochae , characteres et cetera , quae aut prsecedere, aut comitari, aut subsequi adventum Messioe debebant, et in eo complenda erant ; ideoque certum est 5^ Messiam ad- venisse , neque hunc aUum esse aut esse posse nisi Jesum , prout nobis demonstrandum proposuimus. 215. Ex his autem non modo adversus Hebraeos coihgitur , inani ipsos ac fallaci prorsus spe duci , dum adhuc proestolantur venturum eum , qui jamdiu venit , verum etiam eo adductos esse , ut absoluta impotentia detineantur ostendendi aHum quempiam praeter Jesum esse Messiam. Ejus enim naturae sunt pleraque vaticinia , quae Messiam praenunciant, ut non nisi semel compleri potuerint. Eum in censum veniunt , quae epocham determinant sub finem judaicae reipubhcae ^ stantibus adhuc et paulo post evertendis urbe ac templo ; quae dispersionem Judaeorum et vo- cationem gentium , mosaici pacti abolitionem, novique foederis pangendi ac novi cultus suffectionem portendunt. AHa praeterea vaticinia reperiuntur, quae , si simul sumas, ita taU individuo adnexa sunt , ut ahi convenire nequeant ; cujusmodi sunt charac- teres , quos vocant personales , circa originem ^ nativitatem , vitae rationem , passionem , violentam necem sustinendam , gloriam inde subsecuturam , una cum consectariis, quae ab iis dependent. Alia denique habentur vaticinia , quas , spectatis poHticis rerum eventibus, impossibile efficitur Judaeis ostendere , in aHo quopiam jam adimpleta esse , seu unquam adimplenda. Nam ex om- 9. 132 TRACT. DE IWGARRATIONE , ETC. nium veterum consensu , juxta proplietias ex tribu Juda ac prae- cise ex familia David descendere debet seu nasci promissus Mes- sias ; jam vero ita omnem censum tribuum et familiarum post universalem dispersionem Judaei amiserunt ^ atque ita tribus om- nes ac familiae permixtae sunt , ut omnino nequeant determinare ad quamnam tribum , multo minus ad quam familiam quispiam pertineat. Posteri autem David a Romanis ita omnes sunt de- leti, ut nemo superstes manserit (1), Patet proinde , non solum nuUam superesse posse Judaeis spem futuri Messiae , sed omnem iis ademptam ac praeclusam viam esse ad alium prseter Jesum Nazarenum agnoscendum. 216. Atque hinc novum exurgit pro veritate religionis chris- iiande ejusque divina origine argumentum. Si quis enim secum animo reputet admirabilem plane divinae providentiae dispositio- nem erga singularem hunc populum , factorum seriem ac vicis- situdines , quas eadem gens subiit sive ante sive post Christi ad- ventum, easque comparet cum vaticiniis, in quibus haec omnia praenunciata sunt , non poterit non agnoscere ac deprehendere tum vim divinae praescientiae tum ceteros characteres divinae ae supernaturalis revelationis. (1) Cfr. W. Schikardi , Jus regium in Thesauro , pag. 794. JudcBor. problema xx , apnd IJgolini , 133 TRACTATUS DE INCARNATIONE. PARS POSTERIOR. ADVERSUS H^RETICOS. 217. Christologia Christianorum, ut vocant, complectitur ger- manam Dominicae Incarnationis mysterii doctrinam , quam ve- teres passim oUovofxiocv^ ceconomtam aut dispensationem nomi- nant. Definiri autem solet Incarnatio assumptto naturcB humance a Verho divino , facta in unitate personcB^ ad humanum genus redimendum, Christus vero est ipsum Dei Verbum homo factum. 218. Ex qua definitione deprehendimus ad adstruendam ple- nam Dominicae Incarnationis doctrinam a nobis exigi , ut vindi- cemus 1° in Christo naturam divinam ; 2° naturam humanam 5 3° unitionem seu unionem ambarum naturarum in una Divini Verbi persona ; 4® integritatem utriusque naturae post unionem ; 50 utriusque pariter naturae operationem et voluntatem ; 6° idio- matum , ut vocant , communionem ^ theandricas actiones ex hypo- statica conjunctione provenientes et adorationem Christo debitam; 70 Christi titulos , munia et excellentiam ; 8° meritum actionum Christi ; 9° exhibitam ab eo satisfactionem pro peccatis nostris et redemptionem. 219. In his igitur singillatim enucleandis catholicae doctrinae capitibus cum consectariis ab iisdem pendentibus atque iis adnexis operam nostram impendemus ; recensentes hsereticos tum an- tiquos tum recentiores , qui catholicam doctrinam subruere aut quoquo modo labefactare adnisi sunt , quin etiam, eos qui a recto tramite deflexerunt. 134 TRAGT. DE INGARWATIONE. CAPUT I. DE DIVINA GHRISTI rfATURA. 220. Directe impetunt divinam Christi naturam Sociniani , liae- resim renovantes jamdiu protritam Photinianorum , Pauli Samo- sateni aliorumque obscuriorum sectariorum (1). Socinianos cum suis surculis plerique Protestantes recentiores sequuntur , ex qui- bus orti sunt rationalistae , qui impietate omnes praedecessores haereticos facile superant, ita ut cum ipsis vix comparari possint. Ex istorum sensu et sententia Christus conferri debet cum Py- thagora , Socrate, Platone, Zenone, Seneca , Marco Aurelio aliis- que antiquitatis philosophis graecis atque latinis , aut etiam cum orientalibus , Zoroastro , Confucio atque Mahomete , quos , ut ipsi autumant^ Deus excitavit , ut dictis factisque populares suos edo- cerent , vel etiam institutis pohticis et religiosis ad posteros trans- missis a vitiis pravisque moribus arcerent (2). Nervos proinde omnes inhoc praecipuo christianae seu cathohcae rehgionis dogmate adstruendo intendere debemus, 221. Quum vero satis prolixe egerimus de divinitate Verbi in Tract. de Trinitate adversus Arianos , hoc ipso ostendimus, saltem indirecte , divinitatem Christi , quae ab illa pendet. Ut igitur om- nes probationes illuc productas cum ex Scriptura , tum ex cons- (1) Cfr. Petavias , de Incarn, cap. ii tiquissimis religionihus Orientis, Lips. et 3.Ex censu tamen haereticornm , qni 1819, et Carol. Hase, profess. Jenens. inficiati sant divini Verbi Incarnatio« qui in op. Das Lehen Jesu , etc. sea nem jaxta Petaviom , sabducendi sunt Fita Jesu, Lips. 1829. scribit : Jesus ^azaraei , proul ostendimus in tract. homo Dei , non per mirahilem divince De SS. Trinit, num. 218 et seqq. in humanam naturam ingressum, sed (2) Ita aperte Wegscheider, § 120, a. per perfectam humance naturce erudi- Nec aliter sentit Baur , ut patel ex ejus tionem , quippe quce hominem divinum systemate , de qoo diximus in tract. reddidit. Jesus itaque Dei Filius per De Deo creatore, part. iii , num. ^gi, apolheosim , non per incarnationem, not. 1 . Sic pariler Richter , Das Chris- Deinde subdit nullam Christum duxisse tenthum v, d, altesten Religionen des uxorem, quod nullam inveneritdignam Orienis, seu : Christianismus ex an- se. Ila progrediunlur Proteslantes. PART. II. GAP. I. DE DIVINA CIIRISTI HATURA. 135 lanti Ecclesiae sensu , traditione et doctrina ad rem praesentem transferamus , satis nobis liic erit evincere, Verbum illud ipsum, quod Deum Deique Filium seu secundam Sanctissimae Trinitatis personam , consubstantialem Patri esse demonstravimus , idem esse ac Christum seu Verbum humana carne indutum , id est, humana3 naturae hypostatice conjunctum. Hoc autem tum ex Sa- cris Litteris tum ex perpetua traditione et Ecclesiae doctrina ad- struemus , ahas prseterea adjicientes probationes ad divinitatem Christi directe magis magisque confirmandam. Quae omnia ge- nerali sequenti propositione complectimur. PROPOSITIO. Vera et proprie dicta divinitas seu natura divina in Christo Jesu agnoscenda est et profitenda. 222. De fide est haec propoitio, prout constat ex perpetua Eccle- siae doctrina et professione in symbolis expressa. Addidimus autem , veram et proprie diciam divinitatem seu naturam divi- nam in Christo esse agnoscendam^ ad omne effugium praecluden- dum adversariis nostris , qui divinitatem lato sensu acceptam in Christo ultro admittunt et agnoscunt. 223. Ita vero ex praemissis enunciatam veritatem ostendimus : Verbum, de quo loquitur Joannes initio Evangehi sui, verus Deus est , omniumque rerum conditor ac Patri coaeternus ; atqui hoc Evangelii Joannis initium : In frincipio erat Verbum, etc. ne- quit ad ahum quam ad Christum referri ; ergo ex Joanne vera et proprie dicta divinitas , seu natura divina in Christo est ag- noscenda. Jam vero minor propositi syllogismi neque ab adver- sariis ipsis in dubium vocatur , cum de hoc ipso Verbo scribat Joannes, v. 14 : Et Verbum caro factum est^ et habitavit in nobiS) et vidimus gloriam ejus quasi unigeniti a Patre, Ideo vero magnificum illud prooemium praemisit Joannes , ut ex eo lucem suam mutuarentur , quae in toto Evangehi decursu de Christo erat relaturus, scilicet ipsum e coelo venisse, FiUumDei esse; antequam mundus fieret , ipsum apud Patrem extitisse , ipsum e Patre et ex 136 TRAGT. DE mCARWATIONE. Deo processisse ; ipsum esse in coelo, dum loqueretur in terra, alia- que ejusmodi ; quae facile omnia intelliguntur , illo prooemio prae- misso , illo sublato , totidem senigmata inexplicabilia penitus evadunt (1). 224. Praeterea non aliud de Christo credere aut sentire pos- sumus , quam quod l^ Christus de se ipso praedicavit Judaeis , 2° commisit discipulis suis ; 3" nec alio sensu ab eo , quo ipsum tum Evangelistae tum Judaei sumpserunt ; 4° denique ab eo quem Scriptores reliqui de eo docuerunt. Porro singula haec capita per- currentes non possumus veram ac proprie dictam divinitatem in Christo non agnoscere. Etenim 225. lo Christus non solum se Dei Filium esse clare et aperte docuit , sed ita docuit , ut posuerit fundamentum praecipuum religionis suae et spem omnis salutis in hac divinitatis suse fide. Etenim, Joan. III, 16 : Stc Deus ^ inquit, dileocit mundum^ ut Filium suum unigenitum daret , ut omnis qui credit in ip- sum y non pereat ^ sed habeat vitam ceternam.,, qui non credit jam judicatus est , quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei. 2<^ Cum dixisset Judaeis Joan. YIII. 32 : Veritas liherahit vos y responderunt superbe Judaei : Nos nemini servivimus un- quam ; tum Christus ru^sum : Amen , amen dico vohis : qula omnisy qui facit peccatum^ servus est peccati. Servus autem non manet in domo in ceternum ; filius autem manet in ceternum, Si ergo vos Filius lihei^averit ^ vere liheri eritis^ ibid. 34. Quibus verbis Christus sibi potestatem tribuit Patris , et fiiii naturalis , qui quos vult adsciscit in domum Patris sui , et eos ex servitute in libertatem vindicat. 3° Christus velut filius in domo sua^ Joan. II, 16 , templi profanatores ejicit, dicens : NoUte facere domum Patrismei domum negotiationis .^ vel, utMatth. XXI, 13, loqui- tur : Domus mea domus orationis vocahitur, 4® Docet tanquam auctoritatem habens , id est, potestate legislativa suprema ex no- mine suo : Scriptum estj vel dictum est antiquis... ^ ego autem dico vohis (Matth. VII, 21): Non omnis,qui dicit mihi: Domi^ie, Domine.,, (XXIV, 35) : Coelum et terra transihunt,^ verbaau- (1) Cfr. tracl. Dc SS. Trin. num. i63. PART. II. GAP. I. DE DIVINA CHRISTI NATURA. 137 tem mea non prceterihimt (1). Et, Joan. VIII , 51 : Amen, amen dico vobisy siquis sei^monem meuni servaverit^ mortem non gusta- hit in ceternum. 5° Docebat ut Sapientia ante saecula ab aeterno genita , et hanc Sapientiam se esse declarat ; nam pro eo quod , Matth. XXIII 5 34, dicitur : Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas et sapientes , Luc. XI , 49 ; VII , 35 ait : Propterea et sapientiaDei dioeit : mittam advos, etc... justificata est sapientia ah omni- bus filiis suis. 6« Christus insuper omnes alienos sensus a vera ac naturali filiatione divina removet , dum , Joan. XV, 18, Deum vocat patrem proprium , 'Idiau (2) ; imo vel sub ipsa para- bolarum caligine idipsum docebat ; sic Marc. XII , 6 : AdhuG unum habens filium carissimum , et illum misit ad eos novis- simum , dicens : Quia verebuntur filium meum, Coloni autem dixerunt ad invicem.^ hic est hceres y venite y etc, ; ubi instituit clarissimam antithesim inter servos , quos antea Deus miserat, et filium suum. 7° Docet Christus ante Abraham se esse; pluribus in locis se e coelo descendisse declarat; Joan. VIII, 58 : Amen, amen dico vobis : antequam Abraham fieret.^ ego sum'^ quibus suam patefacit aeternitatem , dicens sum ; docet, se esse in coelo, dum est in terra Joan . III , 13 : Nemo ascendit in coelum , nisi qui descendit de coelo filius hominis , qui est in ccelo ; rursum : Descendi de coelo... Hic est panis de coelo descendens...Ego sum panis vivus , qui de ccelo descendi..,. Si ergo videritis filium ho- minis ascendentem^ ubi eratprius?.. Scio unde veni^ etquo vado, Vos de deorsum estis^ ego de supernis sum{^\ Haec omnia, sup- posita aeterni Verbi incarnatione , plana sunt ; nullum vero sen- sum habent , si illa tollatur. 8» Sed neque his contentus , clarius etiam sibi tribuit naturalem Filii Dei notionem; postulat enim (1) Porro hoc ipsum vidit subtilis wternam , in nomine suo , et a se jadaeus Orobius , qui in tertio Scripto , peccata hominibus condonanda ; iste 111 quaesito, num. 7 , concludit : /^iYwr non est Dei minister , non est pro- qui propheta venerit et dicat in nO' pheta , sed Deus ipse, Cfr, Amic. mine suo hcec facienda vel credenda, Collat. pag. 108. homines in nomine suo salvandos , (2) In Vulgata editione : Suum, miracula in nomine suofacienda, in (3) Gfr. Joan. vi, 38 , 4ij 5o etG3, seipsum fidem exegerit ad saluiem viii, i4eta3,etc. 138 TRAGT. DE INGARNATIONK. haec , ut , cum Deus Filium generando totam ei substantiam tra- diderit , Filius in Patre sit , et Pater in Filio , et uterque unum sint. Haec autem de se Christus prasdicavit , dicens : Pater in me esty et ego in Patre,,, Ego et Pater unum sumus^ Joan. X, 38 et 30. Hinc, cum neuter ab uUa creata re comprehendi possit, Pater comprehendit FiUum , Fihus vero comprehendit Patrem : Neino novit Filium nisi Pater ^ neque Patrem quis novit nisi Filius^ Matth. XI , 27. 9» Nihil denique de divina majestate cogi- tare possumus, quod sibi Christus non attribuerit. Dominums\Q\mr dem se perpetuo praedicat eo prorsus sensu , quo Judaei hunc titu^, lum Deo tribuebant ; ut , ceteris omissis , constat ex iis , quae afFert Luc. VI, 46 : Quid autem vocatis me^ Domine^ Domine^ et non facitisy quce dico 7 Qu3e simiUima sunt iis , quae apud Malach. I, 6, leguntur : Si Bominus ego sum ^ ubi est timor meus? Deum se etiam declarat, Matth. XI, 5 , sibi appUcans vaticinium IsaVae , XXXV, 4 : Deus vester ultionem adducet retrihutionis \ Deus ifse veniet , et salvahit vos. Tunc aperientur oculi ccecorum ; et Matth. XI , 4 : Euntes renuntiate,,, Hic est , de quo scriptum cst : Ecce ego mitto Angelum meum ante faciem tuam , qui prwparahit viam tuam ante te ^ ad se referens oraculum Mala-^ chiae : Ecce ego mitto Angelum meum, et prceparahit viam ante faciem meam (1). Omnipotentem se exhibet in corporibus ani- misque curandis , imo et mortuis ad vitam excitandis ; siquidem non aUeno nomine , ut Petrus , Act. III , 6 , sed proprio edebat miracula , ac potestate sibi insita. Leproso enim dicenti sibi : Domine^ si vis^ potes me mundare ,^ respondit Christus : Volo, Matth. VIII, 3; laudat centurionis fidem , qui ex suo in mili- tes imperio summum Christi in res creatas omnes dominium et potestatem spectabat, ibid. 9 et seqq. ; declarat, se miracula operari, et mortuos a se vivificari , ut vivificantur a Patre , Joan. V, 17. Eamdem ostendit potentiam in animis curandis , dum se auctorem gratiae perhibet : Operamini non cibum qui perit ^ sed qui permanet in vitam ceternam , quem Filius homi?iis dabit vobis^ Joan. VI , 27. Hinc mulier peccatrix ab eo animi sa- (1) Cfr, quae de hoc oraculo scripsimus, part. i , n. 4^ > not. i, pag. 23. PART. II. GAP. I. DE DIVIWA CHRISTi WATURA. 139 lutem postulat eadem fiducia ac alii salutem corporis ; eique Chris- tus eam impertitur. Quinimo utitur exemplo creditoris , a quo debitum omne gratuito dimittitur duobus debitoribus , et hunc se esse creditorem ostendit ac declarat , dicens : Vides hano muUerem etc. Luc. VII , 44 et seqq. ? Utramque potestatem ia corpus et animam egregie demonstravit , cum sanum fecit para- lyticum ; etenim , cum ei dixisset : Confide, fili^ dimlttuntur tihi peccata iua y murmurabant Pharisaei intra se, dicentes : Hic blasphemat. Quis potest dimittere peccata nisi solus Deus? Assentitur Christus , peccata a solo Deo dimitti , sed hac ipsa de causa hancpotestatem sibi vindicat; nam, ut probet se tali pollere potestate , ideoque et Deum esse , ait paralytico : Tihi dico , surge y Matth. IX,2et seqq. Supremum se ^xlvihQX, judicem j qui vel praemia vel pcenas decernat ; praemium quidem , cum de ovibus suis dicit : Et ego vitam ceternam do eis , et non pe- rihunt in ceternum ^ et non rapiet eas quisquam de mariu meay Joan. X, 28 ; supplicia vero , dum ait : Mittet filius homi- nis Angelos suos.,, et mittent eos in caminum ignis ,^ Matth. XIII , 41. Demum Christus in sermonibus suis , quos coram Judaeis habuit , non semel testatus est , debitum sibi esse tri- plex officium, quo erga Deum obstricti sumus, fidei, spei et charitatis; fidei quidem ilHs verbis : Hoc est opus Bei^ ut cre- datis in eum^ quem misit ille. Qui credit in me^ hahef vitam ceternam Joan. VI , 29 et 47 ; spei : Si ergo Filius vos liheraverit^ vere liheri eritis , Joan. VIII , 36 , alioquin nulla inde eva- dendi ratio et spes suppetit; charitatis : Remittimtur ei peccata multa 5 quia dilexit multum , Luc. VII ,47. Et haec Christus dixit de se , quibus sibi proprie dictam divinitatem , Dei scilicet nomen , nativitatem , naturam, potestatem, professionem (1) ceteraque (i) Ad haec praecipua capita S. Hi- Trin. lib. vii, nnm. 9: Deum igitur larios revocavit argomenta omnia , Dominum nosirum Jesum Christum quibus veram et proprie dictam Jesu his modis novimus , nomine , nativt' Christi divinitatem adversus Arianos tate, natura , potestate , professione, aliosque illius aetatis haereticos vindica- Haec vero singillatim toto libro fuse vit. Sic enim disserit S. Doctor, De prosequitur. 140 TRACT. DE INGARNATIONE. omnia vindlcavit, quae nonnisi in eum , qui natura Deus sit, cadere possunt. 226. 2° Neque aliter se patefecit discipulis; etenim sibi sem- per constans , dicebat caeco nato , quem sanaverat : Tu credis in Filium Deil.., et dixit ei Jesus : Et vidisti eum ^ et qui loquitur tecum^ ipse est. At ille ait : Credo Domine; etproci-' dens adoravit eum^ Joan. IX, 35 et seqq. Item Marthae : Ego sum j inquit , resurrectio et vita ; qui credit in me.^ etiamsi mortuus fuerit.^ vivet^ et omnis .^ qui credit in me, non morie- tur in ceternum : credis hoc^ Respondit autem Martha cohae- renter ad Christi expostulationem : Utique Domine, ego credidi^ quia tu es Christus Filius Dei vivi , qui in hunc mundum venisti .^ Joan. XI, a 25 ad 27. Apostohs vero ante passio- nem suam ; Creditis in Deum.^ et in me credite .^ Joan. XI V^ 1. Nec qualemcumque fidem exigit , sed eam , quae per cha- ritatem operatur; postulat enim , ut eum super omnia diligamus, et ejus mandata custodiamus : Qui amat patrem aut matrem plus quam me^ non est me dignus ^ Matth. X, 37; et rursum: Qui habet mandata mea et servat ea, tlle est ^ qui diligit me^ Joan. XI V^ 21 ; Si quis diligit me^ sermonem meum servahit , ibid. 23. Discipulorum mentem ad divinitatis suae fidem eri- git; dat enim eis potestatem calcandi supra serpentes et scor- piones et super omnem virtutem inimici .^ Luc. X , 19 : promittit eis , os et sapientiam.^ cui non poterunt resistere omnes adversarii ejus .^ Luc. XXI, 15; Quodcumque ., ait iterum , petieritis Pa- trem in nomine meo .^ hoc faciam.^ Joan. XIV, 13; promittit se missurum spiritum veritatis : Et ego mittam eum ad vos , Joan. XV, 26 ; neque ut Moyses aut prophetae mandata annunciat , sed ea in cordibus nostris insculpit , et dat virtutem ea execu- tioni mandandi : Ego sum vitis vera.^ vos palmites; manete in me^ ibid. 5 et seqq ; suam pariter omnipotentiam et immen- sitatem luculenter commendat , dum , Matth. XVIII , 20 , eisdem poUicetur : Ubi enim sunt duo aut tres congregati in nomine meOj ibi sum in medio eorum; et XXVIII , 20 : Ecce ego vobis- cum sum omnibus diebus usque ad consuminationem seculi; et alibi : Si quis diligit me , sermonem meum servabit ; et PART. II. GAP. 1. DE DIVINA CHRISTI NATURA. 141 Pater meus diliget eum , et ad eum veniemus , et mansionem apud eum faciemus ^ Joan. XIV, 23. 227. 3*» Videndum superest , quonam sensu verba Christi in- tellexerint Judaei et Christi discipuh. Porro Judaei illa sensu obvio acceperunt, et Christus hunc ipsum sensum confirmavit. Primum autem evincunt Judseorum querelae , Joan. VI, 42 : Nonne hic est Jesus filius Joseph , cujus nos novimus patrem et matrem ? Quomodo ergo dicit hic : quia de coelo descendi"^ Non igitur ut Sociniani de dono coelesti Christi verba intellexerunt , quod evincit ipsorum furor , Joan. V. Cum enim pro certo haberent , Christum vocasse Deum Patrem proprium.,.. propterea magis qucerebant eum interficere ; ipsum accusarunt blasphemiae , vo- lebantque lapidare , quia tu, homo cum sisyfacis te ipsum Deum^ Joan. X, 33. Si igitur Christus non fuisset vere Deus ac proprius et naturalis Dei Filius , debuisset omni modo vel ipsam hujus rei suspicionem e Judaeorum animis evellere, sive ut eorum furo- rem compesceret , sive ut scandalum amoveret , prout ipsius veracitas et charitas exposcebant ; porro Jesus non solum ea verba non emollivit ac temperavit , quibus de sua divinitate opinionem ingesserat Judaeis , sed constanter eamdem sibi vindicavit ; et eo magis perstitit in ea asserenda , quo magis illi exardescebant. Nam, Joan. VIII , 26 : Qui me misit.^ inquit , verax est.^ et ego quce audivi ab eo, hcec loquor in mundo... v. 38 : Ego , quce vidi apud Patrem meum , loquor. Utitur quadruplici argumen- torum genere : 1*^ Joannis Baptistae testimonio , qui eum Fi- lium Dei et e coelo venisse testatus fuerat. Joan. III, 31; 2« ipsius etiam Patris testimonio , cujus haec vox audita est : Hic est Filius meus dilectusj Matth. III, 17; 3^ ipsa etiam mira- culorum voce ad frangendam Judaeorum improbitatem aptissima, Joan. X,25; 4° Scripturarum auctoritate. Quae quidem argu- menta collecta exhibet , Joan. V, 33 et seqq. dicens ; Vos misis- tis ad Joannem ., et testimonium perhibuit veritati ego autem habeo testimonium majus Joanne. Opera enim , quce de- dit mihi Pater, ut faciam ea, ipsa opera, quce ego facio^ tes- timonium perhibent de /we, quia Pater misit me,.. et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me.,. scrutamini 142 TRACT. DE INGARPIATIONE. Scripturas.,. et illce simt.^ quce testimonium perhibent de me. Hoc autem dixit , cum ipsum vellent Judaei interficere , eo quod proprium patrem diceret Deum , et traducerent blasphemiae reum , eo quod asqualem se faceret Deo. Christus demum hoc ipsum jurejurando et sanguine confirmavit; interrogatus enim : Tu es Filius Dei ? Respondit : Ego sum ^ Marc. XIV , 62 ; quod dictum ut blasphemiam Judaei acceperunt : Quid adhuc egemus testibus , inquiunt, vos audistis blasphemiam. Om?ies clama- runt : reus est mortts (l) ; ac coram Pilato hoc crimen ipsi intu- lerunt : Nos legem habemuSj et secundum legem debet mori.^ quia Filium Dei se fecit, Joan. XIX, 7 ; ea ratione, propter quam paulo ante voluerunt eum lapidare, eo quoddixerat: Filius Dei sum. Ergo patet , non solum Christum suam divinitatem proprie dictam praedicasse, sed Judaeos ita eum intellexisse , et Ghristum eam confirmasse omni argumentorum genere, Quod nisi admitta- tur, concludi deberet, totam controversiam, ob quam Christum Ju- daei voluerunt lapidare , interficere , et propter quam accusarunt blasphemiae, et reum ex lege deciararunt et morti addixerunt, in eo fuisse , quod se hominem praestantissimum diceret , et Judaei noluerint credere. Consequeretur praeterea , rem totam stetisse in verborum logomachia , quam cum Christus dirimere paucis voculis potuisset tolamque solvere , voluerit potius in falsa hac opinione obstinate eos reHnquere. Quis ejusmodi absurda in animum inducat suum? .«^v.j u»4>vu im^\\\^\ 228. Sed de divinitate proprie dicta verba Christi intellexe- runt insuper discipuU ejus; quod triplici ex capite eruitur : l^ ex 60 quod nunquam lenierint ahqua interpretatione , quae Chris- tus tam magnifice de sua divinitate protulit ; 2« ex eo quod ejus effata mirifice confirmaverint : 3° ex eorum proposito in scribenda magistri vita. Ad primum enim quod attinet , nonnuUa obscure dicta, summa semper dihgentia explanant, ex. gr. cum dixit : Sol- vite templum hoc., Unde ememus panes? Lazarus amicus noster dormit., aliaque ejusmodi; jam vero, admissa contorta Unitario- rum explicatione , longe obscurius Christus locutus fuisset, cum de (1) Ib. 63 et seq. MaUh. xxvi , 65 et 66 ; Lac. xxii , 70 et 71 . PART. II. GAP. I. DE DIVINA GHRISTI NATURA. 143 praestantia sua sermonem instituit , quam in adductis locis , quae ab Evangelistis explanata sunt : attamen nunquam exponunt , quin potius arguunt interdum Judaeos , quod non intellexerint verba Christi, cum de sua loqueretur divinitate. Nam, cum, Joan. VIII, 27, interrogassent Judaei Ghristum : Tu quis es ? ac res- pondisset Christus : Principium y qui et loquor vobis , addit : Non cognoverunt , quia patrem ejus dicebat Deum. Ex Joanne igitur non errabant Judaei, dum Christi efFata accipiebant de eo, quod sibi tribueret Deum Pati em suum naturalem ; verum idem adnotat , eos potius errasse , cum Christum non intellexerunt dicentem , patrem suum esse Deum. 229. Hinc est quod Evangelistae singuli exordiantur Evange- lium ab aliquo prseclaro Jesu Christi divinitatis testimonio. Matthaeus enim , referens Christi conceptionem , ei applicat verba Isaiae , VII, I4 * Ecce virgo concipiet.., et vocabitur nomen ejus Emmanuel , quod est interpretatum nobiscum Deus , Matth. 1 , 23 ; Marcus vero incipit : Initium Evangelii J, C. Filii Dei; sicut scriptum est in Isaia propheta : ecce ego mitto angelum meum , etc. Marc. 1 , 1 ; sic Lucas inducit Angelum dicentem Zachariae : Multos filiorum Israel convertet ad Do- minum Deum ipsorum.^ et ipse prcecedet ante illum (Domi- num Deum) in spiritu et virtute Elice , Luc. I , 16 et 17. Sed prae ceteris S. Joannes , de quo supra dictum est. 230. 4® Sed non minus splendide certatim Scriptores reli- qui sacri divinitatem Christi praedicant ; ex quibus nova lux ac- cedit iis, quae in Evangeliis habentur. Paulus enim in Epist. ad Hebr. III, 5 et 6, eum vocat Dominum domus suae, ut illum distin- guat a Moyse, qui fidelis famulus tantum in eadem domo fuit; cap. I , Filius Dei ab eo dicitur , splendor gloriae et figura subs- tantise Patris; eum exhibet Deum creatorem omnium, tum ibi tum cap. III, 4: Qui autem creavit omnia.^ Deus est'^ aeterni- tatem, immutabiHtatem , omnipotentiam ei tribuit : Jesus Chris- tus heri et hodie y ipse et in secula , Hebr. XIII , 8. Tu in principic^Domineyterram fundasti^ et opera manuum tua- rtim sunt coeli, Ipsi peribunt ^ tu autem permanebis , etc. ibid. I, 10 ; Rom. VIII , 32, eum vocat Filium Dei proprium-^ 144 TRAGT. DE INGARWATIONE. Ccloss. I^ 16 : Omnia , inquit , per ipsum , et in ipso creata sunt ; et ipse est ante omnes^ et omnia in ipso constant; I Tim. III , 16 vocatur Deus manifestatus in carne'^ et Rom IX. 5 : Deus benedictusin secula; ad Tit. II, 13, eum dicit magnum Beum ; ad Philipp. II , 6 : Qui cum in forma Dei esset^ non ra- pinam arbitratus est^ esse se cequalem Deo. Sic etiam Apostolus Petrus diserte declarat , Christum esse cum Patre summum illum Deum, qui Jehovah in Scripturis vocatur ; ad illum enim refert illud Ps. XXXIII : Gustate et videte , quoniam suavis est Do- minus ( heb. XX\T\^ ) , inquiens : Si tamen gustastis, quoniam dulcis est Dominus, ad quem accedentes lapideni vivum^ etc. I Pet. II, 3; sic^ quod legitur Is. VIII, 13 : Dominum eocer- cituum ipsum sanctificate^ ad Christum refert, scribens , ibid. III , 15 : Dominum autem Christum sanctificate in cordi- bus vestris (1). S. Judas egregiis coloribus pingit haereticos, Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam , et solum Do- minatorem et D. N, J. C. negantes (2); et v. 5 inducit Chris- tum Jesum praeexistentem et supremam exercentem potestatem. Quoniam Jesus populum de terra j^gypti salvans , secundo eos .) qui non crediderunt^perdidit. Angelos vero^ qui nonserva- verunt suum principatum.^ sed dereliquerunt suuni domicilium^ injudicium magni diei vinculis ceternis sub caligine reservavit. S. Joannes passim id ipsum inculcat, vocans J. C. vitam ceter- nam , quce erat apud Patrem et apparuit nobis , verbum vitce , verum Deum , I Epist. 1, 2 ; V. 20 ; in Apocalypsi eum dicit Alpha et Omega y principium et finem .^ Dominum dominantium, ver- bum Dei, 1,8, XIX, 16, 13. Apostolus item Incarnationem vocat magnum mysterium , mysterium absconditum a seculis in Deo^ etc. Coloss. 1, 26. 231. Quibus praemissis , istud jam exurgit ineluctabile argu- (1) Kuptov ^( Toy Qtif uyiecTetri iv f^irari^UTts iU UTiXyuctv , tcui ro» rtus KUf^ietig u/u,Sv. Ubi animadverten- /u,ovov S^tTTroryjv Qtov Kctt Kvpiov ^fAuv dnm , conceptis verbis Chrislum vocari 'itjo-ovv Xpii omnium istoram haereses doreto aliisqae Veteribas Petavias , describit. lib. i, cap.6, Apollinaristaram errores (2) De qaibas Cotta ad Gerhardam , prosequitur. Attamen Nat. Alex, Hist. Loc. tkeol. tom. iii , pag. 4^6 , diss. i, Eccl. saec. iv , cap. 3 , art. i4 ? si demas p. i3 et seqq. iv , 17 et seqq. praecipuum errorem , quo Verbum in (3) Tract» xlvii , in Joan. num. 8. Christo vices animae supplevisse effatie- DeapoIlinaristarumhaeresiagitS. Epiph. bat Apollinaris , reliquos errores non Ha^r. Lxxvii , edit. Petav. ubi referl , tam ipsius Apollinaris quam ejus dis- § 23 , ipsos dedisse quidem Christo cipulorom fuisse , contendit. "^"X^'* 9 nempe animam, non aatem (S) Ita Wegscheider, § i23.Sicpari- vtvv, id est, mentem. ter DeWette, De Relig, et Theolo^, 158 TRAGT. DE INCARNATIONE. 257. Cum vero permolestum sit singillatim recensitas haereses ac magna ex parte prorsus obsoletas refellere , duo nobis proesti- tuimus generatim vindicanda. Alterum est integritas humanae naturae in Christo , ex quo tanquam generali principio velut to- tidem corollaria deducemus veritates singulas adversus singula- res errores illius integritatem quoquomodo labefactantes; alterum vero est supernaturahs Christi conceptio , ex qua intemerata B. Mariae Yirginitas salva consistit. Sit igitur r PROPOSITIO I. Yerbum Divinum naturam kumanam nobis consubstantialem assumpsit integram atque perfectam. 258. De fide est haec propositio,ut constat ex Concilio Chal- cedonc definiente : Christum perfectum in humanitate ^ Deum verum et hominem verum y eumdem ex anima rationali et cor- pore , consubstantialem 7iobis secundum humanitatem , per omnia similem nobis absque peccato (1); tum etiam ex Sym- bolo Athanas . in quo Christus dicitur perfectus Deus , perfec- homo y ex anima rationali et humana carne subsistens. Quem quidem fidei articulum ita evincimus. 259. Divinae Litterae non modo saepissime Christum hominem et filium hominis appellant , verum etiam ea perpetuo ac con- stantissime eidem tribuunt , quae veritatem humanae naturae pro- pag. i86 , qni qaod dicitur de Christo Maria matre Virgine conceptam atqae concepto de Spirita S. et nato exVirgine natam virtate Spiritas S., qaam qaod Maria , exponit velat formalam sjm- hsec , nempe Maria , se ad notitiam bolicam , qua significetar , religionem praebaerit javeni , qai se mentitas sit ex Deo esse , atqne ut syrabolam cha- esse Angelum , promissione accepta , racteris divini Cliristi Jesu ; cum ratio futurum ut pariat Messiam. Sic ceteri refogiat ab admittendo omnium homi- passim rationalistae protestantes in Ger- num perfectissimo , nempe Jesu, rea- mania. Cfr. Alber , op. cit. tom. i liter producto ope supernatnralis con- prol. § i4» ceptionis diversae a communi ceterorum (1) Actione v, in Collect, conc, hominum. Georgio Paulus , Comment, Hard. tom. ii, coll. 4^5. in IV Evang» non aliud est, Christum ex PART. II. GA.r. II. DE NATURA. GHRISTI HUMANA. 159 cul dubio (lemonstrant. Etenim de illius loquuntur conceptione, nativitate, genealogia, deque ejus universa mortalis vitae ratione, morte , sepultura atque resurrectione. Quse omnia profecto veri hominis sunt. Neque alia est Sanctorum Patrum sententia ;^ qui non solum veritatem catholicam confirmant adversus quosli- bet ejusdem impugnatores , sed prseterea argumenta congerunt ad eam constabiliendam. Quam loquidem ex eo probaat , quod si al- terutra pars humanitatis in Christo deesset, non esset verus homo; 2» ex fine Incarnationis Deique consilio , qui voluit , ut homo per hominem redimeretur ; 3<* ex co , quod mediator esse Christus debuit , adeoque verus homo verusque Deus , et utrique con- substantiahs ; 4° denique ex eo, quod totum et integrum homi- nem hberari oportuit ^ unde etassumi. Horum testimonia copiose profert et evolvit Petavius (1). Huc accedunt symbola , fidei pro- fessiones et Concihorum definitiones , quas vel exhibuimus , vel commemorabimus , cum adversus Nestorianos atque Eutychianos unam Christi personam in duphci natura ostendemus. In eo igitur Sacrae Litterae cum divina traditione consentiunt^ quod Verbum Divinum humanam naturam assumpsisse nobis consub- stantialem , integram atque perfectam manifesto declarant. Ex his vero ita generatim constitutis sequitur COROLLARIUM I. Christi caro est vera , solida et expressa , non autem ficta neque umhratilis neque apparens aut phantastica. 260. Nisi enim ejusmodi carnem Verbum assumsisset, Christus nullo modo vel esse vel dici posset consubstantiaUs nobis. Sane carnis suae veritatem luculentissima plane ratione comprobavit ipse Christus , cum discipulis suis dicebat , Luc. XXIV, 39 : Videte manus meas et pedes , quia ego ipse sum ; palpate et m- dete ^ quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere. Jam vero , ut recte argumentabatur S. Augustinus : Si (1) De Incarn. lib. v , cap. 1 1 , § 7 et seqq. 160 TRACT. DE INGARlfATIONE. phantasma fuitcorpus Christi , fefellit Chrtstus ; et y sifefellit, veritas non est. Est autem veritas Christus, Non igitur phan- tasma fuit corpus ejus (1). Eidena jam proeiverant in hoc argu- mento Irenaeus , Contrahasreses, lib. III, cap. XVIII etXX, Tertul- lianus , De carne Christiy cap. V , Epiphanius , Hceres. LXXVII y n. 25 et alibi , aliique Patres. DIFFICULTATES. jl 261. Obj. Scripturae exciudunt veritatem carnis Christi; ete"^ nim 1® affirmant , non habuisse Christum nisi hominis et carnis similitudinem ; ait enim Apostolus Phil. II , 7 : Semetipsum easinanivity formam servi accipiens, in similitudinem hominum factusy ethahitu inventus nt homo; et , Rom. YIII, 3 : Misit Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati. Quod 2° cdngruit cum iis , quae idem Apostolus scribit , I Cor. XV, 50 : Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt , ideoque ne- que Christi caro. 3° Quare sibi semper constans, II Cor. V, 16, scribit : Itaque nosexhoc neminem novimus secundum carnem\ et si cognovimus secundum carnem Christum , sed nunc jam non novimus ; resipiscens scilicet ab absurdo illo errore , in quem rudis adhuc in apostolatu inciderat^ veram credendo Christi car- nem. 4° Sane Verbum , licet in V. T. vere apparuerit carne in- dutum , veram tamen carnem minime prae se ferebat , sicut nec Angeli, etsi omnia officia praestiterint hominis propria. 5° De- mutn ratio ipsa clamat , minime decere ^ carnem immundam , corruptibilem , mortalem , plurimisque imperfectionibus sca- tentem divina; naturae consociari. Ergo. 262. Resp. Neg. antec. Ad l^ prob. Dist. Referunt , Christum non habuisse nisi hominis et carnis similitudinem speciei.^ conc.; naturce , neg. Apostolus igitur in priori textu nil aliud signifi- cat , nisi Christum speciem proe se tulisse ceterorum hominum , neque in aliqua re quoad naturam a ceteris diffi^rre , prout con- textus postulat, alioquin nec Deus fuisset. In altero textu simili- tudo refertur cum carne peccati.^ non autem cum carne abso- (1) Lib, ixxxm Qucestion. quast. xiv. PART. II. GAP. ir. DE NATURA GHRlSTI HUMANA. 161 lute ; adeo ut juxta Apostolum Christus habuerit quidem carnem corruptibilem et passibilera , cujusmodi nostra est , immaculatam tamen et a quavis peccati labe immunem. 263. Ad l^jDist. Prout caro et sanguis spiritui seu sanctitati opponuntur , conc^ prout in se seu natura sua sunt, ?ie(/, Quod contextus pariter ostendit. 264. Ad 3"% Dtst. Id est , affectu carnali ratione ejusdem com- munis originis ex Abraham, conc^ secus , neg. Alioquin non so- lum Christus, sed omnes homines vera carne destituti essent (1). 265. Ad 4™, Duf. Vere apparuit per apparationem symbolicam , conc. ; per apparitionem realem quoad externam speciem , neg, Nondum enim Verbum carnem nostram induerat. Atque hoc in hypothesi quod Verbum reipsa semper apparuerit. 266. Eadem ratione intelligenda sunt quae de apparitionibus Angelorum sub humana specie in Scripturis referuntur; quod Scripturae ipsae identidem monent, ut Tob. XII , 18. De Christo vero non solum nullibi hoc declaratur , sed contrarium prorsus ubique Scripturae testantur. 267. Ad 5™, Neg. Nihil enim Deo immundum est in crea- turis suis atque indecens, pro effusa sua in homines chari- tate (2). COROLLARIUM II. Christi corpus non e ccelo delapsum est , neque ex ccelesti sub^ stantia consistens ^ sed est humanum atque ex Virgine matre susceptum. 268. Etenim veteribus patriarchis promissus est Messias , nempe Jesus , nasciturus ex eorum semine , Abrahara scilicet , Isaac et Jacob , postea vero David , ut suo loco ostendiraus. Di- vinas porro has promissiones omnino fuisse completas , evange- lica testatur historia. Lucae siquidem 1,31, dixit Angelus Mariae : Ecce concipies in utero et paries filium ; Matthaeus vero ^1,1 (1) G(r. Estias in hunc loe. (i) Gfr. Tertall. et S. Epipli. locis 5 V .«i citatis. T, IV. 11 162 TRAGT. DE IKGARNATIONE. et seqq. cum texuisset Christi genealogiam ab Abraliam usque ad Joseph et Mariam, addidit v. 25 : Peperit (Maria) Filium suum primogenitum. Quare Apostolus, Rom. I, 3. de Christo loquens, ait : Qui factus est ei ex semine David secundum carnem ; at- que ahbi, Gal. IV, 4 : Misit Deus Filium suumfactum ex mu- liere (1). Neque enim ex muliere factus dici potuisset , nisi corpus ex ea suscepisset , prout Patres omnes adversus Valentinianos disputabant. 269. Atque hinc refelluntur pariter Anabaptistae illi ceterique Protestantes superius recensiti , affirmantes , vel Christi corpus cceleste quid prae se tuHsse , vel coeleste saltem quidpiam eidem adjectum. Certe neque Divinae Litterae , neque Patres coeleste hujusmodi corpus commemorant , imo vero rejiciunt ; neque ad Incarnationis sive mysterium sive oeconomiam coelesti eo corpore opus erat , ut liberiores ejusmodi homines evulgarunt , nova sem- per paradoxa ex sectae suae principio sibi cudentes. DIFFICULTATES. 270. Obj. Quanam carne aut corpore Christus praeditus esset, ipsemet non semel declarat; ac 1° dum, Joan. III, 6, affirmat : Quod natum est ex carne , caro est \ quod natum est ex spirituy spiritus est ; repugnat autem dicere, Christum carnem fuisse ; 2^ dum prae- terea clarius subdit^ ib. 13 : Nemo ascendit in coelumy nisi qui descendit de coelo , Filius hominis ^ qui est in coelo. Jam vero ipse non descendit de coelo in natura divina , quae ubique est ; ergo in natura assumpta , quae pariter in coelum conscendit ; de coelo igi- tur ipsamdetuht. Hinc, Joan. VI, 41, loquens de corpore seu carne sua sub panis metaphora , ait : Ego sum panis vivus , qui de coelo descendi, 3° Accurate propterea Angelus apud Matth. I, 20 , loquens de B. V. non dixit : Quod ex ea natum est , sed : Quod in ea natum est^ de Spiritu S. est:, quia Verbum non ex B. Virginis carne sibi carnem adscivit , sed secum e coelo de- tulit. 4° Nusquam propterea Christus B. Virginem matrem compel- (1) Cfr. apud Pelav, De Incarn, lib, v, cap. ii. PART. II. CAr. II. DE NATURA CHRISTI HUMANA. 163 lat, sed eam constanter muUerem vocat. 5» Imo se prorsus nullam terrenam matrem agnoscere velle professus est , Matth. XII , A7 ; ubi , cum quidam ei dixisset : Ecce mater tua et fratres tui^ res- pondit illico Christus : Quoe est mater mea, et qui sunt fratres mei9 6"^ Ex his mutuatus est Apostolus doctrinam suam, dum I Cor. XV, 47 , diserte scribit de Christo , quem cum Adam con- fert : Primus homo de terra terrenus ; secundus homo de coelo ccelestis. Ergo. 271. Resp. ad 1"", Dist. Id est, generatione carnali quatenus opponitur regenerationi spirituali , qujB confertur per baptisma , de quo hic loquitur Christus , conc.^ hic agitur de carne qua- tenus opposita est spiritui seu substantiae spirituali , neg, (1). 272. Ad 2«», Dist. Ratione personae divinae et quidem effectu^ conc.\ rationenaturae assumptae ac motu locali, neg, Eodem sensu accipienda sunt quae sub panis metaphora de se protulit Chris- tus (2). 273. Ad 3*», Dist, In ea et ex ea , ut aperte dicitur Luc. I, 35 : Quod nasceturex te Sanctum y et Galat. IV, k : Factum ex muliere , conc.j in ea sensu adversariorum , neg. 274. Ad4°^,Z)/.9^. loPrudentioeconomia cuisuppleveruntEvan- gelistae sexcentis in locis, Matrem Jesu B. Virginem appellantes, conc.\ ad insinuandum vere Mariam matrem suam non esse, neg. 2^ Vocat mulierem sensu exclusivo matris.^ '^f^g', sensu inclusivo, conc,\ Sane, ceteris omissis, Joan. XIX, 26, legitur: Cum vidisset Jesus matrem.^, dicit matri suce : mulier ecce filius tuus (3). 275. Ad 5"», Dist. Praeferendo spiritualem cognationem cogna- tioni carnali , co/ic; excludendo carnalem, neg, Patet excon- textu. 276. Ad 6"^, Dist. Coelestis ratione personae divinae , vel admi- rabilis ipsius conceptionis , vel coelestis plane vitae , quam Christus duxit ^ co/zc; ratione materiae seu substantiae , qua coagmen- tatum fuit ipsius corpus , neg. Apostolus porro ibid. opponit hominem coelestem terreno seu terrena cupienti atque sapienti ; (1) Cfr. Maldonat. inhanc locam. (8) 'itia-aus i^m r^v fCijTip»,,, xiytt (2) Ibid. TiJ* ft.firf\ uCreu' Tuyettf t^ou c vies Tev, 11. 164 TRAGT. DE INGARNATIONE. fideles propterea hortatur , ut , quoniam portaverunt imaginein terreni , coelestis jam exinde imaginem portare studeant , spiri- lualia nempe et coelestia cogitantes et consectantes (1). COROLLARIUM IIL Ammam eafnque rationis participem Verbum divinum assumpsii. 277. Profecto , si anima ad humanae naturae essentiam spectat, eam Verbum divinum assumpsisse necesse est. Etenim non est homo perfectus ^ ut arguebat S. Augustinus , si vel anima carni , velanimcB ipsi mens humanadefuerit{^). Proptereajuxta veteres Patres l^ Verbum corpus mediante anima assumpsit ; 2® id omne assumpsit , quod reparavit ac sanavit ; sanavit autem animam praecipue. Accedit , certissimum inSacris Litteris , Patribus acfidei Symbolis catholicum dogma esse , Christum post mortem ad in- feros descendisse ; jam vero nec corpore descendit , quod ia se- pulchro depositum est ; neque divinitate , quae utpote immensa ubique est; neque figurate de Christo id dictum esse admitti potest , cum ex communi Patrum et Ecclesiae sententia de vero et proprie dicto descensu ad inferos symbolum apostoHcum loqua- tur; restat igitur , ut anima Christum ad inferos descendisse cre' damus post mortem suam ; quae quidem mors sine anima nec est nec intelligi potest (3). 278. Verum non minus evidens argumentum Sacrse Litterae suppeditant , ad animam et quidem rationalem in Christo ads- truendam , in attributis seu proprietatibus et affectionibus , quas eidem adscribunt, Etenim Christi humanam voluntatem et ope- rationem commemorant, ut inferius ostendemus , animae tristi- (1) Cfr. Bernardas a Piconio in hanc scilicet, expnngant; et contra sensum locnm. totias antiqaitatis et Ecclesiae nniver§£e (2) Ep. CLxxxvii. ad Dard, num, 4 » de corporis Christi sepallara arlicalum edit. Maar, iilam inteliignnt; elsi haic violentae ex- (3) Protestantes passim , qaos secati posilioni obstet qaod legitar i Petr. iii, snnt Jansenista? , articalam de Christi 19 et 20. Cfr. Petav. lib. xiii , capp. descensn ad inferos, qaoad animam i5 et seqq. - ^y PART. II. GAP. 11. DE NATURA CHRISTI IIUMANA. 165 tiam , pavorein metum , atque doloris sensum , quae sane omnia evidenter ostendunt Dei Vei bum , praeter humanum corpus , hu- manam sibi animam eamque rationis participem copulasse. DIFFICULTATES. 279. Obj. Tum Scriptura tum recta ratio animam, eamque rationis participem, Christura minime habuisse suadent. 1° Aperte enim Joan. I^ 14, dicitur ; Et Verbum caro factum est. Solam igitur carnem Verbum assumpsit ; 2° idque merito ; divinitas enim tum animse tum mentis vices gerere poterat ; 3° eo vel maxime , quod duo perfecta , ut aiebat Apollinaris , nou capie- bat Christus , id est , duas naturas perfectas in una persona , 4° ahoquin quaternitas in Deo pro Trinitate constituerelur. His accedit necessario in mente humana carnales esse cogitationes carnisque prudentiam , quam reprobat Apostolus , Rom. VIII , 6. Ergo. 280. Resp. Neg. antec. Ad 1°^ prob. Dist, Id est , homo , cowc; caro sine anima , neg. Sic enim Patres unanimiter , juxta perpetuum Ecclesise sensum , citata verba exposuerunt , qui plures praeterea ejusmodi locutionis rationes afFerunt (1). Sane voces carnis et animce passim in Scripturis occurrunt ad to- tum hominem significandum , ex. gr. Gen. VI ^ 12 : Omnis caro corruperat viam suam. 281. Ad 2™, Dist. Ad vivendum et intelligendum , trans. ; ad perfectum seu verum hominem constituendum , neg, 282. Ad 3"», Dist, Perfecta sub ratione personse, conc.y na- turarum, 7ze^. ut inferius ostendemus. 283. Ad. 4°^^ Neg, Neque enim humana natura pecuharem quamdam constituit personam ; sed eam Verbum adscivit in uni- tate personae divinae , ut idoneo loco exponemus et vindicabimus. Sicnegamus, necessario inesse in humana mente carnales cogi- tationes , ut patet ex statu Adae innocentis ; in Christo vero mens regebatur a Verbi persona (2). Idem dicatur de pru- (1) Cfr. Petav. lib. iv , cap. i. (2) Vid. Petav. lib. v , cap. i3 , § 6. 166 TRAGT. DB INGARWATIOrfE. dentia carnali , ne diutius in ejusmodi nugis refellendis immo remur. COROLLARIUM IV. Christus humanis affectibus , doloribus et corruptioni obnoxius fuit ex naturce suce conditione. 284. Prior pars ad fidem spectat; altera vero, qua nempe dicitur eo! tiaturcB sucb conditione , est tantum fidei proxima , ut ex dicendis patebit. Ad priorem itaque partem quod attinet , de ejus veritate omnia fidei nostrae symbola nos dubitare non si- nunt , quae nobis exbibent Christum passum ac mortuum , ideo- que ante suam resurrectionem passibilem ac corruptibilem. Sane hujus rei non obscura argumenta Sacrae Litterae suppeditant, quae Christum testantur identidem esurientem , sitientem , flentem , ex itinere fatigatum , etprae doloris acerbitateclamantem. Quare, Is. LIII, idem Christus appellatur vir dolorum et sciens infir- mitatem^ vulneratus y attritus, atque haec quoad corpus. Quoad animam vero idipsum Christus expressit , cum Luc. XXII , 42 , ait : Pater^ si vis, transfer a me calicem istum,, ubi idem Evan- gelista subdit : Apparuit illi Angelus de coelo confortans eum , ct facfus in agonia prolixius orabat; quae locum non haberent , nisi doloris magnitudinem atque acerbitatem persensisset. Quod etiam ostenditur ex Matth. XXVI , 38 , cum Christus , discipulos suos alloquens, dixit : Tristis est a?iima mea usque ad mortem; hinc reipsa coepit pavere et tcedere , ut legitur Marc. XIV , 33. 285. De hoc fidei articulo nemo unquam CathoUcorum dubi- tavit ; sed utrum ejusmodi affectiones Christus ex naturae conditione , seu insita naturae humanae infirmitate passus fuerit , an vero non naturafiter, sed extraordinaria quadam lege, ac velut per miraculum eas sit expertus , magna oHm extitit con- tentio inter Philippum abbatem Bonae Spei et Joannem quem- dam monachum ac praepositum, aetate S. Bernardi. Partem ne- gantem suscepit Philippus, qui acrius contendit, Christi carnem , quia sine peccato concepta fuerat, nuUis poenis obstrictam et obhgatam fuisse , adeoque nihil naturaliter pati potuisse. Contra PART. II. CAP. II. DE NATURA CHRISTI HUMANA. 167 vero Joannes praepositus Christum asserebat necessitate na- turali , sed sponte tamen adscita et voluntaria omnia pertulisse. Hsec posterior sententia communis evasit , cui adstipulantur satis aperte Scripturae atque Ecclesiae Patres. Apostolus enim, Hebr. II, 17, affirmat, Cbristum debuisse per omnia fratribus similari ^ ut misericors fieret , et fidelis Po7itifex ad Deum y ut repropi^ tiaret delicta populi, In eo enitn , in quo passus est ipse et ten- tatusj potens est et eis , qui tentantur ^ auxiliarix^ tum cap. IV, 15 : No7i enim^ inquit , habemus Pontificem^ qui non possit compati infirmitatibus nostris , tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato. Quae inepte ad solatium nostrum dicta viderentur , si qu8B Christus passus est , non humano more modoque suscepisset ; quod magis confirmatur ex argumento , quod idem Apostolus instituit , ibid , V, 2 et seqq. Patres vero in eo pariter omnes consentiunt (1) ; etsi fateantur , quod et a nobis constitutum est , haec omnia in Christi humanitate ad nutuin divinitatis tanquam moderatricis , administrata esse ac prop- terea non invite , sed libere nostri causa Christum passiones per- tulisse (2). (1) Gfr. apnd PetaT,lib. x , cap. 4, ^^^^ delictum, in quo tametsi ah eo § 5 et seqq. mors aherat , neo adhuo ullo se de- (2) Goronidis gratia hic juvat acca- licto polluerat , poterat tamen in eo ratam aniraadversionem afFerre , quam voluntas esse peccandi, Secundus sla- Boetins circa finem libri, De duahus tus est, in quem tnutari potuisset , si naturis et unapersona Christi , insti- firmiter in Dei prceceptis manere vo- tuit, quajque non modice confert tum luisset, Tunc enim id addendum fo- adEutychianorumcommentadiiuenda, ret , ut non modo non peccaret , aut tum ad hanc quaestionem , quam excu- peccare vellet , sed ne posset quidem timus, explanandam. Etenim, si dicatur aut peccare aut velle delinquere. Ter~ Ghristas carnem habuisse, qualemAdam tius status est post delictum , in quo habuit post peccatum , inferebant Euty- mors illum necessario suhsecuta est , chiani, peccato eam obnoxiam fuisse ; et peccatu?n ipsum voluntasque pec- sin autem ejusmodi carnem suscepit , cati, Horum statunm eitremi duo sunt qnalis ante lapsum illius extitit , con- secundus ettertius; etenim in secnndo, cludebant , eara neque pali neque raori qui tantum fuit possibilis , adfuisset potuisse. Boelius igitur tres status distin- impeccantia , in tertio peccatum et gait in Adam , dnos extremos et alterum peccandi voluntas. Primus autem esl inter illos medium. Primns etatus est medius inter hos extremos , in qao 168 .i«A«gTr TRAGT. DB INGARNATIOHE. DIFFICULTATES. 286. Obj. prima. Patres passim docent Christum^ nullo un- quam dolore aut tristitia afFectum fuisse ; 1° tum quia passiones affectionesque ejusmodi Deo indignas censebant , tum quia im- perfectionem redolere atque arguere arbitrabantur. 2^ Insignis inter cetera est locus Hilarii Pictaviensis , De Trinit. lib. X , n. 23 , ubi aperte negat, quidpiam poense aut doloris Ghristi cor- pus pertulisse , scribens : In quo ( Christo ) quamvis aut ictus inciderety aiit vulnus descenderet^ aut nodi concurrerent , aut suspensio elevaret , afferrent quidem hcec impetum passionis , 7ion tamen dolqrem passionis inferrent ; ut telum aliquod aut aquam jperforans ^ aut ignem compungens ^ aut aera vulne- rans,.. passus quidem est Dominus Jesus Christus ^ dum cce- ditur , dum suspenditur , dum ci^ucifiyitur ^ dum moritur ; sed in corpus Domini irruens passio , nec non fuit passio , nec tamen naturampassionis exeruit ; dum et poenali ministerio illa descevit^ et virtus corporis sine sensu posnce vimpcence in sedesce- vientis excepit. Qui prasterea addit , Christum nullum metumaut mortis dolorem sensisse ; in quo conveniunt etiam ahqui Patres , zdi£mt possibilitaspeccandietmonendi. manducaret ac biberet , ut accepta Ex iis igitar stalibus singulis proprium digereret , ut laberetur in somnum, quiddam Christum assumpsisse Boetius et alia , quce ei non defecerunt ( alias observat. Nam quod mortale corpus defuerunt ) , humana quidem , sed assumpsit , ut tnortem a genere hu- concessa , et quce nullam pcenam mor- mano fugaret , in eo slatu ponendum tis inferrent ; quce omnia habuisse est , qui post AdcB prcevaricationem Christum , dubium non est, Nam et posnaliter inflictus est ( ac terlius est manducavit , et bibit ^ et humani cor- ex recensitis). Quod vero non fuit in poris officio functus est, Neque enim eo voluntas ulla peccati, ex eo sump- tanta indigentia in Adam fuisse cre- tum est statu , qui esse potuisset , nisi denda est , ut , nisi manducasset , vi- voluntatem insidiantis fraudibus ap- vere non potuisset» Sed , si ex omni plicasset ( qui secandus est slatus ). quideni ligno escam sumeret , semper Restat igilur medius status , qui pri- vivere potuisset , hisque ( forte sicque ) mus est positus , ille scilicet, qui eo non mori, Idcirco paradisi fructibus tempore fuit , cum nec mors aderat , indigentiam explebat, Quam indigen- etadessepoterat delinquendi voluntas. iiam fuisse in Christo , nullus igno- In hoc igitur Adam ialis fuit , ut rat , sed potestate , non necessitate. PART. II. GAP. II. DE NATURA GHIIISTI HUMAHA. 169 qui negant Christum de impendente morte contristatum fuisse , aut perturbatum. Ergo. 287. Resp. Ad 1°^ , Dist. In natura divina , co7ig, ; in humana , subd. passiones , quae ex humanae naturae vitio , vel ex prava hominis voluntate procedunt , co7ic, 5 quae sunt innoxise conge- nitoeque ipsi natura? , iieg. Illas porro a Christo Patres excludunt , non istas, quae Deo indignae censeri amplius non debent, ex quo humanam naturam induere Deus dlgnatus est, nullamque ar- guunt imperfectionem (1). ,,, 288. Ad 2«^ , Dist, Et S. Hilarius , prout patet ex ipsius scopo, loquitur de divina Christi natura , conc. 5 de humana , subd. quasi vere ab ea omnem dolorem et infirmitatem abigat , neg. ; ut ostendat Christi passiones et infirmitates voluntarias esse ejus- que imperio dominioque subjectas ac temperalas , cotic. Etenim ipse, De Trin. lib. I, n. 32, declarat, se librum decimum insti- tuisse adversus haereticos, qui ^ divince professionis naturceque im77ie?7iores j impietatis suoe argumentum dispensationis gesta dictaque tenuerunt .^ seu , ut planius loquitur, lib. XI, n. 5, qui , quos ab eo (Christo) secundum homiiiem dicta sunt.^ dicta esse secimdum naturce divince infirmitatem mentiuntur. Hos igitur refeUit , ostendens passiones non ad divinam , sed ad hu- manam Christi naturam esse referendas. Ostendit praeterea S. Hi- larius^ Christi infirmitates a nostris quadruphci ratione differre^ Nostrae enim sunt coactoe , promeritae ^ in nos dominantur , nec quidquam in nobis est , quod non eis subjaceat ; contra vero ex S. Hilario infirmitates in Christo fuerunt voluntariae, propter nos susceptae , ad nutum voluntatis iUius temperatae , nec na- turam divinam, sed solum humanam attingentes (2). (1) Hamanaramenimpassionamdaae grseci atqae latini ananimiter tradant. sant species : qasedam natarales sunt, Cfr. Petav. Ijb. viii et ix. et vitii experles ; ut sant fames , silis (2) Cfr. P. Coustant , in praefatione lassilndo ac ceteraj ejusmodi. Alise ad novam a se curatam ejusdem S. Pa- macula quadam turpitudinis infectae , tris edilionera anno iGgS , ad n. i6o, ut est concupiscenlire morbus , et quae sea tota § 3 , nbi nihil desiderandura proprie /jassiowMm vocabulo censenlar. reliquit circa germanam S. Hilarii His caruit Chrislus ; ast priores, quam- mentem. diu vixit , habuit , ut Patres omnes 170 TRACT. DE INCARNATIOHE. ^ ' 289. Eodem sensu tum ipse tum reliqui Patres negant, aut uUum metum aut mortis dolorem Christum sensisse aut de morte contristatum ; de metu enim , dolore aut perturbatione loquun- tur , quae in Christum dominarentur , aut invitum nolentemque possent commovere (1). 290. Obj. secunda. Saltem intelligi nequit, quomodo ejusmodi afFectiones tristitiae et taedii quoad animam , doloris quoad corpus, naturales potuerint in Christo esse , cujus anima visione beatifica ob unionem hypostaticam fruebatur , ex qua profluebat gaudium , quo vel ipsius corpus perfundebatur. Tristitia enim aut dolor cum gaudio beatifico simul naturali ratione componi nequeunt , ut ex comprehensoribus patet , qui miseri esse non possunt. Si igitur Christus tum in anima tum in corpore passus est , non conditione naturae sed praeter naturam , seu per miraculum talia ipsum fuisse perpessum dicendum est. Ergo. 291. Resp. Cum Verbum humanam naturam una cum insita naturali infirmitate in eum finem assumpserit , ut pateretur ac moreretur , ita attemperavit gaudium , quod ex visione beatifica profluebat, ut non impedierit affectiones proprias humanae na- turae. Utrumque enim certum est , tum Christi animam visione beatifica ab ejus creatione donatam esse , tum humanis affectioni- bus metus , tristitiae ac taedii obnoxiam fuisse , ut et Christi cor- pus doloribus affectum ex naturali infirmitate et conditione ; reliquum proinde est , ut haec componantur per divinam dispen- sationemjuxta exposita (2). Nec omittendum, gaudium et tristi- tiam, cum ex diverso objecto et motivo oriuntur , prout in Christo oriebantur , optime inter se consistere posse in uno eodemque individuo (3). Neque propterea obstat exemplum comprehenso- (1) Cfr. Pelav. lib. x, cap. 5, § 9 nescendo illa caro pervenire potuisse ^ et seqq. nisi juvenis fuisset occisus, Quce ta- (2) Cfr. Estius ia lii Sent. dist. xv , men mors in carne peccati inohedien- § 4* S* Aaguslinos , De Peccat. me- iias dehita redditur , in similitudine rit. lib. II , cap. 24 » ^' 4^ • Quia in autem carnis peccati ohedientice vo- eo ( Ghristo ) , inqnit , erat similitudo luntate suscepta est, Cfr. etiara Catech, carnis peccati , mutationes cetatuvi rom, part. i , art. 4» n» 2. perpeti voluit ah ipsa exorsus infan- (3) Cfr. Saarez, iniiipart. S. Thom. tiay ut ad mortem videatur etiam se- disp. 38 , sect. 2. PART. II. GAP. II. DE NATURA GHRISTI HUMAWA. 171 rum; etenim ipsis in termino constitutis nulla subesse potest tristitiae aut doloris affectio ; Christus autem simul fuit viator. Sed de his consulantur scholastici (1). PROPOSITIO II. Christus Dominus de Spiritu Sancto conceptus est, atque ex Maria Virgine salva ipsius integritate natus. ^ 292. Propositio haec est de fide, ut omnia fidei nostrae sym- bola expresse tradunt ; sic in symbolo apostolico de Christo di- citur : Qui coiiceptus est de Spiritu Sancto , natus ex Maria Virgine* Eadem habent symbola Nicaenum et Constantinopoli- tanum. 293. Cum vero admirabilem ac supernaturalem hanc Christi Jesu conceptionem ac nativitatem duae hostium classes adorian- tur , Judaei scilicet et haeretici , et ex recentioribus rationaiistae nonnullique biblici Protestantes , ut praemisimus , ad eos prop- terea refellendos ejus generis argumentis uti debemus , quibus omnes simul perstringamus. Ex utroque propterea Foedere, atque ex constanti antiquorum Judaeorum et Christianorum traditione , tum ex critica et exegesi argumenta promere cogimur ad rem nostram conficiendam. 294. Celebre est vaticinium , quod Isaias, VII, 14, edidit, cum Achazrex Juda propositum sibi a propheta signum rejecit , de imminente liberatione Jerusalem a Rasin, rege Syriae , et Phacee, rege Israel , eam obsidentibus , dicens : Propter hoc dabit Do- 7ninus ipse vobis signum : Ecce Virgo concipiet et pariet filium^ et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Ejusmodi autem oraculum de Virgine concipiente et pariente, Spiritus Sancti ope- rante virtute , interpretatus est S. Matthaeus , 1 , 22 et seqq. ubi , cum retulisset supernaturalem B. \^irginis conceptionem , addidit ; Hoc autem totum factum est , ut adimpleretur y quod dictum est a Domino per prophetam , dicentem : Ecce Virgo in (I) Gfr. Platelius S. J. Synopsis iotius cursus theolog. part. ^^vl, 288elseq(j. 172 {m^m IITRICT. DE INCARNATIOWE. tctero habebit^ et pariet filium -^ et vocabunt fiomen ejus Emma- nuel , quod est interpretatum Nobiscum Deus. Ad hoo ipsum oracLilum manifeste alludit Angelus B. Virginem alloquens, Luc. I, 31; iisdem enim pene verbis utitur, quibus Isaias. Ex- ploratum igitur est apud Christianos , tum vaticinium Isaiae ad Christi conceptionem ac nativitatem pertinere , tum de virgine matre esse intelligendum. — ^ 295. Sed praeterea adversus Judaeoset rationalistas patet, Mat- thaeum ac Lucam secutos esse verum Isaiae sensum ac receptam veteris synagogae interpretationem, 1° ex eo quod Messiana ex- plicatio jamcoaevis prophetae ipsius fuerit communis ; etenim Mi- chaeae, V^ 2, 3, i\xm\\\\idi parturiens pariet ^ tum egressus ejus ab initio , a diebus ceternitatis y supponunt jam Messiae nativi- tatem absque viri opera. Michoeas enim ostendit divinam Messiae originem , Isaias vero mirum ejus nativitatis modum. 2° Patet ex ipso Isaiae proposito, vocibus et contextu ; propositum enim Isaise erat , dare seu exhibere signum certum et extraordinarium pro- missae liberationis \ exhibet autemejusmodi signum in extraordi- naria Messiae nativitate ex virgine , quse hoc ipso quod futura es- set ex progenie David , ostendebat hanc non fore per illam obsidionem extirpandam. Utitur autem voce HD^yn cum articulo , indicans seloqui de re jam cognita dicens : Ecce virgo illa concipiet et pariet ; promittit vocandum hujus virginis filium no- mine s^mhoXico Nobiscum Deus. Capite vero seq. nempe VIII, 8 , exhibet propheta hunc Emmanuelem Dominum totius Judaeae; nam loquens de Assyriorum rege ait : Et erit extensice alarum ejus implens latitudinem terrce tucB, o Emmanuel. Demum, cap. IX , 6 et seq. de hoc ij)so virginis parvulo agens , Deum simul et hominem eum exhibet, ejusregni naturamac perpetuitatem mag- nifice describit, prout rursumidipsum prsestat cap. XI, letseqq. 3° Patet ex consensu veteris synagogae et antiquiorum Habbinorum, apud quos viguit antiqua traditio de supernaturali Messioe concep- lione ac nativitateex virgine (1) ; cujus vestigium occurrit , Joan. (1) Cfr. De Voisin , Observat. in dist. iii , cap. 7J CK Dracli, Troisieme prooem. Pugionis fidei , pag. 1 5i, edit. lettre^ premi6re parlie, Prophetie d^Isaie Carpzov. item Raym. Martiui , III part, vii, i4 , chap. i et 2 , Rome i833. PART. II. GAP. II. BE WATURA CHRISTI HUMANA. 173 VII , 27 ; et sane nulla erat ratio Evangelistis referendi Jesu Christi nativitatem ex virgine , nisi receptum apud omnes tunc temporis fuisset , talem fore ortura promissi Messiae. 4» Demum constat ex liujus traditionis propagatione apud omnes gentes, inter quas per- vulgatum erat , praeter naturne legem e virgine matre nasciturum , qui salutem, justitiam, sapientiam laturus esset in terras^hanc opinionem accoramodantes suis heroibus ac magistris ; ut apud Grsecos , qui Minervam e capite Jovis , Platonem e phantasmate Apollinis oppressa matre finxerunt atque partu virginis editum ^ apud Romanos, qui auctores urbis et gentis suae Ilia virgine et Marte genitos arbitrati sunt (1) ; apud Indos , qui Buddam principem religionis indicae e latere virginis procreatum esse censuerunt (2), quae opinio adhuc apud ipsos perseverat (3) ; apud Sinenses , qui (1) Apud S. Hieronym. Adv, Jovi-' nian, lib. i, n. 4^ , edit. Vallars.opp. tom. II. (2) Ibid. (3) Quae S. Hieronimns de Indornm Badha 8cribit , conlirmantar a recen- tioribos, qai regiones illas perluslrando noper ioTiserant. ItaPaalinas a S. Bar- ibolomaeo Malabariae missionarias , in Systemate hrahmanico liturgico , my- ihologico , civili , etc. Romae 1791 , Brahmanornm doctrinam de Badha ex- ponens , pag. i58 , hajc habet : Natus est ex Maya , quw imaginationis dea est , es mente , ex volnntate P^irgine, et sine complexu carnali , quemad- niodumfilii Pandavarum apud Brah- manes per auriculam ex sole , ope orationis magicce , et sine complexu virili nati fuisse scribuntur in lihro Samhhavam et yndhishtria, Cfr. etiam Klaproth, Asiat. Magaz, seu, Reper- torium Asiaticum , part. iii , Weimar 1 802 , Von der Incarnation des Visch- nou , hoc est, De incarnatione Visch- nou, De Zoroastre refert Tavernier, Voyage en Perse, tom. i , pag, 4^0 : Que sa mere eut une vision par un ange, et que, setant Sveillee , elle con^ nut qu^elle etait grosse, De Simone Mago , in Hist. apostolica , lib. 1 , de Petro, cap. i , apud Fabric. Cod, apO' cryph, N. T. tora. li , pag. 4i6, le- gitur eum dixisse : JE^go (Simon)«M»» prima virtus , qui semper et sine ini- tio sum. Ingressus autem sum in ute' rum Rachel ( matris meae ) , natus sum ex ea ut homo , ut ah hominibus ©»- deri possim, Hac spectant quse de violg &iSv , defiliis deorum ^upB-evoyt- vea-i seu Virgine procreatis referun- tur apud Graecos antiquiores , de quibus Wetstein , N. T. tom. i , pag. 236, et Godl. Paulus, Commentar. uber das N. T, seu Commentarius in N, T, tom. i, pag. i36, egerunt. Quae de Jigyptiis referuntur, qui , testePompo- nio Mela , De situ Orbis , lib. r , cap. II , § 7 , autumarunt Apim divinitus et coelesti igne conceptum , cfr. Tzschucke, 174 TRAGT. DE INCARNATIONE. id ipsum traduntde Foehi, seu Xaca (1). Verum hucpropius at- tingunt, quae poetoe de virgine Justitia seu Astraea cecinerunt (2)^ quo spectant quae de reversura aurea astate VirgiHus , Ecloga /F, V. 4 et seqq. scribit , ubi plura cum Isaiae vaticinio , quae de nascituro puero in suo carmine exornat^ plane congruunt (3). 296. Cum igitur vaticinii Isaiae natura et adjuncta omnia ma- nifestent , ibi de Messia e virgine matre nascituro praedictionem contineri^ cum huic congruant prophetse ceteri , qui id tanquam Comment, exeget, vol. iii , part. i , pag. 3oo , qui ex Herodoto , iii , 28 , et iEiiano , Hist. anim, lib. xi , 10, haec affert ; rlvirtct Ik fioos , ils ^v cvfuinov a-ih.tcs IfAvtTQi TTCofSs eiirioi 6Vr/.,.,idest, Piascitur autem ( Apis ) ex vacca , in quam incidens coelestis fulgor concep- tionis causa fit prcedicto ( Apidi ). Ad- dantur Ovidius, Metamorph. lib. xv, v. ^60 et seqq. et Varro , apud S. Augusli- num , De civ, Dei lib. iii , cap. 4 » dicens : Utile est civitatibus , ut viri fortes se ex diis genitos esse credant , ut animus humanus , divince stirpis fiduciam gerens , res magnas adgre- diendas proBsumat audacius. ^gyptii statuebant , ut refert Plutarchus in Numa , cap. 4 * *^^ ywecDct ^e\ ouk u^ufeCToy , vavfAct TrXijTtccTUi S-eou , x.ut Tivtcs iiTiKili tlf^cecs yiviTias , id est : Nihil prohibere , quin halitus ( sen spiritus) Dei appulsus mulieri princi- pia infundatgenerationis. Haec quidem aliaque ejusmodi ostendunt pervulga- tam cx primigenia traditione persuasio- nem de supernaturali quadam ex Vir- gine conceptione et nativitate apud ipsos ethnicos ; qui tamen ea abusi sunt , dum eam transtulerunt ad deos atque beroas suos , ut in plerisque aliis. Hoc interim lucri habemus : i" has easdem mythologicas ethnicorum narrationes testes esse antiquioris veritatis origina- riaj ; 2° neque incredibilem , neque ab- surdum ejusmodi conceptum paganos ipsos ezistimasse , ut adversus eos ar- guebant jam antiquissimi Patres ; cfr. Origen. ^dv, Celsum , lib. l , n, 87 ; Clem. Alex. Strom. lib. i , pag. 32 1 , 24. edit. Sylburgii ; Juslin. Dial, cum Tryph. n, 67 , etc. 3° Golligitur, perpe- rara rationalistas, utWegscheider, Bauer, praesertim vero Ammon in Comment, de primordiorum J. C, fontibus , «n- crementis et nexu cum religione chris- tiana , in opp. noviss. Gotting. i8o3, undique corradere ex profana antiqui- tate ejasmodi dicta aut facta , ut infe- rant conceptionem ex Virgine referen- dam esse ad mythos paganorum. Neque omittendum , non pauca ex ejusmodi quae circumferuntur factis , si ad amus- sim revocarentur , sensura praeseferre longe diversum ab eo , quem eisdem rationalistae afiingunt. (1) Cfr. Langlet, Not. ad versionem gallicam Thunbergiani itinerarii , tom. II ,' pag. 162. (2) Vid. AratiPhcBnom. v. gGetseq. Manilius , Astronomic. v. 545 etseqq. (3) Analogiam inter Isaiac vaticininm et Virgilianum carmen ostendit Rosen- miiller , in hunc locum, ad fmem tamen suum , de quo postea. PART. II. CAP. II. DE NATURA CHRISTI HUMANA. 175 notum assumunt , sensus ac traditio veteris synagogae, traditio apud omnes fere populos vulgata ac indidem orta; cum Evangelistae juxta receptum hunc sensum oraculum exponant et adimpletum in Christo Jesu ejusque Yirgine matre perhibeant; cum denique universa christiana Ecclesia id constanter tenuerit ac professa sit, sequitur , tum argumenta interna tum argumenta externa adver- sus Judaeos ac rationahstas evincere quod proposuimus , nempe Christum Dominum de Spiritu Sancto fuisse conceptum, atque ex Maria Virgine salva ipsius integritate natum esse. DIFFICULTATES 297. Obj. prima. 1« Etymologia ipsa vocis, HJD^y quae est a D^y {alam) , latitavit ^ ab sconditum aut occultum fuit , osten- dit , ejusdem conceptum neque fixum esse pro virginitate , neque pro raatrimonio inito vel non inito , sed conditionem indicare setatis. 2° Quare Judaei virginem ilHbatam indicant per H^inS {bethulah) ; inverosimile porro est , duo omnino synonyma illos habuisse. Imo nTinS {bethulak) Joel 1,8, significat virginem juvenem. 3° Praeterea usus loquendi excludit sensum virginis il- hbatae a voce HW /y alma, Nam , etsi hic sensus non necessario excludatur Ps. LXVII , 26 , et Cant. VI, 7, excluditur tamen Prov. XXX, 19. 4° Hinc etiam veteres interpretes vocem HJO^y pro juvene seu puella verterunt , ut Aquila, Theodotion , Symmachus, qui habent Neavts, juvenis, Ergo. 298. Resp. ad 1°^, Esto, etymologiam per se non postulare con- ceptum virginis , cum non denotet nisi puellam nubilem , atta- men , ut usuvenit , conceptus toD virgo illibata et roD puella nondum nupta apud Hebraeos confundebantur et promiscue usur- pabantur; hinc optime S. Hieronymus adnotat cohaerenter ad usum simul et etymologiam , Twh)) {alma) non virginem generatim significare , sed virginem in primis juventutis anftis (1). ( 1 ) Almtty scribit in hunc locam, non solum puella vel virgo sed cum tTnritru^ 176 TRACT. DE INCARNATIONE. 299. Ad2«^, Bist. Virginem illibatam tura juvenem tum setate provectam , conc; juvenem tantum , seu non niiptam , neg. Hinc negamus voces istas synonymas esse. Incertum porroest, utrum Joel loc. cit. loquatur de juvene nupta , quae mortem mariti , an vero de virgine sponsa, quae amissum sponsum deploret(l) 5 quod verisimilius ex contextu videtur 300. Ad 3°", Neg, Etenim in universa Sacra Scriptura n»^y {alma) non occurrit nisi sexies , Gen. XXIV, 43; Exod. II, 8, Ps. LXVII, 26 ; Cant. I, 3 ; YI , 7; Prov. XXX, 19 , et nunquam de nupta , sed ubique de innupta femina sumitur. In quinque autem primis locis citatjs certissime sumi de virgine tori nescia , illa inspicienti patebit. Quod vero attinet ad illum Prov. XXX , 19 , si quis eum attente perpendat, deprebendetprofecto, ibi vocem illam usurpari ad denotandam virginem , quag talis saltem est ex communi fama, judicio et opinione aliorum (2) ; quod satis est ad concludendum usum loquendi apud Judaeos receptum invicte ostendere , nu^V (alma) de puella innupta seu virgine nubili nsuri^m. Hincin arabico et syriaco nunquam citata loca de nupta accipiuntur. De- nique advertit S. Hieronymus : Lingua quoque punica proprie virgo HttSy { alma) appellatur {Z), 301. kdi^^^Dist. Judaizantes et ad eripiendum Cbristianis hoc viRGO ABSCONDiTA dicitur et secreta , qucB (2) Locus agit, scribit Rosenmiiller , nunquam virorum pdtuerit aspecti- de furtivis et clandestinis amoribus , bu8 , $ed magna parentum diligentia et congressu , quem vir cum paella custodita sit. Melias conhparatar arab. innupta exercet , nemine prceter aman- /, ^ , .. , , , . ^J^ ies conscio , dum interea illa pro vir- A^ { sXimdi adolescere , hinc Jj^ / ,.•••,• t \^ \ g^ne habetur^ et qmd vttti stbt ncB- f / f I l f \ ^fifl^ 9 i^^ dissimulat , ut ab aliis id ^ ' * ^Ajl^ ( ' /rwsfrajoerces^/^efwr. Hinc patet, hanc -^vgjj adolescenlem ab aactore Proverbioram 0(/o/e*cens , perinde ac syriac. /* ^^ ,. . . ^ . , , -»mV , - V , , , >'* y distingai a foemtna aduUera , tSWf\ { etalam ) adolescere , hinc lf>^ ^ v-^ c r ^ . ^ nSNJD , (te qoa versa proximo lo- ( alimto ) Virgo» •• ■^ ^ = (1) Cfr. Hengstenberg , Christolo- qnitar , secns ac contendunt Hebraei. logia F. T. part. i, sect. 2 , T>e vatici- (3) Loc. cit. niis messianis Isaice, pag. 70 et seqq* PART. II. CAP. II. DE NATURi. GHRISTI HUMAKA. 177 vaticinium, conc^ vetustiores , neg, EtenimLXX Interpretes ver- terunt noip^svog^ virgo. 302. 0}3J. secunda. Natura et adjuncta IsaYae vaticinii excludunt messianara interpretationem. 1° Scopus enim erat prsebere incre- dulo Acbaz signum abquod , quod cito adimpleretur , et quasi ob oculosponeretur. Astpromissio mirabilis Messiae nativitatis ,multa post secula subsecuturae , talis esse noii poterat. Nam quomodo potuisset Acbaz promissionem multo serius adimplendam pro va- dimonio aut pignore antecedentis eventus accipere? Nec refert, Messiae promissionem consolatoriam esse potuisse universo po- pulo , seu saltem bominibus piis , qui certi sic reddebantur , nec domum Acbaz , nec rempublicam destructum iri ; 2« etenim in oratione propbetae agitur de signo dando, non autem de promis- sione in memoriam revocanda ; 3® hinc si de Messia ibi sermo es- set , domui David nibil novi dictum fuisset , adeoque neque pro- phetia neque signum haberetur , sed merum motivum oratorium; 4^ praeterea motivum ejusmodi consolatorium in omnes seque circumstantias quadratet nimis generale est. Messias nasci pote- ratexfamilia Acbaz, etsirespubHca in suopraesenti statunon con- servarelur , nec Acliaz in throno permaneret. Sane babylonicum exilium contigit , attamen Messias natus est. Isaias igitur in tali hypothesi fiilsa ac sophistica argumentandi ratione usus es- set. Ergo. 303. Resp. Neg, antec^ Ad 1^\ prob. Dist, Confirmando ma- joris et illustrioris beneficii promissione levioris beneficii promis- sum , conc; exhibendo novum signum , quod praecedat promissi beneficiiadimplementum, 726^. Conjuratis enimSyriae atque Israelis regibus , genti Davidicae regiae totique regno judaico interitus tum imminere videbatur ; hinc anxios demissosque animos vates erigit spe nascituri divini iUius magnoque desiderio expectati Principis, quem virgo modo prodigioso esset paritura (1). Ejusmodi porro (1) Hic antem approbare neqaeo , evidensest.FatenteenimRosenmullero, qaod Rosenmiiller autumat , Isaiam hoc vaticinium ad Messiam refertur ; censuisse hunc partam iraminere ; nam jam vero non poterat Isaiam latere va- nihil est , quod talera mentem prophelaj ticinium Jacobi , quo Messiae adventtis faisse innuat ; neque id supponi posse, futurus praedicitar , cum Judaeorum T. IV. 12 178 TRAGT. DE INCARNATIOKE. nativitatem omniimi ore pervulgatam, ut ostendimus, exhibet proplieta ut argumentum ^ pignus et arrhaboiiem certitudinis promissae imminentis liberationis , non vero tanquara portentum mox subsecuturum ac proecedens ipsam liberationem , quod nus- piam ex contextu apparet. Hinc niliil refert, sive citius sive serius prodigiosa Messiae nativitas eventura esset ; satis enim erat ad IsaVae scopum, non interituram nec subversum penitus iri Judaicam rempublicam ante ejusmodi eventum , quo Propheta Judaeorum animos afflictos moerentesque recrearet. 304. Ad 2"^ , Neg. Etenira , ut modo dictum est , agebatur de signo rememorativo , ut vocant , expectationis , quae secum ferebat promissam liberationem , quodque tum in memoriam revocaba- tur , tum nova promissione confirmabatur. 305. Ad 3*°, Trans.'^ etneg. sequelam: etenim, etsi nihilnovi respublica jamjam ad interitam verge- ret ; nt omittam , cum divina inspira- tione propbetae hanc hypolhesim com- poni non posse. Porro animadvertendnrn est , hunc auctorem ubique se ratio- nalistam , imo et judaizantem exhibere , etiam in iis , in quibus videtur veram sententiam tueri , prout accidit in ar- gumento, in quo versamur : Etenim non solum detrahit prophelae inspiralioni , ut diximus , sed praeterea suae insistens praeconceptae sententiae de Messia Rege potentissimo , pro Judaeorum more Messiae adventum nihil aliud intelligit quam regnum florenlissimum , aetatem auream prae se ferens a poetis graecis et latinis passim celebratam. Neque senior factus sententiam mutavit , sed quasi ipsum poenituerit eorum , quae hoc loc. scripserat de Jsaiae vaticinio , in novis- sima , quam dedit^ scholiorum suorum editione anno i835 , in medium pro- fert, nedum ea improbet, verba Luz- zati , professoris in collegio Rabbinico patavino , quae ila se habent : Quant au inot T^ul^ij^ leprends comme dans la cantique 7,8, une maitressc , une favorite du roi , qui n'^tait pas sa fenime legitime, Je ne sais pas quels earacteres dislinguaient une nXD/J/ d*une U^JlVS (a pellice). Cependant ce texte de la cantique suppose , sans doute , que ce fussent deux conditions diffkrentes ( Rosenmiiller , Schol. in V, T, tom. II, part. 8). Debuisset saltem perpendere ea , quae de hac voce egregie adnotaverat in iliustrationem nostri vaticinii Isaias Cl. Drach, in ci- tata epistola ad suos contribules , data anno i833. Hacc admonere voluimus, quia hic auctor eo periculosior est , quod ad incautos fallendos • hic illic boni aliquid interseruerit, ut sic faciliusve- nenum propinet. Ceterum nec iatum unguem a rationalistarum placitis dis- cessit , ut ex iis , quae suis locis refu- tavimus , planum fit. PART. II. GAP. II. DE NATURA GHRISTI IIUMANA, 179 intulerit Isaias , nihilo secius in ejus oraculo tum prophetia tum signum continebatur. Vaticinium est quselibet divinitus commu- nicata notitia de rebus futuris ; nec interest, utrum hoe jamnotae fuerint nec ne ; alioquin concideret magna vaticiniorum , prasser- tim messianorum pars ; signum vero est quidquid inservit ad hoc , ut fides de futuro eventu firmetur. Utroque hoc modo in- serviebat promissio Messi^e , non tantum in memoriam revocata , sed denuo divina confirmata auctoritate, saltem quoad illam po- puli partem, quae prophetam ut divinum legatum habebat,ad quam praecipue hic sermo dirigitur. 306. Ad 4™, Dist. Ita tamen ut idoneum esset ad populi ani- mum erigendum a proxima , quam metuebat , internecione, concr^ secus , neg. Utique hoc motivum generale essedebuit; et sicut propheta versiculis proecedentibus , priusquam annunciaret li- berationem a praesenti discrimine , occurrit timori de totali ex- cidio , secum ducens fihum suum Jasub, etsi non excluderet temporariam incolarum abductionem , ita et animos parat ad nuncium (v. 15 et 16)deproximaex instantipericulohberatione, ostendendo inanem esse de pleiio interitu timorem ; populus nam- que , cui quamvis remote futurus liberator divinus est mitten- dus , etiam in praesentiarum singulari Dei providentia perfrui- tur (1). 307. Obj. tertia. Conceptus bibiicus stgm VhK (oth), alias usitatus, in messiana ejusmodi exphcatione omnino neghgitur ; 1° nam juxta eam DIK , signum , referretur ad eventum fu- turum ; at ex usu loquendi mN , signum , est eventus prae- dictus, qui, cuin adimpletus jam fuerit , certitudinem praebet de adimplendo futuro eventu posteriori. 2° Insuper splendido adeo nuncio minime conveniunt descriptiones infortunii , quas subdit ibidem IsaVas , v. 17 et seqq. 3° Praeterea narratio cap. VIII adeo similis est ei, quoe exhibetur cap. VII, 14 et seq. ut vix credas hic messianam expHcationem convenire posse , si ea ilHc locum non habeat (non haberi autem cap. VIII, omnesfatentur ) ; nomen enim et nativitas pueri in utroque capite pro signo exhibentur libera- (1) Cfr. Hengstenberg , loc. cit. pag. 79. 12. 180 TRACT. DE. INGARNATIOWE. tioms a dominio Syrorum ; porro, si cap. VIII , mater illa pueri et puer ipse non sunt nisi uxor proplietae et ejus filius , eadem profecto in cap. YII adhibenda est explicatio. 4» Et sane , de filio proplietae VII , 14 et seqq. sermonem esse , declarat aperte ipse IsaVas^ VIII ^ 17 , dicens : Ecce ego et pueri mei , quos dedit mihi Dominus in signum et inportentum IsraeL 5<> Concludendum est igitur^ signum de quo Isaias loquitur, VII , 14 , esse filium nasci- turum ex uxore, quam ipse proplieta virginem post priorem jam defunctam duxerat (I) ; vel si magis placet cum antiquis Hebraeis , esse filium Achaz , nempe Ezechiara; vel denique dicendum , loqui Isaiam de ideali aut possibili aliqua virgine , quae concepto se- mine paritura esset filium , qui lacte et rnelle esset nutriendus , cum campi inculti jacerent. Non alia propterea ratione ad Chris- tum referri potest ejusmodi oraculum , nisi quatenus instans even- tus , quem proxime propheta respexit, fuit signum et figura Chrisli nascituri; quapropter, Deodirigente, iis utitur phrasibus, loquens de puero mox nascituro , quae multo rectius Christo conveniunt, quam puero illi , in quem nonnisi sensu valde improprio quadra- bant (2). Ergo. 308. Resp. Neg, antec, Ad 1"* prob. Neg. ut patet exExod III , 12, et Is. XXXVII , 30 , ubi missio Moysis divina et excidium regno judaico frustra ab Assyriis intentatum ut signa adstruun- tur, quse utrumque eventum subsequentur. Huc accedit, quod eventus futurus , cui innititur certitudo eventus imminentis , hoc in locO , apud populum omnino firmissimus esset ( quod ta- men non accidit Exod. III , 2 ; Is. XXXVII , 30 ) , ita ut aeque va- leret pro testimonio appellatio ad illum futurum eventum ac ad signum coram patratum (3). (1) Nempe Gesenias hic sapponit , habuisse contendit , Jasub etEmma- priorem prophelae axorem mortaara nwe/; et Emmanuel de prophetissa esse, aliamqae virginem ipsi faisse de- uxore ejus esse generatum , in typum sponsatam. ^ Domini Salvatoris, Comment. in /«. (2) Haec poslerior expositio jamdia lib. iii, editi Vallars. part. 3. Eamdem excogitata faerat ab anonymo , de qao postea adoptarant Grotias , Richardas S, Hieronymas scribit : Quidam de Simon , Clericas , aliiqae. nostris Isaiam prophetam duos filios (3) Ut observat ipse Rosenmiiller in tART. II. GAP. II. DE NATUIIA CIIRISTI HUMArCA. 181 309. Ad 2«», Dtst. Nisi ita ferret consueta propbelarum agendi ratio , trans.x^ secus , 7ieg. Cfr. porro Is. capp. IV, IX, XI, tum Mich, capp. II. V, etc, ubi inveniuntur hujusmodi abruptae transitiones. 310. Ad 3«», Neg. Irao contrarium potius evincit heec ipsa pro- phetae agendi ratio ; inverisimile enim est , prophetam dedisse duobus filiis suis nomina symboHca , quse ad idem prorsus objec- tum referrentur. Ast in expositione de Messia recte res procedit, ' si signo invisibiU et in promissis tantum posito visibile aliquod ac praesens adjungeretur. Item narratio ipsa discrimen ostendit , quod intercedit inter ea , quae in utroque capite proponuntur : etenim cap. VII mater pueri vocatur njD/y (a/ma), quo iio- mine puella innupta seu virgo tantum designari potest , ut pa- tet ex dictis; cap. vero VIII vocatur nN^3J [neviah^ prophe- iissa , seu uxor prophetae ; cap. VII nuncium tanlum pueri nascituri habetur , ast cap. VIII fusior narratio cum apparatu testium , instrumenti , etc; cap. VII mater nomen dat filio (1), cap. autem VIII , 3 , nomen imponit pater. Constat igitur in cap. VIII confirmari promissumfactumcapite preecedenti, novo signo a priori omnino diverso (2). 311. Ad 4"», Neg. Ahoquin fihusprophetae, nempe Emmanuel, dominus Judaeae foret ( VIII, 8) ; quod falsum esse, nemo non vi- det. Itaque filiilsaiae , datiin signum, sunt Schear-Jaschub , vatis fihus natu major, VII, 3,etnatu mmov .^Maherschalal-Chaschbaz.^ VIII , 3^ ob ipsorum symboHca nomina ; nomen enim prioris fihi convertendas esse denotat populi reliquias; posterioris fihi vero nomine , brevi liberandam esse Judaeam a duobus regibus hosti- libus , indicatur (3). honc loc. saepe majoris et illaslrioris imponere solebanl matres , velati Eva , beneficii promissione conGrmatar le- Genes. iv , i , 25 ; filiae Loth , Genes. vioris beneficii promissam , el tanc xix, 3^ et seqq. ; Lia, Gen. xxix , 32; signum idem valet ac argumentum , xxx , i8 et seq.; Rachel , cap. cit, 24. nt patet ex citalis exemplis. (2) Cfr. Rosenmiilier , ad cap. 8 , (1) Etenim in hebraico textu legitur v. i. VOW riK^^pl j et vocabit ( Virgo) no- (3) Hinc S. Hieronymus , Commen- .... ]$ rov Kuru McirS-aTov EyesyyeAjou , ^/<6 ri^S yevtciXoyiets ^ouXovrui TTetptff-ruv iK )tov Xfta-rS , rS Kctrei o-apKX KiKos rt Keci Tnnv/xetrtKos y yty*ircs KUt tK yivous Aec/ita , rS vla! etvB-feitTov y Ktci uyivyjros , iv a-etpKt ytvo/^tvos &(os.: Kut vlS 0iov. Ibid, cap. 20 , pag. 270. tK Mccptus Kct) Ik Qiov j TT^Srov 7ceiB-f}ros (4) Nam hic liber anno J^ii aat Kei) rori eiTfeiB-^s , 'l*i7 uv^^axoTijs. Pag. 26 , tom. xii , opp. edit. Maur. , PRAT. II. CAP. III. DE HTPOSTATICA GONJUNCTIOWE. 203 Yerumtamen errore detecto cautiores fuerunt in delectu verbo- rum , ut in Epistola ad Yalerianum scribebat S. Cyrillus. Ceterum SS. Patres interdum vocabula baec usurpasse sensu plane diverso ab eo , quem postea Nestorius protulit , diversa in utrisque ad- atjuncta , contextus ac fidei professio omnino declarant. 357. Sic igitur distinguendum : 1° asserunt Deum assump- sisse homdnem , id est , bumanitatem , conc, ; personam seu in- dividuum bumanum , neg. Qua significatione tum Ecclesiae Pa- tres ac primi de scbola tbeologi , Anselmus et Hugo Victorinus , tum Ecclesia ipsa in suis precibus , illa loquendi ratione usi sunt, absque ulla labis nestorianae suspicione , concretum pro abstracto usurpantes (1). Dum vero S. Augustinus asserit , CJiristum esse aliud propter Verbum , aliud propter bominem , de natitra id affirmat, non de persona ^ afioquin dixisset alium et alium y que in eodem capite conceptis verbis unam Filii Dei et Fibi bo- minis personam et unum Fiiium esse non affirmasset (2). 358. 2° Alii Cbristum dixerunt bominem Deiferum y domi- 7iicumy aut etiam deificatum ^ ratione bypostatici nexus inter utramque naturam , cojic. ; ratione morabs unionis inter utram- que personam , neg, Sic enim explicant bas voces S. Maximus martyr et Tbeodoretus ipse (3). Minus tamen castigatae ejusmodi locutiones videntur , cum Cbristus non praecise Deifer^ sed DeuSj (1) Cfr. Pelav. lib. iv , cap. i2 , que Cknstus , unus idemque Filius §6,7. Dei , et unius ejusdemque Christi ei (2) Qao spectat iilud monitumVin- Filii Dei una eademque persona, centii Lirinensis : Quomodo in Trini- {Commonit, cap. xiii). tate aVms atque alius , non aliud atque (3) Eo tantam sensu de Christo haec aliud ? Quia sciiicet alia est persona vox Deiferi usurpari polest , quatenus Patris , alia Filii , alia Spiritus caro Christi , seu potius humanitas , Sancti ; sed tamen Patria et Filii Deum ut suum habet ac proprium , et Sp. Sancti non alia et alia , sed hoc est , intime ac substantive conjun- una eademque natura, Quomodo in ctum , et unum eumdemque secum fa- Salvatore aliud atque aliud , non alius ctum. Cfr. Blaximus Mart. in SchoU ad atque dWxxsl Quia videlicet ahera suh' cap. 7 Dionysii De coelesti hierar,; stantia divinitatis , altera humanita- Theodoretus , in Confut. Anath, v. tis ; sed tamen Deitas et humanitas Nequeomiltendum, S. Basiliura, inlib. non alter atque alter, sed unus idem- De Spiritu S, loc. cit. n. 204 TRAGT. DE INCARNATIONE. neque Domimcus, sed Dominus sit: quod ipse advertit S. Au- gustinus se corrigens (1). 359. 3» Alii dixerunt Christi humanitatem organum, instru' mentuin , templum divinitatis, cum Verbo iis utente et in iis habitante atque hypostatice conjuncto , conc, ; secus , neg. Nempe eo sensu, quo manus et brachium dicitur hominis organum et instrumentum , corpus vero animi tabernaculum. Hinc neque Cyrillus ipse instrumenti vocabulum repudiabat (2). Vestis au- tem et indumentiy imo et spo?iscB voces adhibitse sunt ad signi- ficandam utriusque naturae distinctionem et proprietates (3). 360. 4o Nec magis nestorianae haeresi faVet S. Joan. Chrysos- tomus , sive dum asserit unum esse duo , quod de duphci Christi natura apertissime usurpat , dicens et Deum et hominem ; sive dum ait , quod sint duoe personce divisceper hypostasin. Loqui- tur enim hic de duabus personis divinis , Patre nempe et Filio , qui distinguuntur per hypostasin seu personahtatem uniuscu- jusque propriam , prout ejus scopus exigit. Sibi enim proposuerat evincere , SabeUianos iUis verbis refelli , qui distinctionem per- sonarum in Deo auferebant. Hunc autem finem profecto haud as- secutus esset ^ si de distinctione inter personam Christi divinam et humanam ejusmodi dictum usurpasset. Atque hinc factum est , ut neque Nestorius neque nestorianus ahquis unquam ad Chry- Psal. L, mmime vocasse Christum recte dicatur homo Aomimcn^ , qui e&t Qtocpipov uvB-fUTrov, hominem Deiferum; mediator Dei et hominum , homo Chris- sed solura ab ipso Chrisli caro vocata tus Jesus , cum sit utique Dominus : fuit , tum locis citatis , tum Ilom. in Dominicus autem homo quis in ejus Ps, XXXIX , et Comment. in cap. i , sancta familia non potest dici? et hoc Isaice , B-io(pcpQs o-ecpl , caro Deifera. quidem ut dicerem , apud quosdam Hinc merito doctus P. Fronto Ducaeus legi tractatores catholicos divinorum observat, Theodoretum graviter halluci- eloquiorum. Sed ubique hoc dixi , natum fuisse in reprehensione analhe- dixisse me nollem ; postea quippe vidi malismi quinti , ubi ait a S. Basilio non esse dicendum , quamvis nonnulla Chnstumyfocsilnmessc B-iG uvdpcoTrov . possit ratione defendi. Non enim parum interest inter homi- (2) Loc. cit. nem deiferum et carnem deiferam. (3) Cfr. Petav. lib. vii, cap, i3, §5 (l) En ipsius verba, Retract. lib. i, et seqq. cap. XIX , n. 8 : Sed non video, utrum PART. II. GAP. lir. DE HTPOSTATIGA GONJUWGTIONE. 205 sostomi patrociniuin confugerit , imo et a Cyrillo et a Coelestino Papa adversus Nestorianos agentibus Chrysostomi orthodoxia summopere commendetur (1). 361. Obj. tertia. 1» Naturam inter atque personam vel nulla prorsus vel metaphorica tantum distinctio intercedit , quse ex di- versis atque in infinitum variantibus philosophorum notionibus pendet. Quis autem notionibus tam ambiguis , tam variis, tam inter se oppositis innixum dogma constituat ? 2« Eo vel magis quod nuUum ex creatis rebus desumi possit exemplum , quo Catholi - corum doctrina explicetur. 3» Certe si, amotis philosophorum subtilitatibus , rem discutiamus, perspicuum esse videtur ad ho- minis constituendam personam hoc unum requiri, ut mens et cor- pus una jungantur , 4» alioquin dubitare semper liceret , utrum nobis insit persona hominis , etsi animo praediti simus et cor- pore (2). 5o Quod si divina virtute fieri potuit , ut in Christo esset natura humana sine persona , atque in divini Verbi persona sub- sisteret , cur divinae ejusdem omnipotentiae virtute fieri non po- tuit , ut in Christo persona humana cum divini Verbi persona substantialiter conjungeretur ? Utrumque sane miraculum est , sed hoc posterius valde convenientius , tum quia tunc revera Christus esset perfectus Deus et homo perfectus, 6^ tum quia mysterium rectissime explicaretur , simulque absurda omnia vi- (1) S. Cyrillas , Epist, ad Cle- suspicemartextum hancS. Joan. Chry- rumconstantinopolitanumiNumquid, sostomi fuisse corraptam. De hoc. S. inqait,gm illum (Nestoriam) aw^ece*- Joan. Chrysostomi texta daae prostant serunt, doctrincB fidei operam non de- dissertationes in Thesauro theolog. Za- derunt ? Numquid eloquentior est chari» , tom. ix , qaaram altera in- Joanne? etc. opp. edit. Paris i638, scnhltnr : P , Gabrielis Danielis S . J . tom. V, part. 2 , pag. 35. S. Coeles- dissertatio de judiciis criticorum et tinas , Epist. xiv , pariter Ad Clerum nuperi interpretis gallici super loco et populum constantinopolitanum : Ut S, Chrysostomi ex hom. iii , in epist. a recentioribus , scribit , inchoemus , ad Hebr. ubi nonnuUis nestoriano Quid non animis vestris eruditio sanctce more loqui visus est ; altera vero : De memoricB Episcopi Joannis infudit , sententia B. Joan. Chrysostomi quoad eujus sermo adstruens catholicam fi- duas in Christo personas , dissertatio dem toto orbe diffusus est? Apad Coas- Ignatii Tentscher e Soc, Jeau, tSint, Epist. RR,Pontificum co\, 113/^. (2) Ita qaidem Bayle , Dict, arU Sed neque necesse est, ut cum nonnullis Pyrrhon, rem. B. 206 TRAGT. DE INCARNATIONE. tarentur , quibus Catholicorum sententia urgetiir , atque illud in primis , quod de una eademque persona enuncientur ea ^ quse inter se pugnant. 7» Quis demum neget , personalitatem ad naturse nostrae dignitatem ac perfectionem spectare? Si eadem caruisset Christus , dignitate ac perfectione humanae naturae propria caruisset , quod nefas est dicere. £rgo. 362. Resp. Ad 1°*, Dist, Et ejusmodi notiones dogmati decla- rando , quod in divina revelatione continetur atque fundatur, accommodatae sunt , cowc; his notionibus philosophicis dogma cathohcum innilitur, neg, Hallucinatur itaqueBayle, dumpro certo assumit, dogma catholicum ab ejusmodi philosophicis notionibus pendere , cum contra certum sit , nonnisi serius accommodatas esse dogmati a Deo revelato ejusmodi notiones. Quemadmodum enim ex revelatione scimus, Deum unum ac simpUcissimum esse , ac simul in Deo esse Patrem , Filium et Spiritum Sanctum , ita ex eadem revelatione novimus, unum eumdemque esse Christum, qui est Deus et homo. Haec semper professa est Ecclesia catho- lica a Deo edocta. Insurgentibus vero haereticis SabelHanis , qui realem Patris et Filii et Spiritus Sancti distinctionem negarunt, coepit Patrem , FiHum et Spiritum S. vocare hypostases seu per- sonas'^ qjiod vero iisdem commune est , seu quod unum de Deo praedicatur, vocavit naturam^ analogia ducta ex iis, quae de natura et personis philosophi de rebus naturahbus , praesertim humanis , disserentes tradebant. Sic, cum novatores alii , quae in revelatione de uno eodemque Christo diversa praedicantur , dispescerent , ut Nestoriani , vel quae eidem tribuuntur , confunderent , ut Eu- tychiani , Ecclesia ipsis sese opponens , quod unum de Christo dicitur, vocavit hypostasin , personam , aut suppositum ; quse distincte de eo enunciantur, vocavit naturas. Metaphysici postea , in ejusmodi voces et notiones subtihus et accuratius inquirentes , theorias suas de natura , substantia , subsistentia , persona et sup- posito tradiderunt juxta id, quod christiana rehgio ex revelatione divina de Trinitate et Incarnatione jam docebat. Quare non re- ligio christiana a philosophia , sed a religione accuratiores suas theorias mutuata est philosophia (1). (1) Ex his patet , tantum abesse ut religio seientiis noceat , nt potius eas PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA CONJUNGTIONE. 207 363. Ad 2°^, Esto; frustra enim exemplum quseritur ex iis , qu9e in creatarum rerum ambitu continentur , cum agitur de eo , quod creata omnia transcendit. Apposite liuc quadrant , quse scri- psit S. Augustinus , Epist. CXXXVII ., ad Volusianum ,n. 8:5* ratio quceritur , non erit mirabile ; si exemplum poscitur , non erit singulare ; demus Deum aliquid posse , quod nos fateamur investigare non posse, In talibus rebus tota ratio facti est po- tentia facientis. 364. Ad 3»^ , Neg, Ut enim suo loco exposuimus , ad personam constituendam requiritur praeterea , ut sui juris natura sit , in se subsistat^ neque cum alio veluti persona sive supposito conjun- gatur, a qua regatur ; seu requiritur , ut habeat propriam subsi- stentiam , scilicet proprium existendi modum. 365. Ad^*», Neg. sequelam.^ nempe nos inde incertos esse, utrum propriam , an vero alterius cujuspiam personam geramus ; intimo enim sensu intelligimus , nos in nobis subsistere , neque cum alia natura conjungi , quse rationem personae vindicet sibi ac nobis eripiat. Quainre si falleremur, error certe refunderetur in Deum, qui non solum nos perpetuo decipi pateretur , sed invincibiliter nos in errorem impelleret , quod alienum maxime est a sapientia et bonitate divina. 366. Ad 5™, Resp. 1° Fides ab auctoritate pendet ; hinc non quod nobis magis minusve consonum videtur , sed quod a Deo revelatum esse constat, tenendum est. 2oIn adversariorum hypo- thesi , tum Incarnationis mysterium tum redemptionis oeconomia destrueretur y prout supra animadvertimus. 3° Demum implicat ejusmodi hypothesis ; siquidem , ea constituta , idem simul esset et non esset. Persona enim dicit naturam in se subsistentem sui- que juris. Ergo qui affirmat duas personas esse inter se hyposta- tico nexu conjunctas , idem asserit duas naturas esse alteram ab altera independentes suique juris , et simul dependentes et alieni juris , quod manifeste contradictionem involvit. Tantum igitur abest, ut in adversariorum systemate Deus perfectus et homo per- perficiat ; certe veteres philosophi nec ter subsistentiam et nalaram. suspicati quidem sunt distinctionem in- 208 TRAGT. DE INGARNATIONE. fectus habeatur , aut mysterium rectius explicetur , ut utrumque potius penitus subruatur (1). 367. Ad 6°*, Neg. absurda, quae in doctrina catholica de In- carnatione adversarii inesse comminiscuntur, in ea contineri ; ap- prime enim semper omnia concihata sunt. Profecto,si pro diversis substantiis , quibus homo constat , hic recte dicitur spirituaHs et immortalis secundum animam , materialis et mortalis secun- dum corpus , quae sibi contradicentia dici nequeunt , quia hcet de eodem , sub diverso tamen respectu enunciantur ; sic recte Christus dicitur seternus , impassibihs , immensus secundum divinitatem , creatus ^ passibihs, hmitibus circumscriptus se- cundum humanitatem , mediator et redemptor secundum utram- que. 368. Ad 7^, Dist. Ceteris paribus, cowc; si a ionge superiore ac perfectiore suppleatur, ut in casu nostro, neg. Subsistentia enim in suo conceptu nil ahud dicit nisi existendi modum aH- cujus substantiae. Etsi vero substantia fingi non possitin concreto, seu in rerum natura absque aliquo modo existendi , cum tamen hic modus varius ac multiplex esse possit , patet nuUum pecuha- rem ac determinatum ei essentialem esse (2) ; potest propterea esse hic vel ille , proprius vel ahenus , seu ei esse ab intiins^co aut supervenire ab extrinseco. Porro, quamvis naturahs existendi modus sit naturae perfectio , longe nobihor haec eadem evadet , si divina virtute existat natura , modo naturae exceUentioris pro- prio, ab eaque compleatur. Jam vero in mysterio Incarnationis divina omnipotentia factum est, ut humanae naturae in ipsoejus creationis instanti communicaretur modus existendi divinae Verbi personae proprius , ita ut coeperit illa existere in Verbo , ab eo compleri ac regi. Hinc ex iilo instanti persona Verbi , quae a tota aeternitate subsistebat in sola natura divina , eam sub suo pecu- hari respectu complebat atque regebat , coepit in tempore com- plere , regere ac moderari etiam naturam humanam , qu3e facta (1) Cfr. Pelav. lib. v, cap. g^prae- proprietates personales determinatae om- sertim § 4- "^°o ^c essentiales sunt , ideoque ne- (2) Nempe in creatis; inDeo enim cessariae. PART. II. GAP. III. DE HTPOSTATIGA GONJUNCTJONE. 209 est ei propria, utpote quae in ea et per eam subsistat. Quis autem noii videat , longe perfectius esse , naturam Immanam subsistere modo divinae personae proprio quam suo , regi a persona Verbi quam a sua , ab eaque dirigi et compleri ? Quot inde decora ac perfectiones, quantam sublimitatem consecuta est?Haec admirari quidem , at assequi mente non possumus. Ergo Christus non so- lum perfectus homo est ratione integrse natura; humanae , sed perfectissimus plane ratione personahtatis seu subsistentiae di- vinae , qua existit , completur et regitur. 369. Obj. quarta. 1° Quanquam negari nequeat , Scripturarum eflPatis ad litteram intellectis semina quaedam doctrinae ecclesias- ticae ( nempe catholicce ) vere inesse , et unione naturarum in Christo posita , facillime communicationem etiam idiomatum inde deduci potuisse ; attamen universa haec doctrina , qualis a theo- logis per tot discrimina rerum sensim stabihta est , nuUius est frugis ad veram virtutem consequendam ; 2^ imo exemph Jesu Christi , ad imitandum nobis propositi , vim quam maxime debi- litat; 3° praeterea repugnat et sanae rationi et aUis quibusdam Scripturae Sacrae effatis certissimis , quibus monotheismus com- mendatur ; 4» quamobrem integrae Christianorum famiUas et singuU muUi , recentioribus praesertim temporibus , ab ea de- flexerunt. 5» Subsistamus igitur in simpUciore iUo doctrinae typo, qui in ipsa Scriptura Sacra nobis exhibitus est ; atque hoc potis- simum agamus , ut Jesum Christum pia mente colamus tanquam legatum vere divinum ( Joan. XVII ^ 3), per quem tot ac tanta beneficia in genus humanum coUata sunt , qui vere divinoe vo- luntatis interpres regnique divini conditor est , et ipse plenus numine ( tw ^zl(j^ ) , non sine Deo taUs tantusque nobis proposi- tus (1). 370. Resp. Ad l*", Id est, qiianquam doctrina cathoUca in Scripturis contineatur ( cum enim fatentur rationaUstae ejusmodi doctrinae semina vere inesse , argumento est indubio reipsa in Scripturis eam reperiri ) , juxta adversarios rejici tamen debet ut inutiUs , perniciosa ac rectae rationi contraria. TaUs est idea , (1) Ita Wegscheider, § 128. T. IV. 14 210 TRAGT. DE INGARNATIONE. quam de Sacris Scripturis ingerunt novi ejusmodi increduli , bi- blico velamine obducti. Ast falsum est , doctrinam catholicam de Incarnatione nullius frugis esse ad consequendam virtutem. Vali- diores enim stimuli addi non possunt ad virtutem consequendam, quam ii , quos dogma catholicum suppeditat , quo docemur peccata nostra Dei hominis facti sanguine esse expiata , ac Deum ipsum, hu- mana carne indutum , nobis magistinim ac morum institutorem extitisse, prout coUigit Apostolus , Hebr. X , 29, et XII , 2, 3. 37 1 . Ad 2°^, Neg, Quin potius vehementer exempli Jesu Christi vim promovet cathoHcum dogma, juxta quod, cum Christus es- set Filius Dei ^ didicit ex iis , qiim passus est^ ohedientiam ; et consummatiis ^ factus est obtemperantibus sibi ^ causa salutis ceterncB,,, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucemy confusione contempta , Hebr. V , 8, 9 et XII, 2. Cum scilicet essetDeus etFi- lius Dei , ultro ac sponte sibi vitam pauperem , aerumnis , con- temptui doloribusque obnoxiam atque refertam , eligere dignatus est , mortemque denique atrocissimam obire , ut nobis in se exem- plar virtutam omnium absolutissimum praeberet , quod imitare- mur ; ut praeteream gratias uberrimas , quas nobis passione ac morte sua promeruit ad id efficiendum. Profecto omnes scripto- res sacri , ut vidimus suo loco , atque in primis Joannes , fatenti- bus adversariis , Chrisli divinitatem unanimiter praedicarunt ; at- tamen ad unumomnes Christi exemplum sequendum proponunt. Argumento igitur est , dogma catholicum , nedum vim exempli Christi nobis propositi imminuat , ipsum potius commendare , atque ad ipsum imitandum vehementius accendere. r.ijihifi^fid >•- 372. Ad 3*», Neg, Nam satis non est affirmare, sed praeterea ostendere adversarii deberent doctrinam cathoHcam rectae rationi adversari , quod profecto nunquam efficere poterunt. Recolantur modo dicta in Responsione ad 7°*. Scripturarum insuper effiitis, quibus monotheismus adstruitur , neque Trinitatis neque Incar- nationis dogmata adversari abunde constat ex iis , quae suo loco disseruimus (1). 373. Ad^f», Dist, Id est, Sociniani, deistae ac rationalistse, concr^ qui adliuc revelationi credunt , neg, (1) Tract. De Trin, n. i3i et seqq. PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA GOWJUNGTIOJfE. 211 374. A(15™, Neij. eum, quem siipponunt adversarii simplicio- rem doctrinae typum, qui nonin Scripturis, sed insola rationalista- rum seu incredulorum mente residet; quosemel constituto, Chris- tus non extitisset nisi vaferrimus veterator , qui non solum nulla bona in genus humanum contulisset , sed innumera mala , deceptionem, idololatriam , superstitionem abjectissimam invexis- set. Nec aham sane Saivatoris nostri , sub verborum lenocinio , ejusmodi scriptores ideam seu conceptum ingerunt. En pauca auctoris , quem impugnamus, verba : Quum adstantibus vere eos- pirasse (in cruce) visus , paucis horis post^ e cruce suhlatus et sedulcB amicorum curce traditus^ in novo sepulcro repositus esset ; tamen , Deo providente , terlio die in vitam rediit y et postquam discipulos aliquoties convenerat y eosque de consilio suo , novum religionis institutum condefidi atquepropagandi^ denuo certiores fecerat , ah iis secessit, nec unquam postea ah illis conspectus est (1). Ex ungue leonein. PROPOSITIO II. Beata Virgo vere et proprie Deipara vocatur et est. 375. Propositio haec est defide, utpatetex Concilio oecumenico Constantinopolitano II, collat. VIII, anathematismo VI, definiente, quod B. Virgo proprio et veraciter Dei genitrix est (2). Sic vero ejus veritatem propugnamus : Illa vere et proprie mater Dei vo- catur et est, qua3 , Hcet divinitatem minime genuerit , illum tamen concepit et peperit , qui ex Sacris Litteris Deus et Filius Dei vo- catur et est; atqui talis est, quem genuit B. Virgo. Etenim, (1) § 121 , ubi et illud addit : Je- nova ars , utiScripturis ad christianam sum^ nonmillis V^. T, effatis potissi- religionem destruendam. onum adductum^ firmissime sibi per- (2) Ubi Concilium iliud subdit : Si suasisse , sibi concessam messianam quis abusive , sed non vere Dei geni- dignitatem , ac munus doctoris divini tricem dicit sa?ictam gloriosam semper a Deo fuisse demandatum , et quidem f^irginem Mariam.,^ anathema sit, ad sensum oequaiium suorum accom- lu ^ct. Conc, Harduini , tom. iii , modate» Seu paucis : eum traducit uli col. igS. vaferrimum seductorem. Profecto est 14. 212 TRACT. DE INGARNATIONE. Luc. I, 35, dicitur : Quod nascetur ex te Smictuni ^ vocahitur Filius Dei ; Aposlolus item Rom. IX, 5 : Ea^ quibusest Christus secundum carnem^ qui est super omnia Deus benedictus in secula ; tum Gal. IV, 4 : Mtsit Deus Filium suum , factum ex muliere, Huc pariter referuntur omnia illa Scripturarum loca , in quibus Christus Deus et Filius Dei dicitur , quae prope innumera sunt (1). 376. Atque hinc factum est^ ut a remotissima antiquitate , seu ab apostolica traditione denominatio ista B. Virgini tributa fuerit , cujus rei testes locupletissimos habemus duos Nestorii fautores. Joannes enim Antiochenus in Epistola ad Nestorium data , qua eum hortatur , ut , posita contentione , nomen illud impugnare desinat, quod a permultis Patribus compositum ^ scrtptum et pronunciatum est (2) , subdit : Hoc enim nomen nemo doctorum ecclesiasticorum repudiavit, Nam et plures eo usi sunt , iique celebres'^ et qui usi non sunt, ufentes non i^eprehenderunt (3). Theodoretus item , in Hceresi nestoriana , testatur : Antiquissi- mos catholicce /idei prcecones ^ EiL apostoliga traditione, docuiise, matrem Domini memorandam , colendamque esse ut Dei geni- tricem (4). Sane alii nominatim B. Virginem ^zot6y,ov appellant, utOrigenes, Dionysius Alex., Alexander item Alexandrinus , Athanasius , Basilius, Gregorius Nazianzenus, apud Petavium(5) ; alii sequivalentibus verbis idipsura tradiderunt , docentes Filium Dei , semel ex Patre genitum, rursus ex Maria Virgine altera ge- neratione prodiisse ; quos iterum longo agmine recenset laudatus auctor , aliique post ipsum non solum inter Catholicos , verum etiam intjer Protestantes (6). Sedquod communem et translatitiam (1) Cfr. Petav. lib. v, cap. 17. (-4) De Hoer, lib. iv , cap. 12, (2) "Ortfyeta» •^oXXois rSv 'Xetrtfm xut tom. IV, pag. 1^^ : TSv 'xdXeti Kcti rvnTtB-if y xet) yp«^f\, xui pijB-iv, '^'FfoTCeiXett riis ofB^o^c^ovTriTTias k*i^ukuv , (3) louro yeif ro oto/u,x ou^ets rSv xetru rtjy 'ATTotrroXtKfjy Tupcc^off-iv , Bto- iKKXtfTtUTTiKSy ^t^etff-KeiXm TCUf^rtjTUi. tokov atou^uvrafi ovo/tteit^ttv , ku) TTtrrfvtty otrt y^p^jjpir^^/weytfiawT» ?rtfAAtf/««/ eV/- T>?y rou Kv^tov fcitrifu, Tttftof oi Ti fiii xp^Tti/utvot ovK tTrtXci' (5) Lib. V , cap. i5. fiovTo rSv ;k;p)y(ra>K. In Act. CoticiL (6) Intei' ceteros eminent Saicerns in Hardaini, tom. i, col. iS^g. Thesauro , verbo Qtoroxos , Pearso- 1»ART. 11. GAP. 111. DE HYPOSTATICA COrfJUJJGTIONE. 213 apud Christianos vocem illam extitisse maxime ostendit , est amara irrisio , qua impius apostata Julianus Christianos exagita- bat , quod Christi raatrem passim Dei genitricem nominarent : Atqui vos ^ inquit^ Mariam non cessaiis vocare Seoxoxov ^ id est^ Dei genitricem (1). Constat igitur, tum receptam tum univer- salem hanc vocem fuisse , et cum vocabulo fidem per ipsum sig- nificatam de vera ac proprie dicta divina B. Virginis maternitate, antequam Nestorius novam doctrinam inveheret. 377. His accedit ratio theologica , et quidem multiplex , qua idem dogma adstruitur. Terminus generationis est persona, seu totum et integrum suppositum ; haec autem , ut demonstravi- mus , in Christo , quem genuit B. Virgo , unica est , eaque divina, regens utramque naturam ; ergo B. Virgo , quse genuit personam divinam , seu Deum in assumpta carne , Dei genitrix vere et pro- prie est, ac taHs est nuncupanda. Rursum : Dei et hominis Fi- lius unus idemque est Christus ; hunc autem , fatente Nestorio , Beata Virgo genuit; ergo, hoc ipso quod Virgo Christum genuerit, vere FiHum Dei genuit , adeoque Dei genitrix jure meritoque nuncupatur et est. AUoquin in duos fiHos secare Christum debe- remus, quod absurdum est, et, ut ex dictis patet, constanti Ecclesiae cathoHcae fidei et Scripturarum effatis repugnat. Nec dissimiHs est ratiohujus appellationis , quae petitur ex eo , quod in utero Vir- ginis Verbum carnem sibi assumpserit , feceritque sibi propriam , ex quo Deus homo esse ccepit ; quas quidem rationes Patres aj;- tulerunt et illustrarunt (2). 378. Dogmate porr© vindicato , ad praecavendas difficultates, quibus iUud tum Nestoriani tum increduH impetere solent , ani- madvertenda haec sunt : AHcujus pater aut mater naturaHs esse quis potest dupHci excapite ; \e\generatione,(iuyd^ definiri solet : Origo viventis a vivente principio conjuncto in sirnilitudinem naturce ; vel unione hypostatica dupHcis substantiae , uti esset mxxSfin Expositionesymholiapostolici, €>toTCK69 ^i v/^ds ov TrmtTh MeifUv et Joan. Ernestus Grabius , tom, ult. KuXouvnff, edit. Lxx Interpretum. (2) Cfr. Petav. lib. v, cap. 17- (1) Cyrill. opp. tom. vi , pag. 262 : 214 TRAGT. DE IWCARWATIOPfE. animse et corporis, cum sermo est dehomine, aut etiam naturae di- vinse et humanae , cum sermoest de Christo. Jam vero ratione^ene- rationis prima divinarum personarum est Pater Verbi, quod com- municatione suae proprise substantiae ab aiterno gignit , et B. Virgo est mater Christi , cui propriam substantiam communicavit , prout homo est ; ratione vero suppositi seu unionis hypostaticce eadem prima Trinitatis persona est Pater Christi , etiam prout homo est , et B. Virgo est mater Christi, prout ipse Deus est. Quare Chris- tus , qui est Verbum caro factum , consubstantiahs est Patri se- cundum divinitatem^ consubstantiaKs est matri secundum huma- nitatem , ratione duphcis generationis et originis , seternse scihcet ac temporahs ; cum vero utraque natura propria sit ejusdem per- sonae divinse seu suppositi , ratione ejusdem personse est fihus utriusque (l),,Ha )x. i,>(l /uoik (!) Cfr. Petav. lib. vii , cap. 5 , § 5 , qoi Filius dicitor , vera et proprie dicta % ubi proposito sibi dobio : Non videlur Filius esse naturalis Dei Patris homo Christus , quoniam non de illius sub- stantia , quatenus est homo , genitus est f respondet, quidpiam nobis per Incarnationis mysteriom innotescere , qood bomana nonqoam conseqoi sa- pientia , ac ne sospicari qoideip po- toisset. Atqoe illod primo constitoit , in filii notione duo qoaedam conlineri , sine qoibos intelligi non potest : alte- rom , ut sit aliqoa commonicalio sub- slantiac natoraeve , vera generatione facta; alterom est, proprietas ipsa , sive forma relativa termini producli , qoae originis principiom respicit. Quo posito , pergit eximios theologus, do- plicem ex Incarnationis mysterio didi- cimos esse viam ac rationem , qua utrumque , boc est , et communicatio naturae , et forma , sive proprietas rela- tiva , qasiin filietatem vocant, obtinelur. Primus modus est , com terminos ipse, generatione commonicatam sibi nato- ram illam accipit, aqoa denominator; ita ot physice , ot in scbolis loqoon- tor , et formaliter gigni , vel ot sit ba- bere dicator. Sic in Trinitate Verbum vera generatione communicatam accipit essentiam a Patre , qua est bic Deus ; ac formaliter generatur ; ideoque pro- prie dictus est Filius , quod in omnibus etiam creatis filiis universe reperitur. Posterior modus , cujus nobis Incarna- tionis fides notitiam attulit, per sub- stantivam unitionem et applicationem fit ad prioris generis terminum : cum peregrina alioqui natura , nec vera ge- neratione transfusa, eo ipso filii pro- prietatem excipit , quod cum vero et naturali filio , boc est , cum divina na- tora divinae itidem filietalis modificata proprietate, naluraliter et subslantive conjungitur in unam personam, et unum adeo eumdemque filium. Sic hu- mana nalura , non illa quidem genera- PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA GONJUNGTIOnE. 215 379. Exinde coUigimus , 1° latius patere terminum filiationis quam generationis , quia filiatio ^ ut cum schola loquamur, se ])orrigit etiam ad eum, cui quis non dedit originem ex eadem substantia ; generatio vero non item. Colligimus , 2° quo sensu B. Yirgo sit et dicatur Deipara , nempe ratione hypostaticae unionis Verbi cum humanitate , cui humanitad ipsa originem dedit, quemadmodum et Deus Pater Christi pater est, prout nempe humanitas ejus a Verbo in unitate personae assumpta est. Qua3 si probe teneantur , nullo negotio retundentur , quse adversus pro- positam the^m tela conjiciunt Deiparse osores. DIFFICULTATES. 380. Obj. prima. 1° B. Virgo divinitatem non genuit , nec di- vinitati originem dedit , quod tamen ad matrem constituendam requiritur. Ergo Dei genitrix seu mater B. Virgo nec est, nec dici potest. 2» Ejusmodi prseterea denominatio Eunomianorum et ApoUinaristarum errori favet , qui naturas in Christo miscebant , ethbenter divinge Christi naturai ea adscribebant , quae abjecta quodammodo et viha de eodem Christo in Scripturis recensentur. 3<* Ceterum , cum homo per se proprieque dumtaxat genitus sit , non autem Deus qua Deus est , non proprie Dei genitria; est Maria vocanda , qua^ eatenus solum Deum genuit , quatenus homo ille , qui ex ea natus est, cum Deo conjunctus erat , ac Deus per uterum Virginis solum transiisse (^-KaprikBev) dicendus(l); 4° eo vel maxime quod imphcet , duas substantias ex una substantia generari. 5» Hinc , qui Mariam vere ac proprie Dei genitricem vo- candam esse contendunt, divinitatem ei adscribant ac Deam fa- lione procedit vel commanicatur a sive proprielatem, qaa Verburaconstat , Patre ; neque Christas , qua homo est, qua3 ^^/le/a* dicitur. Ideo proprie dictus gignitur a Deo ; neque Dei similitudi- et naturalis est Dei Filius , non gene- nem naturalem aut imaginera habet , ratione, sed unilione, quatenasut homo quod filii conditio postulat. Verum na- est spectatur. turali copulalione cum Verbo conjuncla, (1) I ta Nestorius apud Cyrillum lib. i , eadem unitione communicatam sibi di- contra ipsam , tom, vi,pag. lo. vinilalem obtinelac divinilalis raodum, 216 TRACT. DE INGARNATIOI^E. ciant necesse est, cummater debeat esse consubstantialis ei, quem gignit , quo nibil absurdius excogitari potest ; atque etbnicis pas- sim a Christianis exprobratum invenimus , quod Cybelem alias- que matres deorum facerent. 6° Quare , ne Scriptura nos in ejus- modi superstitionem conjiceret , nusquam banc vocem usurpat ; 7° nec satis unquam commendari Nicaenorum Patrum prudentia potest , qui Dominum Jesum Cbristum quidem, non aulem Deiim ex Maria genitum dixerunt , nec Virginem Theotocon compellare sustinuerunt, Ergo. 381. Resp. Ad l"™, Dist, Et bac de causa B. Virginem Dei genitricem esse aut appellandam Catbolici contendunt, negr^ et eo nomine honorandam esse B. Virginem docent , quod eum ge- nuerit ^ qui per bypostaticam unionem subsistit in Verbo , conc; Hinc negamus, quod Nestoriani assumunt , ad matrem nempe con- stituendam requiri, ut originem det substantiae , quae ex ea nasci- tur. Matres enim nostrae tales reipsa vocantur et sunt , etsi animse originem nainime tribuant , attamen tales censentur , quia termi- nus gencrationis est natura subsistens , seu totum suppositum aut persona ; cum vero tabs persona bumana sit , id est , bomo , hinc ejus mater vocatur mater bominis : si autem bsec persona divina , scilicet Deus sit , cujusmodi in Cbristo esse ostendimus, ejus mater vocanda est mater Dei (1). Verum recolantur , qu3e in banc rem adnotavimus. 382. Ad 2"», Neg. Haec enim putida calumnia est , a qua ca- tbolicae fidei professio est prorsus abena , quse semper agnovit utriusque naturae cum suis proprietatibus et operationibus dis- tinctionem in Cbristo, ut nos paulo post ostendemus. Falsum praeterea est, sive Arianos, sive ApoUinaristas etbaereticos ceteros vocem Theotocon vero ac legitimo sensu arripuisse (2). (1) Cfr. Petav. loc. cit.cap. xix , § i B. Virgini tilalam &eoTOKov tribaebant, et seqq. qaam qaod ipsa pepererit Ghristam. (2) Apollinaristas et EutycLiani , au- Ilinc non sensa calholico , a quo illi tumantes nataram Christi hamanam , abhorrebant, nempe gignendi, sed sea potius ejus carnem e coelo delap- tanlam pariendi eidem Virgini nomen sam , non aatem ex B. V. sabstantia iheotocon accommodabant. Ceteram assamptam , non alio sensu eidem graeca vox TUntv non tantam parere , PRAT. II. CAP. III. DE HYPOSTATIGA CONJUNCTIONE. 217 383. Ad 3"*, Dist, Homo subsistens in persona Verbi conc^ homo aut in abstracto , aut subsistens personalitate propria , 7ieg. Haec enim bujus erroris princeps causa extitit , quod Nes- torius homini Christo , jam constituto atque perfecto subsis- tentia propria , Deum accessisse , eique se copulasse conjunctione moraU autumaverit , quare Deum transiisse per Marise uterum , n07i autem genitum , modo seu ratione exposita , ab ea esse dic- titabat ; cum tamen non coeperit existere Ciiristi humanitas nisi in Verbo, quod eam efformando, et , si de anima sermo sit, creando assumpsit , suamque effecit, 384. Ad 4™, Dist, Separatas seu disjunctas , concr^ hypostatico nexu consociatas ratione subsistentiae divinae , neg. Responsio pa- tet exdictis (1). 385. Ad5°a, ]\TQg gx prsemissa enim animadversione, ut quae- piam mater sit , satis est ut originem dederit naturae , quae sub- sistat in taU supposito seu persona , quae ex ea nascitur. Hinc B. Virgo consubstantiahs est Christo in natura humana , quae sub- sistit in persona divina. Atque inde cetera corruunt, quae supra dicuntur de matribus deorum , quae in systemate ethnicorum censebantur vere dedisse originem ipsi naturse divinse , a quo er- roris portento longe absunt Cathohci. sed etiam gignere significat , ut notam vinitas pura , proprie est nata de matre est. Cfr. Suicerus in Thesauro eccles, eadem incarnata divinitas. Et hoc ad vocem QtoTOKos. distat inter unius Filii Dei duas (1) PraeclareFerrandusdiaconuSjCum generaiiones, quod in divina genera- sibi illud opposaissel ex haereticis : Ex tione nulla fuit humanitas ; in humana una suhstantia gcnerari nullatenus generatione adunata fuit humanitati potuisse substantias duas , ita respon- proprie nascenti divinitas, Si enim dit : Veraciter dicit , si separatim ge- dixero , vel dicere voluero : Maria neratas audierit, Nuncvero in magno semper Virgo proprie genuit humani- illo et mirahili sacramento , quod ma- tatem, nonproprie genuit divinitatem , nifestatum est in carne , divina sub- videbitur sub aliquo modo hominem stantia secundum humanani substan- purum genuisse , quem nullo modo ita tiam proprie nata est; quia non genuit , quia Kerbum caro factum separatim na.ia est , nec humanitatem proprie genuit, Epist. ad Anat, § 17, proprie natam sihi divinitas adunavit ; in Bihlioth, Patrum Galland. p. 353, sed adunando eam sibi proprie 7iaia lom. xi. est,,,, Proprie est nata de Patre di- 218 TRAGT. DE INCAaKATlOKE. ^ •? . 386. Ad6*», Dist. Quoad sonum materialem, conc. quoad rem ipsam per vocem expressam , sive sequivalenter , neg. ut ex dictis constat (1). 387. Ad 7°^, Dist. Nulla urgente causa, seu nemine suspicio- nem in eam vocem ingerente , conc.".^ rem ipsam non tradiderunt, neg. Hoc ipso enim quod Nicaeni Patres unum Cliristum , seu unam Christi personam professi sunt , eumque dixerunt Deum de Deo , Deum verum de Deo vero , conceptum de Spiritu Sancto et natum ex Maria Virgine , hanc vere Dei genitricem esse decla- rarunt. Quod si vocem ipsam non protulerunt , Ecclesiae morem secuti sunt , quae nunquam consuevit ea definire , quae in contro- versiam non vocantur. 388. Obj. secunda, 1° Etsi anima intimo quoque nexu corpori uniatur , inepte tamen muher vocaretur animae mater , sed ho- minis mater dici debetj; ergo, etsi natura divina hypostatico nexu cum hunjana jungatur , attamen B. Virgo non Dei sed Christi ma- ter est appellanda. 2oRursus , si illa Dei mater vocanda est, quia ex illa natus est Dei Filius , cur Deipater non vocetur Spiritus Sanctus , de quo eumdem conceptum fuisse in symbolo profitemur? 3® Verum his omissis , nec vere nec proprie , si strictius loqui ve- limus, Dei matris nomen B. Virgini competit , neque expedit tali titulo eam salutare. Nec vere nec proprie , quia , ut ratiocinatur Bayle, nunquam femina vocaretur mater Angeli, quae corpushu- manum gigneret, cui ipso conceptionis instanti Angeli persona conjuncta esset unione hypostatica. Deiparae igitur appeilatio ex Jiypostatica unione necessario minime sequitur (2). Quin potius, Deiparse appellatione semel admissa , Dei quoque avum et aviam, aliosque vario conjunctionis vinculo cum Deo conjunctos agnos- (l) Sane S. Elisabelh , Luc. i, 4^, Domino; cbi D omini nomen pro Dei vix non conceptis verbis B. Virginem nomine eam usurpasse nullum dubium Dei malrem nuncupavit, dicens : jfi*^ essepolest. Qaareeodcm sensu B. Virgo unde hoc mihi , ut veniat raater Do- erupit in illa verba : Magnificat anima mini mei adme? Quo autem sensu hic mea Dominum. Z^owmanomenacceperit, patelexv.45: (2) Dict. hist. art. Nestorius , Beata , quce credidisti , quoniam per- remarque A. ficientur ea , quce dicia sunt tibi a PART. II. GA.P. m. DE HYPOSTATIGA. GONJUKGTIONE. 219 camus necesse est, quod quidem quam absurdum sit nemo non videt ; sane Romae proscriptus est liber Joannis Tbomse a S. Cy- rillo , De laudihusB, Annce , in quo auctor docuerat Annam Verbi incarnati esse aviam. Sed neque expedit B. Virginem Deiparam compellare ^ cum boc nomen erroris causam afFerre possit , maxime vero imperitis, qui existimare facile possunt, Dei matrem divini- tatem ipsam genuisse. Ergo. 389. Resp. Ad 1™, Dist, Si generatio ad banc vel illam seorsim geniti partem referretur , concr^ si ad suppositum ipsum, ut saepius diximus, neg. Jam vero una est in Cbristo persona, quam genuit Maria cum bumana natura conjunctam ; jure igitur Dei ma- tris nomen et rem sibi vindicat , ut ceterse matres bominis ma- tres dicuntur, etsi animam non procreent. 390. Ad 2"^, Resp. Spiritui Sancto denominationem Deipatris minime competere , quia nibil de suo contuUt ad Cbristi concep- tionem , si excipias tantum fecunditatem , quam virtute et effica- cia sua Mariae tribuit (1). 391. Ad Z^^Neg. quoad utrumque membrum. kcprimoqm- dem , si severius loqui veHmus , B. Virgini potius competit titubis Deiparae , quam competat ceteris muberibus titulus matris cujus- dam bominis; quia in ceterorum bominum conceptu, ex com- muni sententia , prius est corpus quam anima , quae corpori non accedit nisi organis vitae jam instructo ; contra vero nec uUo tem- poris puncto Cbristi corpus sine anima in Virginis utero extitit , ac propterea antequam subsisteret integra ejusbumanitas, byposta- tico nexu conjuncta cum Divini Verbi persona. Secundo maxime expedit , B. Virginem Deiparae titulo lionestare ; quia in bac una vocula plena catbobcae fidei professio continetur adversus impie- tatem Nestorianorum , Pbotinianorum , Arianorum , SabeUiano- rum , ac novissime Socinianorum , rationabstarum , eorumque (1) Cfr. de hoc argamento Petavius , tantopere abasas est Erasmus , cfr. lib. VII , cap. 5, § 1-5. De obscuro P. Coustant, tuminnota in hunc loc. S. Hilarii loco ex lib, x De Trin, tum in Prcefatione generali , quam § i6, nbi negare videtur B. Virginem prsemisit novae a se adornalae editioni > corpori Chrisli originem dedisse , quo n. /{.i et seqq. 220 TRAGT. DE IKGARNATIONE. omnium ^ qui eamdem fidem labefactare quoquomodo ausi sunt , quibus propterea odiosus nimis et ingratus ejusmodi titulus efFec- tus est. 392. Nequeobstat, l^quod de Angeli matre aBayle opponitur; nihil enim vetat, quominus in tali hypothesi vere Angeli mater illa diceretur , cum eadem rationum momenta vigeant. 393. Non obstat , 2» quod additur de Dei avo et avia, dummodo addatur secundum carnem; cujus assertionis argumento sunt Christi Domini fratres et sorores , qui in Scripturis commemo- rantur , in quibus pariter Christus dicitur filius Abrahae ac fihus David ; quin et David ipse Deipater a veteribus interdum appel- latus est (1). Quid igitur erit absurdi , si dicamus, Deum in as- sumpta carne habuisse avum et aviam et proavos et cognatos? 394. Quod si Romae proscriptus fuit liber Thomae a S. Cy- rillo y non praecise ille liber proscriptus est , quod Annam Dei aviam dixerit , sed propter consectaria , quse inde deducebat , Annam videHcet esse socrum Spiritus Sancti , Angelorum domi- nam , cognationem habere divinam , atque in ipsa hypostatica unione partem aliquam habuisse. Quge partim insolentia sunt et nimis dura , partim a veritate remota (2). 395. Non obstat denique , quod opponunt de erroris causa , quam afferre posset hoc nomen , dummodo fideles catechismum edoceantur , ipsisque ejus vocis vis et sensus exponatur. Si tamen adeo bardus existat , qui in animum inducat suum , B. Tirginem originem divinitati dedisse ; prout nemo est qui cen- seat , animam a matribus procreari , etsi iilae homines gignere dicantur. 396. Dices : Saltem negari nequit, hunc titulum tributum B. Virgini principium dedisse superstitioni, quae in Ecclesia Cathohca ex eo tempore inolevit , et eo progressa est , ut in turpem sit (1) Cfr, Saiceras in Thesauro ec- (2) Sane, ulpaletexlndicelibroram clesiaat, ad vocem ©toTraVfi^p, et ad ?o- prohibitoram , nonabsolate hajusmodi cem Actvl^ , n, II, ubi plures recenset liber damnatus est , sed cum claasula : Patres grascos , qui hoc uomine Davi- donec corrigatur, dem compellarunt. rART. 11. GAP. III. DE hypostatica conjupigtione. 221 idololatriam delapsa. 2» Hinc melius meritus de Ecclesia Nesto- rius fuisset , si praevalere potuisset , quam Cyrilius , qui contra jus et regulas omnes vi et machinis adversarium suum oppres- sit (1). Ergo, 397. Resp. Ad 1°^, Neg, l® Quia cultus erga B. Virginem an- terior est liseresi nestoriana , ac propterea Concilio Ephesino , ut suo loco ostendemus ; 2° quia exallatis documentis constat, titu- lum Z>e^)?ara delatum fuisse B. Virgini a primis EcclesiaePatribus, nec superstitioni locum dedisse. 3° Propter confessionem ipsiusmet Bayle , qui aperte fatetur , easdem consecutiones ex titulo Ma- tris Christi proficisci ac ex titulo Matris Dei (2). Quod vero additur de supposita idololatria in Ecclesia Romana, pariter idoneo loco diluemus (3). 398. Ad 2"», Neg. Nestorii enim triumphus fuisset christianae rehgionis subversio , cum everteret haeresi sua totum Incarnatio- nis mysterium. S. Cyrillus , ut ex certissimis ac luculentis docu- mentis constat , omnes tentavit vias ad abducendum Nestorium ab errore suo. Sed nec ipse , nec S. Coelestinus, nec ipsius Nes- torii amici unquam ejus pervicaciam vincere potuerunt. Quare nonnisi perditae conscientiae ac nullius fidei homines ejus patroci- nium suscepere (4). (1) Ita Bayle , art. Nestorius , /«- Mere de J.-C. , cotnme on a pressS le$ non, etc. et cum ipso Prolestantes consequencesduiitredeMeredeDieu, passim. on aurait pu parvenir au culte de la (2) En verba ipsias, art. cit. Nest. SainteFierge aussi promptement que TemsLTqueA.:Ilmesemble,aurestejque Von a fait,,,, Ceci refute ceux, qui les abus par rapport au culte de la trouvent dans la conduite de Nestorius Sainte-Kierge etaient a craindre ega- quelque chose , qui itait capable de lement , soit quon Vappelat Mere de prevenir Vidoldtrie. Qaomodo aatem Jesus Christ , soit qu*on Vappeldt la hic anctor sibi cohaereat, ipse viderit. Mere de Dieu. Carjamais sansdoute (3) Intract, De cultu Sanctorum, les devots les plus outr^s n'ontcru que (4) Satis est ocalos conjicere in jitcta le Verbe , en tant que tel , ait regu de Conciliorum , part. i, act. Concilii la SainteVierge sa vie et sa sub- Ephesini , ut pateat ex documentis , stance, comme les enfants la regoivent quae ibidem afferuntur ante Goncilii de leura meres, Ei il est sur qu'en celebrationem , quot vias pertentaverit pressant les cons^quences du titre de S. Cjrrillas privatis admonitionibas , 222 TRAGT. DE INGARNATIONE. ARTICULUS II. De Adoptianismo. 399. Nestorianismi propago est Adoptianistnus ^ quem sec. VIII labente Felix Episcopus Urgellitanus et Elipandus Archie- piscopus Toletanus in Hispaniam primum intulerunt , ac disper- pertitis inter se provinciis longe lateque propagare irrito conatu sategerunt. Docti et eruditi viri in Galliis , Italia ac Germania obstiterunt istorum conatibus , ac plura celebrata Concilia per eam aetatem fuerunt in diversis locis , a quibus unanimiter error ille proscriptus est (1). 400. In eo autem Adoptianismi perversitas sita erat , ut pro numero naturarum in Christo totidem filios respectu Dei Patris distinguerent , alterum scilicet naturalem secundum naturam divinam , alterum adoptivum secundum naturam humanam. Cum vero itvmmus filiationis , ut vocant, sit persona , duas prop- terea personas in Christo cum Nestorio ab Adoptianis seu Feli- cianis , ita dictis a praecipuo haeresis auctore , admitti debuisse consequens erat (2). Quare Christum , prout homo est , gratia et adoptione filium Dei esse autumabant , et servum dicebant. deinde pnblicis , nt Nestoriam ab impia AUatius, in J^indiciissynodiephesinw, doctrina, quam praeconceperat , revo- et Colelerius , tom. i, Monum, eccies. caret. Ibi pariter occnrrunt epistoiae grcecce, S. Coelestini Papas , Joannis Antiocheni (1) Cfr. eruditissimi Joan. Francisci aliorumque ad eumdem Nestorium da- Maidnsu, DeFelicis et Elipandi hceresi t«. Verum adversus anonyraum impug- historicochronologica dissertatio , in natorem Cyrilli , cfr. Petavius lib. vi, calce opp. S. Paulini , Aquileiensis , Delncarnat. cap. iii et seqq. Cfr. etiam Venet. 1 787. Histoire du Nestorianisme , par le (2) Notandum tamenest, Adoptianos P. Louis Doncin, S. J. qui egregie defen- non docnisse duas in Cliristo admitten- ditS.CyrillumetConciliumEphesinum, das esse personas ; nimis enim aperle ac refert praeterea Dupinium , qui ini- fidcm in oecumenicis Conciliis anterio- quior fmt in S. Cyriilum , in nova sua ribus sapius definitam impugnassent , Bibliotheca loco snperius citato , de atque hoc ipso se haereticos esse Nes- pristina sententia discessisse. Pro eodem torianos professi essent , quod ipsi maxi- Sancto scripserunt Thomassinus, Leo me cavebant ; attamen hic error ex PART. II. CAP. III. DE HYPOSTATIGA CONJUKGTIONE. 223 401. Ut omnis ambiguitas toUatur , juverit in primis secernere, quae in hac controversia fidei clogma attingunt , ab iis quae , salva fide , a nonnullis disceptata sunt. Est fidei dograa , Christum ag- noscendum esse ut unicum Filium naturalem Dei , existentem in duabus naturis , divina nempe et humana , quse simul hyposta- tice junctagj non sunt nisi unus Christus. Idcirco Christus , prout hic homo est in concreto , est Filius naturalis Dei , quia ob unio- nem hypostaticam ejus humanitas subsistit in persona Verbi di- vini. Quatenus vero natura humana in abstracto , seu per mentis operationem , concipitur distincte a Divini Verbi persona , in qua subsistit , utrum possit dici adoptata nec ne , hsec quaestio fidem ipsam non afficit. Sane partem affirmantem Scotus , Du- randus nonnuUique aUi scholastici tenuerunt. Ipsi viderint. No- bis plane otiosa et alese plena videtur ea sententia , ut cuili- bet rem bene perpendenti patebit (1). Verum ex his colHgimus , minus accurate a nonnuUis auctoribus propositionem catholicam his verbis enunciari : Christus , qua homo , non fuit Filius Dei adoptivus , sed naturalis ; cum dici debuisset : Christus , qua hic homo , non est Filius Dei adoptivus , sed naturalis^ alioquin per- miscetur dogma fidei cum quaestione mere scholastica. 402. Arrepta occasione duplicis recensitae controversiae , dog- maticae scilicet atque scholasticae , nonnulli tum inter Catholicos , tum potissimum inter Protestantes contenderunt , Felicem et Eli- eorum principiis profluebat; hinc vi- humanitatis est persona divini Verbi; demus , ab iUius aevi scriptoribus hunc hac porro subsistentia sublata , neqae errorem Adoptianis perpetuo objici at- existeret in rerum natura ejusmodi hu- que adscribi. Cfr. Joan. Wesselius in manitas. Nihil enim existit in concreto Nestorianismo et adoptianismo redi- nisi per subsistentiam. Praelerea huma- riro, cap. 3, tum Madrisius , diss. cit. nitas Christi separata a divinitate non pag. 207 et seqq. essel amplius humanitas Ghristi , sed (1) Etenim, ut superius animadver- alterius cujuscumque, qui non esset timus, humana Christi natura in ab- Christus ; CAm^» enim notio necessario stracto et per mentis operationem dis- involvit notionem Verbi incarnati. Ex: tincta seu separata a divinitate spectari utroque propterea capite liquet, non so- nequit ; nam non esset ampiius snbsis- lum otiosam , sed periculi plenam re- tens , siquidem tota subsistentia hujus censitam quaestionem esse. 224 TRAGT. DE INGARNATIONE. pandum cum suls asseclis non de natura Christi Iiumana in con- creto , sed solum in abstracto spectata, docuisse Christum^ qua homo est^ esse Fihum Dei adoptivum acservum (1). In hac hy- pothesi tota illa discrepatio , qua conturbata Ecclesia est , noii fuisset nisi pura logomachia. Veneratio autem, quam erga Ecclesiam profitemur, et novatorum vafrities eorumque aperta confessio vetant , quoniinus in ejusmodi sententiam concedamus. Adde, no- biscum sentire testes coaevos , qui ab ipsorum Adoptianorum ore verum illorum sensum acceperunt ; recolantur quae diximus de Nestorio , quae huc pariter collimant. Rejecta igitur istorum te- meritate , atque in pleno lumine controversiae nostrae statu col- locato , sit PROPOSITIO. Jesus Christus est Filius Dei naturalis^ non autem adoptivus. 403. Propositio haec est de fide , proutdefinitum est in Concilio Francofordiensi, in epistola synodica, approbataa Romanis Pontifi- cibus , praesertim vero ab Hadriano I , atqueab universa Ecclesia, ubi Christus in utraque subsistens natura declaratur Filius Dei proprius et naturalis^ nequaquam adoptivus (2). 404. Jam vero in Sacris Litteris verus , proprius atque uni- genitus Dei Filius vocatur ille, in quo Pater sibi complacuit (1) Ila Vasquez ,ia iii. part. S. Thom. sauri monum. eccles, n. v , aperte pro- disp. 89, cap. I et seqq. et post ip- nuncht : Nosingenue fatemur, merain snm Javenin ^ Diss. vi, De Incarn, fuisse logomachiam , quce scepius oc- q. 4 ^ aliique pauci. Cum his vero currit apud theologos, Qaem passim Catholicis autoribus confundi non de- Protestantes secuti sunt , ul Dorscheus , bet Walchius , qni in sua Adoptiano- Georg. Callixtus , Spanhemius , Moshe- rum historia , Gotling. ly^S, conten- raius , lablonsli , etc. ut Concilia et ditimmeritoS.Paulinum Aquileiensem, Roraanos PontiQces imperiliae atqae Alcuinum , Patres Francofordienses , fanatismi arguerent Cfr Madrisius , Hadrianum Papam nestorianos errores De Felicis et Elipandi hceresi , dog- Felici et Elipando affinxisse , cum eo- matica dissertatio , 3 , loc. cit, rum mentem assecuti non fuerint. Idem (2) Cfr. Acta Conc. Harduini , tora. dicatur de Basnagio , qui tom. 11 , The- iv , col. 886. PART. 11. GAP. III. »E HTPOSTATICA GONJUNGTIONE. 225 Luc. III , 22 ; quem dedit pro mundi salute , atque pro no- bis omnibus tradidit , Joan. III , 16 ; Rom. VIII , 32; atqui Pater complacuit sibi in Cbristo bomine recens baptizato, eumdem vero dedit et tradidit , ut ad redimendos bomines crucifigeretur, non fuit autem crucifixus nisi ut homo ; ergo Cbristus , etiam ut hic homo est , verus , proprius , unigenitus Filius Dei est ; adeoque non adoptioneseu gratia, sed natura est Dei Filius. Rursus : quem Petrus Filium Dei confessus est , Mattb. XVI , 16 , quem tan- quam Dei Filium caecus natus adoravit , Joan. IX , 38, quem tan- quam affectatag divinitatis reum Caipbas traduxit , est Christus homo ; ergo Cbristus bomo est et naturalis Filius Dei. 405. Patres unanimes sunt in bac veritate adstruenda , ut patet 1° ex illis omnibus testimoniis, quibus Cbristi divinitatem adstruunt , quseque suo loco retulimus (1) ; 2« ex illis omnibus , quibus tum ante tum post exortam Nestorii haeresin unam eam- demque Christi personam praedicant, unum eumdemque Dei et hominis Filium Jesum Christum esse docent , quae pariter jam retulimus ; quibus addere placet verba Concihi oecumenici Cbal- cedonensis , in cujus fidei professione Patres aiunt : Sequeiites igi- tur sanctos Patres , unum et eitmdem confiteri Filium et Domi- num Nostriim Jesum Christum communi omnes consensii docemus (2). 3" Huc accedunt fidei symbola , in quibus Cbristus perbibetur ut FiHus Dei , qui natus est ex Maria Virgine. Jure propterea Synodus Francofordiensis auctorem baeresis Adoptianae ita compellat : Tu veroy quisqiiis es , qui Christum prcedicas adoptivum^ unde tibi iste seiisus venisset^ voluissem scire ; uhi hoc nomen didicisses y ostende. Patriarchce nescierunt , Pro- phetce non dixerunt , Apostoli non prcedicaverunt y sancti tracta- tores hoc nomen tacuerunt ^ doctores fidei nostrce non docue^ runt (3). (1) TraclalQs Be SS. Trimtate , uTuvrts UMuTKOfAtv Acta Conc, n. 2o3 et seqq. Chalced, action. v , in ColL Hard. (2) 'Ex-ofctiot Toltvf ToHs uyioig -xct- tom. ll , coll. 4^5. TpUTI)) , fVU KUt TOV UVTOV OfAOXoytlv VtOV (8) Iq Clt. JSptSt, SyHOd, loC. Cit. Tov KVftov ^fcav'lt)(rovv XfttrTov a-vfc(puva>ff Col. 982. T. IV. 15 226 TRAGT. DE INGARWATIOWE. 406. Ratio demum theologica ineluctabilis adversus Adoptianos ex ipsa adoptionis natura desumitur. Adoptio enim est assumptio personae extraneae in propriam haereditatem (l) ; atqui Christus , qua hic homo est , dici nequit persona Deo extranea , nisi duas in ipso personas Dei et hominis esse velimus. Cum igitur Christi Dei et hominis una sit persona , Fihus Dei proprius et naturalis , necessario consequitur , Christum , et qua Deum et qua hominem , sensu exposito , naturalem esse Dei Fihum , neque enim filii ra- tio ad naturam , sed ad personam refertur (2). 407. Et hic ad praeoccupandas difficultates, quae moveri pos- sunt adversus thesin a nobis propugnatam , revocari in mentem debent , quae adnotavimus in causa Nestorianismi ^ praecipue vero discrimen, quod intercedit inter filiationem et generationem ^ quod ista sciUcet communicationem ejusdem substantiae expos- catjilla vero nonitem, sed solam hypostaticam unionem. > >' DIFFICULTATES. 408. Obj. prima. Apostolus de Christo homine loquens , ejus- dem ac nos conditionis eum esse affirmat ; 1° etenim , Rom. VIII. 17 , de hominibus justis , qui sunt filii Dei, ait : Si aiitem filii^ et hceredes^ Jiceredes quidem Dei^ cohceredes autem Christi-^ et 2° V. 29, Christus vocatur ab eodicm ki^osX.o\o primoge^iitus in mul- tis fratribus. Si igitur hominis Christi cohceredes su^nt justi, si ipse , qua homo , primogenitus in multis fratribus est , gratia et adoptione fiHus Dei Christus homo , perinde ac justi, dicendus est , non natura. 3» Quod clarius etiam apparet ex iis , quae cap. 1,4, ejusdem Epistolae scribit de Christo B. Apostolus : Qui prcedes- tinatus est Filius Dei in virtute secundum Spiritum sanctifica- tionis ; quae profecto praedestinatio non est nisi adoptio in fihum ; non autem adoptatus est Christus in filium secundum naturam diyinan^ , ergo secundum naturam humanam , qua sola Christus vere est Fihus Dei adoptivus. 4° Haec vero omnia Patrum aucto- (1) Gfr. PetaT. lib. VII, cap. I , §§3 lecta , qaibus asi sunt Adoptianismi el4j in quibus dilucide adoptionis na- impugnatores , vide apud. Petav. loc. taram et conditiones evoWit. cit. cap. 3. (2) Cetera argumenta in anum col- PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA GONJCWCTIONE. 227 ritate confirmantur , qui passim Cbristo secundum iiaturam hu- manam tribuunt adoptionem in Filium Dei ; praesertim vero S. Hilarius, qui,lib. 1° De Trin. aperte scribit : Ita potestatis digfiitas non amittitur , dum carnis humilitas adoptatur. Ergo. 409. Resp. Neg, antec. Ad 1"» prob. Dist. Cohaeredes Christi , id est , participes effecti illius haereditatis , quae Christo competit ut naturali FiHo Dei, conc.^ id est , participes communis ilHus hae- reditatis , quae Christo proveniat titulo adoptionis , neg, Non so- lum hoc nusquam tradidit Apostolus , sed oppositum plane docuit , Hebr. III, 5et6. 410. Ad2"«, Dist, Primogenitus, quatenus Christus frater noster fieri dignatus est ^er gr^atiam unionis , ut loquitur S. Thomas , sibi copulans nostram naturam , conc., iper gratiam adoptionis y cujus est incapax , neg, Alioquin idem Apostolus , ib. v. 32 , mi- nime vocasset Christum Filium Dei proprium et suum ; nec S. Joannes, 1, 14, Christum pariter Unigenitum a Patre appellasset. 411. Ad 3°^, Dist, Praedestinatus estadgratiam unionis, conc; adoptionis , neg, Ita hunc locum post S. Augustinum exponit S. Thomas , part, III , q. 24 , art. 1 , qui adnotat , aeternam prae- destinationem J. Christi in Fihum Dei respicere seu habere pro objeclo gratiam unionis duarum naturarum , quae fieri debebat in tempore , etper quam Deusfactus est homo , ethomo Deus. Unio quippe duarum naturarum in persona Christi cadit sub aeterna praedestinatione , et ratione hujus Christus dicitur praedestinatus Fihus Dei. (1). 412. Ad 4™, Neg. MultipHci porro ratione et catholico sensu Patres interdum adoptionem Christo tribuunt secundum huma- (1) Praestat apponcre ipsius S. Doc- prcBordinaverit hoc se facturum in tem^ toris verba : Prcedestinatio proprie pore ; quia sequeretur quod divinco accepta , inquif , eH qucedam divina menti aliquid de novo accideret, Et praeordinatio ah CBterno de his , quce ideo oportet dicere , quod ipsa unio per gratiam Dei sunt fienda in tem- naturarum in persona Christi cadat pore, Estautemhocintempore factum sub ceterna Dei prazdestinatione ; et per graiiam unionis a Deo , ut homo ratione hujus , Christus dicitur esse esset Deusy et Deus esset homo, Nec prcedesiinatus. Cfr. etiam Petav. loc. potest dici, quod Deus ah ceterno non cit, cap. 4 > §§ 5 et 6. 15. 228 TRAGT. DE INCARNATIONE. iiam naturam; ac 1° improprie dictam, quatenussignificant, huma- nam Christi naturam siisceptam atque assumptam fuisse a Verbo in suae personae unitatem. Latinis quippe scriptoribus idem saepe est adoptare ac eligere , adsciscere , suscipere atque assiimere , quidquid tamen illud sit quod adsciscitur, sive fiUus , sive quidvis ahud. Unde Cicero in Yerrem : Quem sibi illa defensorem sui juris... adoptavit ^ hoc est , assumpsit, destinavit, elegit. Sic, ceteris omissis, Ovidius ait : Facramum ramus adoptet, id est, cum ramo jungatur. 2° Si vero, de adoptione proprie dicta loquen- tes, humanae Christi naturae eam vocem Patres accommodarint , ut S. Augustinus et Facundus Hermianensis , qui gratia hominem in Christo Fihum Dei factum asseruerunt (1) , de causa seu ra- tione remota naturahs fihationis Christi hoc dixisse intelhgendi sunt ; quia gratia provecta est ad hoc humana natura , ut in per- sonae cum Verbo consortium adhiberetur (2). Alterutra igitur ad- missa expositione hujus vocis , apte omnia Patrum dicta , quae difficultatem primo intuitu facessere videntur , exphcantur ; quare non necesse est singillatim ea ad trutinam revocare , cum de ger- mana eorum sententia ahunde constet. Juxta priorem autem expo- sitionem, quam dedimus, accipiendum esse S. Hilarii efFatum, ipsa ejus oratio postulat ; quare opus non est, ut cum Germonio ilhad corruptum asseramus , ac legamus adoratur pro adoptatur (3). (1) S. Aug. lib. De prcedest» sanct. Jn ui part. S, Thom.dhp, lxxxix , cap. i5, num. 3i, ubi inter cetera cap. i5 , contendunt, tum exaucloritate scribit : Ea gratia fit ab initio fidei Hincmari tura ex argumentis intrinse- 8U(Bhomochri8tianus,quagratiahomo cis , legendum esse adoratur polius ille ah initio suo factus est Christus, quam adoptatur, Refragatur autem huic Facundus Herm. lib. ix, cap. 5 , edit. lectioni Petavius loc. cit. § 2 , et hanc Sirmondi , pag. 1^4 > ^^' • Sacramen- lectionem praetulit D. Couslant nixus tum adoptionis suscipere dignatus est codicibus ante exortam Felicis et Eli- CAm^MS, etc. ; aliaque nonpauca ibid. pandi haeresim exaratis , in quibus le- in eumdem sensum congessit. ^ituT adoptatur ^ quae vox idem sonat (2) Cfr. Petav. lib. vii , cap. 4? ^^ sensu Hilarii ac assumitur ; qui §§ 5 et 6. quidem sensus contextui et ejus scopo (8) Germon. De mterihus hcereticis congruit. Sed cfr. not. (o) ejusdem era- ecclesiasticorum codicum corruptori- diti editoris , pag. 43 , lom. ii , Ve- hus , pag. 478, et ante ipsum Vasquez , ronae , 1 780. PART, II. CAP. III. DE HYPOSTATICA GONJUrfCTIOWE. 229 413. Obj. secunda. 1° Filius Dei naturalis a Patre procedit per a^ternam generationem atque est ejusdem cum Patre substantiae ; atqui Christus ut homo non procedit per seternam generationem , iiec est ejusdem cum Patre substantiae. 2o Hinc recepta est in catechismis ea dicendi ratio , Christum ut Deum habere Patrem sine matre, ut hominem habere matrem sine patre. Quod si Christus ut homo non habet Deum tanquam patrem naturalem , ejus certe fiHus natm-ahs esse non potest. 3» Quare in Christo fuit gratia habitualis , quse quidem efficit homines justos et fihos Dei adoptivos , seu membra adoptiva ejusdem corporis , quod est Ec- clesia^ 4° necesse porro est, ut membra adoptiva caput adoptivum habeant , quod est Christus homo. 5» In hac doctrina illud vita- tur inconveniens , quod in sententia opposita sequeretur , posse nempe unum eumdemque hominem duos habere patres natura- les ; esset enim homo Christus naturahs fiHus David et naturahs Fihus Dei. 6° Quod si denique nos possumus affirmare , Christum hominem natum, passum, mortuum , imo T^et servum possumus illum cum Scripturis vocare , quare non etiam fihum adoptivum, 8° cum aeque relativa sint nomina servi et filii ? Ergo. 414. Resp. Ad 1™, Dist, Si generatio et ejusdem substantiae communicatio unica ratio esset fihationis naturahs^ trans,\ siaha praeterea sit , nempe unio hypostatica , prout exposuimus , neg, Transmisimus primum distinctionis membrum , quia non desunt qui contendant, Christum etiam secundum naturam humanam generatione quoque esse Fihum Dei naturalem ; non quod hu- mana ejus natura gignatur a Patre, sed quia una cum divinitate sempiterna quoque ilh generatio communicatur , quae propria Verbi est, et qua a ceteris personis distinguitur. Cum vero Ver- bum cum sua proprietate personali , et quatenus a Patre et Spiritu Sancto distinguitur , assumpserit sibi per hypostaticam unionem humanam naturam , huic communicavit personalem hanc proprietatem generationis , qua fihus est. Quare Petavius af- firmat de Christo homine vere dici posse , Christum qua hic homo est , esse Fihum Dei , et a Patre gigni atque procedere (1). (1) Lib. VII, cap. 5 , §§ 5 et 6. Juverit integra ejus verba afFerre , quss 230 TRACT. DE INGARNATIONK. 415. Ad 2«», Dist, Ita ut Christus qua Deus divinum Patrem \ habeat absque matre divina, contra vero qua homo habeat matrem humanam absque humano patre, conc. ; ita ut non habeatPatrem divinum naturalem , prout hic homo est , et matrem humanam naturalem , prout hic Deus est , neg. Unus enim idemque est Christus , ut iidem catechismi docent , FiHus Dei et hominis ra- tione ejusdem suppositi , ut toties declaravimus (1). 416. Ad 3°% Dist. Quae tamen ex unione hypostatica prove- niret, concr^ quae esset causa ipsius adoptionis , neg, Et sic re- feUitur , quod opponebatur de efiectu gratiae habituaUs , evehendi scihcet ad filios Dei adoptivos eos , qui tafi gratia praediti faerint. Ejusmodi certe est gratiaj habituahs efiectus quoad eos , qui adop- tionis sunt capaces : cum vero Christo , jam FiUo naturaU Dei per hypostaticam unionem conslituto , gratia habituaUs , logice saltem, supervenerit , adoptionis idoneum subjectum esse am- pUus non poterat (2). lacem affundant iis quae diximus ; sic enim loquitur § 6 : Cum autem per- 8ona divina Kerhi , ut et alia quce- libet, non sit relativa sola proprie- ta8 , sed maxime ac prwcipue natura ipsa , qua relativa ista forma deter- minaiur ac fnodificatur , necesse esty ut humanitati Christi etiam divinitas communicetur , etquidem generatione , adeoque generatio ipsa. Est enim sem- piterna et nunquam interrupta f^erbi generatio, Sed non eodem modo , quo Verbum , per generationem formaliter, ut sic dicam, divinam illam naturam accepit , sedper unitionem cum eodem Verbo , hoc est , cum natura ejus et proprietate personali , et ipsa quoque divina P^erbi generatione, Nam et ista cum tota Verbi persona communicatur. Hinc de Christo homine usurpari po- test : Hic homo Deus est , et Dei Fi- lius , ac J^erbum, et a Paire procedit ^ ac gignitur, Quodpostremum dici non posset , nisi et generationis , uti pro- prietatumceterarum ^fieret communio. Hactenus summus tlieologus , qui deinde § 7 etseqq. pergit refellere Vasquezium et Snarezium , qui hac exclusa naturali proprietate Filii Dei , quam Christus ut est hic homo vel in humana natura sub- sistens habet , aliam quamdam intro- ducunt ex gratia et sanctitate petitam. (1) Eadem ratione explicandum est Apostoli testimonium , Hebr. vii , 3 : Sine patre , sine matre , sine genea- logia , quo abutitur Walchius. Aposto- lus enim , Ghristum carere patre hu- mano tantum significat , non aulem divino , ibidem Filium Dei Christum appellans , cum subdit : Assimilatus autem (Melchisedech) Filio Dei, manet sacerdos in oeternum. (2) Cfr. quae prajclare et accurate scribitdehocargamentoPetavius,Iib. VII cap. 4 j § ^- PART. II. CAP. III. DK HYPOSTATIGA CONJUNCTIONE. 231 417. Ad 4"^, Dist. Si quae sunt in membris, non adessent in capite excellentiori modo sive , ut aiunt, eminetiter.^ concr.^ secus, neg, Alioquin , cum nos redempti ac liberati simus a peccatis , Christus pariter caput nostrum redemptus ac liberatus a peccatis dfcendus esset, quod absurdum est. 418. Ad5«», y^XNeg. \e\Dist. Sub eodem respectu eademque ratione, conc^ sub diverso respectu ac diversa ratione,ne^. Porro Christus pro diversitate naturarum Filius naturalis Dei est ac na- turalis filius David, nempe generatione quoad naturam divinam, et unione hypostatica quoad naturam humanam respectu Dei , et e converso respectu David (1). 419. Ad 6"^, Dist. Katione humanae naturae atque in humana natura , seu secundum carnem dicere possumus Christum natum et passum, cowc; alias , neg. Nasci enim, pati ac mori per se et primariospectant adnaturam , nec praedicantur de persona divina nisi indirecte et propter communionem idiomatum. Miruin proinde non est , si Christus ratione humanae naturae dicatur passus et mortuusj at ratio Fihi est proprietas personae , ipsam directe et primario afficiens, ac propterea Christo etiam ut homini in concreto ea tantum ratio Filii potest attribui, quae personse Verbi propria est. Atqui sola ratio filii naturalis est propria personae Verbi, mi- nime vero ratio filii adoptivi ; ergo ratio seu denominatio fihi adoptivi tribui nequit Christo etiam ut homini subsistenti in ea- dem Verbi persona. 420. Ad 7™, Dist. Latissimo sensu , spectato nempe debito humanoe naturae in se ipsa , atque ratione voluntariae Christi sub- jectionis , trans. vel conc. ; rigoroso sensu et absolute , neg. Nam neque legaU conditione Christus servus est, neque naturali de- pendentia , quae in eo consistit , quod quaelibet creata natura ob id ipsum , quod ex nihilo facta est , Deo tanquam supremo opi- fici ac Domino subjicitur. Etsi enim humana Christi natura , ut- pote creata res , secundum se naturah obnoxia esset servituti , attamen , cum ipsa ne uno quidem momento sibi rehcta fiierit , sed in Verbo semper substiterit , omnem propterea servitutis ra- (1) CFr, Petav. ib. § 9. 232 TRAGT. DE IWGARNATIOnE. tionem ita amisit , ut Domini potius quam servi natura sit appel- landa , prout Dominus , Deus ac Dei Filius Cliristus ut homo in N. F. constanter appellatur et in fidei nostrae symbolis (1). Ubicum- que igitur aut divini nonnuUi Scriptores aut Patres de Christo loquentes formam servi commemorant , aut eum servum simpHci- ter appellant , facile intelHgitur eos vel naturam Christi humanam in se ipsa seu secundum essentiam considerasse , quae debitum involvit naturahs servitutis , et natura servi esse poterat , vel con- siderasse voluntariam Christi subjectionem et obedientiam, ejus- que exinanitionem , humilemque statum , atque servilem mor- tem^ quam pro nobis ipse volens suscepit atque sustinuit(2). 421. Ad 8™, Dist. Sed diversa plane ratione , co^zc; eadem ratione, neg. Etenim nomen servi potest coiigruere Christo du- pHci iilo sensu nuper exposito , nempe vel ratione humanae na- turae in se spectatae , seu secundum essentiam , prout mentis ope- ratione concipitur distincta a persona Verbi atque in actuprimo, ut loquuntur scholae, ratione voluntariaesubjectionis. Contra vero nomen fiHi tale est relativum , ut nonnisi personam afficiat , quae est terminus generationis et fiHationis subjectum. Ceterum in concreto Christo Deo homini neque adoptivi fiHi , neque servi appellatio ullo modo competere potest ; quia tam adoptio quam status ille serviHs cum fiHi proprietate ac naturaH conditione pu- gnant, nec in eamdem personam cadunt. ARTICULUS in. De distinctione duarum naturarum in Christo post unionem hypostaticam. 422. Odio , ut fertur , Nestorianae haereseos , cui extinguendae optimam navaverat operam Eutyches , presbyter et archiman- (1) Cfr. Petav. ibid. cap. 8 et 9. usu et proprietate nominis ad per- (2) Cfr. Petav. ib. cap. 9 , § 12 , tum sonam refertur , et ad actam velut se- §17, abi concludit : Si proprie loqui cundum; quem in Christo removet , volumus , neque Christus , neque homo excluditque persona Ferhi in creatas subsistens in Deo , servus nominari ac revera servos vicem locumque suc- debct; quoniam servi vocabuliim ex cedens. PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA GONJUNGTIONE. 233 drita Constantinopolitanus , in oppositum errorem dilapsus est. Occasionem nactus ex perperam intellecta Cyrilli sententia , de qua postea , docere coepit , ex duabus ante Incarnationem naturis post Incarnationem in Christo unam esse efFectam. Siquidem accitus ad Synodum Constantinopolitanam anno 448 a Fla- viano praeside , et adactus ad mentem suam aperiendam circa accusationem in eum illatam ab Eusebio , Dorylaei civitatis Epis- copo , in eam vocem erupit : Confiteor ex duabus naturis fuisse Dominum nostrum ante unitionem ; post unitionem vero unam naturam confiteor, Cum adigi non potuerit ad stolidam et im- piam ejusmodi hseresin ejurandam , sententia depositionis in eum lata est, a qua frustra ad Leonem M. Romanum Pontificem ap- pellavit. Hic enim certior factus a Flaviano de tota rerum serie per acta synodalia ad ipsum transmissa , sententiam synodi ra- tam habuit et confirmavit. Attamen agente Dioscoro in latrocinio Ephesino anno 449 absolutus est Eutyches, et damnatus Fla- vianus atque in exilium pulsus ; verum hic a Dioscoro factionis coryphaeo adeo graviter percussus est , eo quod ab iniqua senten- tia Romam appellasset , ut triduo post in insula Delo morte prae- ventus animam Deo reddiderit. Interea Chalcedone anno 451 coacta cecumenica Synodo , asserta est cathohca fides , Eutyches iterum depositus est una cum Dioscoro Episcopo Alexandrino , qui paulo post in exihum , jubente Marciano Imperatore piissimo , deportati sunt (I). 423. Ex Eutychis confessione patet , totius Eutychianae perfi- diae caput , et quidem praecipuum ac veluti characteristicum liae- resis illius fuisse , quod unam tantum agnosceret in Christo natu- ram post unionem. Errores rehqui istius factionis primum illum (1) Eos , qui de Eatyche ejnsqoe inscripsit Exercitationes in universa sectaloribas scripserunt , refert Fabri- S. LeonisM, opero , fol. Romaj i^Si, cias, JBiblioth, grcecos , tom. ix , pag. pag. 3io et seqq. Praecipue vero cfr. 3io et seqq. quibus adde eruditum Joan. Sim. Assemanus , Biblotheca P. Cacciari Ord. Carmel. De euiychiana orientalis , tom. ii , dissert. De Mono- hoeresi et historia liber primus et se- physitis, cundus , qui inveniuntur in op. quod 234 tragt. de irgarnatioke. vel supponunt vel sequuntur ; ex. gr. duas ante unitionem natu- ras Cliristi fuisse , quo Eut^xhes in Nestorianismum , quem op- pugnabat, stultorum more relapsus est (1); tum Christi carnem ex Virgine minime esse sumptam , ac propterea Christum secun- dum carnem consubstantialem matri minime fuisse , nec B. Vir- ginera esse Theotocon , quo iterum in Nestorii impietatem , quam detestabatur , Eutychen proruisse constat. 424. In praecipuo tamen illo, quod diximus, Eutychianae haere- seos capite exponendo neque erroris architectus neque ejus as- seclae consentiunt. Ex duabus enim naturis unam factam esse aHi contendunt per quamdam utriusque naturae inter se commiojho- nem yalii per alterutrius consumptionem et in alteram miitatw- nem y ahi per duarum naturarum extinctionem et in tertiam conversionem y ahi demum per duarum naturarum in unam coa- litionem seu compositionetn id contigisse aflirmant (2). Nec magis cohaerent Eutychiani circa tempus , quo haec naturae unitas con- tigerit; siquidem nonnulHinipsoconceptu id accidisse autumant ; nonnulH vero post resurrectionem factumistud prorogant, imo et post ascensionem protrahunt, dum cerae instar ab igne naturam humanam a divina consumptam autumant. Nempe eadem semper haereticorum est indoles , ut non minus discordes inter se sint , quam cum veritate pugnantes. 425. Quidquid porro sit de varia ratione, qua Eutychiani ex duabus naturis unam evasisse exponunt , illud certum est, una se- melin Christo natura constituta, totam subverti Incarnationis veri-^ tatem et redemptionis oeconomiam ; prout et Nestoriana hypothesi utrumque labefactari animadvertimus. Ex catholicae igitur fidei re- gula, quae media interutramquehaeresin via incedit (3) , uti unicam (1) Qaod insolens in haereticis non tarent se ad Pelagianismam ac Semipe- esl , iisqae omnibus , qui semel a fidei lagianismum oppugnandum insurrexis- acverilalistramitedeflexerant;sicnostra se. Id ipsum jam contigerat Bajo ac aetate in Janseniana synodo Pistoriensi postea Qaesnello. diversae recensentur proposiliones , quae (2) Cfr. Petav. lib. i, cap. i^, tanquam Pelagianae ac Semipelagianae (3) Duabus hisce haeresibus aptari a Pio VI , Conslit. Auctorem fidei , optime possunt , quae de Sabelliana et proscriptae sunt, etsi Jansenistae dicli- Cerinthiana impietate non minas vere PART. II. CAP. III. DE HYPOSTATICA CONJUKGTIONE. 235 in Christo personam adslruimus , sic duplicem in eodem Christo vindicare tenemur naturam, eamque integram atque perfectam Incarnatione peracta. PROPOSITIO. DucB sunt in Christo naturce integrce , distinctce , inconfusoe atque impermixtce. 426. Propositio haec est de fide , ut constat ex definitione Con- cilii Chalcedonensis , statuentis : Christum^ Filium^ Dominumy unigenitum in duabus naturis inconfuse , incommutahiliter , indivise , inseparabiliter agnoscendum , nusquam sublata dif- ferentia naturarum post unitionem , magisque salva proprietate utriusque naturce ^ et in unam personam atque subsistentem concurrente (1). 427. Cujus quidem definitionis veritatem illa omnia Scriptu- rarum testimonia invicte ostendunt , quibus singillatim Christum verum Deum et Filium Dei vindicavimus , et eumdem verum ho- minem et filium hominis esse ostendimus , ac rursum eumdem Filium Dei et hominis esse adstruimus adversus Soeinianos , Phan- lasiastas ac Nestorianos , quse non sine fastidio huc denuo con- gereremus. Brevitatis causa duo hic tantum urgemus, alterum ex S. Joanne , collato cum EvangeHstis rehquis , alterum ex Apos- qnain eleganter scripsit Novatianns , ve- ««/ us ev Trpoa-aTFov ku) fcietit vweTretrip tusaiUctOT^ Lib.de Trinitate ^cap.So : (ryyrpg;^;ouV^s-. Actione v, in Collect. Revera quasi inter duoslatrones cru- Hard, tora. ii , col. 455, Animadver- cifigitur Dominus j quomodo fixus ali- tendam tamen est, in graeco texta Har- quandoest, et ita excipit haereticorum duini legi : 'Ex, ^io (puTiav , ex duabus istorum ex utroque latere sacrilega naturis , in latino autem in duabus convitia. In calce opp. Tertnll. edit, Pa- naturis , proat pariter legitar in col- melii, pag. io52, E. lectione labbeana ; in posteriori aatem (1) Xpt}s ^tte rnv tvetTtv , Ta^ofcivtjs ^i et 12. ^«AAo» r^s IhiTiiros Uecrifecs ^vTteos , 236 TRAGT. DE INGARNATI0]VE. tolo Paulo. Joannes , loquens de Verbo , quod erat apud Patrem, et quod Deus erat , 1 . 14 , ait : Verbum caro factum est et habita- vit in 7iobts ; hujus autem Verbi incarnati genealogiam texuerunt S. Matthaeus et S. Lucas, ut ostenderent, ipsum ex semine Abraham et David progenitum esse ; atqui Verbum genitum non est ex Abraham et David secundum naturam divinam ; ergo genitum est secundum naturam humanam. Ergo Verbum caro factum utram- que habet naturam , divinam secundum aeternam generationem ex Patre, humanam secundum temporalem generationem ex ma- tre. Quare idem Joannes Christum verum hominem esse osten- dit his verbis ab ipso prolalis : Qumritis me interficere ^ homi- WEM , qui veritatem vobis locutus sum , VIII , 40 ; et verum Deum praedicat , dicens : Hzc est verus Deus et vita ceterna , I Ep. V, 20. Et haec quidem Joannes de Christo affirmat post unitionem duarum naturarum ; ergo , si Christus post unitionem verus Deus et verus homo praedicatur, utramque naturam post unitionem integram, distinctam , inconfiisam atque impermixtam habuit ; alioquin ne- que vere Deus et vere homo fuisset et esset. Non minus luculenta sunt, quae in hanc rem scribit Apostolus Paulus , Rom. I, 3 : Be Filio suo , qui factus est ei ex semine David secundum car- nem ; ergo Christus et Deus est , utpote Filius Dei proprius , et homo est , utpote ex semine David procreatus ; idemque recurrit argumentum modo institutum. 428. Eamdem veritatem Conciha oecumenica ante Chalcedo- nense celebrata professa sunt in fidei symbohs. Nicaena enim Sy- nodus , postquam definivit , Fihum unius substantiae esse cum Patre , mox de humana natura haec subjicit : Qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de coelo , et in- carnatus est,., et homo factus est : passus . etc. Duphcem igitur in Christo post unitionem naturam agnovit Synodus. Hoc vero symbolum tum Constantipohtana Synodus tum Ephesinaad ver- bum recitarunt et amplexae sunt , ut de subsequentibus taceam. 429. Tot vero Patres ejusdem veritatis assertores et testes ha- bemus , quot vel adversus Cerinthianos , Ebionitas , Samosatenos , Pauhcianos , Photinianos , Arianos Christi divinitatem , vel ad- versus Docetas , Valentinianos , Gnosticos omnes Christi hu- PART. II. CAP. III. DE HTPOSTATIGA GONJUNCTIONE. 237 manitatem propugnarunt ; tot insuper habemus , quot adversus Apollinaristas utriusque naturse integritatem et distinctionem vindicarunt ; tot denique, quot naturasduas in Cbristo unitas ex- presse post Incarnationem asseruerunt , qui innumeri prorsus sunt ; quorum loca singillatim si quis percensere vellet , vix in- tegro volumine complecteretur (1). 430. Reliquum est, ut argumentis tbeologicis rem totam ab- solvamus : Si ex duabus naturis ante unitionem , ut Monopby- sitae contendunt , una post unitionem natura efFecta est , id vel commixtione seu miitationey vel conversione , vel compositione contigisset. Totidem enim modos diversos factionis Eutycbianae fautores ad commentum de unica Cbristi natura exponendum re- censuisse vidimus; atqui nullo eorum contingere id potuit: 431. Non commioctione y quae in elementis apparet^ ex quibus mixtorum corporum substantia conflatur. Nam praeterquam quod a sano sensu abborret, fexcogitare divinam substantiam cum alia quabbet commisceri , ita ut amittat proprietates suas , sic com- mixta nova substantia nec divina nec humana foret; Cbristus propterea nec Deus nec bomo esset , sed nova natura novo nomine appellanda. Longe abter profecto SS. Litterae et antiquitas ex- poscunt , quae Cbristum Deum et bominem praedicant consubstan- tialemPatrisecundum divinitatem, consubstantialem vero matri secundum bumanitatem. 432. Non coiiversione ^ per alterutrius nempe natu^ae extin- ctionem , ut aqua in vinum conversa est in nuptiis Canae , vel ut exemplo utar Eutycbianorum , perinde ac gutta melbs in oceanum projecta omnem naturalem suam amittit proprietatem etin aquam vertitur. Etenim vel divina natura conversa esset in bumanam , ut stobde nonnuUi ilbus factionis bomines commenti sunt; vel humana natura , quod plerique illorum dicunt , conversa esset in divinam , aut ab ea saltem fuisset absorpta et extincta. Porro primum repugnat divinae naturae immutabibtati ; alterum re- pugnat finitae naturae conditioni ; tertium denique si admittere- tur, unica permanente divina natura in Christo, jam actum esset (1) Cfr. Petav. lib. iii , capp. 6 et 7. 238 TRAGT. DE IKGARNATIONE. de unitione naturarum ac de Incarnationis mysterio , et divina natura passa et mortua esset; quae omnia et fide et ratione repudiantur. 433 . Non denique compositione^ cujusmodi reperitur in humana natura , quae ex substantia spirituali et corporea coalescit , prout jam fert communis Eutychianorum sententia ; sane ideo duai substantiae concurrunt ad unam hominis naturam constituen- dam , quia neutra in se perfecta est in ratione naturae , sed sunt sibi invicem coordinatae ad integram naturam efformandam. Hinc anima non est homo , neque homo seu natura humana est corpus , et una pars altera indiget ad totum illud perfectum unumque constituendum , quod humana natura est. Contra vero utraque natura in Christo integra est , perfecta atque in ratione naturae completa , nec altera natura naturam alteram ut partem postulat, ut talis sit. Siquidem natura divina tota in se perfecta est , neque est ordinata ad aHam substantiam , ut naturam constituat ; sic etiam natura humana in se perfecta est_, nec aha substantia in- diget , ut naturam pariter efiiciat. Hinc anima et corpus inter se coire debent ad naturam , quas humana dicitur et sub hoc res- pectu simplex et individua est , constituendam ; divinitas vero et humanitas , utpote perfectae et in ratione naturae completae , ne- queunt tanquam partes inter se componi ad unain naturam ef- ficiendam, quae in absurda Acephalorum hypothesi, nec divina nec humana foret, ac propterea Ghristus nec Deus nec homo es- set (1). 434. Sive igitur Sacras Scripturas , sive universam traditionem, sive demum theologica principia consulamus, constat, quod ab initio proposuimus , duas esse in Christo naturas integras , dis- tinctas , inconfusas atque impermixtas. DIFFICULTATES. 435. Obj. prima. Totam Incarnationis oeconomiam complexus est Joannes , 1 , 14 , scribens : 1<> Verbum caro factum est , 2^ (l) Cfr. Petav. lib. iii , capp. 8 , 9 lib. iv , cap. 35 ; et iii part. q. n , et lO; nec non S. Thom. Coni, gent, art. i. PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATICA CONJUNGTIONE. 239 eodem scilicet sensu quo , cap. II , 9, refert , aquam vi?ium fac- tain-^ porro aqua yinum facta est per veram conversionem» 3° Quod pariter Apostolus, Philipp. II, 7, declarat , scribens : Qui cum in formaDei esset,,,, semetipsum exinanivit ^ formam sef^vi accipiens ; nuUa autem intercessit Verbi exinanitio , nisi aliqua supponatur facta conversio. Ergo. 436. Resp. Ad 1°^, Dist. Per assumptionem humanitatis in Deum^ conc; per conversionem divinitatis in carnem , neg. Quod patet ex verbis immediate sequentibus : Et habitavit in nohis. Hocest, ut ait S. Ambrosius , illud Verbum , quod carnem suscepit ^ hoc habitavitin nobis.^ hocest^ in carne habitavit humana ^ et ideo Emmanuel dictus est., nobiscum Deus (1); sic etiam S. Joan. Chrysostomus : Subdit enim : Et habitavit in nobis , ac si di- ceret : nihil absurdum suspiceris ex hoc dicto , factum est. Non enim immutabilis naturce mutationem , sed habitationem dtsci, Habitans autem non idipsum estquod habitaculum, sed aliud. Aliud enim in alio habitat ; alias non esset habitatio... Aliud vero dixi secundum substantiam. Namunitate et conjunctione Deus Verbum et caro unum sunt, sine ulla confusione , velsub- stantiarum ablatione ^ sed per uniojiem ineffabilem inexplica' hilemque (2). Adde , ex Monophysitarum expositione illud ab- surdum sequi , incommutabilem divinitatem in carnem esse mutatam atque conversam. Adeo stupidi sunt haeretici in suis erroribus propugnandis ! 437. Ad. 2"*, Neg. paritatem ex diversa substrata materia ; alioquin, si quoties in Scripturis occurrit vox 'Eyeyero, factum est.^ (1) Lib. De dom. incarn, sacra* i^tt ou^' iv utj (rK))va)rts.,.fETepov ^hJyrov tnento f cap. 4* nnm. 5^, edit. Maur. Kecrct rtjv outrtuv' rif yeip ivuTH kcc) Ttj (2) Hom, XI (alias x) Jn Joan. o-uvacput^ , iv f^' ou a-vY^uff-tas ytvo/Lcivt^s , ov^t u^pet- tv i^fuv' /tccvov ov^t xiyciv , fitjoiv etToTTov vtr/ttou Tuv ouTtav' oix?^ ivuTtas ccff*jTotj u^oTrrtvTvis etTFo tov , 'EyivtTO, OJ yaep r/vd; x«/ «'(pp^eVrou.ed. Maar. , tom.YiIi. TpoTrtjv ttTTov T^s dTpiiTTov (pvTtsos tKttvtjs , Scd legl meFetur integra homilia , quae «AAflj TKtjvuTtv Ku) KctToiKifTtv' To ^t tota cst dc hoc argumeuto , in qua vi- TKtjvovvy ov TctvTov ^* tttj T^ TKifv^ y sus cst S. Doctor impugnasse Eutychia- «AA* tTtfov' tTt^ov y«p iv fr«p« tx)}vo7* nos , etiam antequam orti essent. 240 TRAGT. DE INGARKATIONE. conversionem proprie dictam significaret , sequeretur , Christum conversum esse in maledictum ^ Gal. III, 13, in peccatum ^ II Cor. V , 21 ; ut recte Patres adversus Apollinaristas coUige- bant (1), Quod impium pariter ac insanum esset, 438. Ad 3°^, Dist. Assumendo mutabilitatem nostram y ut loquitur S. Augustinus , conc.\ mutando divinitatem suam (2), neg. Exinanivit itaque Verbum quodammodo semetipsum assu- mendo naturam abjectam et bumilem infinitoque intervallo a divina distantem ^ seseque objiciens in bac assumpta natura pau- pertati , ludibriis ac morti denique ipsi , ut sequentibus verbis exponit idem Apostolus. 439. Obj. secunda. Ex Sanctis Patribus 1° alii afliirmant, conve- nisse divinitatem et humanitatem in Christo ea ratione , qua in humana natura constituenda conveniunt anima et corpus , ex quibus nonnisi una exurgit natura; ita prae ceteris S. LeoM., S. Cyrillus aliique passim (3). 2° Alii comparant Incarnationem cum Eucharistia , in qua panis per veram transmutationem fit corpus Christi; ita S. Justinus , Apol. /, n. 66. 3° AHi expresse docent : Eos duabus naturis u7iionem esse factam y post unio nem vero unam esse naturam Verbi incarnatam in Christo{^)^ ita S. Cyriilus, et ante ipsum S. Athanasius , imo et Julius Ro- manus Pontifex (5). 4^ Sunt praeterea ex Veteribus , qui admit- tunt naturum immeationem eX. circuminsessionem .^ quam quidem proprietatem Graeci-Trepfx^ioyjatv vocant. 5® Sunt , qui divinitatis cum humanitate conjunclionem appellant mioctionem^ mixturam.^ conversionem ; quibus sane similibusque nominibus (6) satis aperte (1) Inter ceteros S. Joan. Ghrysost. i638, tom. v, p. ii , pag. iSj. in modo cit. Homil. eodem loco. (5) Apud Petav, lib. iv , cap. 6 , (2) De Trin,, lib. vii , cap. 3, § 5 et seqq. num. 5. (6) Patres duarum naturarum unio- (3) Apud Petav. lib. iv , cap. 3, nemipaissim yocsLTuntcoagmentationem, §§ i4 et seqq. tum. cap. 6 , § i et seqq. concretionem , confibulationem , inser- (4) 'Ek ^uo (putou Acyov .ltO- vloff 0 XptTTOS , UVTCS QtCg tTTt KUt UV- TJys- , KUt T^S KU^' ^fCUS OVTlUS >f 0*1- ^pWTTos , OiTVif tV B-tOTf]Tt TtXitOS ^ 0VT6i XUTtS j tlTKtXOfitTTUt ^tO, TOV XtyttV Tt" KUt tV tiv^f»V0Tt}Tt.\iOC» cit* pdg. I^^ TUfKOifl.ivtlV , •KUVTUT^COTUV KUXUfclvtiV Ct SCq. fu/i^OV tUVTols V7F0TTt}TUVTtS\»»* tl ^t US PART. II. GAP. III. DE HTPOSTATICA COWJXJNCTIOKE. 243 443. Quae quidem Cyrilli verba adeo perspicua sunt , ut ex iis obscuiiora alia quaevis explicari jure optimo possint. Quamobrem, etsi Cyrillus affirmare quandoque videatur , humanitatem et di- vinitatem sic in Christo unitas esse , ut sola mentis cogitatione se- cernantur ; etsi non divisionem tantum, sed veram etiam et realem distinctionem naturarum videatur inficiari ; etsi denique post uni- tionem nonnisi unam in Christo naturam videatur adstruere (1) , attamen longe alia est Cyrilli etEutychis causa. lUe enim ^ ut vidi- mus , constanter professus est , duas in Christo naturas inconfusas et impermixtas , quod Eutyches pertinacissime negavit. Cum igitur affirmat Cyrillus ^ duas in Christo naturas sola mentis cogitatione distingui ,earumque distinctionemvideturinficiari,non de naturis ipsis in se, sed de admirabili illo nexu ac indissolubili loqui- tur , vi cujus utraque natura in personae unitate copulatur. Quam ob causam unam adstruit post unionem Fihi Dei naturam, ve- rumtamen incarnatam. Itaque etsi unum nomine, re tamen ipsa duplicem in Christo naturam agnoscit (2). 444. Athanasii et Julii, quae proferuntur, scripta, nec non et Gre- gorii Thaumaturgi fidei expositionem , ex qua nonnulla , quae Eu- tychianee impietati favere videntur , opponunt adversarii , spuria omnino esse ac suposititia , jam compertum apud criticos est , vel saltem loca, in quibus S. Cyrillus Athanasio adscribit formu- lam de una natura incarnata , a Dioscoro fuisse corrupta (3). (1) Nec illud absque animadversione lolam sub Julii nomine exaratam , qna est dimittendum , nuspiam S. Cyrillum abusi sunt Eulychiani, Cum enim il- dixisse , ex duabus naluris ante uni- lam epistolam edidisset Muratorius in tionem unam esse eflfectam ; quod ta- y^necc?o^/5 grcpce*, pag. 34^, addita dis- men usurpavil Eutyches cum suis as- quisitione , qua yoB-uuff illam multis seclis. nominibus arguit , Augustus Salig , cen- (2) Cfr. Petav. lib.iv, cap. 6 el 7 , turJatorumstuItitiamaemuIatus,spuriam in quibus accurate genuinum sensum hancepistolam vindicare,et JuIioPonti- Cyriiliani dicti exponit , illudque a prava fiei adserere contra animadversiones Mu- interpretatione vindicat. ratorii tentavit. Cfr. Acta erudit. Lip- (3) Cfr. Petav. ib. cap. 6 , § 7. Mi- sien, an. 1724, pag. ^20, Germanas rum antem est , nonnuUos Protestantes , Julii Pontificis epistolas exhibet P . qui critici audire maxime contendunt, Coustant , Epist, Roman Pontif, inter opera genuina accensnisse Epis- tom. i , pag. 5o et 3 seqq. 16. 244 TRAGT. DE INGARNATIONE. 445. Ad 4™5 Dist, Ad significandum arctissimum utriusque na- turae nexum et sine confusione aut mutatione distinctionem, conc.-^ ad inducendam confusionem et mutationem , neg, Etenim im- meatio esse nequit nisi duorum ; nec naturae in se invicem im- meare possunt , nisi arctissime constringantur et consocientur. Atqui tota ratio Incarnationis duplici liac notione continetur unitionis et distinctionis ; aptissime igitur Patres iis vocibus ute- banturad Incarnationem exponendam , ejusque rationem com- pendio coUigendam , praesertim cum hujusmodi perichoresi sive mutua immeatione naturarum illi uterentur , ut maximum illum excellentiae ac dignitatis splendorem explicarent , qui ex divina in humanam Christi naturam promanabat. i 446. Ad 5™, Dist. Salvis et integris manentibus utriusque na- turae proprietatibus , conc^ per harum destructionem , 7ieg. Nempe mixtionem dicebant duarum naturarum unionem , quahs decet substantias incorporeas , Verbi scilicet et animae humanae , qua mediante , juxta doctrinam apud Patres veteres receptissi- mam , Verbum suscepit corpus (1) ; minime vero eo sensu unio- (1) De trito hoc Patrum axiomate , Verbum nempe mediante anima car- nem assumpsisse, cfr. Pelav. lib. iv , cap. i3; ubi ostendit , mentem revera fuisse Patrum , animam interponi de- buisse tanquam medium , quo extrema duo , Verbum nimirum et carnem , ni- mium alioquin abborrentia , conciliari et uniri inter se necesse fuerit. Hoc enim argumento seu principio Patres utebantur disputantes adversus Arianos illos , qui Gbristo homini veram animam denegabant , et adversus etbnicos , qai putabant , non decere majestalem di- vinam contagione carnis ac sordibus infici ; quibus respondebant, quod inter- venlu spiritus , hoc est , animae vel men- tis cum carne copulatus sit Deus. Tmo interdum animae ipsi , mediante mente , Verbum diyinum se conjunxisse doce- bant ; ut sic ex propriis principiis re- fellerent Appollinaristas , qui , duce Platone inter animam et mentem dis- tinctionem interponentes , autumabant , Verbum animam assumpsisse, sed ra- tione seu mente carentem. Itaque non eo tanlum sensu dixerunt Patres , Ver- bum mediante anima carnem seu corpus sibi conjunxisse, quod anima ipsa causa sit seu finis aliquo modo carnis cum Dei Filio copulandae , ut passim cum S. Thoma , p. iii , q. 6 , art. i et q. 5o , art. 2 , in scholis traditur. Hinc immerito hac de causa vapulat Feller a Card. Gerdilio in Animadver- sionibus in notas Fellerianas , de qui- bus postea. Adversus tamen eumdem Feller notandum est, divinitatem non minus immediate corpori quam animae esse conjunctam , et quod dicitur , me- PART. II. GAP. 111. DE HTPOSTATIGA GONJUNGTIOWE. 245 nem illam mixtionem vocabant , quae juxta eutychianum errorem novam aliquam naturam constitueret , ut in corporum mixtione contingit. Eadem vocabula a Catholicis et ab haereticis usurpata sunt, at mente longe diversa. llHut adstruerent summam natura- rum unitionem in divini Verbi persona, atque hac ratione sese op- ponerent Nestoriano dogmati; isti utinducerent confusionem et imminutionem naturarum. Hae voces enim utrumque sensum prse se ferre possunt. Hinc notiones a dictionibus separemus oportet , apum imitatione , ut quidam praeclare dixit , quae ad flores advo- lantes, inde favos colligunt, et foha rehnquunt (1). 447. Ad 6"', Dist. Salva natura humana , ut ipsemet declarat , et per conversionem improprie dictam , conc. ; absorpta humana natura per conversionem proprie dictam , neg. Id patet ex scopo , quem sibi proposuit S. Gregorius Nyssenus. Ipse enim ostendere voluit humanae naturae praestantiam et splendorem , quem obti- nuit ex tam arcto cum divinitate consortio , quo vel ante morta- litatem patiendiqrfe depositam et exutam conditionem , tota in potioris , nempe divinae naturae censum translata sit, iis dumtaxat reservatis , quae humanitatis propria sunt eique congruenter an- nexa ; qui status maxime post Christi resurrectionem obtigit (2). Ad hunc porro infinitum excellentiae ac dignitatis splendorem, qui ex divina* natura tam arcte cum humana constricta in viliorem hanc inferioremque redundat , aliqua ratione adumbrandum di ver- sis similitudinibus Patres usi sunt. Alii enim ferri igniti , alii aeris luce perfusi , alii superexcedentis himinis , quo lumen minus eva- nescere videtur , simihtudinem protulerunt (3). S. Gregorius Nys- senus vero usus est ad eumdem finem simiHtudine aceti guttulae diante anima vel mente , animam aat S. Patris Antirrhetico , a Laur. Alex. corpus Verbum suscepisse , id non Zacagnio vulgato, in Collectaneis mo- tempore , sed ordine esse intelligen- numentorum veterum Ecclesiw grwcce, dum ; nam Verbum uno eodemque tom. r , Roraa3 1698 , duriuscula objici temporis inslanti totam Lumanitatem solent , de quibus cfr. idem Zacagnius , sibi conjunxit, in praefat. n. xxi el seqq. (1) Auctorllomil.xviiijtom. VjOpp. (3) De quibus cfr. Petav. lib. iv , S. Joan. Chrysost, pag. 106. cap. i^, § 5 et seqq. (2) Quo speclant , quae ex ejusdem 246 TRAGT. DE INGARNATIOWE. in mare projectae , qua adeo Eutychiani abusi sunt. Ceterum ap- posite Anastasius Sinaita in Odego^ cap. XIII , in hanc rem scribit : Divinus Gregorius mentionem fecit pelagi et aceti , non ut res ipsas confunderet ysedutexemplo aliquo tenuitatem etparvitatem ?iostro3 naturcBj cum infinito etincomprehenso illo divinitatis pe- lago comparatce^ demonstraret(l). Dum propterea Christi carnem asserit Gregorius non ampHus in suis terminis et proprietatibus mansisse , non de proprietatibus essentialibus , sed de accidenta- libus , ut vocant , locutus est , sine quibus salva et integra con- sistere potest humana natura. Sed praestat ex hac ipsa Oratione IV contraEunomium verum S. Gregorii sensumpromere... Vix enim dixerat , quodhumana natura cum divinitate temperata non amplius in suis terminis et proprietatibus manet^ dum seipsum explicans , iramediate subdidit : Carnis tamen et divinitatis proprietatum inconfusa permanet contemplatio (2) ; quod dein- ceps fuse prosequitur (3). ARTICULUS IV. De diiplici in Christo voluntate et operatione, 448. Ex hominibus Eutychiana lue infectis prodiit Monotheli- tarum hseresis , eorum scilicet , qui unicam in Christo voluntatem (1) *0 ^itcs rpijYoptos Tij vfortjyoplu aliique unius in Christo naturcB ad' Tou e^ovf , xet) Tijf B-ciXuTTi]S ixp))(re6To' sertores hoeresim suam tuebantur ; To tvTixh Tijs ifAiTtpets cpva-ias , Tfpos Thomassinus , De Incarnat, P^erbi , To u^itpov ftiyi^os tou uKetTetXiiTFTov lib, iii , cap. 3 et seqq. Galanus, Con- ^iXuyovi T^? B-toTfjTos iv^ttxyui^tvoi, ciliationis ecclesice ArmencB cum Ro' Edit. Gretseri S. J. Ingolstad. 1606 , mana , Roraae i658 , tom. i,part. 11, pag. 240. pag. 1^5 et seqq. Consuli etiam pos- (2) Atetfcivtt ^i eicnjyx,^Tos tuv ti sunt Thieoriani Disputatio cum Syris Tfls a-et^Kos Kett tuv t^s ^toTtiros l^ta- Jacobitis , quam ex vaticano codice fAeiTctf 9 ^teo^ltty tas ut iV«, k») ^uo (pva-tKcii cap. I et seqq. Exinde patet, graviter lytfytlus d^tenfirus , uTptTfras , ufit- illos scriptores ballucinari , qai censent picrTas , ccff-w/x^ras kutx Tv^it ruv uyiaf baeresim Monolbeliticam constitisse in •xuTifay ^t^eia-KetxUv euTuvras Ktjpvr- sola negatione actionis in volnntate bu- rcfctv. In Collect. Conc, Hardnini , tom. mana. iii,col. i4oo,C. (2) Ku) ^vo (putriKuf B-tX^Ttti ^TOt PART. II. CAP. III. DE HYPOSTATIGA GONJUrrCTIONE. 251 tatem asserenti fidem conciliaret. Humanas vero , cujusmodi eae sunt , quas idem Christus consulto in eum finem exercuit , ut homo crederetur ; ut sunt ambulare ^ loqui , cibo ac potu refici , esurire , sitire , lassari , exultare gaudio , moestitia aiigi , lacry- mari , pati , vulnerari ac per summos denique cruciatus animam profundere, quae divinitas operari aut suscipere sola in se non potest. Has tamen singulis fere paginis Sacrae Scripturae prae- sertim Novi Testamenti recensent. Cum igitur absurdum omnino sit , quae sunt propria humanae naturae , divinae adscribere , aut quae divinae naturae et virtutis sunt , humanae tribuere naturae , consequens est , pro utraque, qua praeditus fuit Christus, distincta natura divina et humana , distincte diversas actiones et opera- tiones eum posuisse. 459. Quod attinet ad voluntates, prout hae facultates naturales et naturales operationes sive naturoe motiones sunt , duas pariter in Christo eas extitisse , ex modo dictis jam colligitur ; hoc enim ipso quod facuUates et operationes sint , cum ostenderimus ex Sacris Litteris , duphcis generis operationes distincte et inconfuse in Christo inesse scihcet divinas et humanas , constat utramque pariter voluntatem et operationem naturalem distincte et in- confuse in eodem reperiri. 460. Jam praestat , idem ostendere quoad has voluntates , prout actus ehcitos sive voUtioiies ^ ut vocant , significant , di- vinam et humanam in Christo fuisse ; quod proterve negabant Monothehtae. Quod spectat ad divinam, non est cur de hac ad- struenda soUiciti simus , cum eam iUi haeretici ultro in Christo esse concederent , imo solam esse contenderent. ReUquum igitur est , ut ex Sacris Litteris evincamus , Christum habuisse volun- tatem humanam , Uberam et juris et potestatis suae. Porro ejus- modi testimonia totidem habentur , quot iUa sunt , in quibus voluntas Christo tribuitur distincta a voluntate Patris. Celebre est iUud , quod legitur Matth. XXVI, 39, et Marc. XIV, 36 : Pater mi , si possibile est^ transeat a me calios iste ; verumtame^ non sicutego volo , sed sicut tu^ yel ut legitur Luc. XXII, 42 : No7i mea voluntas ^ sed tiia fiat. Ibi Christus perspicue ostendit, aUam sibi inesse voluntatem distinctam a voluntate Patris ; atqui 252 TRAGT. DE INCARNATIONE. liaec divina esse non potiiit , quse una est in ambobus , ut nemo prorsus dubitat ; ergo est humana. Rursum idem Christus , Joan. VI , 38 , ait : Descendi de coelo , 7ion ut faciam volim- tatem meam^ sed voluntatem ejus , qui misitme; ubi idem re- currit argumentum. Hinc Apostolus , Philipp. II , 8 , de Christo ait : Humiliavit semetipsum , factus obediens usque ad mortem ; et, ad Heb. X^ 7, de Christo exponit verba Psalmi XXXIX, 8 : In capite lihri scriptum est de me^ ut facerem voluntatem tuam ; Deus meus volui. Christus igitur Deo ac Patri suo obedivit , et obedientiae suae merito liberavit ac redemit genus humanum; atqui neque obedivit aut meruit voluntate divina ; ergo obedivit ac meruit voluntate humana. Huc accedunt illa Scripturarum effata , quae de Christo referunt quae hominis sunt et humanae naturse consentanea ; ex. gr. ut legitur apud Marcum , VI , 48 , quod Christus accedens ad Apostolos, volebat prceterire eos ; et ibid. VII , 24 : Ingressus in domum , neminem voluit scire , et non potuit latere ; sic Matth. XXVII , 34 : Et dederunt ei vinum cumfelle mistum^ et cum gustasset fioluit bibere. Aliaque ejusmodi sexcenta occurrunt, quae aperte ostendunt, Christum actus elicuisse humanae voluntatis proprios. 461. Hisce ex Scriptura depromptis ad propositam thesim os- tendendam adjicimus auctoritatem Sanctorum Patrum tum grae- corum tum latinorum. Cum vero longum nimis esset singulorum auctoritates proferre, juverit ad certas classes eorum testimonia redigere. Ac 1° veniunt iUi, qui ex diversis operationibus asse- runt, Christum Deumet hominem esse ; ita Ignatius, JustinusM. Irenaeus , Hippolytus , TertuUianus (1). 2° Id ipsum adstruunt qui adversus Arianos pugnarunt , ostendentes , quae infirmitatis actiones sunt , tribui non posse divinitati ; ut Athanasius _, Eusta- thius Antiochenus , Cyrillus Jeros. , Epiphanius , BasiHus , Hila- rius, Ambrosius, Augustinus aHique (2). 3° Qui ex distinctione , (1) Ignat. £jois^. ac? T^ro//. cap. 9 ; cap. ii. Horum omniara testimonia Just. M. Dm/. pag. 2^6 et seqq. Iren. refert Petav. lib. viii, cap. 8, § i et lib. III, cap. 32 ; Hippolytus apud seqq. ac cap. 9, § i. Tbeodoret. Dial. 1 ; Tertull. Apolog, (2) Loco nuper indicato. PART. II. CAP. III. DE IIYPOSTATICA CONJUNCTIONE. 253 operationum coUigunt adversus Apollinaristas , duas esse in Christo distinctas et inconfusas naturas ; ut Basilius , uterque Gregorius , Nyssenus et Nazianzenus, Cyrillus Alex. , Theodoretus, Ambro- sius , Leo M. , Gelasius , Fulgentius (1). 462. Et haec de operationibus naturalibus, in quibus com- prehenditur voluntas , prout naturahs facultas est« Prout autem haec in actus erumpit sive in vohtiones , duphcem eam in Christo Patres praedicasse, non minus certe constat. Sic enim inter ce- teros aperte loquitur S. Athanasius , qui recitatis ilhs Christi ver- bis : Pater^ si fieri potest ^ etc. subdit : Duas hic voluntates os- tendit , unam videlicet humanam , qucB est carnis propria ; alteram divinam. Nam humana propter carnis imhecillitatem .^ deprecatur passionem ; divina vero ipsius prompta est (2). Ex iisdem verbis id ipsum inferunt S. Greg. Nyss., dicens : Quo- niam igitur alia est voluntas humana , alia divina (3) ; et S. Chrysostomus , scribens : Propriam quidem habere se volun- tatem manifeste demonstrat y sed ubique paternam voluntatem anteponit succ (4)^ et ahbi passim. Ex latinis S. Ambrosius : Sed alia , inquit , voluntas hominis , alia Dei, . . Suscepit ergo volun- tatem meam^ suscepit tristitiam meam. Confidenter tristitiam nominc^quia crucem prcedico . Mea est voluntas .^ quam suam dixiti, quia ut homo suscepit tristitiam meam y ut homo locutus est'.^ et ideo ait : Non sicut ego volo , sed sicut tu vis (5). Et haec ex multis pauca attuhsse sufTiciat. 463. Praestat demum rem totam concludere argumentis theo- logicis , quibus veteres usi sunt. Ac primo ex ipsa operationis no- (1) Ibid. ^ixtjfcet , xx) To B-tlo» ccXXo. Apud Agath. (2) Avo B-tXfjj^etru ivTetuB-et ^tUvvrt' in Epist. ad Imp. in Actis Sextae Sy- ro ju,iv unBfcoTrivov f owif tTTt r^f a-ecp- nodi, actione iv,coll. Labb. tom. vi, Kcs' To ^i B-iiKoit f oTTip Qiou' To 'yap ccv- Col. 652. Bpdwivov ii^iee TJjv eicrBivitecv riji o-etfKof , (4) K«» i^tov fciv BiXtjfcet tx^tv ivec^- n-upatTilrat re waBos' ro ^t Bii>co9 ySf waftrrtjTt' TrpoKplvtt ^i vavra^oS uvTou y TF^oBofcov. Dc incQm. etcont. rov i^^ou ro •TFargtKov &ix)}fca, Git. in Arian. n. 21, edit. Maar. tom. i, vi Syn. act. x, col. 792. pag. 887. (S) De fide, lib. 11 , cap. 7 , n. 52 (3) 'E^u^^ Tcivvf aXXo ro dvBfeiTFivov et 53 , edit. Maur. tom. n, pag. 480. 254 TRACT. DE INCARNATIONE. tione. Operatio , seu ut eam Graeci vocant ivepytitx [energia) , nihil aliud est ex communi philosophorum doctrina nisi motio sub- stantiva naturae ejusque nota essentiaUs ; natura enim sine pro- pria vi , energia et operatione nec est nec inteUigi potest ; ergo totidem debent esse operationes in Christo , quot sunt in ipso na- turae. Atqui , ut demonstravimus , duae sunt in Christo natura; di- stinctae et inconfusae ; ergo duae sunt distinctae in eo agnoscendae et inconfusae operationes (1). Praeterea si unica in Christo esset ope- ratio , haec vel simplex vel composita esset ; atqui neutrum dici potest ; si enim esset simplex , vel divina esset vel humana ; si divina , ergo Christus solum Deus esset ; si humana , homo tantummodo esset. Non potest esse composita ex operationibus utriusque naturae , quia in hac hypothesi simul divina et hu- mana foret , creata et increata , infinita et finita , seu potius nec divina nec humana esset. His ahisque hujusmodi argumentis Mo- notheUtas perstringebant Patres, praesertim vero S. Maximus Con- fessor , in disputatione cum Pyrrho. 464. Praeter has ambas naturales operationes inesse in Christo humanas ac liberas voluntatis actiones seu voHtiones Hberas, quae ex dehberatione profluunt , ita evincitur : Verbum divinum , ut ex dictis Hquet , naturam sibi assumpsit omnino perfectam; atqui ad perfectionem nostrae naturae praecipue spectat vis electiva seu H- bera eHgendi facultas, citra imperfectionem , quae inter bonum et malum versatur; ergo in Christo homine haec reperiatur ne- cesse est. Insuper sine humana Hbera voluntate Christus prome- rere non potuit, nec propterea nos redimere ac pro nobis sa- tisfacere ; atqui Christus utrumque praestitit , ut paulo post ostendemus ; ergo taH voluntate praeditus fuit (2). (1) Hoc adeo exploratam veteres Pa- batar , nempe diversitatem naturaram tres habebant , nt ex difTerentibas et in Christo. Quare Monothelitas , dapli- distinctis operationibus coiligerent, ad- cem dislinctam operationem in Christo versas Apollinaristas et deinde adversas negantes , illico Patres ApoIIinarismi et Eatychianos , daas esse in Christo dis- Eutychianismi accusarunt , pro certo tinctas et diversas naturas. Cum enim sumentes perinde esse negare operatio- actiones et operationes indicia et notae nem ac ipsam auferre nataram. Cfr. naturae sint cujaslibet, ex his tanquam Petav. lib. viii, cap. 6et 7. principiis magis notis procedebant ad (2) Ibid. lib. ix , cap. 8. ostendendam qaod minus notam vide- PART. II. GAP. III. DE HYPOSTATIGA GONJUNGTIONE. 255 465. Sive igitur Scripturas consulamus , sive Patrum doctrinam ac perpetuum Ecclesiae censum , sive denique rationes ex intima rei natura petitas, constat, duas naturales yoluntates et ope- rationes in Christo esse agnoscendas et profitendas. DIFFICULTATES. 466. Obj. prima. 1° Nulla est nec esse potest in Christo vo- luntatum pugna ; jam vero , si allata Scripturarum testimonia lit- terali sensu admitterentur , talis insurgeret pugna ; metaphorice proinde accipienda sunt , nec quidquam pro assertoribus dua- rum voluntatum et operationum evincunt. Quare Patres 2° natum Christum dicebant absque carnalibus voluntatibus et cogitatio- nibus humanis ^ ut Athanasius (1); vel 3° Christi velle fuisse totum deificatum, ut inter ceteros loquitur S. Greg. Naz. (2); vel 4° carnis quidem passionem fuisse y Dei autem opera- tionem , ut Greg. Nyss. (3) 5 vel 5° Christum unam cognatam operationem per ambas naturas demonstrasse y ut Cyrillus Alex. (4) ; vel 6° denique Christum unam quamdam theandri- cam (id est , deivirilem) operationem nobiscum conversando ex- hibuisse^ ut prae ceteris Dionysius Areopagita (5). Quae omnia cum dupHci Christi voluntate et operatione componi nequeunt. Ergo. (1) A/;t«s TUfKiKUf B-fXt)fcecTaf j Kttt hdbet ; Kui yccp , hot a-vviXcvns UTret- Aoy/o-^ai» «»S-^#7r/j»6)v.Tom.l, p.5oo, C ^ev , oJ^s uvB-paTrof h, ^^)C '"V f^^ «v- (2) Orat» XXXVI, pag. 585, A. B-paTrog, tiXX' a^ i^tivB-paTrm , elvB-paTm (3) In VI Syn. act. xii , edit. Lab. iTFiKttvtt , x«/ «Vep uvB-paTrov uXtjB-as pag. 9*25. *i25" iivctt ryjS /tcfv tretpKoS ro uy6pa7ros yiyova^, Ku) ro Xoittov , ou kutcc Trccioi , ToS at &tou riiv ivipyttuv. Qtcv tu B-t7u ofcca-us , ou tu uvB-paTTttu (4) lAiuv a-vyytvij ^t' uf>c(polv tTrt^t- kutu uvB-fiaTrov j uXX' ecv^pa6ivTos tou ^ d^ttyfcivov j rcv XftTTov i^tjXu^y, , (p^ru^, kuiv^v tivu t^v Beuv^fHK^v ivipyttuv ^fuv Apud Maxim. Disput. cum Pyrrho, 7rt7roXtTtvfcivos.Nam,utsummatimdi- pag. 701. Qui Cyrilli locus , lib. iv , camus, ne homo quidem erat, non quod Comwcw^. «» Joow. legitur , pag. 36 1 , non esset homo , sed quod ex homi- edit. cit. nibus natus , homines longe superaret , (5) Integer textus hujns loci , nempe et supra hominem vere homo factus Epist, n ad Cajum monachum , ita se sit. Ceterum divina non qua Deus 256 TRAGT. DE INGARNATIONE. 467. Resp. ad 1«», Neg. min. Etenimillis verbis, quibus postu- lat Christus , ut , si fieri posset, transiret a se passionis imminentis calix , et in quibus Monothelitae pravi dogmatis sui vim colloca- bant ad ostendendum duarum voluntatum conflictum , non ex- primit nisi naturalem afFectionem carnis , seu , ut dicitur , partis inferioris mortem recusantis ; qu3e quidem afFectio insita nostrae naturse est, atquea Deo ipso ejusdem auctore illi ingesta. Quare, dum Christus ejus vocem expressit, ut nobis consubstantialem naturam se habere ostenderet , maxime obsecutus est auctori ipsi naturae. Haec autem naturaHs afFectio non est proprie dicta vo- luntas ; dici propterea nequit , inde patefieri voluntatum contra- rietatem ; eo magis quod non absolute , sed sub conditione : Si fieri potest , ejusmodi afFectionem sibi congenitam et secundum hominem patefecerit. Vera et proprie dicta voluntas humana Christi ex subsequentibus verbis ostenditur : Verumtamefi non sicut ego volo , sed secut tUy vel : Non mea voluntas^ sed tua fiat; quibus vincens naturalem illam affectionem infirmae naturae , se paratum exhibet ad Patris voluntati obsequendum , ac plenam ostendit voluntatis suse humanae cum voluntate divina consen- sionem et conformitatem. In his porro postremis verbis Catho- licorum argumenti vis sita est ad duas in Christo ostendendas voluntates. 468. Quod spectat ad ahum textum , quem pariter objiciebant haeretici ad evincendum voluntatum conflictum , ex Joan. VI, 38 : Descendi de coelo non ut faciam voluntatem meam ^ sed volun- tatem ejus y qui misit me , ostenditur quidem ex eo duplex in Christo voluntas , non autem earumdem pugna ; cum voluntatem suam humanam Christus perfecte voluntati divinae seu voluntati Patris sui submissam ac plane conformem patefaciat , ita ut nun- pratrabat , neque humana quatenus hoc Dionysiocfr. Le Qaien, Z?imr^ ii ho9no gerebat , sed quatenus erat Deus damascenica , § x et seqq. et Joan. et homo y novam quamdam nobiscum Franc. Bern. Mar. de Rubeis, Degestis conversando deivirilem operationem et scriptis S. Thomce , dissertat. xi , exhibebat. Edit. Corderii S. J. opp. Defide auctoris opp. quw vulgo areo- lom. II, pag. ^5 , Antverp. i634« ^® pagitica dicuntur, Venet. i^So. PART. II. CAP. III. DE HYPOSTATIGA CONJUNCTIONE. 257 quam illejprout homo est, aliud velit , quam quod ipse vult , ut ex ipso contextu constat (1). 469. Ad 2"^, Bist. Ad excludendam ab humana Christi natura quidquid corruptelae ex Adamo in hurnanam naturam et genera- tionem transiit, conc.; ad excludendam voluntatem humanam proprie dictam, neg. 470. Ad 3^^ Dut. Ita tamen ut integrum velle persisteret, conc; absorptum aut confusum , neg, AHoquin non diceretur deificatum, Quod natura divinum est ^ ut loquitur S. Agatho Romanus Pontifex (2) , non indiget deificari; quod vero deificatur^ non est profecto natura divinum, Eadem igitur ratione dixerunt nonnulli Patres deificatum Christi velle , qua deifieatam dixerunt humanam ipsius naturam; quae tamen, ipsis MonotheHtis faten- tibus , integra permansit. 471. Ad 4™, Bist, Principalem, quaeque regeret in suis mo- tibus humanam naturam , conc. ; solam , et quae excludit ope- rationem humanam , neg, Ideo autem Nyssenus carnis passionem memorat ; quia omnis creata natura , ut loquitur S. Joan. Da- mascenus (3) , patiendo se movet et agit ; sola autem natura divina sine passione se movet , et agit sine motu. Passio propte- rea hic improprie usurpatur. 472. Ad 5°^, Dist, Ob indivisum utriusque naturae et opera- tionis concursum , conc. ; ob unicum operationis naturale princi- pium, 7ieg, Cum enim arctissimo inter se nexu utraque natura copulata esset, hinc in Christi operationibus per modum unius semper concurrebat utriusque naturae operatio ; quam propterea aptissime S. Cyrillus cognatam appellavit. 473. Ad 6°^, Dist. Id est .^novam^ prout plures legendum esse contendunt Dionysii , vulgo Areopagitae , testimonium , conc. ; unam theandricam, ut aliis placet, Subdist. rationepraefatae cogna^ tionisjuxta modo dicta, conc, ; ratione unius naturaHs principii, neg,{^). (1) Cfr. Calmet, in. hanc loc. Concil, Labb. tom. vi, col. 653. (2) In Epist, I ad Imperatores , (3) De fide orthod.Mh. iii,cap. i5, qnae extat, in Act. iv Synodi vi. Le- opp. edit. LeQuien, tom. i,pag. 236. gnntar autem recitata verba in ColL (4) De hoc pseado-Dionysii dicto T. IV. 17 258 TRA.GT. DE IWCARWATIONE. - 474. Obj. secunda, 1° Unitas operationis sequitur ex unitate personae , 2» juxta illud theologico sermone tritum efFatum : Ac- tiones sunt suppositorum ; cum ergo unica sit in Christo persona , unica debet quoque esse ejus operatio. 3° Nec quispiam est, qui inficiari possit , Christum unum esse volentem et operantem ^ ideoque unam ejus voluntatem et operationem. Quod ut mani- festius fiat , juverit animadvertere , a) naturam humanam nihil ex se operari posse, sed solum ut motam a divina persona, ac proinde duo quidem in eo agnoscenda operata ^ non vero duas operationes; b) esse ad hypostasim subsistentem pertinere, ac propterea etiam operari ; c) si operationes tribuantur naturae , cum eadem sit natura Patris et Fihi et Spiritus Sancti , illud sequi , operationes naturae divinse in Christo tribus divinis personis esse tribuendas ; quod absurdum esse nemo non videt ; d) Personam Verbi usam esse humana natura tanquam instrumento quodam , ut Patres passim loquuntur; una autem et eadem est operatio artificis et instrumenti, quod ab artifice adhibetur. e) Quare op- time Honorius Pontifex tum unam asseruit in Christo voluntatem in Epistolis adSergium datis, tum ejusdem Sergii agendi rationem et consilium laudavit. Ergo. 475. Resp. Ad V^ , Neg, Principium enim , vis atque energia operationis est natura, hcet personalitas sive subsistentia sit conditio , sine qua natura neque existere , neque proinde operari queat ; aHoquin tres operationes naturales in operibus ad extra, ut vocant , essent in Deo admittendas , quod nemo sanus dixerit. 476. Ad2°i^ Dist, Actiones sunt suppositi tanquam principii quody ut scholae ioquuntur , conc, ; tanquam principii quo juxta modo datam expUcationem , neg. (1). cfr. S. Joan. Damascenas loc. cit. ratione ejasdem sappositi cum alterias cap. 19 ; nec non S. Maximus , Mart. communione agere illnd , qaod ana- in Scholiis ad hunc Dionysii locum quaeque proprium habet , sea anum edit.cit. Omnes enimin eoconveniant, idemque esse operatum in atraque et ut asserant , aactoris hujas mentem pro atraque natura. Vid, etiam Petav. non aliam fuisse , quam docere, con- lib. viii , capp. 10, 11 et 12. janclim utramqae naturam in Ghristo (l) Girca hoc scholarum usa trilam PART. II. CAP. III. DE HTPOSTATIGA GONJUKCTIONE. 259 477. Ad 3»°, Dist. Ratione unius ejusdemque personae ope- rantis per utramque naturam, conc; ratione unius ejusdemque operationis , neg. Quod declaratur exemplo gladii igniti , qui una eademque actione secat et urit , licet distincta sint principia se- candi et urendi. 478. Ad confirm. d) Dist. Si natura humana careret propria virtute , yi ac energia , conc. ; si propiam habeat , et juxta eam agat et operetur , hcet mota a divina persona , neg. Sicut gladius ignitus ad lignum admotus urit vi propria ; motio autem , quam natura a persona divina accipit , propriae naturae , nempe Hberae , consentanea est (1). 479. Ad conf. b) Dtst. At diversa ratione , conc, ; eadem , neg. Etenim esse completum pertinet ad personam ratione ter- mini naturam individuantis , ut scholae loquuntur ; operari vero pertinet ad personam tanquam conditionem , ut diximus , sine qua natura exerere propriam vim et facultatem non potest , sicut nec subsistere. At posito quod natura in persona subsistat , po- terit et operari virtute propria. Operatio enim , ut animadvertit S. Thomas , est quidam efFectus personse secundum aHquam for- mam vel naturam (2). 480. Ad conf. c) Dist. Si tribuantur naturae in genere, cowc. ; sinaturae, prout in persona subsistit,id est,afFecta seu modificata peculiari sua tessera et nota personali , neg, Porro unaquaeque Sixiomsi: y^ctiones 8unt suppositorum ^ modo modificatur. Quocirca actiones cfr. Petav. lib. viii , cap. i , ubi osten- esse suppositorum , nihil aliud est , dit , facile in concordiam revocari posse quam esse naturae subsistentis. Non tam eos , qui ejusmodi effatum admit- enim modus ille ipse , qui suhsistentia tunt , quam eos , qui rejiciunt. Cum vulgo in scholis vocatur, origo aut fons enim suppositum sive hypostasis seu est actionis , sed tantum conditio quae- persona non aliud sit nisi natura ipsa dam , sine qua non exercetur actio. Ita- singularis certo modo affecta , qui mo- que si strictius loqui velimus , quod dus nec ad essentiam pertinet , nec proprie agit est natura , ipsa est prin- entitatem , ut vocant , addit uUam , cipium actionis , non autem agit natura ideo qusecumque de supposito dicun- nisi subsistens sit. tur , ea de natura praedicantur , non (l)Cfr. S. Thom.p. in, q. 19, art. i; simpliciter , et ut In se sea in abstracto tum S. Joan. Damasc. loc. cit. consideratur , sed quatenus quodam- (2) Loco cit. in resp. ad 4. 17. 260 TRAGT. DE INCARWATIONE. personarum divinarum non solum ad intray ut fertur, verum etiam in actionibus ad extra cum suo proprio personali respectu , charactere seu personali tessera operatur. Quare cura divini Verbi persona , prout distinguitur ab aliis personis , copulaverit sibi na- turam humanam , sic , prout distinguitur a personis reliquis , in assumpta natura agit et operatur (1). 481. Ad conf. d) Dist. Tanquam instrumento hypostatice sibi conjuncto , nempe vivo , intelUgente , propria vi et efficacia prae- dito, cowc; tanquam instrumento naturah aut artificiali, inerti, passivo ac propria vi et efficacia destituto , neg. Verbum enim non tribuit naturce humanae assumptae nisi subsistentiam. Sub- sistens porro humana haec natura in Verbo omnia , quae propria hominis sunt , propria vi omnino operabatur ; ideoque inteUige- bat , volebat , ambulabat , loquebatur aHaque ejusmodi operaba- (1) Cum hanc sibi Petavias propo- snissel difficultatem , lib. viii, cap. lo , § i5, eidem oecarrit animadvertendo, personam divinam ex daobas constare natura et relatione , ad natarse vero conceptum , rationem sive deftnitio- nem magis perlinere essentiam qaam Labitadinem sive proprietatem. Hinc definitar persona rationalis naturce in- dividua suhstantia. Porro sabstantiae primae magis intima est ratio ipsa sub- stantiae quam singularitas sive pro- prius subsistendi modus. Siquidem nihil rei ulli tam insitum , tamque intesti- nnm est, qnam essentia. Est autem persouae essentia natura ipsamel, non personalis proprietas , quae in Divinis Personis est relatio. Igitur cum persona Verbi humanae naturae conjungi dici- tur , non aliud intelligimus , quam na- turam divinam cum ea copulari , non absolute praeciseque sumptam , sed qua- tenus determinata est et modiRcata personali Verbi proprietate. Quare ipsa quoque ivifyitct et operatio divina, se- cundura interiorem substantiam et ut est in Deo considerata et proprietate modificata Verbi , ad humanam natu- ram applicatur , et fit ei peculiaris , ac S-eciv^pt>ct}v ivipyetuv Christi propriam efficit, quae perinde ex operatione iiia divina , per congruenlem Verbo sub- sistendi modum definita et determinata , atque ex humana fanctione componi- tur , ut ex utraque natara persona ipsa Christi composita est. Ut autem natura divina humanae CFiristi natura^ conjuu- gitur, nec ex eo sequitur, totam ipsam Trinitatem uniri , etsi lota ipsa natura Trinitatis cum illa societur , sic opera- tio toti communis Trinitati cumhumana operatione committilur. Non tamen eodem modo operari Trinifas ivepytiag huv^l>tx.u^ diciluT , quo Verbum ipsum; sed , ut proprietate personali Verbi mo- dificata est operatio ista , ad humanam IvefyeUv accommodatur. Cfr. etiam ib. cap. 12 , § i4; necnon de Rubeis, in dissertat. De gestis et scriptis S» Tho- mos y diss. i , cap. i4 et 17. PART. II. GAP. III. DB HTPOSTATICA COUJUNGTIONE. 261 tur proprio motu et virtute , nec a Verbi persona dependebat nisi ad subsistendum , ac proinde ad operationes suas proprias exerendas , ut a conditione sine qua nec subsistere , nec existere, nec operari posset, ut jam saepius expositum est (1). f- 482. Ad conf. c) Dist. Unam Honorius asseruit in Christo voluntatem humanam , ad excludendam pugnam carnis et spiri- tus , qualis in nobis reperitur , concr^ ad excludendam divinam vel humanam voluntatem proprie dictam , neg. Ita exponunt Ho- norii mentem omnes coaevi scriptores , Joannes IV, Honorii post Serverinum successor (2) , S. Maximus Mart. (3) , Joannes , abbas Romanus et Honorii amanuensis , qui ejus nomine litteras ad Sergium datas exaravit (4). Sed praestat ipsa Honorii verba in medium adducere, exquibus, quaenam ejus mens fuerit, plane dignoscitur : Unde , inquit , et unam voluntatem fatemur D. N. J, C. quiaprofecto adivinitate assumpta est fiostranatura , non culpa (5) ; illa profecto qiice ante peccatum creata est , non qucB post prcevaricationem vitiata. . , Nam lex alia in memhris .^ aut voluntas diversa non fuity vel contraria Salvatoriy quia su^ pra legem natus esthumance conditionis (6). En quo sensu unam dixerit Honorius voluntatem in Christo. ^ (1) Cfr. S. Thom.loc. cit. etinresp. (3) Disputat. cum Pyrrho^ opp. ad 2™, abi inter celera scribit : Actio S. Maximi confessoris , gr.-lat. edil. instrumenti , in quantum est instru- Combefisii, Ord.Praed.tom.iijpag. i8i. mentum, non est alia ab actione prin- (4) Ibid. apud S. Maximum. Notan- cipalis agentis ; potest tamen habere dam vero est , S, Maximum hujas aliam operationem , prout est res quw- amanuensis auctoritate et testimonio dam. Sic igitur operatio , quce est hu- ila fregisse audaciam Pyrrhi , ul eum mance naturw in Christo , in quantum ad silentium redegerit. Cfr. idem S. Max. est inslrumentum divinitatis , non est Epist. ad Marinum presbyt. edil. alia ab operatione divinitatis ; non Combefisii , tom. ii , pag. i32 et in enim est alia sahatio , qua salvat hu- defloratione ex e]usd.Fpistola ad Pe- manitas Chrisli et divinitas ejus, /rwm ///ws^rem , ibid. pag. 7 5. Habettamen humana natura in Chris- (5) In graeco texta apud Harduinum , to , in quantum est natura qucedam, tom. iii, col. i32o additur. linillaprO' propriam operationemprceter divinam, fecto natura , qucB, etc. w iKUivt $^t]Xu$n (2) In Apologia pro Honorio Papa ^ J, ». r. A. ad Constantin, Imp. BTpud Labb. Coll, (6) In collect. Harduini , loc. cit. Concil. tom. v, col. 1760 et seq. 262 TRAGT. DE INGARWATIOWE. 483. Quod attinet ad operationes , Sergii fraude deceptus , ap- probavit Honorius ad novas prsecavendas quaestiones , ne in pos- terum una vel gemina diceretur in Cliristo operatio; quia sci~ licet spectabat banc denominationem ut discordiarum segetem , quseque potius ad grammaticam quam ad ecclesiastica dogmata pertineret. En rursum ejus verba : Utrum autem propter opera divinitatis et humanitatis y una an gemince operationes deheant derivatce dici vel intelligi , ad nos ista pertinere non debent , relinquentes ea grammaticis y qui solent parvulis eocquisita de- rivando nomina venditare (1). Ceterum catbolicam doctrinam quoad Cbristi operationes Honorium tenuisse evidenter osten- dunt , quae ipse scripsit , Epist. W ad eumdem Sergium : Utrasque naturas , inquit , in uno Christo unitate naturali copulatas cum alterius commuiiione operantes atque operatrices confiteri de- bemus , et divinam quidem y quce Dei sunt operantem ^ et hu- manam y quce carnis sunt exequeniem , non divise , neque con- fuse , aut convertibiliter. . . sed naturarum differetitias integras confitentes (2). 484. Quod si nibilominus Honorii nomen inter baereticos Mo- notbebtas recensitum fuit , atque anatbematis telo percussum a Concibo Constantinopobtano HI , non ob dogmatis pravitatem id factum est , sed quia catbobcam fidem Profana proditione , ut loquitur Leo H , in Epist. ad Co9istantinum Pogonatum , ejusdem Concibi confirmatoria^ immaculatammacularipermisit[3) ; qui .^ ut rursus idem Pontifex loquitur ( in Epist. ad Hispanos Epis- copos), flammam hceretici dogmatis , non ut decuit apostolicam auctoritatem y incipientem extinxity sed negligentia confovit (4). Neque aHo sensu Concibum VI eum ut baereticum damnavit; Utpote qui eos in his secutus est (5) ; hujusmodi hcereseos confirmator , qui etiam sui extitit oppugnator (6) ; Horum (Monotbelitarum) hoereseos in omnibus fautorem y concursorem (1) Ibid. (5) Actione xviii , in coll. Hardaini , (2) Ibid. col. 1354. loc. cit. col. 14^2. (3) Ibid. col. 1475. (6) Ib. in Edicto Imperat, Constan- (4) Apud Labb. tom. vi, col. 1247. tini , col. i447« PART. II. GAP. III. DE HTPOSTATIGA CONJUNGTIONE. 263 atque confirmatorem se gessit (1) , ut legitur in actis ejusdem Concilii; quatenus scilicet approbavit oeconomiam de silentio circa unam vel duplicem operationem a Monotlielismi fautoribus propositam; quorumdolum et versutiam non advertens Honorius, ab iis se decipi passus est (2) ; cum tamen pro munere buic bae- reticorum temperamento maxime obsistere debuisset , et viam omnem novae baeresi intercludere (3). (1) Ibid. col 1455. (2) Sed circa caosas daranationis Honorii cfr. Pagins, Critice ad an- nales Baroniiy ad annum633, ad n. 82 et seqq. ubi Honorinm simul , ut par est, a Monotbelismo immunem aper- tissime ostendit non solum adversus haerelicos protestantes , sed insuper ad- versus nonnullos Gatbolicos , qui , nes- cio quo spiritu ducti , exultant , si quam labem in Romanis Pontificibus sibi de- prehendere videntur. (3) £t hsec perstrinxisse circa cau- sam Honorii nobis satis sit , et quidem in hypothesi , quod integrae sint Epis- tolae Honorii , prout referuntur in actis Concilii vi , et inlegra acta ejusdem Concilii. Nemo enim ignorat , Card. Baronium plurimum elaborasse , tum ut ejusmodi documenta adulterata esse ostenderet , tum ut spurias evinceret Epistolas Leonis 11 , datas ad Imp. Con- stantinum , ad Episcopos Hispan. et ad Hervigium regem. Onam defensionis rationem denuo secutus est Joan. Bap. Bartholus , Episc. Feltriensis , in cit. Apologia pro Honorio , saltem quod attinet ad epistolas Leonis 11 et epis- tolas Honorii, quas interpolatas esse con- lendit, Quoad epistolas Honorii , ipsis favet , quod scribit S. Maximus Con- fessor in tomo dogmatico ad Marinum, pag. 1 33 , edit. cit, nempe : Sanctissi- mum abbatem Joannem , ei ( Honorio ) ab epistolis adjutorem affirmantem , nullo modo in ea ( epistola ) per nume- rum unius prorsus voluntatis mentio- nem fecisse , licet hoc nunc ab eis confictum sit , qui epistolam grcece reddiderunt. Quod tamen quomodo co- haereat cum iis , quae ex cit. Disput, cum Pyrrho superius indicavi , non video. Haec enim ibi leguntur : Is igitur ( abbas Joannes Honorii amanuensis ) cum ad sanctum Constantinum Im- peratorem , ex persona rursus sancti Joannis Papce, de hac epistola scribc' retj dixit : Unam voluntatem diximus in Domino , non divinitatis ejus et humanitatis , sed humanitatis dum- taxat. Cum enim Sergius scripsisset, quod quidam duas voluntates in Christo contrarias dicerent , respon- dit: Unam voluntatemdiximus, Chris- tum non duas contrarias voluntates habuisse , carnis scilicet et spiritus , sicut nos habemus postpcccatum , sed unam tantum , qucB naturaliter ejus humanitatem insigniret. Quod spectat ad Actorum Concilii vi et Epistolarum Leonis 11 veritatem et integritatem , cfr. quae egregie scripserunt Joan. Garnerius S. J. in op. Liber diurnus Roman, Pontificum , diss. i , § 6 et seqq.; Gom- 264 TRACT. DE INGA.RNATIOHE. CAPUT IV. DE COMMUNIONE IDIOMATUM ET ADORATIONE JESU CHRISTO DEBITA. 485. Expositis et vindicatis quae ad essentiam , ut ita dicara , mysterii dominicae Incarnationis spectant illudque constituunt , reliquum est , ut praecipua colligamus consectaria , quae ex eo profluunt. Talia porro sunt idiomatum seu proprietatum com- munio sive communicatio et adoratio Christo debita , quae exsur- gunt ex unitate divinoe personae et hypostatico duarumnexu. Ne tamen , quae expendenda suscipimus , simul collecta confusionem ingerant , ea in duos articulos dispertiemur , ut singillatim de propositis doctrinae capitibus agamus. ARTICULUS I. De idiomatum communione. 486. Quod a Latinis communio idiomatum seu proprietatum appellari consuevit, a Graecis passim a.vxL^o(jiq seu mutua com- municatio aut etiara permutatio dicitur. Si rem vero spectes, communicatio idiomatura ea est , qua utraque natura et utrius- que naturae proprietates sic enunciantur de Christo , ut , quae con- veniunt homini , ea tribuantur Deo , et quae conveniunt Deo , de homine prsedicentur. Fundamentum et causa proxima rautuae hujus idioraatura coraraunicationis est hypostatica duarura natu- rarura unio ; hac enim sublata , jam nullum locura liabere posset. Tanti interest , diligenter explicare et retinere id , quod est cora- municatio idiomatura , quanti custodire sincerara et rectara In- carnationis notionera. 487. Quoniara vero non raodo haeresis Nestoriana, quae divi- debat in Christo personas , sed haeresis quoque Eutychiana vitanda beGsins, Dissert, apologetica pro actis ad annnm 68i , ad n. 3i et seqq. Qao sextcB Synodi ; Lnpns , in disserl. De vero sensa interdun\ nomen hceretici sexta synodo ad act. xviii ; aaclor ano- asarparetur , et applicatam fuerit Ho- nymus HistorioB fnonothelitarum , in norio , cfr. Bolgeni S. J. in op. Fatti scrutinio 6 ; Pagias , Critice Baronii dommatici, cap, 4 » prop. 6. PART. II. CAP. IV. DE COMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. C. 265 est , quae miscebat et confundebat naturas , magna propterea cautione opus est , ac providendum diligentissime , ne quas de Cbristo verborum formulas adhibeamus , quse in alterutrum erro- rem inducere valeant. Multiplices propterea regulas tbeologi sub- jiciunt , quas recenset Petavius (1). Princeps tamen et fundamen- talis, ad quam ceterae reducuntur, et a qua ceterae pendent, baec est, ut qusecumque de naturis mutuo praedicantur , aut de Cbristo contraria proferuntur, ea ad suppositum seu personam referantur, non autem ad naturas seorsim sumptas 5 vel etiam , quod idem est, ut proprietates divinae et bumanae de se mutuo enunciari tantum possint concretis , non autem abstracUs vocabubs. 488. Nestorius priorem datae regulae partem negabat, et pro- fitebatur , se non posse admittere Deum bimulum aut trimulum , nec B. Virginem posse deiparam nuncupari , ut suo loco vidimus. Eutycbes ex contrario principio nitebatur subruere alteram nos- trae regulae partem. Utramque nos propterea defendere cogimur. PROPOSITIO I. Admittenda est in Christo idiomatum communicatio in concreto. 489. Haec propositio ad fidem catboHcam spectat, quam perpe- tuo professa Ecclesia est. Hanc vero communionem seu commu- nicationem idiomatum admittendam esse omnia illa Scripturarum testimonia evincunt , in quibus unus idemque Cbristus modo Deus et Filius Dei , modo bomo et filius bominis nuncupatur. Rursum eam illa omnia loca ostendunt , in quibus Scripturae di- versa plaue ratione et varie de uno eodemque Cbristo loquuntur , ac nunc eum de coelo descendentem perbibent , nunc e muliere genitum ; jam Deum anteriorem seculis omnibus , ac rursus no- vissimis diebus bominem ; modo Deum crucifixum , modo homi- nem in ccelo conversantem ; ut disputantes adversus Nestorium et Eutycbem prolatis Scripturarum oraculis ostendimus. Unde in Symbolo Nicaeno-Constantinopolitano idem Cbristus dicitur a (1) Lib. IV, cap. 16, daodecim re- et latinis collegit. galas enuraerat , quas ex Patribus graecis 266 TRACT. DE IWCARNATIONK. Patre natus ante omnia secula , Deus de Deo ; atque idem rursus dicitur propternos homines incarnatus, natus ex Maria Virgine, passus , raortuus et sepultus. 490- Patres ex hac nominum permutatione ad convincendos haereticos valida identidem argumenta conficiunt ; supervacaneum propterea censemus illorum singillatim verba proferre. Unus au- diatur Gregorius Nyssenus , qui ante exortaai Nestorianam haere- sin floruit , sic Apollinarem perstringens : Propter exactam assumptce carnis assumentisque divinitatis unitatem , mutuo no^ mina permutantur^ utquod humanum est divino^ quod divifium est humano nuncupetur (1). 491. Ratio demum theologica desumitur ex ipso hujus idioma- tum communionis fundamento. Cum enim duae naturae arctis- simo nexu consociatae sint, et in una eademque persona subsistant ejusque propriae sint , plane consequitur , posse pro diversitate naturarum diversa de una eademque persona enunciari , quae in- ter se contraria videntur. DIFFICULTATES. 492. Obj. lo Quamvis homines in una natura conveniant , falso quod unius est proprium de altero enunciaretur; muito igitur minus in Christo , quod proprium naturae divinae est , de humana , et vicissim quod proprium est humanae naturae , praedi- cari possunt de divina , quae infinito intervallo inter se distant. 2° Sane inagis conveniunt tres Personae divinae inter se , quam humana et divina naturain Christo ; attameninTrinitatisinysterio una persona de altera praedicari non potest; nec enim dici potest ex. gr. Patrem esse Filium ; ergo 3° multo minus admitti id po- testinmysteriolncarnationis. 4° Praeterea unio duarumnaturarum in Christo comparatur unioni corporis et animae in homine , ut (1 ) jEjO««f, OC?TAeojO AtV.EpisC.AIexand. 3^e<'« , kai to S-e7oy t* uvB-paTrlvai Kccro' Ku) ^tei T^v UK.ft/ifl (yoTijTetT^S rt TTpoff-- vo/u,ec^i(r6eci, Opp. edit. Paris. l6l5, >^t)(p^ii omnia illa Scripturarum testimonia , quae Christum exhibent am- bulantem ac de loco in locum transeuntem, quae innumera sunt; 2oillaomnia, quae ita exhibent Christum in uno loco commo- rantem , ut negent , eum alibi esse. Sic , Joan. XI , 15 , Christus , loquens de Lazaro, ait: Et gaudeo propter vos , 7it credatis , quo- ntam non eram ibi., sed eamusad eum. Martha quoque , ib. 21 : Domine , si fuisses hic j inquit , frater meus 7ion fuisset mortuus» Tum Angelus^ Marc. XVI , 6, ad mulieres parentandi causa ve- nientesait : Surrexit^ non est hic : ecce locus ubi posuerunt eum-^ 3° Evertunt illa ea loca omnia , quae post resurrectionem gloria jam et immortalitate donatum certo loco contineri Christum refe- yunt, Sic Petrus, Act. III , 21, de Christo ait : Quem oportet qui- dem coelum suscipere^ usque in tempora restitutionis omnium-., (1) Etsi enim Lulheras ejnsqae asse- Excogilatara porro ab ipsis illad hae- claBjEulychiana labeinfecti,contendant, reticum paradoxum est, ad tuendam ob assumptama divino Verboinunitate realem corporis Christi pra?sentiam in personae humanam naturam huic di- Eucharistia , nec adverterunt , ut os- vinas proprielates communicatas fuisse , tendit Bellarminus, De CAmfo, lib.in, praesertim vero immensitatem , qua cap. i3, ubiquitatem pugnare cum ipso Deus ubique est, ubiquitatis tamen et sacramentoEucharisliaBjipsnmqaeever- ubiquistarum Tocabula iniquo animo tere. ferunt , et adversas ea reclamare solent. , . . . PART. n. GAP. IV. DE COMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. C 269 et Angelus post ascensum Domini , Act. 1,11: Hic Jesus ^ inquit ^ qui assumptiis esta vobis in coelum^ sic veniet ^ quemadmodum vidistis eum euntem In ccelum. 503. Eidem commento adversantur pariter fidei symbola , quae declarant Unigenitum Dei Filium incarnatum esse , et in utero Yirginis conceptum , indeque in lucem editum, descendisse ad inferos , in sepulcrumillatum, et indidem resurgentem , in coelum ascendisse, illincpostea venturumad judicium, quae quidem alia- que his similia satis aperte ostendunt Christum Dominum in humana natura definito ahquo spatio comprehensum. 504. Illud insuper respuunt oecumenicae synodi , cujusmodi sunt Chalcedonensis^ Constantinopohtanae II et III , qux statuunt , duas in Christo convenisse naturas inconfusas et impermixtas cum perfectione et difFerentia uniuscujusque propria ; nec non generalis YII seuNicaena II , quae proscribit Iconoclastas, incircum- scriptam asserentes in Christo humanara naturam. 505. Illud ipsum denique rejiciunt Ecclesiae Patres tum graeci tum latini^ quorum testimonia longo agmine profert Petavius (1). Ne ea singillatim proferamus , quod hujus tractationis angustiae non patiuntur , sufTiciat nobis rationem theologicam ab ipsis , nominatim vero a S. Athanasio adductam urgere. 506. Cumdivina attributa unum sint cum divina essentia , non potest /brmo/eYer , ut aiunt , unum attributum sine aho , imo sine divina essentia communicari ; ergo non potuit communicari hu- manae Christi naturae immensitas atque ubiquitas sive omniprae- sentia , quin communicata ei fuerit geternitas , imo ipsa divinitas ; atqui hoc absurdum estet implicat. Ergo(2). (1) Lib. X, cap. 8 el q. vexerunl , ut se tum a Catholicorum (2) Cfr. Bellarmin. loc. cit.;Gregor. tum a Sacramentariorum argumenlis De Valentia , De Incarnat. quaest. 2 , liberarent , persequuntur , eosque punct. 3 , § I et seqq.; Becan. Ma- validissime confutant , ila ut postea nuale controvers. lib. ii , cap. i , qui ipsos ejusmodi doctrinae puduerit; quam et originem detegunt liujus controversiae ideo sensim dereliquerunt. Jam nemo exortae inter Lutheranos et Sacramen- Lutheranorum est , qui hanc doctrinara tarios, et innumeras prope subtiiitates , tueatur. Supervacaneum proplerea est quas Lutherani Witembergenses in- modo velle plnribus ei insistere , ac 270 TRACT. DE INGARNATIONE. DIFFICULTATES. 507. Obj. prima. Scriptura tria de Christo homine affirmat, qu3e Ubiquistarum thesim mirifice statuunt. Ac 1° quidem in ipso inhabitare omnem plemfudinem divinitatis corporaliter , Co- los. II , 9 ; quae cum iis congruunt , quae de se ipso asserit Chris- tus , dicens , Luc. X, 22 : Omnia mihi tradita sunt a Patre meo seu ut clarius apud Joan. XVI , 15, ait : Omiiia qucecumque habet Pater ^ mea sunt; quibus significat divinas proprietates humanae suae naturae communicatas fuisse , ideoque et ubiquita- tem. 2o Affirmat praeterea Scriptura Christum hominem pecuharia attributa omniscientiae et omnipotentiae habuisse , ut hquet ex Epistr ad Coloss. II , 3 : In quo (Christo) sunt omnes thesauri sapientice et scientios absconditi ; et sane ipse , ut dicitur Joan. II , 25, noverat internas hominum cogitationes , et opus ei non erat y ut quis testimonium perhiberet de homine ; ipse enim sciebat quid esset in homine ; siquidem , ut eum alloquitur Petrus, Joan. XXI , 17 : Tu omnia nosti. Quare de Agno occiso ab origine mundi , seu de Christo secundum humanam naturam , Apoc. V, 12 j dicitur : Dignus est accipere virtutem et diviivitatem et sapientiam , et fortitudinem et honorem et gloriam et benedic^ tionem , id est , omnia attributa divinae naturae , ideoque et potes- tatem judiciariam, quae Deo soli competit, Joan. V, 27; tum mortuos vivificandi, ibid. 21 , etremittendi peccata, Matth. IX, 6. Quidni igitur et omnipraesentiam communicaverit? Quanquam inductione opus non sit , cum et hanc ei Scriptura aperte et ex- presse tribuat , dum 3° de Ciiristo affirmat , quod ubique praesens sit, ut Matth. XVIII, 20 ; Ubi sunt duo vel tres congregati,,. ibi sum in medio eorum ; et ibid. XXVIII , 20 : Ecce ego vobis- cum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi. Paulus vero, Ephes. 1 , 22^ dicit Christum datum esse Caput su- per omtiem Ecclesiam ^ quce estcorpus ipsius ^ etplenitudo ejus^ qui omnia in omnibus adimpletur\ et clarius , ibid. IV, 10: Qui descendit , ipse est et qui ascendit super omnes coelos , ut omnes hojas controversiae sioaositates reremas. cxponere; tempos enim inuliliter te- PART. II. CAP. IV. DE COMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. G. 271 impleret omnia. Quae omnia confirmantur ex ejus sessionead dex- teram Dei , quae ubique profecto est (1). Ergo. 508. Resp. Neg. antec. Ad omnes vero probationes primae et secundse classis , Dzst. In Cbristo , seu toto ejus supposito , conc; in ejus humanitate formaliter sumpta , neg. Et sic omnia allata Scripturarum testimonia accipi debent , quae manifeste de tota Cbristi persona loquuntur. 509. Ad prob. tertiae classis, Dzst. Et adducta Scripturarum oracula vel de adsistentia , spirituali protectione et auxilio disse- runt , ut duo priores textus , conc. ; de praesentia corporali , neg. 510. Vel de Cbristo, prout est caput mysticum corporis mys- tici, quod est Ecclesia, ut Epbes. I, 22, cofic., prout est caput reale reabs corporis , neg. ; aut de potentia dominationis suae , ut Ephes. IV , 10 , conc. ; corporali omnipraesentia , neg. 511. Ad confirmat vero ex sessione Cbristi ad dexteram Pa- tris , Dist. ratione suppositi , conc. ; bumanae naturae , 9ieg. Addo de justorum animabus dici pariter , Sap. III , 1 , quod tn manu Dei sunti^ eadem porro ratione subsumi posset : sed manus Dei est ubique , ergo et justorum animae ; quod nemo certe contendet. 512. Obj.secunda. Sancti Patres aperte docent, Christum ubi- que esse ^ ut inter ceteros S. Cyrillus Alex. , lib. XII , In Joah. cap. XXXII ; quae Patrum doctrina ipsi rationi congruit. 2° Chris- tus enim est Verbum divinum ; sed Verbum divinum est ubique ; ergo et Cbristus ubique est. 3° Rursum : Deus omnipotens est ubique praesens; sed bomo in Christo Deus factus est; igitur homo in Christo omnipotens et ubique praesens est. 4° Cbristi humani- tas hypostatice est unita divinae naturae ; ergo ubi est natura di- vina , ibi est natura humana ; alioquin dici non posset unita toti naturse divinae , sed ejusdem parti ; vel saltem alicubi esset divi- nitas, quae unita non esset humanae naturae; quae falsa sunt et absurda. Ergo. 513. Resp. Ad 1"», neg. Sed contrarium potius ubique docent Patres disputantes adversus ApoIHnaristas. et Eutychianos, qui inducebant confusionem naturarum (2); dum itaque videntur (1) Ita Franc. Buddens. (2) Cfr. Petav. loc. cit. 272 TRAGT. DE INGARNATlOirE. Christo tribuere immensitatem , vel loquuntur de Christo ratione suppositi seu personse divinae , scilicet in concreto, vel loquun- tur de ejus reali proesentia in Eucharistia , ut nominatim Cyrillus loc. cit. et tunc neque immensitatem proprie dictam , aut ubiqui- tatem, prout Deo competit, Christo tribuunt seu ejus corpori, sed eam praesentiam , quae communicata ei sit per divinam omnipo- tentiam et voluntatem, qu3e in replicatione corporis consistit (1). 514. Ad 2™, Dist. maj. Quatenus est persona vel suppositum , conc, ; quatenus est humana natura , quo sensu in adducto para- logismo sumitur , neg, 515. Ad 3°*, Dist, min, Homo in Christo Deus factus est, ra- tione hypostaticae unionis, co/ic. ; formaUter, neg, 516. Ad 4°^, Dist. maj. Sed inadaequate, cowc. ; adaequate, neg. Nempehumana, natura conjuncta est hypostatice divini Verbi personae , prout fert finita et imperfecta ejusdem humanae naturse conditio ; hinc ubicumque adest natura humana ipsi inest natura divina , sed non vicissim. Fac, ut sol crystaUinum discum perfecte pervadat ; ubicumque est crystallinus discus , inest sol , non vero contra; idem dic de vento undique appensum velum pervadente. Atque ex his patet , ceteras sequelas , quas adversarii inferunt , sponte sua ruere ; etenim supponunt hypostaticam unionem fac- tam esse per quamdam localem coexistentiam , quod stultum est asserere ; per hypostaticam enim unionem regitur a Verbi per- sona humanitas , quae in ea et per eam subsistit. Hac porro di- vina subsistentia non obstante, humana Christi natura in suo esse^ ut aiunt , et perfectionibus et attributis sibi propriis manet , ut disputantes adversus Eutychianos ostendimus (2). (1) Slulte propterea , qni hasc effa- cis divina virlute ponatur , quin tamen tinnty duo permiscent, quae toto coelo aut immensum aut ubique esse dicatur inler se differunt , imraensitatem , quae aut sit. Cfr. Peta?. lib. x , cap. lo , attributum est incommunicabile divinaB §. lo et scqq. nalnrae , cum corporis reduplicatione , (2) Leviter banc quaestionem atti- quam possibilem esse suo loco pbilo- gimus, quae jamdiu obsolevit , ut dixi- sopbi et theologi ostendunl. Fieri enim mus , apud ipsos Protestantes. potest , ut idem corpus in diversis lo- PART. II. GAP. IV. DE COMMUN. IDIOM. ETADORAT. J. C 273 ARTICULUS II. De Christi adorationc, 517. De Christi adoratione, quoe est alterum propositae doc' trinse caput et unionis hypostaticse consectarium , perperam sen- serunt ex antiquioribus hsereticis Apollinaristae , Eutychiani ac Nestoriani , ex recentioribus WicleiFus et Sociniani plerique. Apol- linaristae enim et Eutychiani docuerunt, unam quidem Christo ado- rationem tribuendam , at id asseruerunt ducti haeretico principio de confusione naturarum in Christo ; Nestoriani vero , etsi Chris- tum ut hominem quoque latrioe cultu adorandum esse autuma- rent , duas tamen adorationes , quarum altera seorsim Dei Verbo, altera seorsim homini exhiberetur , introduxerunt , ideo quia duas in Christo distinguebant personas. WiclefFus autem Christum ho- minem etiam a Verbo sejunctum eadem , qua Verbum , adoratione colendum esse affirmabat (1). Sociniani denique, quinegant Christi divinitatem ^ in duas factiones divisi sunt , scilicet in adorantes et in non adorantes, Primi putant cultu latriae Christum esse ado- randum , eo quod tanquam legatus referat personam Dei , alii autem recusant Christo ejusmodi cultum. 518. Synodus Pistoriensis , ut sibi viam sterneret ad impugnan- dum cultum sacratissimi Cordis Jesu , asserit : Adorare directe humanitatem Christi ^ magis vero aliqnam ejus partem , fore semper honorem divinum datum creaturoe (2). Hinc invehiturin (l) Hoc nempe adstruitWicleffus in Auctorem fidei liac censura perstrin- impossibili hypothesi , quod Christi gitur : Quatenus per hoc verbum di- humanitas a Verbi persona separarelur , recle intendat reprohare adorationis prout refert Thom. Waldensis , Ord. cultum , quem fideles dirigunt ad hu- Carm. in suo Doctrinali antiquitatum manitatem Christi , perinde ac si talit fidei, in prologo in primam partem , adoratio , qua humanitas ipsaque ubi recensens errores Wicleffi , inter caro vivifica Chriati adoratur , non ceteros et hanc ponit ; Humanitatem quidcm propter se , et tanquam nuda Christi, 8% per impossihile dimittere- caro , sed prout unita divinitati, fo* tur , adorarent verum seculi Salvato- ret honor divinus impertitus creaturaa , rcm. Tom. i, pag. i3 , Venet. iS^i. et non potius una eademque adoratio , (2) Quaeest prop. lxi, el in Con^tit. qua Verhum incarnatum cumpropria T. IV. 18 274 TRAGT. DE IIVCARWATIOPIE. ipsuni cultum et in cultores Cordis Jesu. Haec autem doctrina non ita pridem a schismatico Episcopo janseniano revocata est , qui inter sectarios recenset illos Christi fideles , qui divino cultu Cor Jesu prosequuntur (1). 519, Utgermanam propterea Ecclesiae doctrinam circa debitam Christo adorationem tueamur^ duo praestabimus. Primo ostende- mus adversus recensitos haereticos uno eodemque supremo latriae cultu cum Verbo divino humanam Christi naturam esse adoran- dam. Deinde adversus Pistorienses ac Jansenistas reHquos Sedis ApostoHcae, quse cultum Cordis Jesu probavit, vindicias sumemus, ostendentes ejusmodi cultum omni superstitionis labe esse prorsus immunem. PROPOSITIO I. . Uno eodemque supremo latrioe cultii humana Christi natura adoranda est cum Ferbo divino ^ cum quo est hypostatice Gonjuncta. ? 520. Propositio hsec est de fide ; contradictoria enim propo- sitio proscripta est in Concilio generaU V, canone IX, his verbis concepto , juxta versionem Lateranensis Synodi : Si quis adorari in duahus 7iaturis dicit Christum , ex quo duas adorationes introducunt , semotim Deo Verbo et semotim homini'^ aut si quis ad peremptionem carnis y aut ad confusionem deitatis et humanitatis , unam naturam sive essentiam convenientium por- tentose dicens^ sic adorat Christum^ sed non una adoratione Deum Verbum incarmatum cum ejus carne adorat ,juxta quod ip$iu8 carne adoratur ( ex Concilio v tique des dSvotions nouvelles au sacri generali , can. ix ), falsa , captiosa , ac Cceur de Jesus et au coeur de Marie , debito cultui humafiitatis Christi a Paris 1828. In quo capite , utin pla- fidelibus prcestito ac prcestando de- ribusaliis, certaieinter se videntur fal- trahens f et injuriosa.,. sitates, calumniae, mendacia, quae aac- (1) Gregoiie, ancien ev^que de Blois, tor , licet centies protrita , ac si primum Histoire des sectes religieuses , liv. iii , a se proferantur , in mediam addacit. ch. 20 , Cordicoles , ou Histoire cri- PART. II. GA.P. IV. DE COMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. C. 275 sanctcB Dei Ecclesice ab initio traditum est , talis anathema sit{l), 521. Priusquam vero hujus veritatis argumenta proferantur, nonnulla , quae lucem afFundant , praemiltenda sunt ad omnem ambiguitatem toUendam. 522. Ac 1° quidem animadvertendum est , aliud esse ohjectum cultus nostri in materia , de qua est sermo , aliud motivum, Ob- jectum est ipsa caro , seu potius humanitas Christi , prout subsistit in Verbo, seu in concreto ^ quae adoratur directe, immediate et in se (2) ; motivum est unio hypostatica , qua factum est , ut caro illa s\i propria Verbi seu caro Dei^ ut Patres loquuntur (3). Hinc, etsi caro Christi adoretur in se^ non adoratur tamen pro- pter se , quod proprium est solius divinitatis , quae est simul obje- ctum et motivum supremi latrioe cultus, acpropterea adoratur in se et propter se, 523. 2« Cum igitur fundamentum seu motivum istius supremi cultus , quo Christi liumanitatem prosequimur , sit unio hyposta- tica , plane consequitur , adorationem ejusmodi non termiuari aiit (1) Cfr. Acta Conc. Hard. lom. iii , col. 19B, tum Concil. Lateran. sub Marlino 1 , acl. seu secrelario 4 » ^^^^- m Collect. Hard. col. 839. Quibus addi possent epistola synodica Conc. Alex. ad Neslorium a Cyrillo data , et Con- cilium Chalcedonense , act. v. (2) Permisceri nequeunt perinde ac synonyma essent adverbia directey se- paratim , primario ; etenim tum ex lexicis tum ex communi loquendi usu constat , has voces aliud omnino , non vero idem significare. Hinc fieri polest , ut adoratio directe tribuatur humanitali Christi , etsi ei non tribualur separatim etprimario, neque in ea terminetur. Qui propterea generatim et universe statuit , hnmanitalem Christi non posse directe adorari adoratione Jalriaj , hoc ipso ge- neralim et universe excludit omnem modum , quo talis adoratio dirigi po- test ad humanilatem Christi, etiam cum ad eam dirigitur non propter se , nec separatim a divinitate , sed ita ut non in ea terrainetur , sed in Verbo in quo humanitas Chrisli subsistit. Sublata proinde quacumque directa adoratione latriac erga humanitatem Christi, hoc ipso tollitur omnis eidem exhibenda adoratio latriae j cum intelligi nequeat exhiberi posse cullum , quin illud ob- jectum respiciat , cui Iribuilur. Merito propterea ut erronea notata fuit pro- positio Sjnodi Pistoriensis. Cfr. Gerdil , Animadv. in notas Feller , § n , not. i , opp. Gerdil. edit. rom. tom. xiv. (3) Cfr. apod enmdem ^ § i * 18. 276 C .TAflO TRACT. DE INGA.RriATIONE. 'VMm- sistere iii ipsa Chrisli humanitate , sed in Verbo , quod ei factum est subsistentia , ut loquitur S. Joan. Damascenus (1). 524. 3« Demum notandum est , perinde esse adorare Christi humanitatem seu carnem ac adorare Christum ipsum , qui Deus homo est; neque unquam adorari posse ejusmodi cultu humani- tatem Christi in abstracto , sed semper coli debere in concreto , seu totum et integrum Christum , qui profecto in partes discerpi nequit (2). (1) Defide orthod, lib. m , cap.8. Ejus verba inferius dabimus. (2) Ex his patet, iramerito Feller (qui tamen aliunde optime de christiana et calholiea lide meritus est tot praeclaris operibus , quibus eam egregie defendit et illustravit ) in notulis , quas apposuit Conslitutioni Auctorem fidei , inter ce- tera scripsisse ; Unde merito , si aC" curatio theologica spectetitr ^ culpatur illa separatio in oratione : Sacro- sanctce et individuce Trinitati , cru- cifixi D. N, J. C. humanitati, etc. Hoc enim ipso quod vocatur humanitas Christi , evidens est spectari Chrisli bumanitatem in Verbo subsistentem et in concreto , nec ullam induci divisio- nem ac separationem; alioquin pari jure culpanda esset oratio , quam Ecclesia in sacrsB lilurgiae secretis per annum recitare consuevit : Unigenititui^ Do- Viine, nobis succurrathumanitas ; cul- 'panda item invocatio cum latriae cultu conjuncta , quae fit a Sacerdote sacram hostiam sive sumente, sive porrigente : Corpus D, N. J, C, custodiat ani- mam meam, vel tuam, in vitam ceter- nam. Quis enim unquam dixerit , in ejusmodi invocationibus injici suspicio- nem aut periculum separationis ? Cete- rum distincta' mentio , qux in objecta oratiuno fit Trinitatis et humanitatis .^1 Christi crucifixi , eo spectat , ut dis- tincte recolanlur , ac velut in recitan- tium officium mente defixa teneantur duo prsecipua fidei nostrae distincta mys- teria , sacrosanclae nimirura Trinitatis et Incarnationis Christi Domini, bea- (aeque passionis , quam pro generis hu- mani salute in sua hnmanitate sustinuit. Cfr. Gerdil. loc. cit. Ast longe pejus a veritate discessere Jansenistas , qui praj- fatam orationem , quam plnresaS. Bo- naventura confectam tiadunt, qnamque Leo X et Urbanus viii commendarunt et indulgentiis aliisque gratiis spiritua- libus ditarunt, quam denique universa usurpat Ecclesia , velut ineptam et erro- ribus scatentem traducere non dubita- runt, ut D. Pannalini Episcopus Clu- sensis et Pientinus , qui eam vocavit Formola di pregare indigesta , id est , Formulam precandi indigestam, et ex- tensordemumkalendariiejusdemdioece- sis , qui scribere non erubuit : Pluribus scatet erroribus j ast apposite Cl. auc- tor Dictionarii Ricciani et anti-Ric- ciani , canonicus Guasco , de ejusmodi talendariographo scribit : Multa ipse scatet ignorantia. Cfr. Dict. Ricc, art. 1 15 , ac supplementum Al giorn. ec- cles, di Roma , i ^89 , quint. iv , pag. 233 et seq. rART. II. CAP. IV. DE COMMUW, IDIOM. ET ADORAT. J. G. 277 525. His ita positis , ut coeptum insistamus iter , sic ve- ritatem tliesis nostrae adstruimus tum ex Sacris Litteris , tum ex perpetua et constanti Patrum traditione et Ecclesiae sensu , tum denique ex ratione ipsa tlieologica. 526. Scripturoe passim supremo latriae cultu Christum, nempe Deum hominem, adoratum atque adorandum exhibent. Sane Apostolus, Hebr. I, 6, scribit : Etcum iterum introducit pri- mogenitum in 07'bem terrce , dicit : et adorent eiun ojnnes An- geli Dei ; et rursum , Epist. ad Phihpp. H , 10 : In nomine Jesu omne genu flectatur coelestium^ terrestrium et inferno- rum. Quapropter Magi , divint) impellente Spiritu , Christum Jesnm procide7ites adoraverunt (1); et caecus natus , interrogatus a Christo : Tucredisin Filium Deif respondit : Credo.^ Domine y et procidens adoravit eum , Joan. IX , 38. Hanc eamdem adora- tionem exhibent ApostoU eidem Christo a mortuis excitato ; Vi- dentes eum adoraverunt , Matth. XXVHI , 17. In his porro simi- lil)usque testimoniis agi de adoratione latrise delata toti Christo, nempe homini Deo , constat tum ex verbis ipsis , tum ex toto contextu , atque ex sensu Ecclesiae ac totius antiquitatis (2). 527. Hinc Patres perpetuo insectati sunt eos , qui vel ejus- modi cultum Christo denegabant , ut plures Ariani, vel qui Christi humanitatis adorationem inficiabantur , ut Apollinaristae , qui CathoHcos convicii causa vocabant avS-pwTioXaTpa^ seu hominico- las (3) , et unanimiter docuerunt Christi carnem Verbo conjun- (1) Matth. ir , II : Ui(rovTig -xfoTt- sonii , Diss, de cultu Jesu Chrlsto a Kvvf)(ruv «uVJ. Religiosamaclalreuticam Magis eichibito , adv. Richard. Simo- fuisse Lanc Magorura adorationem , nium el Sam. Basnagium , in Thes, secus ac cum Richardo Simonio non- theol. Zachariae , torn. ix , pag. ^Sg. nulli audaciores critici autumant, omnia (2) Cfr. Maldonatus , Comment, hujus facti adjuncta suadent. Quare in iv Evang, ad cit. loc. cum Richardus in multorum incidis- (3) Nempe Apollinaristaj unicaChris- set reprehensionem ob illam senten- tum adoratione venerandum esse do- tiam , quam in versione gallica N. T. cuerunt ; sed aliter ac calholica fides emiserat , eam postea emollivit in sua Labet , communem cum ea sententiam Historia critica N. T, Notandum porro interpretati sunt. Cura enim unionem est vocem -TricrovTtg perinde valere ac duarum naturaram inGciarentur haere- cadentes , prostrati f etc. Cfr. Lib. Fas- tici illi , docebant Christum non esae 278 TRAGT. DE INGARNATIONE. ctam supremo latriae cultu esse adorandam ; ita Athanasius , Epi- phanius, Gregorius Naz. atque Nyssenus , Ambrosius , Augustinus, Joannes Damascenus, aliique apud Petavium (1). Ne longiores simus , quam par est , nos unius Augustini verba proferemus ex Patribus latinis, et Joan. Damasceni ex Patribus grsecis. Sic igitur loquitur S. Augustinus, enarrans verba Ps. XCVIII , Adorate sca- bellum pedum ejus : Fluctuans converto me ad Christumy quia ipsum qucBro hic ; et invenio^ quomodo sine impietate adoretur terra y sine impietate adoretur scabellum pedum ejus, Suscepit enim de terra terram ; quia caro de terra est y et de carne 3Ta- rice carnem accepit, Et quia inipsacarne hic ambulavit^ et ip- sam carnetn nobis manducandam ad salutem dedit ; nemo au- tem illam carnem manducat ,^ nisi prius adoraverit^ tnventum esty quemadmodum adoretur tale scabellum Bomirii , et non so- lum non peccemus adorando , sed peccemus non adorando (2). S. autem Joan. Damascenus rationem praeterea theologicam in- hominem perfeclum ac nostri similem; sed solam carnem a Verbo esse susce- ptam , eamque e coelo delapsam, et Patri cf^oQVTtov , hoc est , ejiisdem suhstantice cum Deo statuerant, ut latissime tra- dit S. Athanasius in lib. De Incarna- tione , qui illos propterea argoebal , quod Incarnationem revera e medio tollerent , hoc est , humanae carnis as- sumplionem , nec aliud praeterquam solam carnis speciem ac larvam admit- terent , quemadmodum Marcionilae et Manichaei. Hac propterea perversa im- buti senlentia unicam Christo docebant adorationera esse tribuendam. Ceterum haec animadversio confert tom ad in- telligentiam canonis ix , quera atlali- mas , Conc. v generalis , tura ad in- telligentiam nonnullorum Patram tes- timoniorum , qui praefalos haereticos impugnarunt. Catholici autem et ipsi docent, unica adorationc in utraque na- tura Christum esse prosequendum , sed ob unitatem personae. (1) Lib. XV , cap, 3 , § 7 et seqq. (2) Enarr. in Psal. xcviii , n. 9 , edit. Maur, tom. iv. Adnotant vero Maurini editores opp. S. Ambrosii , in nota ad n. 79, libri iii De Spiritu Sancto , S. Augustinum fidelissi- mum S. Ambrosii discipulum, cum exponeret superius citalum ab Ambrosio Psalmi xcvm versum : Adorate scahel- lum pedum ejus , ut eum Sacramento altaris accommodarct, non solom Am- brosianas sentenlias , sed et verba ipsa muluatum esse, Cfr. S. Arabros. loc. cit. tom.ii, opp. pag. 681 , cura nota apposita. Ineluclabile enim in ulrius- que S. Patris verbis argumenlum ha- betur , quod obiter dico , pristinae fidei circa realem Christi praesentiam in Eucharislia , ac supremum lalriae cul- tura eidem exhibendum. rART. II. CAP. IV. DE COMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. C. 279 cludit , scribens : NeqnG enim adorandam esse caj^nem ejus ne- (janius ; quippe quce adoratur in una Verbi persona y quce qui- dem ipsi persona et hypostasis facta est. Qua in re non creaturce servimus : non enim illam ceu nudam carnem adoramus , sed velut dimnitati unitcim , et quia duce ipsiiis naturce ad unam Dei Verbi personam reduciintur unamque subsistentiam, Car- bonem tangere ob iijnem cum ligno conjunctum vereor. Ambas Christi 7iaturas ob unitam carni divinitatem adoro (1). 528. Ex his patet, hujus veritatis rationem theologicam esse hypostaticam unionem Verbi cum humanitate. Cultus enim et adoratio toti rei subsistenti tribuitur , atque ad personam proprie refertur ; atqui natura divina et humana , simul conjuncta) in unitate personae divini Verbi , totum ac unum Christum consti- tuunt. Igitur natura ipsa humana uno eodemque supremo latriae cultu cum Verbo divino est adoranda , non quidem propter se , ut superius adnotavimus , sed propter Verbum. 529. Et ha3c quoad fidei dogma. Disceptari solet insuper a scholasticis , num prseter illum latriae cultum , quo Christi huma- nitatem , proutVerbo conjuncta est , adoramus , possit deferri cul- tus latrise inferior, quem vocamus hyperdulice huic ipsi huma- nitati , quatenus mentis prsecisione distincta apprehenditur a divinitate. Et ahi in aUam atque aham sententiam abierunt, aut afiirmando scihcet aut negando (2). Nobis vero supervacanea haec (1) De fide orthodoxa , lib. iii , pag. 216. cap. 8 : OJ» elTTfOTKvytjrov r^v a-ufKoc, (2) Diversas ac discrepanles schola- xiyovri?' 7irfoT>ctjv{irui yeif iv rj7 /u,t£ sticorum sententias recenset Vasquez ia rou Aoyou vTTorTeta-u , ^rif etur^ wVo- 111 part. S. Thomaj , disp. xcvi , cap. I , (rruTts yiyovtv ou yetft &V i^tX^v tcc^koi!, et seqq. Ipse vero sentenliam negan- TTpoTKvvov^iv , uxx' cos ^vafAivyjv B-tortjrt , tem fuse tanquam onice veram luetur, Kut tU tv TrpoTcnTrov Kui [aIuv vTcoTruTtv utpote consenlaneam doctrinaj Patruiii rov 0£ou Aoyov , r&v ^vo uvrov uvuyo- et Conciliorum ; afTirmanlem autem f4,ivm (pvTtm' K^otKu rov uvB-fUKog sententiam omni argumentorum genere u-^utB-ui ^tu ro rS %vXa Tvvtj/^/uiyov confutat , osicnditque perperam in sub- jrwp. TTfoTKvvS rov XftTrou ro Tvvufc(po- sidium hujns doctrinx adduci auctori- rt^ov , ^iur-^v r^ TUfiKt tjva/xivyjv B-torijru. tatem S. Thomae, praesertim a Cajetano , Edit. Le Quien , cujus eruditi editoris Suarezio , aliisque ejusdem sententiae cfr, nota ad hunc loc. opp. tora. i, patronis. Non aliud enim docel S. Th. 280 TRACT. DE INCARNATlOPfE. qusestio videtur , imo et periculi plena. Ceteris enim omissis , cum , ex superius dictis constet , totam rationem existentia^ hujus hu- manitatis esse subsistentiam Verbi , sine qua humanitas Christi in concreto nec est nec concipi potest^ velle eam mentis praeci- sione separare , ad ei cultum tribuendum distinctum inferioris or- dinis , perinde esse videtur ac ipsam destruere ad eam honoran- dam. Demum , ut verbis utar Thomassini , quid attinet novos excogitare et congerere ilU carni honores? An ei abunde non suffi- ciunt divini? An ei non sufficiunt , qui Deo sufficiunt? An illi parum est, quod Deo satis est (1)? J DIFFICULTATES. 530. Obj. 1« Non adoratur supremo latrioe cultu nisi Deus. Jam vero caro Christi non est Deus. 2° Hinc S. Augustinus : Hono- ratiir , inquit , homo Christus , sed non sicut Pater Deus, Quare ? Quia secundum hoc diasit : Pater major me est (2). 3° Et S. Cy- rillus , Anathematismo YIII contra Nestorium , asserit , nefas esse hominem assumptum coadorare cum Deo Verbo. 4° Nec pro- dest unio substantialis humanitatis cum Verbo; siquidem ex ea non exurgeret nisi adoratio relativa , non autem absoluta , qualis ad latriae cultum requiritur ; 5° aut saltem dicendum cum Du- rando , humanitatem Christi adorandam tantum esse joer accide?is^ quod tamen theologi unanimi consensu improbant. Ergo. 531. Resp. Ad 1™, Dist, Ratione sui et propter se , conc.:, ratione hypostaticae unionis et propter Verbum , prout exposui- mus , neg. p. iiT, q. 25 , a. I et2, quam adora- seorsim alteri aliam exLiberi. Cfr. Vas- tionem Chrislo delatam daplici titulo quez , loc. cit. cap. 5 , n. 34» ipsi deferri , tum ratione gratias habi- (1) De Incarn. lib, xi , cap. 3, tualis et donorum , tum ratione deitatis § i3, ubi tredecim argumenla urget praecipue ; quia utrumque apprehendi- ad exclndendam dupllcem ejusmodi mus , et ratione utriusque adoratione adorationem , quae gravissima profecto dignus est ; non autem quod una ado- videntur. ratio possit ab alia separari, aut nni (2) Traci. xxiir in Joan. n. i3, seorsim naluras nnam adoralionem , edil. Maur. PART. II. GAP. IV. DE GOMMUN. IDIOM. ET ADORAT. J. C. 281 532. Ad 2°* , Dist. Spectata liumanitate in se ipsa , conc. ; fiubsistente in Verbo , neg. Ibi enim S. Doctor loquitur de huma- nitate Christi abstracte spectata , non autem in concreto , prout in Verbo subsistit , de qua nos disserimus , cui S. Pater tum in hoc ipso tractatu (1) , tum loco in probationibus adducto , lucu- lenter divinos vindicat honores. 533. Ad 3™, Dist. In sensu Nestorii , dividentis personas , co/ic; in sensu cathohco , neg. Una enim adoratio Christi , ut jam ani- madvertimus et ab ApolHnari et a Nestorio , et ab Ecclesia CathoHca verbis iisdem , sensu longe dissimih praedicatur. Unitas enim adorationis ab ApoUinari propugnabatur , ut naturas con- funderet , a Nestorio , ut personas divideret , ab Ecclesia , ut geminasinconfusasque naturas in una persona profiteatur. Quare Nestorius dicere solebat , referente eodem S. Cyrillo, propter ges- tantem gestatum veneror i^propterlatentem adoro spectabilem (2). Cui quidem impietati opponit Cyrillus Anathematismum VIII , qui ita integer se habet : Siquis audet dicere assumptum hominem coadorari cum Deo Fei^bo oportere.^ et connuncupari Deum.^ tan- quam alterum cum altei^o ; adjectio enim luv (cum) syllabce hoc cogit iiitelligi'.^ et non magis uiia reverentia veneratur Emmanuel , miamque ei glorificatiotiem dependitj juxta quod Verbum caro factum est , anathema sit (3). 534. Ad 4™, neg. conseq. Etenim per unionem hypostaticam facta est illa caro caro Dei , Deumque propterea cum carne sua adoramus. (1) Tract. cit. n. 6. irfpa'ro yup^Zvv uit7FfoTTtB-i/u,tvoVyTouTo (2) ^ciff. iVes/or. lib. II, opp.tom. Ti, vot7v uv»yKciZ^ii^ Kcii ovxi ^^ f*uXXov pag. 56 : Atoi rov (po^ovvru (ptfTt , rcv f^tZ TrfioT-KvvyjTU rifCM rov 'E/LCfccivovfjX , (pofovfitvov a-i/Seo' ^icc rov KtK^vfAfcivov , ku) fciuv uvra Tt]v do^oXoytuv uvuTrtfc- Trfoa-Kvviai rcv (puivofctvov. TCtt , ku^o yiyovt (ruf% o Aoyos' uvuB-tfcu (3) Ex versione Dionysii Exigni apad t Non aHo sensu Christus peccata nostra portasse in Sacris Litteris perhibetur quam eo , quo passim Deus legitur portare peccata nostra; ex. gr. Exod. XXXIV ^ 7 et Num. XIV, 18. Jam vero Deus non fert peccata nostra, ea in se transferendo, sed condonando, aut patienter nobiscum agendo. Hunc sensum nobis patefacit S. Matthaeus , VIII , 16 et 17 ; cum enim ibi retulisset , Christum plures sanasse ex infirmitatibus , subdit , id factum esse ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem : tpse infirmitates nostras accepit , et cegrotationes nostras portavit, non eas in se suscipiendo, sed ah*os sanando. Quod confirmatur ex typo hirci emissarii , qui dice- batur portare peccata populi. 2» Redemptionis pariter vocem metaphorice passim sumi in Scripturis, res nota est. Hoc autem sensu eam de Christo prsedicari , suadent redemptiones typicae popuh Israehtici ex jEgypti et Babylonis captivitate , suadet ratio , qua venditi sumus diabolo , nempe gratis ; gratis igitur redimendi eramus , cum emptio et redemptio relativae sint. AHoquin , si ve- rum pretium pro redemptione nostra datum esset , fuisset illud persolutum diabolo , qui testante Apostolo, II Timoth. H, 26, homines captivos detinebat; quo nihil absurdius dici potest. 3° Quod si Christus affirmat , dedisse semetipsum redemptionem pro omnibus , aliaque ejusmodi de eo leguntur , nemo est qui nesciat particulam pro minime veram substitutionem importare , sed solam utiHtatem; ut cum-jubentur fideles, IJoan. III, 16, (1) Ib. § i4i 9 circa finem. 320 TRACT. DE INGARWATIOWE. fro fratribus animas suas ponere, et cum Apostolus, Coloss. I , ait, se adimplere , quae desunt passionum Christi fro Ecclesia; nec alia vis est grsecae particulae mlp , quae respondet iatinee fro. 4» Niliil denique efiiciunt Catholici ex eo , quod dicatur Christus nosDeo reconciUasse , cum Apostolus , II Cor. V , 19 , aperte dicat : Posuitin nobisverhumreconciliatioms^ etsi inde inferri nequeat Apostolos nos vere Deo per satisfactionem reconcihasse. Ergo. 623. Resp. Ad 1»^ , Neg, Porro praedicari in Scripturis de Christo , quod portaverit peccata nostra diverso sensu ab eo , quo haec ipsa praedicantur de Deo in locis citatis , evincitur ex substrata materia , quae diversa omnino est. Nec enim potuit Deus aut pati aut mori pro peccatis ; potuit id autem Christus in natura hu- mana. Nunquam praeterea de Deo dicitur , prout dicitur de Christo , quod positee fuerint in eo iniquitates omnium nostrum , quod propter eas fuerit vulneratus et attritus^ aliaque ejusmodi , quae in probationibus attulimus. Quare , cum fateatur ipse Soci- nus , peccata portare idem esse ac peccatorum poenas dare (1) , et hunc sensum necessario postulent ,quae de Christo Scripturae praedicant , plane concidunt , quse ad infirmandas probationes nostras ab adversariis proferuntur. 624. Ex his responsio patet ad duas confirmationes , alteram desumptam ex Matth. VIII , alteram ex typo hirci emissarii. Evan- gelista enim retulit ad Christum morbos corporeos sanantem Isaiae vaticinium , ad figuram sanationis a morbis spiritualibus , ut exponit ipse Grotius (2); vel, ut explicatS. Joan. Chrysostomus , eatenus S. Matthaeus in Christo morbos depellente adimpletum iy) Fatemur , inquit in Prcelect. nim , omissa vulgata , Graeca Isaiae verba theolog. cap. ii , locutionem hanc por- vertit : Et ipse peccata nostra fert , et tare«eMferrepeccatura «ireimgMifafewi pro nohis affligitur ; Syriaca : P^ere idem significare solere , quod peccati passiones nostras ipse pertulit , et do- poenas dare , sive utverbum verho red- lores nostros ipse passus est; Arabica : damus , peccati poenam ferre. In Bihl. Ipse portat peccala nostra , et pro no- Fratrum Polonor, tom. i, pag. 58o. his dolore afficitur. Cfr. Bihlia Poly Animadvertendum praeterea est , anti- glotta Walton. quas Tersiones omnes hunc legitimnm (2) In Crit. aacr» ad cap. 8 Matth. seagermanumsensumconfirmare. Ele- v. 17. PART. II. GAP. VI. BE CHRISTl SATISFAGTIONE ET MERITO. 321 dicit Isaiae vaticinium , quod proprie est de peccatorum poenis , quatenus morbi corporis ut plurimum sunt poenae peccatorum (1); quas quidem poenas cum in se luendas susceperit Cliristus , ideo etiam cum aegrotos sanavit , recte dicitur , segrotationes nostras accepisse. Hircus autem emissarius non alio sensu di- citur portasse peccata populi , quam quod symbolum et figura fuerit gerendorum per Cbristum : binc de figura ac symbolo , ut rei natura exigit , impropriey de figurato , ut aiunt , proprie lo- cutio illa accipi debet. 625. Ad 2"*, Dist, Interdum , conc. ; in casu nostro , ney. Quo- minus autem improprie de Redemptione a Cbristo peracta banc vocem intelligamus, vetant argumenta, quae in probationibus pro- tulimus. Neque ejusmodi improprium sensum in casu nostro in primis suadent typicse redemptionespopuH israelitici, in quas non concurrunt adjuncta illa, quae militant pro redemptione Cbristi. In bac enim orania , quae ad veram redemptionem constituendam necessaria sunt , reperiunlur. Nimirum in vera redemptione opus est captivo et captivum detinente , tum redemptore et redem- ptionis pretio; porro revelatio docet , universum genus bumanum captivum fuisse aeternisque poenis damnatum; bomines autem captivos detinebant et Deus tanquam supremus judex, et diabolus tanquam lictor apparitorque Dei , et peccata tanquam laquei , mors tanquam poena , et infernus tanquam carcer ; fuit autem redemptor Cbristus Dominus ; ac denique redemptionis pretium non fuit abquid corruptibile , cujusmodi sunt aurum et argentum , sed pretiosus sanguis Agni immaculati Cbristi, ut loquitur B. Pe- trus , Epist. I , cap. I, 19. 626. Nec suadet ratio, qua venditi sumus. Gratis enim exci- dere possumus et in diaboli potestatem culpa et inobedientia no- (1) Hom, ixvii , alias xxviii in Christi et suhlatis hominum pecca- Matth, n. i et 2. Atqae hic ceiisura tis y hic accommodat ad wgrotos sana^ notandns Erasmus , qai in adnot. ad tos ; quanquam hcec ^anatio illius ty- cit. loc. scribit : Adduxit hoc testimo- pum habebat, Ad hunc modum excusat nium Maithceus ex Is. liii , nonnihil Evangelistam Chrysostomus , Hom, ad suum deflectens negotium, Etenim , xx viii. At de ejasmodi typo et excusatione quod illic dictum est de passione ne verbnm qnidem habet S. Doctor ! T. IV. 21 322 TRAGT. DB INGARNATIONE. stra venire ; ast redimere nos non possumus nisi per condignam satisfactionem. Quispiam potest se in puteum dejicere , sed sine aliorum subsidio exinde emergere nequit. 627. Neque pariter illud sequitur, quod adversarii fingunt , in Catliolicorum nempe sententia redemptionis nostrae pretium persolutum fuisse diabolo. IUi enim persolvitur pretium, quijure suo captivos detinet, qui creditor est, persona loesa ac supre- mus judex , cujusmodi in casu nostro est solus Deus , qui pote- statem babetmittere in gebennam, ut inquit Cbristus, Luc XII, 5; non autem ei , qui jure alieno detinet captivum tanquam carceris custos , judicis minister atque executor , prout diabolus est. Soli ergo Deo persolvendum erat nostrae redemptionis pretium (1). 628. Ad 3"^, Dist, Particulajoro seuyrrs/j non semper veram im- portat substitutionem , conc^ nunquam , nec praesertim in casu nostro , necj. Inani prorsus labore corrogant Sociniani tum ex Scriptoribus Sacris tum ex auctoribus profanis exempla ^ quibus ostendant, interdum particulam joro aut imlp non significare sub- stitutionem , sed solam utilitatem , cum nemo id inficietur. Ast nibil proficiunt , nisi simul ostendant, banc ejusdem particulae unicam et constantem esse significationemet vim ; quodnunquam eflicient , cum innumera prorsus suppetant exempla , ubi de personis agitur , ex iisdem fontibus , in quibus eidem particulae subest vis ac significatio substitutionis (2). Igitur de bujus par- ticulae significatione dijudicandum est ex subjecta materia , scopo, contextu et ceteris adjunctis. Porro in casu nostro non solum (1) Atqae hic notanda est impndentia B-iuyB-^ayrov ( Dei-hominis ) mortem rationalistaram , Wegscheider , § 1 38 , velat debitam aiiqaod redemptionis Graner, Dogfm. pag. 253etseqq. 262et pretiam diabolo persolatam existima- seq.,Beck, Comment,i, pag. 585 et verint , qua homines ab ejus imperio seq., Wiggers , Pragmat, Darstell. d, et potestate itemqae a morle aeterna August. etc. sea Expositio pragmatica liberaret. Lacessimas enim rationalistas Augustinianismi et Pelagianismi, Be- omnes , ut vel unum Patrem proferant , rol, 1821 , pag» 354 et seqq., qui non qui asseruerit, pretium redemptionis a veriti sunt affirmare , haud paucos Pa- Christo fuisse diabolo persolutum. tres , quippe qui dxmonologise studio- (2) Gfr. Luc. xi , 11; Matth. 11 , sissimi essent, in eo convenisse , ut Jesu 22 -, xvii , 26 ; i Cor. i , i3 > etc. PART. II. GAP. VI. DE CHRISTI SATISFAGTIONE ET MERITO. 323 dicitur Christus pro nobis mortuus , sed praeterea dicitur , pro peccatis nostris animam suam posuisse , semetipsum dedisse in victimam et oblationem et propitiationem , dedisse se ipsum redemptionis pretium , nosque redemisse non auro et ar- gcnto , sed sanguine suo pretioso. Quge omnia profecto , ut veram solutionem pro nobis , ita veram substitutionem aperte signifi- cant. Cum vero hsec eadetn non mihtent pro exemplis allatis, patet extra rem ea omnino proferri. Denique compertum phi- lologisest , non aliam esse proprietatem particulse avrt, ubi ve- niat in compositione yocis Ivxpovy quam significandi vicariam sub- stitutionem^ pretii nempe in locum rei emptae seu redemptae; hinc avT«'/uTp/ idem valet ac vicissim datum redemptionis pretium (1). jam vero Apostolus , I Tim. II, 6, scribit de Christo : Qui dedit redemptionem [(kvrilvTpov) semetipsum pro nobis omnibus (2). Ra- tionalistae talem fuisse Sacrorum Scriptorum sensum , inm de Chrisli morte loquuntur, modo nobis concedunt (3), non est igi- tur quod ulterius qugeramus. 629. Ad 4»n, Dist. ReconciliationiB voce soHtarie spectata , trans,'^ prout in Skcris Litterisde Christo illa usurpatur^ /ze^. Ideo (1) Cfr. Suicerns in Thes. eccles. de morte expiatoria, vel ex opinioni- ad vocem 'AvTiXvTpov , ubi confirmat bus de Aeya», sacerdotis instar et inter- anctoritate Hesychii nativam hanc esse cessoris homines cum Deo reconci- hojus vocis significalionem. Quare au- liante, V. T. loca eidem accommodasse. diendus non est Scapula , dum frigide Aflirmant Evang. Joannem alio omnino scribit : 'AvrtXvTfoy simpliciter accipi- sensu ab eo , qno protnlerat Joan. Bapt. iur pro ?^vTfoy , i Tim. cap, 2. dictum accepisse , quod Joan. 1 , 29 ex- (2) 'O ^otfV idVTov uvTiXvTpov vTTep tat, ex praeconcepta sententia sua de TrdvTm, morte Christi expiatoria ; imo et Jesum (3) Kaiser , Bibl. theol, 268 , De ipsum , quippe qui sacrificia quaevis WeUe,Bibl. dogm, tom.i, pag. 96 piacularia in regno coelesti a se con- et seqq. aliique passim in eo conve- dendo abrogare vellet , mortem sibi niont , ot asserant , discipulos Jesu , i- instantem tanquatn symbolum inlocum gnominiam supplicii a Chrislo subeundi illorum sobstituendam ad opiniones deleturos^ post fata demum , ut ipsi. cequalium accommodate nonnunqusim loquuntur,doctoris divini, velnonnnlla proposuisse , quo citius ista sacrificia ipsius allegorice dicta de morte sibi ad illud usque tempus usitata antiqaaret. instante convertisse in hanc sententiam 21. 324 TRA.CT. DE INGARNATIOJ\E. enim nos Scripturse per Christum Deo reconciliatos exhibent, quia ipse pro nobis dedit pretium sanguinis sui ,^ Deum placavit , sus- tulit in se peccata nostra , delens quod adversus nos erat chiro- graphum decreti, ut inquit Apostolus, quod erat contrarium no- bis, et ipsum tulit de medio , affigens illud cruci (1). Quare Chnstus nos reconciliavit cum Deo tanquam causa princeps et meritoria per veram satisfactionem ; Apostoli autem ut causa mi- nisterialis, ut dicitur, atque instrumentalis per verbi praedica- tionem et dispensationem mysteriorum Dei seu Sacramento- rum. Longe propterea dispar istorum ratio reconciliationis est (2). 630. Obj. secunda. Satisfactionis doclrina, prout a Catholicis admittitur , ex triplici capite repugnat ; videlicet tum ex parte Dei, tum ex parte Cliristi, tum denique ex parte hominis. Ac primo quidem ex parte Dei. Etenim 1° Deus in Scripturis exhibetur gratis peccata condonans , exgr. Matth. XVIII , 27; Rom. III , 24; Ephes. II , 1 et seq. Coloss. II, 13. £rgo nulla ei debetur satis- factio ; nam inter se pugnant gratuita condonatio , quae fit ex misericordia , et proprie dicta satisfactio , quae exigitur ex justitia. 2° Parum autem refert, quodejusmodi satisfactio non a nobis^ sed a Christo exhibitarfuerit ; nam , qui a sponsore pretium repetit , non potest dici gratis illud condonare. 3° Accedit , Deum ipsum dedisse nobis Filium suum, qui pro nobis offerretur; jam vero ubi creditor praebet debitori unde solvat , remissionem dare potius consetur quam satisfactionem exigere. 4° Quibus si ad- das , Deum non potuisse ejusmodi satisfactionem postulare abs- que suae misericordiae aut potentioe laesione , res plane conficitur ; porro qui asserit , Deum illam postulasse , quia aliter noluit peccata dimittere , ejus laedit misericordiam ; qui dicit , eam Deum exe- gisse, quia aliter non potuit peccata condonare , detrahit ejus potentiae. Ergo. 631. Resp. Neg, antec. Ad 1°*, Dzsi. Respectu hominis , cui Deus gratis peccata condonat, conc^ respectu Christi, qui ea ut (1) Goloss. II , 14. q. 10, art. i , sect. i. (2) C fr. Witasse, De/ncam. cap. i , PART. II. GAP. VI. DE CHRISTI SATISFAGTIONE ET MERITO. 325 sponsor in se suscepit ac luit , neg. Ambo haec , gratuitam nempe peccatorum remissionem relate ad nos , ac redemptionis pretium relate ad Christum , luculenter conjunxit Apostolus , dum ait Rom. III , 24 : Justificati gratis per gratiam ipsius^per redem- ptionem y quce est in Christo Jesu , quem proposuit Deus pro- pitiationem per fldem in sanguine ipsius , ad ostensionemjustitice suce. Pugnant autem inter se gratuita condonatio et satisfactio proprie dicta cum ad eamdem personam referuntur ; non au- tem ut in casu nostro accidit , cum alia est persona , quae sa- tisfacit , alia vero est , cui gratuita fit remissio. 632. Ad 2"^. Dist. Ubi intervenit debitum reale , conc^ ubi intervenit debitum personale , neg. In debito enim reali , in quo non exigitur nisi sequalitas rei ad rem , perinde est a quocumque demum solvatur 5 at in debito personali , quod exurgit ex injuria alteri illata , persona laesa quamcumque posset respuere satisfa- ctionem ab altero oblatam j ac ipsum Isedentem adigere ad satis- faciendum, Cum vero nos tali debito solvendo impares essemus , acceptum referre debemus divinae bonitati , quod ejusmodi debi- tum in Christum sponsorem transtulerit , ac ejus meritorum in- tuitu nos a solutione liberaverit , gratuito nobis condonando noxas omnes, quibus eramus adstricti. 633. Ad 3"», Dist. Re^nissionem dare censetur ei , cui credi- lor (personalis ) prsebet unde solvat seu satisfaciat, conc.^ ei, quem creditor dat^ ut solvat seu satisfaciat' , neg, Responsio patet ex modo dictis in resp. ad 1"^. 634. Ad 4°«, Neg. Potuit enim Deus absolute absque ulla sa- tisfactione omnia delicta nobis condonare 5 sed ei placuit miseri- cordiam cum justitia temperare , misericordiam respectu nostri, justitiam respectu Christi, ut sic omnia ejus attributa in redem- ptionis oeconomia maxime elucerent. 635. Inst. primo. Atqui non minus repugnat satisfactio ex parle Christi. Nam 1« injustum est, insontem pro reo plecti; 2° innocentem vero suffici in locum rei ad poenas dandas pro patra- tis sceleribus , vetat recta ratio , vetat divina lex , vetant omnium plane politiorum gentium jura. Nemo enim sobrius inficiabi- tur , ferendum non esse , ut dimisso nocente , qui pestis rci- 326 TRAGT. DE INGARNATIOWE. publicae est , saeviatur in innocentem, qui omnium bono et exemplo vivit. QuareDeus conceplis yerbis , neid unquam fiat , prohibet, Deut. XXIV, 16 : Non occidentur patres profiliis ^ neo filii pro patrihus\ sed unusquisque pro peccato suo morietur\ imo et si- bimetipsi Deus hanc legem posuit , dicens , Ezech. XVIII , 20 : Anima ^ quce peccaverit ^ ipsa morietur,., justitia justi super eum erity et impietas impii erit super eum, Factura hinc est , ut tanquam iqjustam et noxiam ejusmodi substitutionem Athenien- ses repulerint (1) 5 Romani vero id capitis poena vetuerint (2) ; prsesertim cum nemo vita; suos dominus sit , et juxta justi- tiae leges poena peccatum sequatur. 3» Absurdum est , admittere in satisfactionis hypothesi, Christum nobis simul et iratum et propitium , iratum, quia Deus est peccatis laesus , propitium, quia pro iis satisfecit. Absurdum insuper est , plus nos debere FiHo, qui pro nobis satisfecit, quamPatri, quisatisfactionemexegit. 4° Con- cludendum propterea est , Christum mortuum pro nobis eo tan- tum sensu esse , quo declarat Apostolus Petrus , ut nobis rehnque- ret exemplum , ut sequamur vestigia ejus , I Pet. II , 21 , non autem quasi loco ac vice nostra mortem subierit. 636. Resp. Neg, subs, Ad 1™, Dist, Qui non fuerit ejus spon- sor, conc,:^ qui ejusmodi sponsionem ultro ac libens iii sesuscepe- rit , ut mox dicemus , neg. 637. Ad 2"^, Dist, Per se, acmilla intervenientelegitima causa ac potestate , conc. ; intervenientibus libera electione , legitima potestate ^ bonis ingentibus ac damni passi reparatione , imo et foenore , neg, Admissis igitur adversariorum principiis relate ad casus ordinarios , ex defectu aut omnium, aut aliquot saltem ad- junctorum quae enumeravimus , negamus , illa applicari posse ad casum nostrum unicum plane atque extraordinarium. Etenim 1® Christus libere se ad mortem loco nostro subeundam obtulit , Oblatus estyquia ipse voluit, 2^ Legitima potestate fecit, tum ex parte Patris • qui ejusmodi subrogationem non solum probavit , sed ipsemet nobis eam contiiiit; nam p7^o nobis om?iibus tra- didi( illum , Rom. YIII , 32 ; tum ex parte sua , cum esset vitoe (1) PUto, De leg. lib. ix. (2) Ex Codice. PART. II. CAP. VI. DB CHRISTI SATISFACTIOKE ET MERITO. 327 suge Dominus , utpote Deus homo ; Potestatem habeo ponendieam (animam meam) Joan. X , 18. 3<^ Innumera bona inde conse- cuta sunt ; siquidem una oblatione consummavit in sempiter- num sanctificatos ^ Heb. X, 14. 4« Damni per mortem perpessi uberem consecutus est reparationem , per excitationem a mortuis , per exaltationem ac nominis sui gloriam , Philipp. 11 , 9. Cum vero haec saltem simul sumpta in nulla creatura locum habeant, patet , extra rem prorsus a Socinianis argumenta urgeri sive ex ratione sive ex legibus divinis et humanis , quae non afficiunt nisi casus ordinarios. Hinc inutile ducimus , exempla inquirere et con- gerere tum ex Sacris Litteris tum ex gentium historiis, ad os- tendendum ejusmodi substitutiones ubique fere receptas repe- riri (1). (1) Ejusmodi sententiam apad om- nes fere genles obtinuisse , praesertim vero apud Hebraeos , Sociniani prius iniiciati sunt ; nnnc vero rationalistae , monnmentorum pondere et perspicui- tate pressi , id nobis jam ultro conce- dunt. Hanc aulem persuasionem ipsi repetunt ex imbecillitate antiquorum hominum , quiputarunt, non esse di- vinae justitiae quemquam hominnm sine culpa plectere , ac quodvis malum pro poena habuerunt aut proprii aut alieni peccati, quod judex in alium detuierit luendum. Ex hac longe lateque recepta sententia factum esse autumant , ut auctor cap. 53 Tsaiae (qua loquendi ratione innuunt profani homines auc- torem cap. 53 alium ab Isaia esse), uti etiam reliqui prophetoe , artis dis- ciplinceque omnis ignarus , retinuerit et sui et aliorum populorum opinio- nem , qaa Deus , nihil non expiari cu- piens , caJDscumque peccati pcenam necessariam et inevitabilem , ab inson- tibus adeo , dicitur repetere. Quin etiam eo progrediuntur , ul asserant , hanc opinionem ab ipsis N. T. scriptoribus , antiquatis jamjam sacriflciis , conserva- tam et in mortem Jesn translatam esse. Ceterum quod spectat ad elhnicos , qui doctrinam adserunt de substitutione in- nocenlis ad poenara luendam reo debi- lam, cfr. Herod. Hist, lib. ii , cap. 89 et 46 ; Jul. Caesar , De hello gall. vi , 16; Ovid. Fast. vi, v. 162 : Hanc animam vobispro meliore damus , etc. Sic apud Hebraeos eamdem obtinuisse persuasionem , patet ex Exod. xx , 6; ubi patrum delicla in liberis castigari perhibentur; 11 l\eg. xxi , i ad i^» ubi poena ante neglecta a posteris re- petitur ; ibid. xxiv , a 10 ad 25 , Da- vidis noxa pesle per tres dies grassante et Lxxx hominum milibus interfectis expiatur ; ibid. xii, i5 ad iSejusdem Davidis adulterii crimen infantis morle luitur ; ut alia loca omittam , quae magna sedulitate ipsi rationalistse , etsi ad pes- simum finem , collegerunt. Cfr. Weg- scheider ; § 13^ , nott. b ei c. 328 TRACT. DE INGARWATIONE. -^^ 638. Ceterum Deus, Deut. loc. cit. vetat , quominus filii aut parentes innocui involvantur poena a parentibus aut filiis nocen- tibus promerita. Apud Ezechielem vero sermo est de praemiis ac poenis in altera vita , quse profecto pro meritis aut demeritis unius- cujusque individui rependentur a Deo. 639. Ad 3"*, Dist. Sub eodem repectu , conc^ sub diverso , 7ieg, Sed illud inficiamur , quod ab adversariis obtruditur de majori obligatione , qua erga Filium ob praestitam ab ipso satisfactionem nos obstringi asserunt, quam erga Patrem, qui illam poposcit. Nam quod talem ac tantum Redemptorem nacti simus , totum acceptum referre debemus divinae misericordiae et charitati , quoe cum eadem in tribus divinis personis sit , est Patri ac Filio com- munis. Patri igitur obstricti esse debemus, qui sic dilexit mun- dum, ut Filium suum unigenitum daret; Filio autem ^ qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus. 640. Ad 4«n, Neg. ut ex dictis constat. Petrus autem non adae- quatum, sed partialem tantum finem passionis Christi citato loco exponit. Multiplex fuit mortis et passionis Christi finis ; prima- rius autem fuit , ut pro nobis satisfaceret , prout Petrus aUbi , ut vidimus , declarat , et cum ipso Sacri Scriptores reHqui ; secunda- rius , ut nobis exemplo esset , quem ad scopum suum hic Apo- stolus attingit , primarium supponendo. 641. Inst. secundo. Saltem satisfactio repugnat expartehomi- num. 1° Si enim Christus vere pro nobis satisfecisset , tot debuisset mortes oppetere , quot homines super terra sunt , erunt ac fue- runt; debuisset praeterea poenis subjici temporali et aeternae; ambae enim ejusmodi poense nostris peccatis debentur. 2® Homines praeterea hberi essent ab omni satisfactione praestanda , quod ta- men CathoHci negant; 3« liberi essent ab omnibus hujus vitoe ca- lamitatibus , morbis , morte , etc. 4° Omnes denique homines salvi fierent, quod tamen nemo dicet ; ergo. 642. Resp. Neg. iterum subs. Ad 1°* prob. Dist. Si una Christi mors sequivalens non fuisset morti tum temporali tum eeternae , quas peccata omnium promerentur, conc., si , spectata infinita ip- sius divinae personae dignilate , lion solum aequivalens illis fuit , sed longe eas superavit, neg. Jam veroApostoluspdssim docet, Chri- PART. II. CAP. VI. BE CHRISTI SATISFAGTIONE ET MERITO. 329 stum semel oblatum esse ad multorum exhaurienda peccata , una oblatione consummasse in sempiternum sanctificatos , pro omnibus mortuum esse. Cum enim infinitum sit pretium pro peccatis no- stris a Christo oblatum , hoc ipso , quantum ex se erat , Christus omne debitum tam temporale quam aeternum , quo universum humanum genus erga Deum obstringebatur , plene , imo cumula- tissime solvit , ita ut nuUo aho opus sit. 643. kd.1^^Dist. Propriedicta ad promerendam reconciliatio- nem , cotic., improprie dicta , quoe consistat in applicatione satis- factionis et meritorum Christi , neg, Accurate enim distinguunt Cathohci inter oblatam a Christo Deo Patri satisfactionem et inter applicationem , ut aiunt , oblatae satisfactionis. Ut igitur peccata nostra deleantur , et innocentiam induamus atque justi- tiam , ejusmodi appHcatione opus est , quae in usu sacramento- rum consistit , atque in operibus per gratiam rite factis. Neque enim Christus ita satisfecit pro nobis , ut nos otiosi et nihil agen- tes salutem aeternam consequeremur , sed ut operibus et satis- factionibus nostris pretium et valorem acquireret. Sane in debito personali non sufficit , ut sponsor convenientem pro illata in- juria satisfactionem exhibeat ; sed praeterea requiritur , utoffensor cum sponsore conveniat , injuriae eum poeniteat , ac poUiceatur , velle se in gratiam redire cum persona laesa atque ab injuria ia posterum inferenda abstinere. Quae si praestare detrectet offen- sor, Hcet ingens sitsolutum pretium, gratiam et reconciliationem minime consequetur. Conditiones porro , quas sponsor noster Christus servandas proposuit , ut fructura satisfactionis ejus nobis applicaremus , ejusmodi sunt , ut , si compatimur , et conglorifi- cemur , ut unusquisque tollat crucem suam eumque sequatur , atque Deum tolo cordis affectu in posterum diligat et mandata ejus observet. Si quis ergo post adeptam reconcihationem iterum Deum offendat , poena utique aeterna dignus efficitur , eamque , nisi resipiscat, incurrit. 644. Ad 3«», Dist. In altera vita, co/ic; in praesenti vita, neg. Etsi enim plenam Christus nobis promeruerit a peccatis eorum- que poenis omnibus hberalionem , attamen gratiam hanc pro sa- pientia sua dispensat et ordinat 5 partem in hac vita largitur , 330 TRAOT. DE INCARnATIOIfE. non omnem , ut, quamdiu hic sumus, eum patientem imitaripos- simus , et virtutis exercilio ac meritis locus sit (1) ; in altera au- tem vita plenum nobis largietur ab his omnibus hberationem, 645. Ad 4"^ , Dist. Si eas conditiones impleant , quas sponsor proposuit juxta dicta , conc. ; si eas negligant , necj. Responsio patet ex iis , quae modo declaravimus in resp. ad 2"^. Ex quibus etiam coUigitur , perperam Socinianos inferre , juxta doctrinam catholicam Deum non amphus nobis irasci ob peccata nostra. Haec enim aUaque ejusmodi , quae magno apparatu nobis adver- sarii opponunt, ex praepostera doctrinae catholicae intelligentia atque expositione proficiscuntur. 646. Obj. tertia. Doctrina de venia peccatorum , quam ho- minibus paraverit satisfactio vicaria per mortem Jesii Christi Deo prcestita , in gravissimas y rece^itiore potissimum cetate , in- ciirrit reprehensiones , partim eos origine doymatis .^ partim ex idea numinis recte constituta , partim ex jiistis reatus et poence notionibus atque ew ipsa experientia petitas. Primum enim haud male monitum est , omnem hac de re sententiam cornpara- tione niti mortis Jesu Christi cum sacrificiis piacularibus facta , quce apud omnes fere gentes incultiores y imprimis apud He- brcBos ^ usitata erant^ et ipsi Jesu Christo jam improbata {Matth. IX, 13 ; Joan. IV, 23 ; coU. Ps. LI {in Vu%. L), 18 et 19 ; Mich. F/, 6-8); unde hunc ipsum dogma illud tanquam sum- mum fidei christiance caput nondum tradidisse recte concludi- tur. Deinde non intelligitur , quomodo Pater coelestis voluntate justissima eademque benignissima adpoenas infligendas ductus^ (1) Cfp. Catech. Rom. part. ii, cap. 2, deposoit , qaam passionis tornienla ad n. 4^ » q^i docet , dnabus potissimum mortem pertulit. Altera vero causa iila de caasis factam esse , nt in hac mor- est , ot scilicet tanqaam segetem et ma- talivitanoncareamasincommodisatque teriam virtutis haberemus , ex qua calamitatibus ; quarum prima est , quod deinde uberiorem gloriae fructum atque nobis , Chrisli membris , plus dignitatis ampliora praemia consequeremur. Mors tribaendam non erat , quam ipsi ca- igitur et hojus vitaj calamitates nos piti noslro tribotum esset ; Christas manent , non tanquam peccati poenae, aotem Dominos homanae natorae fra- sed tanqoam exercitationes virlntam. gilitatem , qoam soscepit , non ante PART. II. CAP. VI. DB CHRISTI SATISFAGTIONE ET MERITO. 331 omnisque irce atqne offensionis expers , nisi sanguine et mo7^te victimcG commoveri non potuerit , ut liheros suos , hurnanos qui^ dem imbecillitati obnoxios ^ at pia tamefi mente ipsi fidentes , morte ceterna^ alioqiiin ipsis destinata , exsolveret; nec intelli' gitur , cur institutum ita necessarium tam longe moratus sit Deus befiignissimus j quijam nomadibus rudioribus in desertis acclamari jussit : Ego sum benignus ! ( Exod. XXII ^ 27 ; coll. XXXIV, 6 et7; Sap. XI y 24 et 25; XII , 15). Neque magis liquet , quomodo homineS) natura quippe finita prcediti , peccando infinitam culpam in Deum contraxerint y quce nisi piaculo infinito elui non potuerit. Prasterea nulla apparet ra- tio , cur Deus ipse , secunda scilicet in Deo persona , innume- rorum systematum solarium summus moderator ^ induto cor- pore humano , in hanc tellurem , tam exiguam mundi partem y descendere decreverit ^utcruci affixus ab Judceis , fatali quadam necessitate ductis , ipse sese sibi tanquam piaculum infinitum offeret; et cur Deus , quo tempore ipse sui expiationem parare cupiens et pacis ac reconciliatiofiis nuncios adversariis mittens censetur y non jam pro vere placato haberi possit. Tum per se patet , reatus et poence sicut meriti notiones necessario inhcerere subjecto peccanti sicut bene merenti ; quamobrem nec alterius culpa tn alterum quemquam , prcesertim innocentissimum , nec virtus et dignitas moralis .^ qua unus aliquis insignis fuerit^ in reliquos peccatores transferri potest . Poena enim estmalum cum peccato conjunctum , quod ipsi homini peccanti infligitur ; at malum , quod innocevis sentit , perperam poena dicitur.,., Longa denique experientia ostendit ^ quantum fiducia in piaculis qua- libuscumque collocata emendandi studio cujusque ac virtutis severitati verceque pietati nocuerit j quippe quce hominem in suo ipsiiis pectore salutem suamqucererejubeat. Ergo.. . Hucusque Wegscheider (1). 647. Resp. Dist, antec. In gravissimas doctrina catholica in- currit reprehensiones apud eos , qui , Scripturarum , sensus tra- ditionalis totius antiquitatis et Ecclesiae auctoritate posthabita, (i)§'4i. 332 TRAGT. DE INGARWATIONE. malunt sensus privati ambagibus se committere , co7w. ; apud eos qui nondum christianoe religioni nuncium remiserunt , neg, Ejus- modi enim sunt fructus , quos ultro protulit Protestantismi radix , quod toties animadvertimus. 648. Ad l^' prob. Neg. Perperam enim id monitum fuit; idea siquidem primigenia sacrificioruoi piacuiarium apud Hebraeos , quae deinde ad alios populos propagata est, originem traxit ab ipsa natura Veteris Legis , quae tota typica fuit , ut declarat Aposto- lus (1). Quare sacrificia cruenta instituta fuerunt ad significandam futuram Cliristi mortem piacularem , ex qua significatione et fide offerentium , totam vim suam ad peccata expianda vetera sacrificia derivabant (2). Hinc proplieta IsaVas , ut jam notavimus , lo- quens, cap. LHI, de Cliristimorte, usus est vocibus liturgicis, quae ejusmodi piacularem virtuteni exprimerent. Ab Hebrseis, seu po- tius ex primaeva traditione sensim ad gentes ceteras liaec idea quoad sacrificia pervenit , et eo progressa est, ut ad expianda noxiorum crimina interdum victimas humanas immolarent , vir- gines potissimum , utpote diis ex ipsorum mente hostias accep- tissimas , ac maxime idoneas ad pubhca mala seu promeritas poenas et calamitates avertendas (3). (1) Cfr, I Cor. X , a v. 6 ad ii ; sacrificiis expiatoriis , quae magnam Coloss. II , 17; Heb. x , i et seq. prae- illud olim ofFerendum ab homine Deo sertim vero Rom. x , 4 ? ^^^ universim portendebant pro totius humani generis pronunciat : Finis legis Christus ad expiatione ac salute , concludit :Iln*y justitiam omni credenti. a rien qui demontre d'une maniere (2) Per se enim , ut rursum pluries plus digne de Dieu ce que le genre hu- significat Apostolus , non erant nisi main a toujours confess^ , mim.e avant egena elementa , munera et hostiae , qu'on le lui eut appris , sa degrada- quae non possunt perfectum facere ser- tion radicale , la reversihilite des m^- vientem , quibus impossibile est auferri rites de Vinnocence payant pour le peccata , aliaque ejusmodi , de quibus coupable et le salut par le sang. Huc tuminEpist. ad Galatas ac data opera pariter referuntur quae de sacrificiis, in Epist, ad Hebraeos scribit. tauroboliis nuncupatis , in veteribus (3) Cfr. Comes de Maistre , Eclair- inscriptionibus sa?pe adeo occurrunt. cissement sur les sacrtfices ; ubi , cura Ethnici enim perfusi sanguine tauri mira eruditione ex onmium gentium immolati , eo ntu , quem graphice des- docnmentis oslendisset, receplam quo- cribit Prudentius in Hymno de S. Ro- vis lempore ejusmodi sententiam de mano, in aeternum renasci se putabant. PART. II. GAP. VI. DE CHRISTI SATISFACTIONE ET MERITO. 333 649. Sic prorsus negamus, sive a Christo, sive aProphetis im- probata fuisse piacularia sacrificia in sensu adversariorum. Citata autem loca , si Joan. IV , 23 excipias , qui ad praesentem qusestio- nem non spectat, docent, cordis dispositionem et misericordiae opera praeferenda esse materiali sacrificiorum oblationi absque pietatis ac fidei sensu factoe , ut ex eorum lectione aperte constat. 650. Ad 2"», Resp. Parum refert quod adversarii non intelli- gant , quare Deus sanguine ac morte Filii sui placari potuerit ( verius dixissent voluerit ) ; dummodo nobis constet de ipsius voluntate, satis esse debet, nec ulterius inquirere debemus; cum autem Christus, ut ostendimus, saepius declaraverit se da- turum sanguinem suum in remissionem peocatormn , in redem- ptionem , imo inpretium redemptionispro multis ; cum idipsum, fatentibus adversariis , constanter doceant scriptores sacri , nul- lum dubium de hac Dei voluntate superesse nobis potest. Cete- rum Apostolus, Rom. III , 25 , rationem assignat , quare Deus ita vohierit , nempe ad ostensionem justitice suce. In eo , quod ad- dunt , se non intelligere , cur Deus adeo distulerit institutum adeo necessarium, ostendunt se non cognoscere doctrinam catholicam , quae profitetur cum S. Leone M. quod Gratia Dei^ qua semper est universitas Justificata Sa?ictorum^ aucta est Christo nas- cente , non coepta ; et hoc magnum pietatis Sacramentum y quo Mosliemins , Dissertat, adhist,eccles» apnd Persas repetenda esse , atqne ex pertinentium , vol. i, p. 879, edid. An- Orienle in Occidentem pervenisse. Cfr. tonae 1767 , ostendit adversus Salma- Memoire surle culte de Mithra, par sinm, Seldenum, Reinesinm, Clericum le chev. Jos. De Hammer , pablie par ac Van Dalium, ejusmodi sacrificia mi- G. Spencer Smith, Paris i833, in-8. nime adscivisse Romanos ex christia- Ceterumquoadauctores, qui ex professo norum vulgata doctrina de quadam de Tauroholiis , Crioholiis et ^go- expiatione ac mystica liberatione et holiis scripserunt , tnm qui de 'AfB-fw regenerationeper sanguinemJesuChris- ttoB-vtUis, seu de sacrificiis humanis ti , ut illi autumabant, sed longe chris- ubique gentium receptis ac generatim tiana religione ea antiqniora esse. Mos- de sacrificiis expiatoriis egernnt, con- hemins censet , ex Phrygia Romanos snlendns Alb. Fabricins in Bihliogra- hunc ritnm derivasse ; ast verisimilins phia antiquaria, cap. 11 ,§3etseqq, videntnr ejusmodi sacrificia ex cnltn qni more sno longnm catalognm eoram antiqaissimo mithriaco , qai obtinebat intexnit. 334 TRAGT. DE INGARNATIONE. totiis jam mundus impletus est^ tam potens etiam in suis signi- ficationibus fuit^ nt non minus adepti sint^ qui illud credidere promissum y quam qui suscepere donatum (1). Quare benignitas Dei quovis tempore eluxit , dum omnibus hominibus medium praebuit ad salutem (2). 651. Idem dicendum circa difficultatem , quam adversarius promovet, desumptam ex culpa infinitay quae contrahitur a na- twYdifinita, Haec enim ex falsa notione doctrinae cathoHcae oritur. Neque enim Cathohci docent, culpam esse vere infinitam ; sed so- him, ut loquitur S. Thomas(3), dicunthabere quamdaminfinita- tem ex infinitate divinae majestatis; ideoque extrinsecam, in quo nihil est quod repugnet (4). Dum autem theologi exinde inferunt necessitatem hypotheticam Incarnationis et satisfactionis , nonnisi conjecturale , ut aiunt , argumentum proferunt , quod ab ahis tamen impugnatur (5). Vera ratio est Dei vohmtas , de qua nobis ex divina revelatione constat. 652. Animadversio circa rationem, qua Dei FiHus humano cor- pore indutus in hanc tellurem descenderit , supponit , quod adhuc incertum est, num scihcet existant planeticolm ; supponit prae- terea, in hac hypothesi eodem providentiae ordine illos regi ac nos ; supponit denique , eodera ac nos remedio illos indiguisse. Haec autem omnia sunt totidem somnia ac nugae ; attamen ex his argumenta ducunt rationahstae , ad id negandum , de quo nos re- velatio divina certiores fecife. Haec velle serio refellere , jocum saperet. 653. Quod subditur de fatah necessitate , qua ducti Judaei di- cuntur ad cruci affigendum Christum , non est nisi blasphemia , quam superius repuhmus (6). (1) 6^erm. xxlii(aliasxxii) iniValir. contendit, malitiam peccati seu ratio- Domin, cap. 3 , edit. Balleria. opp. nem offensae fmitam esse , non solam tom. I. subjective y at omnes fatentor , sed (2) Rationes a Patribas assignatae , etiam objective, aut quocumqae alio quare distulerit Deus executionem In- modo id dicatur. Consuli praeterea po- carnationis et Kedemptionis , cfr. apod terit Petav. loc. cit. capp. i3 et i^, Petav. lib. ii, cap. 17. ubi agit de necessitate Incarnationis. (3) P. III , q. 1 , art. 2 , ad a. (5) Cfr. ibid. (4) Cfr. tamen Vasquez /m iii por^. (6) N, 212, pag. r3o. disp. II, cap. 2 et seqq. ubi plnribus PART. H. GAP. VI. DE GHRISTI SATISFAGTIONE ET MERITO. 335 654. In eo quod Deus expiationera nobis par^verit, se beni- gnum ac benevolum erga nos ostendit; in eo vero quod Christi morte placari voluerit, se justum prodidit. Benevolentia autem et justitia optime inter se cohaerere in eodem subjecto possunt. 655. Ad 3°^, Dist. Reatus culpae et ratio meriti stricte sumpti, conc, ; reatus poenae , adeoque et satisfactionis , subdist. ; ceteris paribus , conc. ; necessario , neg. Hoc enim e diametro adversatur non solum divinae revelationi , ex qua novimus , non semel alios pro ahis satisfecisse , verum etiam communi gentium omnium sensui (1). 656. Sicpce/m , prout dicit relationem ad culpam.^ est malum cum peccato conjunctum , C07ic. ; prout importat satisfactionem , subdist. ; ut plurimum , conc. ; semper , neg. Et hoc posteriori tantum sensu malum , quod innocens sentit , poetia vocatur. De- tectis igitur aequivocationibus , concidunt argumenta , quae adeo magni fiunt. 657. Ad 4°^, Neg. Quibus enim suadebunt rationalistae pu- rioribus ac sanctioribus moribus instructos evasisse suos discipulos per destructionem religionis christianae ab imis fundamentis suis? Proferant suos sanctos et heroas , si quos habent ; interea Catho- lici ipsis perpetuo objicient martyrologia , et collectionem Bol- landistarum , acta sincera innumerorum plane Sanctorum , qui in avita fide enutriti omnigenis virtutibus floruerunt. Addo , et hanc difficultatem ex praepostera notione doctrinae catholicae originem trahere , quam nos superius discussimus et falsam esse osten- dimus. 658. Et haec de magno hoc pietatis Sacramento adversus Ju- daeos , incredulos , haereticos ac rationaHstas , qui machinationes admoverunt omnes ad illud evertendum. Quid autem fuit, ut tractatum absolvam verbis magni iUius Dominicae Incarnationis mysterii assertoris ac vindicis , Leonis , quod et Judasis intel- lectum abstulit.^ et sapientium mundi corda turbavit, nisicrux (1) Cfr. Epist. ad Gal. vi , 2 ; n Cor. terea Catechism, Rom, part. ii, cap. 5 , VIII , i4 etc. Sed de hoc argamento § 76. ex professo sao loco agemas. Cfr. in- 336 TRAGT. DE INGARNATIONE. Filii Dei^ qiice et philosophicam evanescere priidentiam et israe- liticam fecit caligare doctrinam ? Omnem namque sensum hu- mance 7nentis excessit divini altitudo consilii ^ cum placuit Deo per stultitiam proedicationis salvos facere credentes (1)^ ut mi- rabilior fleret constdntia fidei ex difficultate credendi, hiconse- quens enim et irrationahile videbatur ^ recipere animo^ quod Creatorem omnium naturarum in substantia veri hominis virgo intemerata peperisset ; quod wqualis Patri Filius Dei , qui impleret omnia et contifieret universa, furentium manibus com- prehendi^ iniquorum judicio condemnari^ et post dedecora il- lusionum cruci se permisisset afflgi. Sed in iis omnibus simul sunt et humilitas hominis et celsitudo deitatis , nec misericordice ratio majestatem miserentis obscu7^at'^ quia de ineffabili potentia factum est ^ ut dum homo verus est iri Deo inviolabili , et Deus verus est in carne passibili ^ conferretur homini gldria per con- tumeliam y incorruptio per supplicium , vita per mortem. Nisi enim Verbum caro fieret , et tam solida consisteret unitas in ut7^aque natura^ ut a suscipiente susceptamf^nec ipsum breve mortis tempus abjungeret y nunquam valeret ad ceternitatem redire mortalitas. Sed adfuit Qiobis in Christo singulare prcesi- dium , ut in natura passibili mortis conditio non maneret^ quam impassibilis essentia recepisset^ etper id^ quod non poterat mori^ posset id quod erat mortuum suscitari (2). (1) I Gorinth. i, 2i. aione Domini zi% , edit. Ballerin. (2) Serm, ixx, alias lxviii, De Pas- 337 TRACTATUS DE CULTU SANCTORUM. PROOEMIUM. 1 . Etsi passim taiiquam appendix quaedam tractatus de Incar- natione, quae ad religiosum Sanctorum cultum et venerationem pertinent , haberi soleant , commodiorem tamen rem futuram censuimus , si ea dispesceremus in diversas tractationes , quo ma- gis ordini et perspicuitati foret per nos consultum. , 2. Quae autem sub generico tractatus de Sultu sanctorum no- mine complectimur, reducuntur ad eorumcultum, invocationem, ad eorum item reliquiarum honorem , ad usum denique ac ve- nerationem imaginum. In totidem propterea capita lucubrationem hanc distribuimus. Quandoquidem autem ex germana cultus no- tione totus , aut magna saltem ex parte pendet felix exitus discep- tationis, quam aggredimur , ab hac propterea auspicabimur , quae adversus Protestantes dicturi sumus. CAPUT I. DE VARIA CULTUS ACCEPTIONE ET DIVISIONE. 3. Cultus nomine venit honor ille, qui Deo tribuitur, aut creaturis Dei intuitu ac respectu defertur. Variis porro vocabulis houor iste designatur , adorationis videlicet , respectus , vene- rationis , reverentice ^ servitutisyqadd quidem denominationes aut synonymse sunt , aut saltem indiscriminatim in vulgari sermone usurpantur. 4. Licet vero promiscue voces istae adhibeantur , non unus ta- men idemque est cultus vel honor , qui Creatori ac creaturis de- fertur. Etenim , cum honor juxta B. Thomam sit signum et testimo- nium quoddam illius excellentice , qucB est in honorato (1) , inde (1) i' 2", q. 2 , art. 2. T. IV. 22 338 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. fit , ut pro diversitate ejusmodi excellentiae diversus pariter sit honor vel cultus , quem Deo vel creaturis tribuimus. Deo nempe , utpote supremo rerum omnium Domino atque in infinitum crea- turas omnes excedenti , cultum supremum , absolutum ac proprie dictum deferimus ; creaturis vero nonnisi propter Deum seu in ordine ad Deum , relativum idcirco et improprie dictum lionorem impendimus , quatenus scilicet ad Deum referuntur , ac dedivinis bonis participant (1). 5. Duplex proinde in primis distinguitur cultus , latrice at- que dulicB'^ quae voces quamvis pariter servitutem significent, cum tamen earum prior referatur ad subjectum seu ad ipsos co- lentes , qui adoratione Deo servitutem suam ac dependen- tiam profitentur ; posterior vero ad ohjectum , quod colitur , Sanc- tos scilicet , qui servi Dei sunt , rite ad utriusque cultus genus significandum usurpantur. Duliae cultus bifariam rursum dividi- tur , in simplicem nempe dulias cultum et in cultum hyperdulias^ quo B. Virgo speciali ratione honoratur prae Sanctis ceteris,quos illa meritis ac dignitate longe antecelHt. 6. Animadvertendum praeterea est , hunc ipsum duHse cul- tum , si spectetur quatenus ad Sanctos refertur et in ipsis sistit , (l) Apposite Pela?ius , lib. xv , De referantar , et ut eaedem res sunt sa- Incarn. cap. 7. : Gultus , inquit, seu nitatiscaasdeefFicIentes acconservantes, adoratio proprie non convenit nisi uni Telindicia tantam vel vestigia, velquo- Deo , quemadmodum uni Deo proprie cumque alio modo ad illud pertinent. competit notio entis , et ipse est fons , Sic herbae dicuntur sanae ; sana item principium omnium bonoram ac per- ambulatio, quia saiubres sunt , idest, fectiouum. Sequitur proinde , nonnisi sanitatem conciliant , quam sibi inhae- Deo proprie convenire cultum , hono- rentem non habent ; nonnulla ilem sana rem , adorationem. Qaod si ceteris tri- dicuntur , quia sanitalis dumtaxat in- buitur , id fit tantum (r^tTiK^f , seu dicium praebent. Sic, ait ipse , adora- xuTu aw#, minime improhamus ^ partim quia vitanda est viro prudenti omnis logomachia , partim quia neo inutile videtur , si cultibtis toto genere differe^itibus , qualis est Dei et creaturce , ad omonymiam vitandam diversa imponantur nomina ^ partim quia neque ab ea abhorruit Augustinus (3). 13. Haec si probe teneantur , operosum non erit , plerasque dis- jicere difficultates, quas Protestantes magno molimine congesse- runt adversus catholicam doctrinam. Fucum enim per eas faciunt imperitis ; cum agatur de argumento populari , hoc maxime abusi sunt ad incautos decipiendos , atque ad eos retinendos ^ ne dicara in turpissima haeretica secta , sed verius in apostasia a religione christiana , cujusmodi Protestantismus in sua essentia spectatus reipsa est (4). (1) De Trin. lib. i, cap. vi, alias xiii. (2) Cont. Faust, lib. xx , cap. 1 5 ; De vera relig, cap. ^S ; De Civit. Dei, lib, VIII , cap. 25 et lib. x, cap. ^ ; Confess. lib. x , cap. ^2 ; Enarr. in Fa, xcvi. (3) In Append. ad disp, i de Incarn. Gui inter alios potest addi Leibnitzias, qoi in Systemate theologico ,pag. i88, praeclare scribit : Itaque censent viri piietprudentes , dandam esse operam , utomnibus modis discrimen infinitum atque immensum inter honorem , qui Deo debetur et qui Sanctis exhibctur , quorum illum latriam hunc duliam post Augustinum theologi vocant , non tantum inculcetur audientium ac dis- centium animis , sed etiam externis signis j quoad licet , ostendatur. (4) Dam Proteslantismi coriphaei, sub palliato praetexlu se minime commacu- landi idoloIatriGe labe cum Ecclesia Romana, id est, Ecclesia catholica, ab ea se separarunt, principium slataerunt fundamentale , quod necessario extre- mam debebat inferre perniciem ipsi religioni christianae. Sensim ac sine sensu illud principium spiritus pri- vati seu independentiae a quavis au- ctoritate evolutum fuit , ac suos fructas attulil. Peperit enim Anabaplistas , pos- tea Socinianos , deinde Methodistas , Ghreslianos , Anlinomios , demum Ra- tionalistas, quibus Scripturae Sacrae non sunt nisi mythographia , Scriptores Sa- cri lotidera illusi , Ghristus ipse magnus deceptor et seductor. Sic enim Deus spirilu vertiginis soperbos ejusmodi ho- CAP. II. DE RELIG. SANGT. CDLTUS HOKEST. AG PIET. 343 CAPUT II. DE RELIGIOSI SAWGTORUM CULTUS HOHESTATE AG PIETATE. 14. Protestantes cum Vigilantio et Fausto Manichaeo , a Sanctis Hieronymo et Augustino confutatis ^ causam communem agentes, in impugnando Sanctorum cultu ac rejiciendo tanquam idolola- trico , impio , superstitioso moduin omnem excesserunt. Praeter sectas omnes , quae ex Protestantismo prodierunt , atque in rieji- ciendo Sanctorum cultu unanimes sunt , adversarios habemus in- credulos ^ qui se philosophos nuncuparunt , inter quos eminent Beausobrius (1), Middletonius (2), Gibbonius (3), diabolares deni- que scriptores reHqui , qui sordes omnes verrere , declamationes , probra , loca denique communia furiosorum hominum con- gerere non desinunt in tanta , qua gloriantur , politiorum lit- terarum luce ac morum suavitate , et comitate quam affectant (4). Cum tamen nec unum argumentum novum protulerint , aut in medium proferant, quod millies a catholicis scriptoribus protritum jamdiu non fuerit , nobis non restat , nisi ipsis denuo opponere , quoe a tot doctissimis viris scripta sunt. 15. Cum vero ex bene constituto controversiae statu felix dis- putationis progressus tantum haberi possit , ideo ex praemissis dici- mus , controversiam minime versari inter nos et adversarios no- mines percnssit, at videntes non vide- i5 et seqq. rint , de abysso in abyssum misere (4) Inler celeros gregarios iilos proruentes. disputatores , qui his anhis maniacum (1) Beausobre, Hisl, de Maniche furorem ostenderunt adversus Sanclo- et du manicheistne , tom. ii, liv. ix , rumcultum,eminetBreckenridgeAme« chap. 5, pag. 679 et suiv. ricanus,indisputationecumR. Hughes. (2) Middleton'« LeUersfrom Rome , Cfr. Coniroversy between Rev. Messrs etc. id est , Midletoni Epistolce Romw Hughes and Breckenridge etc. seu Con- datcE, ostendentes exactam conformita- troversia inter DD. Hughes et Brec- teminterPapismum et Paganismum^ kenridgecircaquoBstionem : Estnereli- seu religionem RomcB prcBsentis a pa- gio ProtestantiumveraChristi religio? ganis suis antecessoribus derivatam. Philad. i833, edit. slereotyp. controv. (3) Gibbon, Storia della decadenza n. iv , pag. 35 et alibi. deWfmpero Rom, trad. dairingl. cap. 344 TRACT. DE GULTU SARGTORUM. stros circa modum , quo Sancti colendi sunt ^ sed circa rem ip- sam ; utrum scilicet possimus lioneste ac pie per aliquod signum religionis testari excellentiam , quam in Sanctis deprehendimus ob virtutes , quas , cum in vivis agerent , ipsi exercuerunt , et amici - tiam , qua cum Deo fruuntur , nec ne. Cathoiici affirmant, adver- sarii negant. In hoc propterea sensu sequentem adstruimus pro- positionem. PROPOSITIO. Pius et omni idololatrice lahe immunis est religiosus Sanctorum cultus. 16. Omni prorsus idololatriae culpa vacare, imo potius pium esse cultum , quem Catliolici Sanctis tribuunt , constat ex Sacris Litteris , quae illum commendant , ex vetustissima Ecclesiae tra- ditione et consuetudine , nec non ex ipsa intima rei natura , at- que adversariorum agendi ratione. 17. Inprimis enim Scripturae Patriarchas , Judices , Prophetas exhibent religioso cultu Angelos et Sanctos viros prosequentes. Omissis enim iis, quae Abraham et Loth ac Jacob fecisse referuntur, Balaam , Num. XXII , 31 , ut vidit Angelum stantem.,, adoravit eum pronus in terram ; Josue , cum audivisset virum , quem vi- derat stantem evaginato gladio , esse principem exercitus Domini, cecidit pronus in terram et adorans ait , etc. Jos. V, 15. Ho- norem seu cultum istum religiosum esse seu in ordine ad Deum , minime vero solum civilem , exinde constat , quod Patriarchae op- time noverint , eos civiliter non conversari , sed Dei nuncios esse , atque cum Deo amicitia conjungi (1). Idem dicatur de adoratione illa , quam Eiiseo tribuit muHer Sunamitis , postquam propheta excitavit filium ejus a mortuis , IV Reg. IV^ 37. Vix enim viderat Sunamitis ingens miraculum ab EHseo patratum , dum corruit (1) Cfr. in Criticis sacris qoae Gro- nobis , ut sopponere videtur Ilengsten- tios scribit in cap. xix , v. lo Apoca- berg, fondamenta biblica de venera- lyps. de Hebraeorom more Angelos tione et coltu Angelorom. adorandi. Ex his patet , non deesse CAP. II. DE REIIG. SANCT. CULTUS HONEST. AC PIET. 345 ad pedes ejus , eumque adoravit ; itaque non simplicem hominem^ sed qualitatem viri sancti et thaumaturgi in illo mulier venerata est. Cum igitur objectum ac motivum istius adorationis religio- sum fuerit , merito concludimus , Sunamitidem , non civilem ^ ut Protestantes nonnulli autumant , sed religiosum prorsus cultum Eliseo praestitisse. 18. Num vero aliquando actus istos improbarunt Scripturae ? Haudquaquam sane. Proeterquam quod enim viros istos ( si Ba- laam excipias , qui tamen juxta receptam consuetudinem se ges- sit) pietate ac religione spectatissimos nobis semper exhibent , Deum ipsum ejusmodi cultum expresse aliquando praecipientem inducunt. Sic, Exodi XXIII , 20 , Deus alloquitur populum suum : Ecce^ ego mittam Angelum meum , qui prcecedat te observa eum , et audi vocem ejus , nec contemnendumptites..* etest nomen meum in illo ; sic, Jos loc. cit. Princeps exercitus Domini, non solum approbavit sibi exhibitam adorationem , sed praeterea Jo- sue prajcepit : Solve calceamentum tuum de pedihus tuis ; locus enim , in quo stas , sanctus est. Eaedem praeterea Scripturae Deum exhibent vindicem contumeliae servis suis illatae ; etenim ad Elise nutum ignis e coelo descendit ad binos illos principes quinquage- narios absumendos , qui ad prophetam non ea , qua par erat , re- verentia accesserunt ; quare tertius quinquagenarius , utpote ti- mens Deum , curvavit genua contra Eliam , etprecatus esteum , IV Reg. I, 13 ; ita et pueri Bethel Eliseum irridentes ab ursis lacerati sunt , ibid. II , 23 et seqq. Quibus aperte Deus ostendit , qua ratione velit honore affici servos suos. Itaque , nisi dicamus , viros pietate insignes idololatriae labe se commaculasse , dum cultum Angelis et Sanctis tribuerunt, aut Deum jussis ac prodigiis idololatriae crimen honestare voluisse, fatendum est, pium san- ctumqueesse cultum istutn , atque ab omni prorsus superstitionis ac idololatriae noxa immunem. 19. Sanctorum itidem cultum ab ipsis rei christianae primordiis in Ecclesia obtinuisse , non unus vel alter testis probat , sed facta ineluctabilia ac certissima documenta. Etenim istius cultus mo- numentum sunt 1° festi dies in Sanctorum Martyrum honorem ac memoriam instituti , de quibus mentio fit , Constitut, apostoli- 346 TRACT. DE GULTU SANCTORUM, car, lib. VIII , cap. XXXIII , ubi recensentur dies , quibus /c- riandum erat famulis ; enumerantur autem inter ceteros dies festi Sanctorum :In diebus vacent Apostolorum, inquiunt ,.. in die Stephani protomartyris ferientur atque in diehus ceterorum Sanctorum Martyrum^ qui Christum vitce suce anteposuerunt [1), Istius pariter consuetudinis nempe agendi festos dies Sancto- rum Martyrum, meminit Ecclesia Smyrnensis, apud Eusebium (2), scribens ad ecclesias Ponti : Quo 4tiam in loco nobis convenienti- bus concedet Deus natalem ejus ( Polycarpi ) martyrii diem cum hilaritate et gaudio celebrare (3) ; ejusdem festi mentio fit in ac- tis S. Pionii (4). 2" Cultus Sanctorum per universam Ecclesiam recepti a primis seculis monumenta indubia sunt sacrificia , quae in Martyrum solemniis in ipsorum honorem Deo oiFerebantur ; de quibus prseterS. Joan. Chrysostomum et Augustinum (5)testes sunt locupletissimi Tertullianus et Cyprianus. TertuUianus enim, lib. Decoro7ia , cap. III : Oblationes^ inquit, jor^? defunctis ^pro 7iatalitiis dnnua die facimus (6). S. vero Cyprianus : SacrifiGia ^ (1) Tets tjf^iftis t3» d-x^TTcXm etf- ytiTaTecv',,, Tt}v t]/u,epuf "ZTiCpeevov tcZ TrpetTOfcecpTvpos upyttTegruy , KU.t tSv Xoi- vtSp elyim /tcecpTvfe»y tSv 7rpoTijLct],i^rictv , Ego vero Aposto- lorum trophwa possum ostendere. Nam sive in P^aticanum , sive ad Os- iiensem viain pergere libet, occurrent tibi trophcea eorum , qui Ecclesiam illam fundaverunt. Floruit autem Ca- jus tempore Zephyrini Papae. (3) De beatif et canon, SS, lib. i, cap. i3. (4) De Incarn, Hb. xiv, cap. 10, et seqq. Cfr. etiam Trombellias , diss. cit. cap. I et seqq. 348 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. 20. Verum ex ipsis Protestantium principiis ita rem nostram conficimus : Admittunt ipsi cultum civilem ad civiles seu politicas ac naturales dotes et virtutes honorandas ; ergo jure inferimus , admittendum pariter esse cultum religiosum ad supernaturales virtutes ac dotes Sanctorum proprias honore debito prosequen - das. Imo quemadmodumhonorille, qui aulse proceribus exhibetur, nedum principis honori ac reverentiae ei debitse quidpiam detrahat, illam potius statuit atque confirmat , sic pariter cultus , quem Sanctis tribuimus , nedum quidpiam detrahat supremo honori et cultui , qui Deo debetur , eam potius perficit ac mirifice confirmat; mancus enim quodammodo esset honor ille , quo Deum prose- quimur , si colere dedignaremur amicos ejus una cum ipso in coelesti aula regnantes ; eo vel magis , quod in Dominum ultimo redundet honor servorum , qui quidem honor ideo rehgiosus nun- cupatur , quia Dei intuitu et causa Sanctis defertur. 21. Hsec demum viderunt cordatiores inter Protestantes ipsos. Ceteris enim omissis , in medium proferam verba Leibnitzii , qui scribere non dubitavit : Generaliter tenendiim... neque cultum Sanctorum aut Reliquiarum probari , nisi quatenus ad Deum refertur , nullumque religionis actum esse dehere , qui in hono- rem unius omnipotentis Dei non resolvatur ac ierminetur. Ita- que cum Sancti honorantur ^ hoc ita intelligendum est , quemad- modum in Scriptura dicitur\ Honorificati sunt amici tui , Deus, et Laudate Domifium in Sanctis ejus (1); et iterum : Certum est^ secundo christiancc Ecclesice seculojam natalitia Martyrum ce- lebrata et apud monumenta eorum sacros C07iventus fuisse in- stitutosi^). Ex quibus recte infert : Verendum autem est^ ne^ qui ita sentiunt (idololatriam esse cultum Sanctorum ), m«m aperiant ad omnem rem christianam convellendam ; nam ^ sijam ab illis temporibus horrendi errores in Ecclesia proevaluerunt ^ Aria^ norum et Samosatenotnim causa mirifice juvatur , qui originem erroris ab illis ipsis temporihus computant ^ atque ohscure de- fendunt Trinitatis mysterium et idololatriam simul invaluisse,.^ (1) System, theol, ab Emery edil. (2) Ibid. pag. 170. Paris 1819, pag. 160. GAP. II. DE RELIG. SANGT. GULTUS HOWEST. AC HET. 349 judicandum cuique relinquo ^ quo res sit evasura. Quinimopro- cedet ulterius suspicio audacium ingeniorum ; mirabuntur enim Christum^ promissis tamlargum erga suam Ecclesiam , tantum hosti generis humani indulsisse ^ ut.^ una idololatria profligata , succederet alia , et eoc sedecim s^culis viw unum aut duo sint , in quibus vera fides utcumque inter christianos sit conservata : cum judaicam ac mahumeticam religionem videamus tot seculis satis puram secundum fundatorum instituta perstitisse. Quo igitur loco manebit consilium Gamalielis y qui de christiana religione et providentice voluntate ea: eventu judicandum dictitabat ; aut quid de ipso christianismo judicdbitur ^ si lapidem hunc lydium parum adeo sustineret (1)7 Quibus verbis ingenuus bic Protestans non modo catholicam veritatem adstruxit , sed praecipua argu- menta complexus est , quibus eadem fulcitur . DIFFICULTATES. 22. Obj. prima. 1° Cultus Sanctorum adversatur primo Deca- logi praecepto, Deut. VI, 13 : Dominum Deum tuum timebisy et illi soli servies. Quod Cbristus renovat, Mattb. IV, 10, illis ver- bis : Dominum tuum adorabis y et illi soli servies. 2° Hoc autem prsecepto quicumque cultus et bonor creaturis adimitur et uni Deo reservatur , ut illud exponit Apostolus ^ I Timotb, 1 , 17, dicens : Soli Deo honor et gloria. S^ Sane Deus profitetur apud Isaiam , XLII ^ 8, nolle se gloriam suam alteri communicare illis verbis ; Gloriam meam alteri non dabo. Ergo utpote superstitio- sus et Verbo Dei contrarius quicumque Sanctorum cultus rejici debet. - 23. Resp. Neg. antec. Ad duas vero priores probat. Dist. Et adductis verbis uni Deo reservatur cultus seu bonor supremus , latriae et proprie dictus, conc., inferioris ordinis, duliae ac im- proprie dictus , neg. Ut enim patet ex scopo et contextu , in ob- jectis locis sermo est de solo supremo cultu ac proprie dicta ser- vitute ; adjicitur siquidem loc. cit. Deut : Et per nomen tllius (1) Ibid. pag. 172 et seqq. 350 TRACT. DE GULTU SANCTORUM. jurabis. Et clarius adhuc Deut. V, 7, ubi idem praeceptum tradi- tur : Non habebis deos alienos in conspectu meo. Cum vero cultus , quem nos Sanctis tribuimus, ejusmodi non sit, neceis cultum de- feramus nisi in ordine ad Deum , atque intuitu ipsius Dei ,b'quet, nihil commune habere prseceptum istud cum Sanctorum cultu. Utahquid proficerentadversarii , ostendere deberent, velcultum, quem Sanctis Catholici tribuunt , esse supremum , vel supremo huic Dei cultui cultu illo Sanctorum quidpiam detrahi ^ quod cum efficere nequeant, perperam CathoHcos damnant velut idololatriae reos , primi Decalogi praecepti infractores. Apposite Catechismus Rom : Quis adeo deniens est , inquit , qui edicente rege , ne se pro rege quisqiiam gerat^ aut regio cultu atque honore aflici pa- tiatur , continuo putet ^ nolle regem , suis ut magistratibus honos deferatur{l) ? 24. Ad 2°^, Idem responsum esto. Si enim Apostolus quemcumque honorem creaturis adimere voluisset cit. loc, aHbi non scripsisset : Honore invicem prcevenientes , Rom. XII, 10 ; Presbyteri duplici honore digni sunt ^ I Timoth. V, 17, et alibipassim (2). Vidimus praeterea , Patriarchas aliosque viros in V. L. conspicuos pros- travisse se coram Angelis , regibus ac viris sanctis , neque pro- pterea eos in reprehensionem incurrisse. 25. Ad 3"", Bist, Alteri, id est sculptilibus seu falsis diis , ut ibidem subditur , conc. ; indiscriminatim , subdist, gloriam , quse solius Dei propria sit, concr^ quae convenire possit creaturis juxta dicta, neg. 26. Inst. Atqui omnis reipsa et cujuscumque ordinis cultus , qui Angelis vel sanctis tribuatur , a Scripturis prohibetur. Etenim 1° Apostolus , Coloss. II , 18 , scribit : Nemo vos seducat volens inhumilitate et religione Angelorum y quce nonvidit y ambulans, Vetuit gitur ne ulla ratione Angeh colerentur. 2^ Quare, cum Joan- nes Angelum sibi apparentem adorare vellet , talem honorem An- (1) P.m, cap. 2 , n. 8» soli Deo exponit , qui unos et solu^ (2) Cfr. Bernard. a Piconio , qoi est. Ex qao patet , nihil haec verba com- Terba Apostoli de gratiaram actione mune babere cum scopo a Protestanti- exponit , ob misericordiam sibi exhibi- bus intento de exclasione Sanctorum a tam et aliis in se ostensam. Illad Tero gloria et honore. GAP. II. DE aELIG. SANGT. CULTUS HONEST. AG PIET. 351 gelus recusavit , dicens : Vide ne feceris ^ conservus tiius sum,.. Deum adora, Apocalyps. XIX, 10. Eadem ratione se gessit Apos- tolus Petrus cum Centurione , Act. X , 25 et 26. Ergo. 27. Resp. Neg. min, Ad 1"» prob. Bist. Cultu falso et supersti- tioso, trans.'.^ rite intellecto, neg. Transmisimus primum dis- tinctionis membrum , cum noiidum inter expositores exploratum sit , quid illis verbis significare Apostolus intenderit. Nam alii contendunt, iis perstringi superstitiosum Angelorum cultum tum bonorum tum malorum (1). Alii volunt, solum excludi cultum superstitiosum et idololatricum Angelorum bonorum , qui cense- bantur mediatores inter Deum et bomines juxta placita Platoni- corum , et quidem Cbristo excluso , quod indicare videntur verba immediate sequentia , v. 19 : Et ?io?i tenens caput. Alii arbitrantur, iis argui Cbristianos judaizantes, nimis scilicet mo- saicaelegi addictos et legalibus observantiis , praetexentes legem per ministerium Angelorum datam esse. Favere buic sententiae videtur contextus ; dixerat enim paulo ante Apostolus : Nemo vos judicet in cibo aut inpotu y etc. (v. 16). Alii demum existimant, carpere Apostolum studium singularis sanctitatis , 7iempe pharisaicee , quce crehris jejuniis et exquisitis exercitationibus aliis cerne- batur:, quae est expositio ipsorum biblicorum protestantium (2). Quaecumque demum admittatur expositio , patet , nil commune babere Paulinum textum cum legitimo Angelorum cultu , qualis ab Ecclesia catbolica admittitur. (l)Cfr. Trombellius, op. cit. diss. IV, hujus capitis Paulus pro B-fta-Kua cap. 8, ubi diversas interpretationes rm uyytXav suhstituit i^tXoB-^i}TKtiat , recenset et expendit. quam duhitari non potest fuisse in (2) Ita quidem Carolus Rosenmuller , fugiendis cihis , quos lex Mosaica qui in SchoU in N. T. in hunc loc. scri- interdixisset , et similihus institutis, bit ; Qpf}TKttetTSv dyyixm est studium Quare rejicit , sea retraetat suam inter- singularis sanctitatis •, nam et alihi pretationem , qusmagis olimeiplacoe- [Act. XXVI, 5 ) Paulus r^Tt uKftfit- rat, de caltu Angelorum (Cfr. edit. 5, iTTUTti» ei'iptTt¥ Tiis 'Uo^etiKns B-pijTKtlas i8o6). £x hisplaneconeiditpraecipnam non cultuni dicit , sed studium sin- argumentum, quotantopereProteslantes gularis sanctitatis pharisaicce , quce usi sunt ad iinpagnandam coltom An- crehris jejuniis et exquisitis exercita- geloram et Sanctoram. tionihus aliis cernebatur , et v» i3 352 TaiGT. DE GDLTU SANCTORUM. 28. Ad 2"^ , Dist, Adoratione improprie dicta , quae in humilis obsequii signo consisteret , conc.^-proprie dicta seu latriaj, negX Alioquin damnare deberemus Joannem Apostolum et Evangeli4. stam tanquam idololatriae reum , qui non solum in loco objecto , sed iterum ^ ibid. XXII , 9 , cecidit ad Angeli pedes , ut adoraret eum , et rursum prohibitus est. Itaque merito Grotius ad hunc loc. : Non dicit ( Angelus ) npofTTivvY^atv ( adorationem ) soli Deo li- cite exhiberi '^ repug^iat enim tota vetus historia..,. Sed benigne agit .^ ut si quis collega cellegce dicat : Serva hu7ic honorem regi (1). Id ipsum dicatur de Petro recusante obsequium Cornelii centurionis , qua agendi ratione B. Petrus Cornelium monuit , ut gratiam omnem Deo acceptam referret, a quo omne bonum de- scendit ; seque professus est non esse nisi Dei ministrum , qui eum ad salutem elegerat. 29. Obj. secunda, ex traditione. 1° Laodicena Synodus , can. XXXV, districte prohibet : Christianos , relicta Dei Eccle- sia^ abire et Angelos nominarey vel congregationesfacere; si quis ergo inventus fuerit huic occultce idololatrice vacare , anathema sit. 2o Damnant eumdem cultum Origenes (2) et Theodoretus (3) , quibus assentiuntur Patres reliqui^ dum 3^ monent, diligi c^mdQm et honorari ab Ecclesia Sanctos , non autem coli, ut patet ex Epist. Ecclesiae Smyrnensis , ex Hieronymo (4) et Augustino (5), 4° dum palam iterum profitentur , a se Sanctos minime coli pro- pter j^eligionem , sed tantum amari et honorari propter imitatio- nem , ut idem loquitur S. Augustinus (6) ; 5» dum docent , illud honoris genus ad Sanctos pertinere , quo viventes probitate spe- ctatos amamus , ut rursum loquitur Augustinus (7) et cum ipso Cyrillus Alex. (8); 6» dum afTirmant, se nullum Sanctis deferre cultum , qui in iis sistat , sed in eis Deum tantummodo hono- (1) Cfr. Crit. sae, tom. ix. (5) Serm, ccixiui (aliasci), necnon (2) Cont. Celsum, lib. v , n. 8 et in lib. De vera relig. cap. 55, alias seqq. et lib. vii,n. 62 et seqq. edit. n. 108 et iio,tom. i opp, Maur. (6) De vera relig, n, 108. . (3) Comment, inEpist, ad Coloss, (7) Cont, Faust. lib. xx , cap. 21, (4) Epist, cix (aliasLiii), n. i ; tam tom. viu opp. Cont, Vigilant, n. 5. „ (8) Cont, Julian,\\h, vi, tom. x. GAP. H. DE RELIG. SANGT. GUITUS HONEST. AG PIET. 353 rare (1). 7» Nec aliter res esse poterat; distinctionem eniin inter cultum supremum et inferiorem , seu latrics et dulioB , quem recentiores scholastici invexere, penitus veteres ignorarunt. Nisi igitur Patres idololatriae insimulemus , fatendum est , nullum cultum proprie dictum Sanctis eos detulisse. 30. Resp. Ad 1™, Bist, Synodus Laodicena cultum immodi- cum et superstitiosum proliibuit , conc^ cultum legitimum , 7t.eg. Talem porro fuisse scopum Concilii Laodiceni in cit. canone os- tendunt argumenta tum interna tum externa. Interna quidem. cujusmodi sunt , 1° quae ex ipsis verbis canonis eruuntur , ex quibus patet , perstringi eos , qui relicta Dei Ecclesia , congre- gationes facere , occultce idololatrias vacare , seu in coetibus clan- destinis se colligere audebant; 2° quod ^x can. LI ejusdsm Synodi habetur, in quo hujus Concilii Patres admittunt legitimum cultum Martyrum, ac tempus determinant, quo martyrum festivitatibns vacare fideles possunt. Ita enim se habet : Quod non oportet in quadragesima Martyriim natales peragere, sed Sanctorum Mar- tyrum facere commernorationes in sabbatis et dominicis (2). Porro eadem est ratio cultus Angelorum et Sanctorum. Argumenta externa suppeditat historia , ex qua noviinus , viguisse tunc tem- poris in illa provincia superstitiosam sectam, quae juxta Platonica principia Angelis ut divinitatis mediatoribus cultum tribuebat, Id testatur Theodoretus , qui in Commentariis in Epist, ad Coloss. explanans ApostoU verba : Nemo vos teducat, etc. haec scribit : Et in hodiernam usque diem licet videre apud illos et eorum finitimos oratoria S. Michaelis. Illi ergo hoc considebant.^ atque humHiiate utentes , dicentes u7iiversormn Deum nec cerni nec comprehendi y ncc ad eum posse pervenirii, et oportere per An- gelos divinam sibi benevolentiam conciliare (3). Ex quibus tum (1) Theodoret. Serut. viii, De cu- a-we/iovMvoy eKiHvotytyiT-B-uijTwntio^fo- randis grcec, affect. elc. }/tci'yot ^ ku) xiyovrts «V (2) Gfr. Jtcta Concil. Hardaini, uofaros o rav oXav Qtos, uyi(f>tKTos te tom. I , col. ^og. xut ciKotTuXtj-TCTos ^ Koii 7rport]Kit ^tci tSv (3) K.tc) fAtxft ^t Tov yvv tuKT^ptu, tiyyi^^m Ti^y B-iiuy tv/tciyetuy Wfuyfcu- Tov uytov Mt^u*jX -jruf tKtiyots ku) TtviirB-ui, Ad Colos II , l8 , tom. III To7s cf^ofots tKiivay ia-Tty i^i7y' TovTOToiyvv op. edit. Sirmoudi , pag. 355. T. IV. 23 354 TIVAGT. DE CULTU SANGTORUM. germanus sensus objecti canonis Laodiceni liquet , tum mala eo- rum Protestantium fides , qui absolute ab ea Synodo damnatum j Angelorum cultum esse affirmant (1). 31. Ad 2°^, Ney. Etenim Origenes loc. cit. refellit Celsum ca- lumniantem Christianos ea ferme ratione , qua nunc Protestantes Catholicos lacessunt , quasi ipsi Angelos uti deos haberent et co- lerent. En ipsius verba : Nusquam tamen ihi (in Scripturis) prceceptum reperias^ ut., qui Deo debetur cultus ^ eodem prose- quamur eos ( Angelos) , quorum iiobis ministrandi Deique dona afferendi negotiumest (2). Ceterum Origenes, ibid. hb. VIII, n. 13, rite intellectum Angelorum cultum aperte admittit (3). Quare Kei- lius et Origenem recenset inter Patres a suis Protestantibus ac- (1) Sic etiini intef ceteros Wegscheider fjcjenter scribit , § 1 02 , n./*: Postquam assentientibus pluribus Patribus a Synodo Laodicensi^ anno 363 habita, adoratio Angelorum improbata erat , Amhrosius earn denuo commendasse videtur [opp, tom, \, pag. 1^6, De vidnis ) : Angeli sunt obsecrandi pro nobis , qui nobis ad prsesidiam dati suut. Tt/u,i]TtKjjv 7rfioTKvv})(7-tv , konorifi- cam venerationem, non ?iur^ituv Conc. iSica^n.n, anno 787 habitum, Angelis prcestandam esse decrevit ; similiter Conc. Trid. sess. xxv; Catech. Rom. p. 3 , cap, 2 , § 9 etseqq. Petav. Dogm. theoL II, 69 et seqq. Duo hic habe- mus, 1° irapudentiam scilicet hujus rationalistae , affirmanlis a Laodicena Sy- nodo improbatam esse Angelorum ado- Falionem eo sensu, quo eam denuo commendavit S. Ambrosius ; 2° ejus coniessionem , quod tam SynodusNic. 11 ^oam CoDc. Trid., Catechismus Rom. ac Pelavios nonnisi inferioris ordinis cullum a€ Tencrationem AngeKs Ui- buendam tradiderint. (2) Cont. Cels. lib. v , n. 4. 'Aaa* cu^l^ coTTi ^poTTeeTo-tTB^ett tj/titv tcus ^i»- XOVOVVTCtS ^ KCii (ptpOVTCtS f}fUV TCt ToS B-tOV Tf^eiV KCCt TCfOTKtiVtlv UVTt ToS Qt09. Tom. I , pag. 579 , edit. Maur. (3) En ejus verba , qaibus respon- det propositae sibi a Celso difficultati : E:v eo , quod cum Deo Filium ejus colamus , consequens esse ( putat Cel- sus ) , ut non Deum solum , sed etiam ejus ministros colendos esse sentia- mus. Siintellexisset , inquit, quinam sint pcsi Dei Unigenitum vere mi- nislri Dei , ut Gabriel, Michael et alii Angeli atque Archangeli , et eos colendos esse dixisset , fortasse , re- purgatis cum siguificatione illius vo- cis colere , tum ejus qui colit ojficiis , hoc loco pro rei momento attulissem ea , quce de hoc argumento assequi intellectu potui. '^Itus uv to ^efit toZ B-tpxTrtVttV CtUTOU Tt}/U,etfVO/U,lVQV iKKCtB-^- pctVTtS , KClt TCCV TOU iTtfCfXtUOVTOS TFfCt- ^tav , ti-TFof^tv etv tis Tov To-Tcov , eis TTjpi TijXiKouToiv atctXtyo/icevot ^ wTTtp e^6>fort- fCeV TFeft CtUTUV VoifTCtt^ GAP. II. DE RELIG. SANGT. GUtTUS HONEST. AG PIET. 355 cusatos hujus errorts , admissi nempe cultus Angelorum ; neque aJiam evadendi viam invenit , nisi tanquam spurium traducere locum , qui ipsi adversatur. Quod quidem mirum est in tanta cri- tices luce (1), 32. Sed neque Theodoretus adversatur cultui Angelorum, cum non perstringat nisi eos , qui Angelos habebant velut prsecipuos rerum nostrarum curatores , delatoresque nostrarum precum , quasi Deus vel ignoraret preces nostras , vel obsequia nostra ad se immediate deferri nollet , ut ex adductis ejus verbis manifes- tum fit. Id ipsum dicatur de Patribus rehquis, quorum testimonia expendit Petavius (2). 33. Ad 3™, Dist. Non autem coli sensxi ethnicorum , adver- sus quos Patres agebant, eonc.:, sensu cathohco , neg. Ut enim monuimus, nondum determinata technologia seu vocabulorum vi , videntur interdum veteres omnem cultum Angelorum et San- ctorum rejicere , dum negant colendos eos esse , adorandos , vene- randos , etc. At his vocibus utebantur ad excludendos Angelos et Sanctos a supremo latriae cultu , qui profecto uni Deo debetur. His enim vocibus utebantur ethnici , qui nullam inter cultum supre- mum et inferiorem distinctionem agnoscebant. AHis autem ver- bis catholicam de Sanctorum cultu doctrinam designabant , dum profitebantur se eos diligere , honorare , charitate et dilectione cum iis conjungi, aliaque ejusmodi. Factis demum pubhcis, fes- torum sciHcet celebratione in Martyrum honorem , monumento- rum erectione , invocatione , ahisque superius commemoratis , quid sentirent, satis ostendebant. Hac igitur aequivocatione su- (1) Car. Ang. Theoph. Keilii Opus- poslea vero concludii : Ecquis tandem cula academica f cdita a Joan. David sibipersuadeatjhcecahOrigenescrihi Goldhora,Lips. 1821 , sectione poster. potuisse P Tanta est vi8 anticipatorum cap. III , sect. 2 , De Angelis honis judicioram et ingenii sectae ! eorMmgwe cw/<«*. Cfr. pag, 55o etseqq.. (2) De Angelis ^ lib. 11, capp. 9 Denium pag. 56o, cum retulisset Ori- et 10, ubi etiam egregie ostendit , Theo- genis testimonium ex Homil. i in doretum cum ceteris Patribas consen- Ezech. : if^eni Angele , etc. quocum- tire circa Angelorum cuitam el invo- quese vertit , ut ejus vim eludat^ con- cationem. Cfr. etiam De Incam, lib* fugitctipsead rhetoricamaposlrophen , xiv , cap. i4 et seqq. 23. 356 j aA TRACT. DE GULTU SANGTORUM. blata , oorruunt, quoe magna diligentia et vano apparatu adversus nos collegerunt Protestantes ; inter quos demum in scenam pro- diit Keilius , qui non veretur tritissima testimonia congerere , ut serio ostendat , fiiisse constantem Ecclesice antiquioris doctri- nam , nemmem prceter uniim Deum religioso cultu esse prose- quendum (1). 34. Ad 4™ , Dist. Id est , non propter solam religionem , sed etiam , imo potissimum propter imitationem , conc. ; propter so- lam imitationem, neg. Constituto enim principio de lionore Sanc- tis debito, ut a concionatoribus fit,inculcabant Patres, potiorem obsequii nostri partem collocandam esse in imitatione virtutum , quas Sancti exercuerunt , ut imitari non pigeat , quod celebrare delectat. Quae Augustini verba sunt , et cultum supponunt , non autem excludunt , cum loquatur de solemnitatibus Martyrum. 35. Ad 5"^ , Concedimus , Sanctos mortuos eodem cultus genere honorandos ^ quo Sanctos viventes colimus , sed illos ( mortuos ) tanto devotius ^ quanto securius post certamina superata ^ ut idem loquitur Augustinus (2). Quod si diverso ritu et apparatu Sanctos viventes honoramus, ideo est, quia ita exposcit Sanc- (1) Loc. cit. pag. 55o , ubi plura testimonia congerit a Bellarmino , Pe- tavio , Nat, Alex., Trombeilio aliisque jamdiu disjecta ; attamen , perinde ac si ineluctabile argumentum adversus catholicam doctrinam opponeret , trium- phum canit. Celernm vix ullum ex tot , qua5 aflFert , testimoniis grascoram ac latinorum Patrum est, quod scopum attingat , quem sibi auclor proposuit. Non alind siquidem omnia illa testi- monia evincunt , nisi qnod Calholici omnes nltroprofilentur, nulli creaturae deferendos esse honores divinos. Omitto malam ejusdem fidem in diversis aucto- ritatibus proferendis. Atque ita quidem Protestantes seculi xix catholicam doc- trinam impugnant ! (2) Contra Faustum Manich. lib. xx , cap. 21 edit. Maor. Sed et hic praestat animadvertere S. Aogustinum , queni contendunt adversarii detraxisse Sanc- torura cultui eo , quod passira scribat , Sanctos nos tantum amare acdilectionc prosequi , aut non in alio quam in di- lectione et amore consistere cultum , quem eis deferimus , praestat , inquam , animadvertere , eadem prorsus ratione eum esse locutum , cum ageret de cultu ipsius Dei : Quid autem , ait , est pie- tas nisi Dei cultns P et unde ille co- Ittur nisi caritate P ( Epist. clxvii , n. 1 1 ); et alibi : Porro , inquit , joie- tas cultus Dei est , nec colitur ille nisi amando {Epist, cxl, n. 45). Qois autem propterea indeinferat, S, Doclo- rem cnltura proprie dictum Deo dene- ? GAP. II DE RELIG. SANGT. GULTUS HONEST. AC TIET. 357 torum liumilitas , et quia plerumque veia eorum sanctitas nos latet (1). 36. Ad 6^yDtst. Profitentur , se Deum in Sanctis colere et laudare , utpote auctorem donorum omnium , quibus Sancti ditati sunt , conc, ; ad excludendum honorem Sanctis debitum , ne^. Honorem servorum in Dominum demum terminare et nos pro- fitemur ; verum hoc non impedit, quominus Sanctos in se colamus , quos ita Deus ipse lionorificaie dignatus est. Cum enim honor et cultus, ut ex dictis patet, sit testificatio illius excellentiae , quam in aliquo deprehendimus , hoc ipso patet, Sanctos dignos cultu esse , qui propria excellentia donantur. 37. Ad 7"^, Dtst Patres non usurparunt ante S. Augustinum voces latricB et dulioe ad duplex cultus genus distinguendum , trans. vel conc. ; ignorarunt cultus ipsius distinctionem , neg. Etenim ex una parte certum est , Patres Angelos et Sanctos co- luisse , ut omnia documenta evincunt superius adducta \ ex altera autem pariter est manifestum , Patres cultum supremum Angehs aut Sanctis minime detuhsse; alioquin turpissimo idololatriae crimine se commaculassent , quod vel suspicari de tot sanctissi- mis viris nefas est. Quare sequitur necessario , Patres intrinsecam ejusmodi cultus distinctionem agnovisse, etsi aUis vocibus eam designaverint. Sane Origenes declarat , repurgatis cum significa- tione illius vocis colere., tum ejus .^ qui colit^ offlciiSj posse An- gehs cultum tribui (2). Demum S. Augustinus, ahique catholicse doctrinae defensores , non solum discrimen attulerunt ac certa discriminis argumenta inter utrumque cultum , sed voces ipsas latrioe ac dulios usurparunt. Hac ratione retuderunt ethnicorum et Manichaeorum accusationes , quibus ilU CathoHcos impetebant , quod rejectis numinibus suos Martyres substituissent (3). (1) lisdem interdam honoribus San- universi , cereas faces prceferentes , ctos vivenles coli , qoibus veneramur obviam venerunt , rccg Ik K*ifou XufA- Sanctos vila functos, non uno exemplo -xu^cc? Trpoff-uTFTovTig. ostendiposset. Satissit illudaJducere, (2) Recolatur lextus superius ad- quod Theodorelus , Hist, eccles. lib. v , duclus. cap.34, edit. Yales. refert de S. Joan. (S) Gfr. S. Hieron. Co7itra Vigilan- Chrysostomo ab exilio revocato , cui tium , n. 5 , nbi slultam hanc Protes- 35B TRAGT. DE GULTU bAKCTORUM. CAPUT III. DE SANGTORUM INVOGATIONE. 38. Controversia , quae agitatur inter Catholicos et Protestantes circa Sanctorum invocationem , non respicit hujus invocationis necessitatem ; omnes enim Cathohci fatentur , ad salutem abso- lute necessariam non esse Sanctorum invocationem (1). In eo igitur totus versatur controversiae cardo , an Sanctorum invocatio licita ac utilis sit, uti declarat Concilium Tridentinum adversus heterodoxos , qui in Ecclesiam insurrexerunt , perinde ac si ipsa rem superstitiosam , Deo et Christo injuriosam , imo et idolo- latricam permitteret et approbaret. PROPOSITIO I. Eos Sacris Litteris in primis evincitur, licitam esse et utilem Sanctorum invocationem. 39. Ad fidem cathohcam spectat haec veritas, quam Tridentina Synodus, sess. XXV, declarat , dum prsecipit Episcopis, ut fideles doceant , Sanctos , una cum Christo regnantes , orationes suas pro hominibiis Deo offerre; honum atque utile esse suppliciter eos invocare^ et oh heneficia impetranda a Deo per Filium ejus Jesum Christum Dominum nostrum y qui solus noster Redemp- tantinm praeformatorem interrogat : aliquando fidelium stantem sacerdotem Quis enim , o insanum caput , ali- ad altare , etiam super sanctum corpus quando martyres adoravit? Quis ho- martyris , ad Dei honorem cultumque minem putavit Deum^TamS. kn^usi. constructum ^ dicere in precibus : qui, DeCic.Z^ei, lib.viii, cap.27, siclo- Offero tibi sacrificium, Petre , vel qoitar : Nec tamen nos eisdem martyri- Paule, vel Cypriane ? etc. Eadem fere bus templa , sacerdotia, sacra et sacrifi- repelit, Adv.Faustum, lib.xx , cap.2 1 , ciaconstituifnus\quoniamnonipsi,\sed ei Epist. xliv. Deus eorum nobis est Deus. Ilono- (1) Insescilicetspectatam.Fierienim ratnus sane memorias eorum tanquam potest , ut quis teneatur ex Ecclesia; praj- sanctorum hominum Dei , qui usque cepto Sanclos invocare , ut ii qui sacra ad mortem corporum suorum pro ve- faciunt, et qui ad horas canonicas per- ritate certarmit.,, Quis autem audivit solvendas adstricti snnt , elc. CAP. III. DE SAWGTORUM INVOCATIONE. 859 tor et Sahator est , ad eorum oratwnes , opem auxiliumque confiigere]^ quibus verbis discimus, 1» invocationem Sanctorum bonam ac utilem esse. 2° Opem et beneficia non a Sanctis , sed a Deo ad eorum intercessionem expectanda esse. 3» Orationes et intercessionem Sanctorum inniti meritis Christi Jesu, qui solus noster Redemptor et Salvator est, ac propterea solus Mediator proprie dictus , qui talis nempe sit tum natura tum officio , ac nitatur propriis meritis. Sancti enim improprie tantum ac se- cundarii mediatores sunt , qui nihil nisi per Christi merita nobis comparare atque obtinere possunt. 4° Demum discimus , invoca- tionem Sanctorum habendam esse adinstar adminiculi cujusdam , quo facilius irapetremus ipsorum intercessione opem , quam a Deo per Christi merita efflagitamus. 40. Hoc autem sensu licitam , bonam ac utilem esse Sancto- rum invocationem Sacrae Litterae in primis ostendunt , quoe du- plex nobis suppeditant argumentum ineluctabile ad causam ca- tholicam tuendam, alterum in invocatione viventium, alterum in intercessione Angelorum et Sanctorum. 41. Passim enim legimus , viventes se commendasse orationi- bus viventium ; ergo possumus nos orationibus Sanctorum , qui cum Deo et Christo regnant , commendare , seu pia ac hcita est Sanctorum invocatio. Antecedens vix probatione indiget ; Apo- stolus enim in omnibus fere epistohs fidelium precibus se com~ mendat ; Rom. XV, 30 : Obsecro , scribit , vos^ fratres^ per D, N. /. C. et per caritatem Sancti Spiritus , ut adjuvetis me in ora- tionibus vestris pro me ad Deum ; Ephes. VI , 18 ; Vigilantes ^ inquit , in omni instantia et obsecratione pro omnibus sanctis ; I Thess. V^ 25 : Fratres , orate pro nobis ; et alibi passim. Con- sequentia vero ex se patet ; nulla enim ratio assignari potest , quare bonum , licitum ac utile sit ad orationes viventium confu- gere, inutile vero, malum et illicitum sit censendum confugerc ad orationes eorum , qui in coeh*s sunt ; quare invocatio viventium non deroget divinae benignitati , nec uUa per eam injuria afficiatur Christus Jesus mediator et Salvator noster, invocatio autem San- ctorum cuniDeo regnantium deroget divinae bonitati etChristo sit injuriosa. Quod si excipiant , Sanctos ignorare preces ac vota no- 360 TRACT. DE GULTU SANGTORUM. stra , qu8e quidem unica exceptio est , quae fieri posset , reponimus, ex eadem divina revelatione nobis constare , saltem Deomanifes- tante , Angelis et Sanctis ea innotescere ; alioquin quomodo An- geli super peccatore poenitentiam agente gaudere possent , ut Christus , Luc. XV, testatur ? Quomodo preces nostras Deo possent offerre , Tob. XII , 12; Apocal. VIII , 3 , nisi viventium preceset cordis vota, Deo ipsis manifestante , cognoscerent ? Quaquaver- sum igitur spectetur illud argumentum^ tanta ejus est vis , ut nunquam Protestantes se ab eo possint expedire (1). 42. Alterum argumentum , quodSacrse Litterae pro Sanctorum invocatione praebent , in istorum intercessione consistit ; inter- cessio enim et invocatio sunt relativae, quarum priori posita , al- tera ponatur necesse est. Siquidem intelligi nequit , quomodo Sancti pro nobis intercedere possint, dona ac beneficia impetrare^ nos autem nequeamus eorum intercessionem implorare et expos- cere. Jam vero de Sanctorum intercessione passim Sacrae Litterae loquuntur. Nam Zachar. 1 , 12 , ita Angelus pro populo israelitico Deum deprecatur : Boynine exercituum ^usquequo non miserebe' ris Jerusalem et urhiurn Juda^ quibus iratus es ? Eumdem porro Angelum id impetrasse , pro quo Deum exoraverat , patet ex ver- bis proxime sequentibus : Et respondit Dominus Angelo , qui loquebatur in me verba bona , verba consolatoria ; ac paulo post ; Propterea hcec dicit Dominus : Revertar ad Jerusalem in mi- sericordiis ; domus mea wdificahitur in ea. Angelum quoque pro ejusdem populi reditu Deum orasse, ex Daniele , cap. X, discimus, iliius partes adjuvante Michaele , uno eos Principibus , dum Princeps Persarum utrique obsisteret , et quod optabat obtinuisse. Exinde patet , qusenam sollicitudo Angelorum fuerit , ut pro suo quisque populo deprecaretur. 43. Non minus clara sunt , quoe in Scripturis habentur circa Sanctorum vita functorum intercessionem ; exlibro enim II Macli. (1) Cfr. Bellarmin. De Beat. et etiam P. Viti Erbermanni S, J. in hanc Cawo«. iSawc/. lib.i,cap. 19, quirecte locum Bellarmini vindiciae adversus admonet : Et hoc argumenium adver- Amesiam. sarii nimquam solvere potuerunt, Vid, CAP. III. DB SANCTORUM INVOCATIONE. 361 XV, 12 et seqq. edocemur , tum Oniam tum Jeremiam , vita jam functos, curasse Judaeorum res , eos adjuvisse , et dato Judae au- reo gladio a Jeremia promissam fuissevictoriam ; edocemur prae- terea , utrumque orasse pro populo Judaeorum, et liac de causa Jeremiam ab Onia fratrum amatorem appellatum fuisse, Praelii autem faustissimus exitus illorum impetrationem comprobavit ac dignumfide sommum.Oudre merito Grotius,locum istum commen- tariis illustrans , scripsit : Erat hcec Judceorum , sinon omnium , certe plerorumque opinio , animos exutos corporibus non omnem perdere eorum , quos hic reliquere , memoriam curamque , quin et preces eos ad Deum fundere pro populo et iis , quos caros ha- buere (1). In Novo autem Foedere B. Petrus haud obscure poUi- cetur, se post mortem intercessurum pro fidelibus apudDeum, scribens , II Pet. 1, 15 : Dabo autem operam et frequenter ha- bere vos post obitum meum , vt horum memoriam faciatis ; quae quidem verba pon secus ac illa , quae in Apoc. V, 8 , leguntur de viginti quatuor senioribus , qui procidebant coram Agno , ha- bentes sinyuli... phialas aureas plenas odorametitorum ^ qucB sunt orationes Sanctorum , de vera intercessione veteres plerique omnes interpretati sunt. DIFFICULTATES. 44. Obj. prima. 1° Ex Apostolo, I Tiui. II , 5 : Unus est me- diator Dei ethominumy homo Christus Jesus. Ergo Christo unico mediatori nostro injuriam irrogat , qui praeter ipsum alium invo- cat. 2« Nec minor injuria Deo ipsi infertur ab eo , qui ad Sancto- (1) Crit. sacr. tom. vi. In cujus rei fAuXia-ret ctviTf)t(pof6i)v , tIv 0eo» «Wi confimiationem profert auctoritatem o-uurou vetferxfifAivof, Idesi : Ubiau- Flavii Josephi, aquoinducilur Abraham tetn Beus cutn precibus et sacro di- alloquens filinm suum Isaacum jam- missam animam ttiam susceperit et jam immolandum : Mtr tu^Sv ^t ku\ apud se locaverit , tu mihi id eris ^ h^QufyUs Utivou [rou ©eow , quod praeces- cujus prcecipue causa te educavi , ad- serAl),T^vil^u^^v Tijv (TijVTrpoT^tlo/^ivouj jutor et senectutis solatium ^ Deum Kui TTetf ctuTA Ku^i^ovTof^tr: Tt fcoi tis mihipro te exhihens, Tom. i op, edil. Kii^tfccvu Kut ytjpaKoftoVj ^to Kut Ttv ^fAecSy ee^tOVS TFOtOVVTtS T0VTU^t7v Tf]S ^tO0fcivi}S auTols i^ovTiecs TTfos to etfcecftTtj fcocTcc ci^ttvett,.,, Ei at ecvBpaTTots ciyiots TotvTct TrpOTtVtKTtOVy^OTM^XtOV tS XftTTUy.. K. T. A. N. XIV , tom. I , opp. pag. 2I1 , edit. cit. (3) Hic est locas, ad qaem eladendum mire se torqaet Keil , et omnes vias fraslra tentat evadendi; modo recar- rit cam Dallaeo ad apostrophen rheto- ricam , modo ad contradictionem , in qaam Origenes incarreret, si haecita se haberent , modo denique ad ejas loci obscuritatem , etc. (4) Cfr. Hom. XXVI m Num,n.6, nbi scribit : Quis enim dubitat , quod Sancti quique patrum et orationibus nosjuvent? edit. cit. tom. 11 , pag. 3^3. Haec omnia Keilius silentio praelerit , atpote nimis sibi molesta. (5) Epist. Lvii , pag. 96, edit. Maur. Quem quidem locum sic exponit Fell, edifor oxonierlsis : Sensus videtur esse, altertttro ex nobis obeunie , sive ego , GAP. III. DE SAWGTORUM IlfVOGATIONE. m pariter in praxim hanc doctrinam deduxit , virgines ac martyres invocando; ita enim concludit Cyprianus librum De Habitu Yirginum : Tantum mementote tunc nostri , cum incipiet in vobis virginitas honorari (1). 56. Duobus his tertii secuh scriptoribus addendus Eusebius , qui, quamvis seculo quarto floruerit, loquiturtamen de Sanctorum invocatione tanquam de consuetudine in Ecclesia receptissima ; disserensenimdeSanctorumsepulcris, haechabet : Nam eteorum sepulcra celebrare , et preces ibi votaque fiuncupare^ et beatas illorum animas venerari consuevimus ; idque a nobis me~ rito fieri statuimus (2). Et reipsa indubia extant documenta et tacta certissima ir et Iir seculi , quse Eusebii assertionem confir- mant. In vetustissimis enim S. Ignatii Mart. actis legitur appa- qui Carthagini prcBsum , sive tu , qui RomcB prwsides , superstes fuerit ejus, cui in vivis diutius esse contigerit , pro utraque Ecclesia perseveret et su- persit apud Deum oratio. Deinde per- gil : Interim minime duhitamus , ani- mas coelo receptas precibus Deum Opt. Max. sollicitare , nt in terris agentium misereatur ; sed non inde conficitur , preces ad Sanctos fundi debere, Deos, qui rogat , ille facit. Ast hoc est per- vertere sensam auctoris ad proprijE seclae erroresstabiliendos. Non enim commen- dat S. Cyprianus precandi munus ei , qui superstes fuerit , seu , ut exponit Fellus, e» , cui in vivis diulius esse con- tigerit, sed ei, qui prior pr€Bcesserit\ ex qua observatione corruit plane edi- toris iiujus animadversio , quam fallaci fundamento superstruxit. Cfr. edil. Maurin. opp. ejusdem S. Cypriani , in praefat. § i5. De eo vero , quod subdit : Deos , qui rogat , ille facit , superius diximus. Adversus autem interpretatio- nem Rigaltii in hnnc ipsum locum cfr. Petavius , De Incam. lib. xiv , cap. lo , § 3 et seq. (1) £t hunc locam eludere conatar editor oxoniensis , quasi S. Marlyr lo- quatur de virginitate , quae incipial honorari , cum ad confessionis decas pervenerit ; cum tamen manifestum sit , S. Cyprianum non solas martyres allo- qai , sed omnes generatim virgines , ac proinde non martyrii , sed virginitatis coronam indicare. Qaare , nisi recepta esset in tota Ecclesia invocatio Sancto- ram , nt eam viguisse cerlissima mona- menta testantur , nunqaam Cjpriano in mentem venisset , virgines et martyres in antecessum precari et invocare , prout scite animadvertit editor Maurlnus , loc. cit. (2) De Prcepar. evang, lib. xiii , cap. 1 1 : 03-£v Kcit ivi recs B-tjKntg aurav tB-os Vfiiv vufiivett j Kctt Ttcs eC^ecs ^xpec recuretts TFottia-B-ett, rtfcZt Tt recs fcecKec- ftiets ecuTcSf "^v^xs y c^s tuXiyois Kect tou-' rm vcp' )]fcSv ytyioftivm. Edit. Vjgeri , pag. 663, 368 TRACT. DE GULTU SANGTORUM. ruisse per quietem Ignatius, nuper martyrio functus , super orans nobis (1). Actamartyrum Scillitanorum, qui anno 200 passi sunt, his verbis clauduntur ; Consiimmati sunt Christi martyres mense julio^ die septimo decimo ^ et intergedunt pro kobis ad Dominiim Jesum Christum (2). Eadem leguntur in actis S. Maximi , qui anno 230 martyrio coronatus est (3) , et in actis S. Theodoti , qui anno 303 martyrium subiit (4). Pervulgata sunt ea , quae de B. Potamienae intercessione refert Eusebius ; promiserat enim B. Virgo, se intercessuram apudDominumproBasihde ejus pudici- tiae defensore; exitus autem ostendit, ipsam gratiam, pro quaDeum rogaverat, impetrasse (5) . Receptissima proindedicendaest apris- cis ipsis Ecclesiae seculis praxis Sanctos invocandi ; siquidem , ut superius monuimus , intercessio ex parte Sanctorum et invo- catio ex parte nostra relativae sunt ; et sane Justina Yirgo , sec. 111°, Gregorio Nazianzeno teste , ut se a Cypriani adhuc pagani magicis artibus Uberaret , Vircjinem Mariam supplex obsecravit^ ut periclitanti virgini suppetias ferret (6j. 57. His accedit Hturgiarum auctoritas, quae, etsiseculo tantum IV® conscriptae sint, pubHcam tamen et receptam universalis Ec- clesiae praxim et fidem exhibent, quae anterioribus seculis in ea viguit (7) ; in iis enim scripto consignata non sunt , nisi quae de manu , ut ita dicam , ad manum , non interrupta traditione, ad (1) Passusest S. Ignatius anno 112 reliquerunt. Ibid. aerae Christ. juxta Norisium ; juxta Pa- (4) Hic enim cura vidisset fratres gium vero , Pearsonium et Dodwellum suos flentes , eos consolaturus : Dein- anno 116. Cfr. ejusdcm S. Martyris ceps , inquU , in coelis cum fiducia pro acta , apud Ruinart. op. cil. vobis Deum deprecahor, (2) In urbe Carlhagine rnarlyrio (3) Apud Euseb Hist. ecchY\h,si ^ perfuncti sunt ; eorum acla juxta Rui- cap. 5. nartium conscripta sunt ab auctore (6) Oraf . xviii , n. 19 : Ti;\ w<«p5-e»oy COaevo ac teste OCulatO. Mctfitety iKtriuouTU. /iofjB-tja-eit 'ret^B-ivat (3) Qui sic allocutus esl proconsulem Ktv^vvtvova-y. Tom. i, opp. pag. 279, Optimnm : Gratia Christi rne salvum edit. Paris. i63o. faciet in CBternum , omnium Sancto- (7) Cfr. Euseb. Renaudotii , Litur- rum orationibus f qui in hac coUucta- giarum orientalium collectiOf Paris. tione certantes vestras superaverunt 1 7 1 6 , vol. i , dissert. De Liturg. orient. insanias f nobisque virtutum exempla orig. et antiquit. capp. 2 et 3. GAP. III. DB SANCTORUM INVOCATIONE. 369 seculum IV pervenerunt. Inter ceteras eminet liturgia , quae S. Jacobinomine inscribitur; in ea porro legitur : Prcecipue vero sanctce et glorwsce semper Virginis beatce genitricis Dei memo- riam agimus. 3Iemento illius , Domine Deus .^ et per ejiis ora- tiones puras et sanctas parce et miserere nobis , et exaudinos (1). Eadem occurrunt in liturgiis a S. Petro et S. Marco nuncupa- tis (2). Eadem prorsus in liturgia S. Joan. Chrysostomi (3). Qui- bus addi debent Ordo romanus , editus a Mabillonio in Musceo italico , Sacramentarium S. Gregorii M. ac Missalia superius re- censita (4). 58. Sed non minus illustre est testimonium , quod habetur in Catechesi mystagogica V" S. Cyrilli Jerosolymitani , qui litur- giam explanans ait : Postea recordamur eorum , qui ohdormie- runt , sa7ictorum Patriarcharum ^ Prophetarum ^ Apostolorumj Martyrum ,, ut Deus eorum precihus et legationibus orationem nostram suscipiat (5). Porro liturgiae exhibent fidem publicam et communem totius Ecclesiae ; publice enim recitabantur. Idip- sum dicatur de catechesibus mystagogicis , quibus publice fideles instituebantur ; impossibile proinde erat per eas inducere inno- vationem contra fidem ab omnibus ad id temporis receptam. Multo vero minus possibilis censenda est talis innovatio , cum agatur de innovatione juxta adversarios summopere perniciosa , cujusmodi ea esset , quoe Ecclesiam in superstitionem atque pu- bHcam idololatriam conjecisset, atque id quidem nemine recla- mante ex tot viris sanctitate et doctrina spectatissimis. 59. Atque hinc exurgit argumentum praescriptionis , quod (1) Cfr. ibid. tom. ii, pag. 33. a Jos. Blanchinio , tora. i, fol. Rom. (2) Cfr. ibid. pag. 1^5 et seq. et 174* 5 ®' hxxdi, Muratorius , Liturgia pag. 1 76 et seqq. rom. vetus, duob. vol. fol. Venet. i 'j^S, (3) Ibid. pag, 242. (S) Eiru firt}fiovtvofAt¥ Kut rm TrpoKt- (4) Haec inter ceteros exbibet Josepb. xotfctj/u. iym , TFfSrov Tretrftup^ay , xfo(pii- Aloys. Assemanus in opere , cui titnlus : r&v , ci^jroTroXm , f^etprupm , oTras o Qtos Codex Liturgicus Ecclesice universcB y ruis tvx<^7s uvrSv kui TFftT^iUts Trpor- Romae 1761, vol. iv , v, vi , sive ^ii^tirut ^f4,Sv r^v ^ifjTtv.Cateches.mys- lom. IV, part. i , 2 , 3; nec non /ajrogr. v ,§ ix , pag. 328 edit. Toattee. B. Jos. Mar. Card. Thomasii opp. edita Cfr. ejusdem not. (a). T. JV. 24 370 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. planeoppriinitadversarios. Ipsis enim fatentibus , seculo IV» uni- versam Ecclesiam jam invaserat haec superstitio , id est , seculo IV<* receptus ab Ecclesia universa erat cultus et invocatio Sanctorum (1); ergo, concludimus, jamdiu recepta erat seculo III. Etenim si in- novatio contigisset , haec vel extemplo per totius christiani orbis conspirationem facta esset, vel sensim ac sine sensu. Prius vero asserere absurdum est ac omnem fidem superat ; posterius vero impossibile omnino fuit. Nec enim clanculum introducta est , ut vidimus , sed in publicis Christianorum coetibus obtinuit ac pubhcis instructionibus. Plures seculi IV' persecutionibus Diocletiani , Maximiani , Maximini , Maxentii , Galerii et Licinii supervixerant , sub iisque erant, ac mutili interfuerunt ConciUo Nicaeno. Disciphna tunc temporis recepta postulabat : Secundum regulas Patrum bis in anno in unurn convenire per singulas provincias Episcopos^ ubi singula^ quce emerserint^ corrigantur, ut statuit Concihum Chalcedonense , can. XIX (2). Rursum pro- vinciales Synodi communicare debebant cum universi orbis Epi- scopis per epistolas encyclicas (3). Si qua igitur fuisset in cultu et invocatione Sanctorum innovatio , aHqui saltem ex tot san- ctissimis ac doctissimis Episcopis , quibus aetas illa maxime flo- (1) Hoc quippe falentur Centuria- idololatriae iramersa fuit Ecclesia quarti tores Magdeburg. centuria iv, cap. 4; et quinti seculi, consequenter adultera Witacker , Contra ^e//arwi.; Hospinia- facta est, nec fidem meretur in decretis nus , part. i , Hist, sacram, lib. ii, quatuor Conciliorum generalium. Gfr. cap. 7 , et alii Calvinistae , clamantque , Card. Perronius in Replicat, ad Jaco- pro invocatione Sanclorum jam iv° se- bum vi , Britannice regem , pag, 64 1 culo fere omnes Patres stare , Athana- et seqq. sium , Basilium , Nazianzenum , Chry- (2) Cfr. Jcta Conc» Hard. tom ii , sostomum , Ambrosium , Hieronymum, coi. 609. Augustinura , eosque in hoc cum pa- (3) Cfr. canon v , Concilii Niceni , pistis errasse. Quis vero pius et prudens , ibid. tom. i , col. 323 et seq. et canon xx ut optime arguit Vitus Erbermannus Concilii Antiocheni anni 3^1 ,ibid. col. m Vindiciis Bellarmini , non malit 601 ;vid. Z?ecrefwm Gra^iam, dist. 18; cum quarli et quinti seculi (in quibus S. Leo M. Ep, xvi, cap. 7 , edit. Bal- IV Concilia oecumenica celebrata fuere) lerinii , nbi S. Pontifex hanc regulam sanctissimis Patribus desipere , quam inculcal pro custodia concordissimcB cum istis neo-evangelicis sapere ? Et , si unitatis. GAP. III. DE SANGTORUM IWVOGATIOrfE. 371 ruit (1), reclamassent. Ast tantum abest ut adversus eam Epi- scopi reclamaverint , ut potius Faustum et Vigilantium hujus in- vocationis impugnatores tanquam haereticos et novatores unanimi consensione ab Ecclesia rejecerint atque scriptis impugnaverint. Non igitur ex parte Ecclesiae, ut Beausobrius , Dallaeus , Gibbonius ahique contendunt innovatio extitit , sed ex parte Fausti et Vi- gilantii , qui illam invocationem ubique receptam adorti sunt. Idem argumentum valet pro seculo tertio et seculo secundo , quin etiam ad ipsorum Apostoiorum usque tempora. 60. Sed jam praestat id ipsum conficere ex confessione ipso- rumadversariorum. Centuriatores Magdeburgenses ingenue faten- tur, vestigia hujus superstitionis occurrere intestimoniis jor^orwm Patrum , idest , seculi III (2). Wegscheider fatetur, eodem seculo coepisse Ecclesiam in paganismum declinare (3) ; quod pariter sentiunt Sociniani passim. Atque hinc factum putamus, ut cor- datiores demum inter Protestantes suffragium tulerint pro do- ctrina Ecclesiae cathoHcse circa Sanctorum invocationem. Inter hos eminent Leibnitzius (4) Starckius (5) ; nec non Horlty , Albertus Haller, Lavater, Plank , Schuhkraft , Brown, Augusti , quorum testimonia nuper collegit Esslinger (6). 61. Veritati demum cathoHcae suffragatur ratio ipsa, quae ex intima rei natura deducitur atque ex analogia eorum , quae in usu quotidiano apud nos sunt. Nemo siquidem eo usque insanit , ut reum habeat laesae majestatis eum , qui aulicum suppliciter oraret, ut suam apud regem mediationem ac officium interponat ad aU- quid facihus obtinendum ; quare igitur dicendus reus erit laesae (1) Nulla aetas tot doctissimos Patres clesiam constat. talit , quot eo tempore , seculis nempe (4) Systema iheol. edit. cit. pag. i6i IV et V , floruerunt tum in Ecclesia et seqq. orientali lum in Ecclesia occidentali. (5) Entretiens philosophiques , ou (2) Loc. cit. le hanquet de Thiodule , trad, de (3) ^. ^i, Formulam illius dogma- Vallemand , Paris i8i8, pag. 3i8 et tis ( Trinitalis ) , inquit, puhlice re- suiv. ceptam,.,. neque Ecclesice doctores (6) Jpologie de la religion cathol, efjinxerunt ante seculim exitum , quo par des auteurs protestants, etc. Vid, quidem tempore ad paganismi errores Annali discienzereligiose, ^oma i836, suscipiendos procliviorem fuisse Ec- vol, ii , num. 6 , pag. 872 et seqq. 24. 372 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. majestatis divinae , qui Sanctos , utpote Dei amicos et in aula coe- lesti degentes , invocat , ut aliquid ab ipso per Christi merita faci- lius impetret? Quid dulcius ea cogitatione fingi aninio potest , quae ex doctrina de invocatione Sanctorum provenit ? Hac enim pro- fitemur, nos, qui in exilio degimus, inarcta communione esse cum mundo coelesti , ad quem destinati sumus ; hac quodammodo per- sentimus , nos non omnino separatos esse per mortemab iis , qui , cum viverent , nobis carissimi erant ; hac demum nos mediatores et intercessores , imo et amicos devinctissimos habere laetamur apud Deum eos ipsos , qui jam in Dei sinu inefFabih illa felicitate fruun- tur , quae nobis pariter servata est , quamque a longe expectantes salutamus. Quapropter in sola Ecclesia cathoiica plena invenitur illa Sanctorum com?numo , quam in symbolo apostolico profite- mur , quag non tantum in bonorum operum communicatione , sed praeterea in mutuo charitatis vinculo et intercessionis ac sub- sidii respective consistit. DIFFICULTATES. 62. Obj. prima. Patres , qui a Cathohcis pro sua sententia afferri solent , testes idonei non sunt ; 1° tum quia , si unum vel alterum excipias , qui ad tertium seculum spectant , reHqui om- nes ea vixere aetate , qua omnium mentes impia superstitio per- vaserat ; 2° tum quia constat , eosdem in erroribus saepe saepius fuisse versatos. 3^ Accedit , plerosque veteres invocationem uni Deo vindicasse, ut Ignatius (1), Clemens Alex. (2) et Irenaeus (3), aut etiam 4° ahos quoshbet ab eadem exclusisse , ut Orige- nes (4) et TertulHanus (5), atque Athanasius (6). Ergo. 63. Resp. Neg. antec. Ad l'^ probat. Resp. 1° JVeg. unum tantum vel alterum Patrem a nobis in medium adduci. Etenim praeter Patres plura indubia facta ex tribus prioribus Ecclesiae se- culis in doctrinae nostrae confirmationem protulimus. Resp. 2® Ad- (1) Epist, ad, Philad, cap. 4» edil. Maur. alias lvii. (2) iSfroma^ lib. vii, cap. 7. tom. II, (4) Cont. Celsum lib. viu , n. 26, pag. 85i , edit. Potleri , Oxonii i^iS. (8) Apolog. cap. xxx. (3) Cont. hceres, lib. 11 , cap. xxxii, (6) Contra Arianos, GAP. III. DE SAnCTORUM INVOCATIONE. 373 missa Protestantium exceptione , negamus quidpiam ipsos exinde proficere adversus causam catholicam ; quia , etsi nonnisi paucos laudemus Patres trium priorum seculorum pro illius seta- tis monumentorum inopia , illi tamen rem nostram apprime con- ficiunt, quia nemine reclamante , de eo ritu, tanquam de more apud omnes Ecclesias recepto , loquuntur (1). 64. Quod vero attinet ad Patres illos , qui seculis IV et V flo- ruerunt , in memoriam revocanda sunt , quse de praescriptione diximus , ac de illius aetatis disciplina et adjunctis , qu3e nulla ratione introduci novitatem aliquam impune patiebantur. Addimus praeterea Cathollcos hac agendi ratione imitari oecumenica Con- cilia , quse ad asseranda verae fidei dogmata adversus novatores testimonia depromere consueverunt a citimis potius ac recentis memoriae doctoribus quam a vetustioribus. Ita se gesserunt Sy- nodi Ephesina et Chalcedonensis , necnon V^ et YV oecumenica} (2). Quod pariter ex Patribus praestiterunt Augustinus , Theodoretus , Cyrillus afiique passim , disputantes adversus haereticos sua setate exortos (3). Nondum enim , ut apposite animadvertit Petavius , fi^igidum illud et insulsum audiri coeperat calumnioe genus , quod postremis hisce temporibus excogitatum est, ut ad primum ac secundum seculum , aut vero tertium et quartum controversorum capitum disceptatio revocaretur (4). 65. Ad 2^, Dist. Erroribus obnoxii fiierunt Patres seorsim sumpti et cum propria darent , seu ex privato suo sensu lo- (1) Cfr. Pelavias , De fncarn, lib. memoriarecentior. InSyuodoChalcedo- XIV, cap. i5. nensi appellanlur , ad fidem faciendam (2) In Ephesino Deum natum esse de distinctione naturarum adversus de Virgine , non simplicem hominem , eutychianum errorem , auclores vix probatur ex Cypriano , Pelro Alex, toto seculo anteriores , unus etiam Athanasio , Julio Papa , Felice item proxime ante sex annos Tita funclus , Papa, Theophilo Alex. Ambrosio, Gre- nimirum S. Cyrillus Alex. Eamdem gorio Naz. et Nyss. Basilio , Atlico et agendi rationem tenuerunt quinta Sy- Amphilochio , ut patet ex actione i^ nodus necnon oecumenica sexta , quae ejusdem Synodi. Porro ex his vetus- omnes juxta canonem adversariorum tissimns est S. Cyprianus , qui non no^trorum rejiciendae forent. plenis ducentis annis antecessit Ephe- (3) Cfr. Petav. loc. cit. sinae Synodi tempus; ceterorum erat (-4) Ibid. § 5. 374. TRACT. DE CULTU SaWCTOHUM. querentur , trans. ; simul sumpti , et cum testes se exhibent fidei in Ecclesia receptse , ac suiFragio praesertim Ecclesiae potiuntur , neg. (1). 66. Ad 3™ , Dlst. Ad exclusionem daemonum , vel aeonum , aut deorum ethnicorum, pro diversoadversariorum, quos perstringe- bant , errore , conc, ; ad exclusionem Sanctorum , de quibus nec verbum habent ^ neg. Etenim S. Ignatius nunquam dixit in epi- stola , quae objicitur , ad Philadelphienses scripta : Virgines soliim Christum in orationibus ^ ut legebat Mohnaeus , ante oculos ha- bete.^ etc. ; hsec enim verba sunt pseudo-Ignatii (2). Verus autem Ignatius indirecte saltem adstruit Sanctorum invocationem , se fratrum orationibus commendans; scribit enim in eadem epistola , cap. VIII: Quibus justificari cupio per precationes vestras {^). Clemens Alex. in septimo Stromatum Hbro perstringit genti- les , qui inanes deos exorabant (4) ; Irenaeus denique Contra hcere- ses , lib. II, Valentinianos confutat, qui aeonas suos et falsos angelos invocabant, et operam dabant incantationibus (5). Quidcum istis commune habet invocatio Sanctorum ? (1) Cfr. Pelav. ibid. § 6. Deus , ab ipso solo bonorum alia dari, (2) Ch . Coteienus , Scripta Patrum alia conservari petimustamnos quam Jpostolicorum , voi. ii , pag. 8o. Angeli. Opp. edit. Potteri , loiii. ii , (3) 'Ev cls B-iXa iv t^ 7rf)0(rivx>) wV^' P^g» 853, Oxonii 171 5. Addo , ia toto ^uutaBfivect. libro vii® , pro certo sumere Clernentem (4) Praestatintegrum ejusdem textum Augelos pro nobis et nobiscum orare. exhibere , quem detruncatum afFert (5) Cfr. quae adversus Grabium Molinaeus , cap. 7 : 'ETX^rti ^e a^ec^U, scripsit in liunc locum Massuet not. (i). •Kufu reSv (x,t} B-tSv as B-iSv utriia-But' Ostendit enim , S. Martyrem , tum hic ^ Tu f^n a-v/u,u/^i7vut ivx^/aiBu , >?^£7? alia fraude universa , ut ipse Sanctus Ti Ku) ol uyyi?iot. Ej:trema , mquii, loqunur , ct adinspiratione apostatica est inscitia , ab iis , qui non sunt ( malorura scilicet Angelorum , quos dii , tanquam a diis petere , vel ea Angelos apostatas vocare solet ) et ope- petere , quce non conducunt , dum per ratione dcemoniaca et phantasmate bonorum speciem nobis mala postu- idololatria: fieri probat. Verba enim , lamus. Unde merito, ctim sit bonus quaeobjicitMolinajus, apudS, Irenaeum, GAP, Iir. DE SAWCTORUM IRVOCATIONE. 375 67. Ad 4*", Dist, Alios quoslibet excludunt ab illa invocatione, quae propria est solius Dei utpote bonorum omnium largitoris^ conc; ab illa invocatione, qu3e in intercessione consistit, qualem Angelis et Sanctis Catholici tribuunt, neg, Enim vero Origenes^ Contra Celsum . lib. VIII, n. 37, de illa sola invocatione agit , quae Deo vero proprie convenit, quamque ethnici diis suis velut bonorum auctoribus, etsi supremo inferioribus , deferre solebant. Tertuliianus loc. cit. gentilium criminationibus occurrit , qui ini- quo animo ferebant Christianos pro salute imperatorum diis non supplicare. Athanasius demum Arianos arguit, quod Christum creaturam esse putantes, hasreticorum more, qui nunquam sibi constant, Deum tamen ipsum appellarent , eumque tanquam ali- quid creatura praestantius adorarent (1). 68. Obj. secunda. 1° Sancti, etsi pro nobis intercedant , non possunt tamen a nobis invocari; 2° invocatio enim ad supremum illud cultus latreutici genus pertinet, quod solius Dei est pro- prium; 3° praeterea Sancti vota nostra precesque non audiunt, juxta iUud Isaiae LXIII , 16 : Abraham nescivit nos ^ et Israel ignoravit nos^ aut Eccles. IX, 5 : Mortui nihil noverurit am- plius. Ergo. 69. Resp. Ad 1™, Neg. Nulla enim ratio assignari potest, quare Sancti invocandi non sint , si pro nobis intercedere possunt , ut post Calvinum , Kemnitium aliosque Protestantes concedit Moli- naeus. Ridiculum sane esset asserere, aulicum quempiam posse no- bis opem ferre per suam apud principem intercessionem ^ nec posse nos tamen ejus patrocinium efflagitare. Hinc Patres reipsa tum de invocatione tum de intercessione promiscue loquuntur. n. 5, ita se habent : Nec invocatio- iterum lioc Irena;i lestimonium Callio- nihus angelicis facit a/«5M«J(Ecclesia licis objicere adversus A.ngelorum invo- Catholica), nec reliqua prava curio- cationem? Huc redit tota vis argumenti sitate , sed munde et pure et ma- istorum haereticorum hominura : S. Ire- nifeste orationes dirigens ad Domi- naeus ostendit Ecclesiam cathoiicam num , qui omnia fecit , et nomen operam non dare incantationibus ma- D, N, J. C. invocans. Cfr. prjeterea gicis per daemonum invocationem;ergo ejusdemMassuetidissertatioiiia, art. 9, Ecclesia catholica Angelos sanctos non § 109. Qnis vero post hajc non mi- invocabat. Optime ! retur malam fidem Keilii, qui audet (1) Cfr. Petav. loc. cit. cap. 16. 376 TRAGT. DE GULTU SAKGTORUM. 70. Ad 2"^ , Sensu Catholicorum superius exposito , neg, ; alioquin nec viventes invocare possemus. 71. Ad 3«^, Dist. Sancti vota nostra precesque non audiunt virtute propria , trmis. ; divina virtute , aut ex ejus manifesta- tione , neg, Quomodo vero Sanctipreces nostras cognoscant, an in Verbo , ut aliqui contendunt , an vero ex peculiari Dei manifesta- tione , ut plerique volunt , aut alia qualibet ratione , nostrum inquirere non est. Ad causam nostram sufficit, quod eas certo cognoscant , ut ex dictis constat. Merito Grotius , diversis perpen- sis modis seu rationibus a Patribus ac theologis indicatis ad ex- plicandam hanc Sanctorum notitiam , concludit : Itaque inique faciunt Protestantes y qui idololatrice damnant eos , qui , multo^ rum veterum sententiam secuti , putant nostrarum necessitatum et precum notitiam ahquam ad martyres pervenire (1). Adver- sus Burnetum autem et Gibbonium , qui existimant , ideo Sanctos ignorare necessitates nostras, quia inertes ac somnolenti jacent, nondum Dei aspectu fruentes , recolantur quae suo loco adversus hunc errorem disputavimus (2). 72. Verba autem Isaioe , Clerico ipso interprete , non ahud (1) Ad Consultat. Cassandri , daripossit,compeUare feUcem animam tom. IV , quibus consonant ea , quae vel sanctum Angelum , ejusque inter- scripsil Leibnitzius , in cit. iS^t/s^ /Aeo/. cessionem vel auxilium postulare,.,» pag, 194 J Cum igitur beatce mentes prwsertim si cultus ille consideretur multo magis nunc rebus noslris inter- tantum ut exigua accessio summi iU sint , quam quando in ierris vivebant , Hus , qui in unum Deum recta diri- multoqtie omnia prcesentius intuean- ^iVwr, etc, Demam Thom.Brown,dum tur (nam homines pauca tantum , quw disserlt de medici religione, concludit in in conspectu geruntur , aut ab aliis rem nostram : Ad eum quod spectat , nuntiantur , cognoscunt), cum caritas qui rejicit invocationem SS. atque in- earum aut voluntas juvandi longe sit ficiatur ipsos res , quce in terris gerun- ardentior , denique cum preces earum tur, agnoscere, eum quasso^ utmihiex- longe sint efficaciores , quam quas olim plicare velit textum hunc Evangelii : fundebant in hac vita , constet autem , Gaudium erit coram Angelis Dei su- quantum Deus etiam viventium inter- per uno peccatore poenitentiam agente, cessionibus tribuerit , et quam utiliter (2) Tract, DeDeo creat. n. 632 et nos fratrum preces nostris conjungi ex- seqq. tom. iii,pag. 285. pectamus, nontideo, quomodo crimini GAP. III. DE SAWGTORUM INVOCATIOPrE. 377 significant , quam Deum multo potiorejure Patrem Hehrceorum dici quam Abrahamum aut Jacobum (1). Clerico adsentiuntur Protestantes alii non pauci (2). 73. Textus Ecclesiastis , ut ex serie orationis patet , hunc sen- sum prae se fert : Viventes adhuc possunt resipiscere ac in mehus mutari , quod mortui non possunt (3). Quid autem haec ad sco- pum Protestantium conferant , non video. 74. Obj. tertia. Sanctorum invocatio inatilis est ac supersti- tiosa : 1° inutihs quidem ex parte Dei , qui cum paterno prae Sanctis omnibus nos prosequatur amore, satis per se prospicit necessitatibus nostris absque ahena intercessione ; 2° supersti- tiosa est ex parte nostra , cum per iham diffidentiae indicium prae- beamus ; sed 3° superstiosa ex aho capite invocatio haec censenda est , cum saepe saepius contingat , nos opem implorare aut eorum, qui nunquam fortasse extiterunt , aut eorum , quorum saltem sanctitas dubia est ; 4°, ethnicam insuper superstitionem sapit Sanctos singulos pro singuhs morbis aut beneficiis rogare; 5^ eo vel magis quod Sancti nihil jam possint a Deo impetrare , cum nec mereri quidpiam valeant. Ergo. 75. Resp. Neg, antec. Ad 1™ probat. Dist, Deus per se prospi- cit necessitatibus nostris , seu dona largitur absque ahorum inter- cessione, ut plurimum^ conc^ semper^ neg, Ssepe enimlegimus in Scripturis , Deum ad ahorum intercessionem concessisse , quod alioquin non fuisset concessurus. Hoc autem , productis in me- dium exemphs , superius ostendimus. Addo, hoc argumentum pa- riter impetere inlercessionem viventium. 76. Ad 2»" , Dist, Diffidentiae indicium praebemus , quae se te- neat ex parte nostra , trans. ; quae se teneat ex parte Dei , neg. De paterno enim Dei in nos amore nulla nobis suboriri potest dubitatio ; sed ad nos quod altinet , quos gravat sarcina pecca- torum , quique nos Dei beneficiis saepe indignos praebemus , uti- (1) Comment, philolog, et paraph. (3) Cfr. Calmet , Emm. Sa, Meno- in Isatam, hoc loco, chius , etc. tam Critici sacri in hnnc (2) Grotias , Vitringa , etc. apad locnm. Starckiam , loc cit. 378 TRAGT. DE CULTU SAWGTORUM. que opportunum ducimus , Sanctorum suffragiis supplicationes nostras communire. 77. Ad 3™, Dist, Et dubium de existentia talium Sanctorum aut sanctitatis afficit praxim , quae accidentalis est ac res merae disciplinae , conc» ; afficit cultum ipsum, neg. Tot Sancti existunt, de quorum existentia aut sanctitate nec ipsi Protestantes dubi- tant , bos propterea tuto invocare poterunt (1). 78. Ad 4°^, Dist. Si excUisive singulis Sanctis aliquod tribue- retur beneficium ipsorum intercessione obtinendum , trans, ; si pro divisione gratiarum , quas , ut loquitur Apostolus , Deus di- vidit prout vult , unus prae alio invocetur pro singulari dono , quo unusquisque a Deo praeditus est , 7ieg. Frustra propterea hic stylum oratorium exercent Protestantes , et increduli in recensendis Sanctis , qui vel ad peculiares morbos depellendos , yel ad peculiare beneficium impetrandum invocari solent (2). 79. Ad 5"», Dist. Sancti impetrare nihil possunt ex meritis praesentibus et propriis , conc, ; ex meritis Christi , vel meritis propriis antecedentibus , seu verius ratione amicitiae et charitatis (1) Atqne hic sedalo animadverten- non obtinenl nisi in Ecclesiis particn- dam est , sacpe ab adversariis duo per- laribas. De nouaullis istorum forsitan misceri, quae distingai omnino debent, aliqaando dubium suboriri posset ; ast acta nempe Sanctoram et Sanctoram , de primis nonnisi samma temeritale qaorom acta proferuntur, existentiam. dubitaretar. Fieri enim potest nt acta spuria sint , (2) Albert, Fabricius , Bihliogra- Sancti autem reipsa exlilerint , ex. gr. phia antiquaria, cap. 8 , § ^3 et omnes fere critici recentiores tanquam seq. plures insumit paginas in catalogo Bupposititia habent acta S, Dionysii texendo Sanctoram tutelariam , et prae- areopagitae , S. Mariae Magdalense , fecturse , at ipse vocat, Sanctis in Ec- S. Marthas , etc. num propterea clesia Romana tributae. Ex eo proinde ex eo , qaod ejusmodi acta ut spuria pronum fuit scriptoribus protestanlibus , rejiciuntur, dubitare poterimus deexis- qai eum sobsecuti sunt , repertorium tentia aut sanctitate Dionysii , Mariae quaerere, ut iliuderent Catholicis. Ast Magdalenaj aut Marthae ? Porro , quod ejusmodi ars apud cordatos auctores his contigit , pluribus aliisSanctis con- adeo viluil , ut , si excipias gregarios tingerepotuit.Praetereadistinguidebent quosdam nuUius nominis scriptores , Sancti , qui invocantur aut coluntur ab vix jam reperiatur , qui ad eam con- nniversa Ecclesia , ab iis , qui caltum fugiat. CAP. III. DE SANGTORUM INVQGATIOPfE. 379 perfectae, qua cum Deo copulantur, neg. Neque enim docent Catholici ^ Sanctos gratias a Deo obtinere merito stricte sumpto , seu de condigno , ut vocant ; sed solum docent eos impetrare pre- cibus suis merito de coiigruo ^ quod fundatur in amicitia, qua feliciter cum Deo fruuntur, prout et Sancti viventes pariter impetrare possunt. 80. Dices : Catholici a B. Virgine , quam interdum deam vo- cant , immediate dona et gratias poscunt ; ex. gr. cum ei has pre- ces dirigunt : Mala nostra pelle ; Jesum nohis post hoc exilium oste7ide y ahasque ejusmodi non paucas , ut cum eam vocant spem nostram^ etc. Idipsum dicatur de Sanctis reliquis. 81. Resp. Nunquam ab Ecclesia B. Virginem deam esse nun- cupatam ; quod si nonnuUi eam vocem usurparunt , ab Ecclesia improbati sunt (1). Dum vero vel a B, Virgine vel a Sanctis dona aut gratias Cathohci exposcere videntur , semper subintelligitur , mediante ipsorum intercessione (2). Idipsum dicatur de eo , quod opponunt adversarii de spe ahisque ejusmodi , quse nullum alium sensum patiuntur (3). (1) Ita respondet auctor protestans articuli cilati operis : Enctjclopedie me- thodique , Yverdun 1 770 : // est pour- tant vrai que le titre de deesse est echappe d quelques-uns d'entr*eus , en parlant de la Sainte-Vierge ; mais ce fCestpas VEglise qui a tenu ce langage , ce sont de simples particuliers , etc. (2) Juverit el hanc responsionem communire verbis alterius Protestantis , nempe Leibnitzii , qui in Syst. theol. pag. 160, ita scribit : Cum invocantur Sancti, auxiliumque eorum expetitur , semper subintelligendum , consistere auxilium eorum in precibus , quas pro nobis magna efficaciafundunt, quemad- modum et Bellarminus notavit : juva me , Petre aut Paule , nihil aliud si- gnificare debere , quam orapro me, aut juva intercedendo ^ro me, Cfr. de hoc argumento Scheffmacher S. J. Lettres d'un theologien de Vuniversit^ catho- lique de Strasbourg , sur les six prin^ cipaux obstacles d la conversion des Protestants j Strasbourg 1732. Qua- trieme lettre , Sur Vinvocation des Saints. (3) Si quis cnperet monumenta an- tiquitatis cousulere pro cultu , invoca- tione et intercessione Sanctorum ex re lapidaria , adeat J, B. Gener , Theol, scholast-dogm, Romae 1773 , lora. iv , pag. 194 et seqq. Plura alia nuper effossa dabunt Cl. Nic. Wiseman , Lec- tiones circa prcecipuas doctrinas et usus EcclesicB Catholicce, Londini an- glice i836, Parisiis et Braiellis gallice 1839 edilaj ; tum ejusdem : EpistolcB ad Joan. Poyndcr, circa ejus opus : Pa- piamus in concordia cumpaganismo y 380 TRIGT. DE GUITU SANCTORUM. ' CAPOT IV. DE RELIQUIA.RUM CUITU. 82. Reliquiarum nomine , severiori sensu seu primario , San- ctorum exuvias , cineres , ossa , etc. , sensu autem latiori seu se- cundario, quidquid ex iis, quoe ad eos pertinuerunt , ac de se aptum est ad piam eorumdem Sanctorum excitandam memoriam , significare consuevimus. Magno istas in lionore ac pretio Catho- lici habent, qui propterea insimulantur a Protestantibus velut superstitiosi. Germanum Ecclesiae sensum circa sacrarum reliquia- rum cultum adversus eosdem novatores Conciiium Tridentinum adstruit his verbis : Sanctorum martyrmn et aliorum cum Christo viventium sancta corpora , quce viva membra fuerunt Christi et templum Spiritus Sancti , ah ipso ad ceternam vitam suscitanda et glorificanda , a fidelibus veneranda esse (Epis- copi doceant ) ; per quce multa beneficia a Deo hominibus prcestantur '^ ita ut afjirmantes , Sanctorum reliquiis venera- tionem atque honorem non deberi^ vel eas aliaque sacra mo- numenta a fidelibus inutiliter honorari , atque eorum opis im- petrandce causa Sanctorum memorias frustra frequentari y omnino damnandos esse ( mandat Sancta Synodus ) , prout jam pridem eos damnavit ^ et nunc etiam damnat Ecclesia{l). Totum porro relativum esse ejusmodi sacrarum reliquiarum cultum , jam admonuimus. Ad expositam igitur Ecclesiae Catholicse doctrinam vindicandam sic accedimus. Londini i836 , pag. 38 et seqq. Hic profane trasportate ad uso ed orna- adnoto,Middletonio,Poyndero,in paral- mento delle chiese, in ^°., Roma 1 744» lelismo sive collatione instiluenda inter licet mente longe diyersa. Adeo veram ritas etnsas Ecclesiae Gatholicae cam ri- esl , Catholicos nihil timere ex ejusmodi tibas et osibus ethnicismi, praeivisse Ma- parallelismo ! rangonum in op.Z)e//e cose gentilesche e (1) Sess. xxv , De invocatione , etc. GAP. IV. BE aELIQUlARUM GULTU. 381 PROPOSITIO. Sanctorum reliquice et monumenta utiliter ac pie a fidelibus honorantur, 83. Ad fidem catholicam pertinet ea propositio, ut ex ad- ducta Concilii Tridentini declaratio.ne constat. 84. Religiosi autem hujus cultus et honoris vestigia in Scrip- turis passim reperiuntur. Missa vero facientes , quae in V. T. oc- currunt (1) , Matth. IX , sanata describitur muiier illa haemor- rhoissa , quae solam Christi vestimenti fimbriam magna fide tetigit; Act. V, 15, infirmi in plateas ejiciebantur , ut ^ veniente Petro^ saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum , et libera- rentur ah infirmitatibus suis (2); et Cap. XIX , 12 , legitur quod super languidos deferrentur a corpore ejus ( PauH ) sudaria et semicinctia , et recedebant ab eis languores^ et spiritus ne- qimm egredieba?itur, 85. Atque hinc factum est, ut ab ipsis Ecclesiae primordiis maximo semper in pretio ac honore Sanctorum exuvias habue- rint Christi fideles. Ne autem confusionem pariat congeries do- cumentorum , quse pro sacrarum rehquiarum cultu exhibent tria priora Ecclesiae secula , ea in peculiares classes distribuimus , quse totidem invictissima argumenta suppeditant adversus Pro- testantes. 86. Prima itaque horum documentorum classis complectitur Christianorum soUicitudinem in Sanctorum rehquiis colligendis , cujus testis est Epistola Ecclesiae Smyrnensis , quae refert , Chris- tianos omnes soUicitos fuisse in coUigendis S. Polycarpi rehquiis , ut communicarent sancto cadaveri (3) , hoc est ^ ut eas cultu rehgioso prosequerentur. Id ipsum legimus in actis S. Ignatii M. , (1) Exod. xili , 19 , coll. Eccli. xlix , (3) Kotyav^rect rS dyU uutov TtcfKtoij 18; IV Reg. xm , 21, coll. Eceli. iil habetur apud Eoseb. Hist, eccles, xLviii, 14 ; IV Reg. xxm, 17, 18. lib. iv, cap. i5. Qase qnidem phrasis (2) ''het if^ofctvou n/rpov xuv tj a-Kid desnmpta est cx Apostolo, Rom. xii, i3, fxtrKiuo-vi Ttu «fctfVfl;». Reliqoa desQntin jubenteSanctorom necessitatibns com- exemplaribns grsecis. manicare. Hic autem locns in primis 382 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. in quibus ejusdem reliquiae , ingenti cura nec sine vitae discrimine a Christianis collectse , vocantur thesaurus inccstimahilis Ec- clesice relictus (1) : ut plurima alia ejus generis omittam. Testes insuper receptae istius soUicitudinis sunt ipsi fidei christianae hos- tes , qui fassi sunt vereri se , ne Christiani , relicto Christo , Po- notabilis est , ot observat Valesius , qaippe qai vetustissimam Christiano- rum consuetodinem , ac praelerea ratio- nem ejus ostendit. Ideo enim reliquias martyrum aliquas habere tanlo studio optabant , ut cum iisdem etiam mor- tuis communicarent. Nec contenti ea communione Sanctorum , quam Catho- lica Ecclesia profitelur , per iidem scili- cet , spem et cbaritatem , per sacras etiam eorum reliquias et pignora cum ipsis communicare cupiebant. Itaque eorum reliquias in coemeteriis bonori- fice condebant; ibique quotannis con- Tenientes , anniversarium martyrii diem celebrabant , hac ratione cum defuncto martyre perpetuo communicantes , ut testatur haec ipsa epistola. Gerte Oplatus, Deschismat» Donatist. lib. n, pag. 4B, edit. Albaspin. Paris. i63i, illud Apo« stoli , prout olim legebatur , Rom.xii, 1 3 : Memoriis Sanctorum communi- cantes , ita interpretatur , ut idem si- gnificet quod ofFerre ad sepulcra marty- rum. Nec aliter sumit Hilarius in libro contra Constantium , sub finem. De bac communione loquitur Marceliinus presbyter, in libello precum ad Valen- tinianum Imperatorem. Et haec quidem de caltu publico reliquiarum , quse in coemeteriis recondebantur. Fuit et alius mos sabsequenti setate , ut singuli fide- lium reliquias martyrum , quascumque nancisci potaerint , domi houorificc ser- varent. Cfr. Valesius , loc. cit. (1) kpud Ruinart, Acta Martyrum sinccra , pag. 22. edit. Amstel. 171 3 : (dfiTctufcg KTifcijTas tv) etyicc iKKXv}ricA k»' TctXtt^B-ivret. Ubi animadvertendum, ex his ipsis actis constare , tantum extitisse primis fidelibus martyrum reliquias colligendi studium , ut evidenti quan- doque se mortis periculo exponerent. Legitur enim ibid. n. v , optasse S. I- gnatium , ut nullifratrum gravis fieret ob suarum reliquiarum coUectionem» Prudentius describit imaginem a se Romae visam in catacumbis marlyrii S. Hippolyti , in qua plurimi cerne- bantur Christiani reliquias colligentes, In musaeo christianarum antiquitatum ad Vaticanum omnia asservantur in- stramenta , quibus pagani martyres excruciaverunt atque laniarunt; plura item ex illis collecta invenire est in nostro musaeo Kircheriano CoIIegii Ro- mani ; in omnibus fere antiquis hujus Urbis Ecclesiis nonnulla suis docu- mentis munita instrumenta occurrunt. Argumento igitur est , Christianos anti- quiores permagni ea fecisse , imo et in veneratione habuisse , ut aperte liquet ex verbis S. Leonis M. In Ndtal, S. Laurentii : Nam quid non ad vi- ctoris gloriam ingenium tuum reperit , quando in honorem transierunt trium- phi etiam instrumenta supplicii? GAP. IV. DE RELIQUIARUM GUI.TU. 383 lycarpum deinceps adorare inciperent (1) ; liinc martyrum cada- vera,neaChristianis colerentur, gladiatorum corporibus commis- cebant , in ampbitheatris feris , in aquis piscibus , ut vorarentur , exponebant ; ac , ne quidpiam eorum superesset , quod Christiani colere possenl , eadem comburere et cineres in ventum dispergere consueverunt (2). 87. Altera classis complectitur montimenta erecta super reli- quiis Sanctorum , cujusmodi erant cubicula , martyria , memoriae , altaria , de quibus late scribit Baronius (3). Inter haec autem mo- numenta praecipuam venerationem ac celebritatem semper obti- nuerunt , quae Romae erecta sunt in honorem Apostolorum Petri et Pauh super eorum cineribus. Haec porro a Christianis jam tempore S. Zephirini ostendebantur ad confundendos haereticos , ut testatur Eusebius (4). Ossa S. Polycarpi gemmis pretiosissi" mis cariora (ut legitur in citata Epistola Ecclesige Smyrnensis) et quovis auro pretiosiora sepulta sunt , uhi decebat. Quo in loco convenientibus Christianis ejus martyrii diem celebrabant (5). 88. Tertia classis exhibet studium primorum Christianorum atque Ecclesise universae in secernendis martyrum cineribus a re- Hquorum fidelium exuviis. Ut enim distinguerentur martyrum corpora , solebant apponere super eorum sepulchris palmae effi- giem , interdum vero piscis aut columbae , una cum vasis vitreis seu ampuUis plenis sanguine , ut apud Bosium (6) , Aringhium (7) videre est , atque Boldettum , qui insuper eadem signa velut (1) Cfr, Epist. cit. Eccles, Smyrn, impotenti dominatu , tanqaam snavilate apad Easeb. loc. cit, verni temporis hilarata , e situ ac late- (2) Cfr, Trombellias , De cultu bris explicare coepit , ac lacertos suos Sanctorum, diss, vir et viii. exerere , hoc est , palam dogmata sua (3) Ad annum iiQ , a n. 7 ad 1 2, et institata proferre. Plara etiam in hanc rem scribit anctor (4) Hist. eccles, lib, n, cap. l5. minimesaspecta8,Cl.D'Agincoart, iS^^- (5) Cfr. Bened. xiv , De beat» et ria deW arte , coi monumenti , Pralo canonis» Sanctorum , lib. i , cap. 2. 1826, vol. II , circa cubicula , marty- (6) /?owa«o«erroneo,lib. i,cap.20, ria , confessiones , quae in sublerraneis et lib. iii. Romanis inveninntur , com omnibus (7) Roma subterranea novissima , insignibns cultus catholici , quem Ec- tom. li , lib. iv , cap. 4^, clesia , hactenus oppressa tyrannorum 384 TRACT. DE GULTU SANGTORUM, specificas martyrii notas adstruit ac tuetur adversus Mabillo- nium et Papebrochium (1). His saepe adjiciebant inscriptiones ac monogrammata , de quibus pariter data opera scripsit citatus Boldetti. 89. Quarta demum classis comprehendit obsequia , quibus primi Christiani Sanctorum reliquias prosequebantur. Haec autem erant sacrificia, quae in ipsorum honorem Deo ofFerebantur super eorum sepulcris , ut ostendit laudatus auctor (2). Hujus consue- tudinis monumenta indubia exhibent acta S. Stephani Papae (3) et Constitutiones apostolicce (4). Inter hgec obsequia et actus summae venerationis erga martyrum rehquias recenseri debet osculum , quod imprimebatur martyrum ossibus , quodque cele- bre evasit ex historia Donatistarum. Nam ob indiscretam Lu-^ cillae factiosge feminae devotionem , quse os cujusdam martyris non vindicati ante sacram synaxim deosculabatur , originem ha- buit dirissimum illud schisma , quod per tria integra secula Ec- clesiam Africanam afflixit (5); idem dicatur de oscuio , quod impri- mebatur martyrum vinculis (6). Porro osculum , ipso Beausobrio fatente (7), nisiratiohabeatur intentionis illud imprimentis, sum- (1) Osservazioni sopra i cimiteri de' santi martiri, lib. i, cap. 38 et £eqq.y praesertim vero cap. 45» (t) Ibid. cap. 10. (3) Apud Bolland. die 2 Augasti , edit. Antverp. tom. i , mensis Aag. pag. 143. (4) Apud Coteler, op. cil. tom. i, lib.vi, cap.3o,p.358,ubilegitar : St/»]9 UVW yvua-iv Tuv itpSv /iifiXim Trotovfievot , Kctt l^etXXoVTtff VTTtf TaV KtK0tfCVjf4,tVa)V fcup- Tv^ay KUt %eivTm tZv utf' etlmos eiytm ,... 'Evp(^uftTTtecv TTfoa-iptptTt tv Tt Tttis (K- KXfjTiettff vftm , Keti iv toHs Kotfii^Ttjptois* Id est : Congregamini in cosmeteriis, lectionem sacrorum librorum facien- tes , atque psallentespro defunctis mar- tyribus etomnibus a seculo Sanctis,,. eucharistiam offerte in Ecclesiis ve- stris et in ccemeteriis, Cfr. ejusdem Cotelerii notae 72 et -^3 ; etenim plura alia afferl documenta hujus antiquae consuetudinis , et exponit , quo sensu diceretur olim psallere et offeire pro martyribus , ostenditque pluribus do* cumentis , id perinde esse ac psallere et offerre Deo in gratiarum actionem ob victoriam ipsis concessam , eis gratu- lari , etc. (5) Cfr. Optatus Milevit. Hist. schism, donat, lib. i , pag. 4o edit. cit. (6) Cfr. Mamachius , Origin, et antiquit. Christ. lora. i , lib. 1,^27; Ruinart. Prcef gener, in Acta Mar- tyrum sincera , §. 70. (7) Hist, de Manichie et du ma- nicheismcy tom. 11 , pag. 661 , ubi de CAP. IV. DE RELIQUIARUM GULTU. 385 mus erat ex natura sua venerationis et adorationis gradus. Con- cludendum igitur , ex his omnibus aliisque non paucis , quae consulto , ne longior sim , silentio prsetereo , coUigi , aut univer- sam Ecclesiam ab ipso sevo apostolico , ac proinde ab institutione sua , idololatram ac superstitiosam fuisse , quod nec adversarii admittunt , aut piam sanctamque esse sacrarum reliquiarum ve- nerationem , quam ex apostolica traditione semper Ecclesia pro- fessa est. 90. Ad haec accedit ratio ipsa , quse ex intima rei natura , atque ex communi hominum sensu ac agendi ratione petitur. Impossibile enim est , ut quempiam ob dotes , quibus fulget , aut gradum , quem obtinet , aut prseclaram virtutem , qua excelHt , amore atque existimatione prosequamur, quin simul in pretio habeamus, quae ad eum spectant et ejus excitant recordationem. Quare vel ipsi Protestantes summo studio sibi comparant , quod noverint ad aliquem clarissimorum virorum , qui magnam de se excitarunt admirationem, pertinuisse , acde illius possessione glo- riantur (1). Quidni igitur idem feramus judicium quoad illos, quos novimus omni virtute excelluisse , et amicos Dei fuisse , ac praeterea cum Deo regnare credimus? Religio suppeditat inci- tamenta , ut in pretio habeamus Sanctorum exuvias , quaha pro- fecto nulla aha aut morahs aut pohtica virtus suppeditare po test. Docet enim nos , eas ad illos spectasse, qui viva jam fuerunt membra Christi Jesu ac templa Spiritus Sancti , eas ohm fore ex- citendas , ut una cum animabus in coehs gloria seterna coronentur. Promovet praeterea rehquiarum sacrarum cultus in Christi fidehbus ardens studium Sanctos imitandi. Hinc Deus ipse ad hunc cultum oscnlo scribit : Le baiser fut chez les niunt, magnasedalitateinqaireresolent anciens idoldtres une des ceremonies aliquid ex iis , quaj olim ad aliqaot de Vadoration ; et pag. 663 : La ck- praestantioram virorum pertinaerant j remonie de baiser jusqu^au pavi des adeo nt secum deferant vel ipsoram temples Stait le plus haut degr& de libros , vel chartalas , aat instrumenta , Vadoration , et la plus profonde hu~ imo etiam qnidpiam parietis ex cabi- miliation ou une pure cr^ature rai- calo , quod illi incoluerunt , aat ali- sonnable put descendre. qaid ejasmodi. (1 ) Profecto , cam ipsi in Italiam ve- T. IV. 25 386 TRAGT. DE CULTU SANCTORUM. magis ac magis honestandum innumera prope ac ingentia mira- cula patravit; quorum testes oculatosse exhibent Patres gravissimi atque Sanctissimi , Ambrosius , Augustinus , uterque Gregorius , Joannes Chrysost. , Hilarius , PauHnus , Asterius , Theodoretus , Eulogius ahique permulti , quos recenset ac expendit Petavius (1) , quique ea referunt ut facta vulgatissima et coram popuU immensa multitudine quandoque patrata (2). 91. Quod demum spectat ad vaHdissimum prsescriptionis ar- gumentum , quod exurgit pro Sacrarum Rehquiarum veneratione ex usu seu praxi ubique recepta in universa Ecclesia secuHs I V et V, et confessione ipsorummet Protestantium , recolantur quae Cap. I, Prop. ir, adnotavimus , cum huc pariter referantur. DIFFICULTATES. 92. Obj. prima. l^ Deus Moysis corpus abscondit, ne ab He- braeis coleretur ; ergo facto ipso ostendit , nuUum cultum Sancto- (1) De Incarn, lib. xiv , cap. i3 et seqq. Gfr. etiam Rainart, cap. i , §71; Mabillon , Prwf. in sec, 11 Be- tiedict. n. 70 et seqq. (2) Hic porro aniraadvertendam est, argamentum , quod ex miraculis duci- tur a Deo patratis per Sanctorum reli- quias , buc demum referri , ut necesse sit, aut nos fateri , reliquiarum venera- tionem omni superslilione vacare ac Deo acceplam esse, aut ad unum omnia, quae perbibentur , miracula per San- ctorum exuvias patrata rejicere tanquam totidem fabulas. Posteriorem hanc di- lemmatis partem amplexi sunt Dallaeas , Middleton et Gibbon cum Beausobre. Ast praelerquam quod haec agendi ratio no8 cogit adraittere aut hebetudinem atqnementis stuporem, qui vel puerum dedeceret , aut fraudem ac manifestam sycophanticB notam in tot sanctissimis acdoctissimis viris , Ambrosio scilicet, Augustino , Hilario, Paulino, Joan. Chrysostomo , Asterio , Theodoreto , Eulogio aliisque prope innumeris , qui omnes spectatissimi sunt antiquitate , integritate , eruditione ac doctrina , num orania , quae referuntur miracula censeri debent impossibilia, inverisimi- lia et absque exemplo in Sacris Litte- ris ? Qui voluit honorem conciliare Petro et Paulo adhuc in carcere mortis hujus detentis , ila ut ingentia patrata fuerint prodigia ad umbram Petri ( Act. v) et ad contactum semicinctiorum corporis Pauli ( Act. XIX ) , non potait eadem operari per vasa possessa in honorem usque ad mortem ab his ipsis Sanctis , postquam eos iu coelis coronavit? Quid in hoc , quod fidem superct aut risum moveat , excogitari potest ? Cfr. Fratres De Walemburch , De Unitate Eccles. lib. XII, cap. 29, tom. 11, Colon. Agrip. 167 1. Cfr. etiam Petav. loc. cit. CAP. IV. BE RELIQUIARUM CULTU. 387 rum cineribus esse deferendum. 2<^ Et revera Christus Pharisaeis exprobrat erectionem monumentorum in honorem prophetarum his verbis : Fce vobis , scriboe et phariscei hypocritce , qui oedifi- catis sepulcra prophetarum et ornatis monume^ita jiistorurn , Matth. XXIII, 29; ergo. 93. Resp. ad 1™ , Dist, antec. Abscondit Deus corpus Moysis , ne a Judaeis cultu superstitioso coleretur, trans.-.^ ad damnandum Reliquiarum cultum , neg. Transmisimus autem primum distinc- tionis membrum , cum non certo constet, quo demum fine Deus voluerit latere Moysis sepulcrum ; cum ipsemet seu per Angeios Moysis corpus sepeliverit , ut ibid. legitur (1). Verum et hoc dato , cum nimis populus ille propensus esset ad idololatriam , ideo recte Deus voluit quodcumque objectum scandali ab oculis ejus removere. ,,^94. Ceterum accurate dogma a disciplina distinguendum est; illud nobiscum retinebant Hebraei , licet circa usum aut discipli- nam , qua actu alicujus prophetae aut sancti alterius viri reliquiae honorantur, diversa ratione se gesserint ob motivum nuper alla- tum. Sanctorum porro Reiiquias honore dignas esse , non semel Deus in V. T. factis ipsis significavit; ut cum ad contactum ossium Elisei mortuum excitavit , IV Reg. XIII , 21, de quo , Eccli. XLVIIf, 14 , dicitur : Mortuum prophetavit corpus ejus:, aut cum per Eliae pallium Jordanis fluenta divisit, IV Reg. II, 14. Quod cum optime intellexerit Josias , cum pervenisset ad sepulcrum prophetae , qui altaris Bethel destructionem praedixerat , dum ceterorum cineres dispergeret , venerationis gratia erga virum sanctum intactum ip- sum reliquit , dicens : Dimittite eum , nemo commoveat ossa ejus , ibid. XXIII ,18. Spectata tamen illius populi indole , tempera- mento quodam opus erat circa rationem ejusmodi honorem ac ve- nerationem tribuendi (2). , 95. Ad 2°», Dist, Idest, hypocrisim ac perversam eorum agendi rationem , conc. ; erectionem ipsam in se spectatam , neg. Ut col- ligitur ex verbis Christi immediate sequentibus : Et dicitis : si (1) Cfr. Nat. Alex. Diss. xxv m (2) Gfr. Fratres De Walembqrch y sec. V, qnSBftt. i , assert. i. loc. cit. § i5 et seqq. 25. 388 TRACT. DE CULTU SANCTORUM. fuissemus in diehus patrum nostrorum^ 7ion essernus socii eorum in sanguine prophetarum et vos implete mensuram patrum vestrorum, Apposite propterea S. Joan. Chrysost.ita Christi Domini objecta verba exponit : Non quia cedificant ^ nec quia patres suos accusanty vcb illis dixit'^ sed quia ita facientes et ita do- centesj patres suos condemnare aiidebant^ cum ipsipejora com- mitterent (1). Sane nunquam improbatus fuit Simon eo, quod parenti suo Mathathiae ac fratribus suis magnificum extruxerit sepulcrum in Modin , I Mach. XIII , 27 et seqq. 96. Obj. secunda. 1° Altum extat circa Sacrarum ReHquiarum venerationem silentium apud Patres trium priorum seculorum, etsi dimicare deberent adversus Gnosticos martyriorum refraga- tores. 2° Nec nisi tardius inductus est ritus condendi reliquias martyrum sub altaribus , eas gestandi in publicis supplicationibus aut in thecis collocandi ; sed statim terrae mandabantur a vetu- stissimis Christianis martyrum corpora , ac diligentissime sepelie- bantur. 3° Quinimo Patres ethnicis exprobrabant sepulcrorum et mortuorum religionem , altarium et templorum super sepulcris oonsecrationem , ut Clemens Alex. (2) , Tertullianus (3) , Minu- tius Felix (4) , aliique passim ; ergo ex ethnicis superstitiosus hic cultus ad Ecclesiam pervenit. 97. Resp. Ad 1^^ , Dist, Quod tamen silentium abunde sup- plent facta publica ac testatissima , quae superius commemoravi- mus , conc, ; aliter , neg. Longe profecto validiora sunt ad ahquid probandum facta ipsa , quam singularia testimonia ; innumera porro facta , tribus prioribus Ecclesiae secuHs , ac documenta oc- currunt , quae invicte Ecclesiae fidem ac praxim per id temporis obtinentes circa Sacrarum Reliquiarum venerationem ostendunt , ut ex allatis probationibus evincitur. Nec ahter Patres sentire potuisse circa ejusmodi cultum , vel ex eo probatur , quod inse- parabihs sit Sacrarum Reliquiarum veneratio a veneratione , quam ( 1) ^om, Lxxiv mi)/oWA. aliasLxxv, povcc TrpeiTTova-tv, n. I. Oox oTt otKo^oftoviTiv j ov^' oTt (2) Iii Protrepttco adv. gent. lyxMXovTtv fKttvots j ovett (pijTtv j uxx' oTt (3) Lib. De Idol, cap. i3, xu) TetvT^ xut ^t' av xiyovTt xuTuyt- (4) In Octav, veoTKttv TrforTroUv/nivot tSv TFUTtfm j x^t- GAP. IV. DE RELIQUIARUM CUITU. 389 hi ipsi Patres erga Sanctos profitebantur ; altera enim ex altera profluit , ita rei ipsius natura exposcente. 98. Quod si hsereticis resurrectionem impugnantibus non op- posueruut Patres receptum Reliquiarum cultum, ideo est, quia ipsum urgere non poterant adversus illos , qui indirecte saltem rejiciebant pariter dogma istud, cujus velut fundamentum est futura corporum resurrectio. Idipsum dicatur de iis , qui adversus Gnosticos disputabant, Etenim, si Gnostici martyriis refragabantur, a fortiori oppugnare debebant Martyrura cultum eorumque Reli- quiarum venerationem (1). 99. Ad 2«», Dist, Ita exposcentibus rerum adjunctis , non om- nes ritus qui postea obtinuerunt , adhibebantur , in Rehquiarum veneratione , conc. ; illi saltem ritus non viguerunt , quos rerum adjuncta patiebantur , 7ieg. Et hic pariter distingui debet dogma a disciplina. Idem tribus prioribus secuHs dogma viguisse post allata documenta in dubium revocari nequit. Disciphna autem , ad quam ritus diversi referuntur , varia esse potest , prout po- stulant aut ferunt diversa temporum, locorum aut personarum adjuncta. Jam vero quomodo potuissent primi Christi fideles , dirissima saeviente persecutione , in publicis supplicationibus de- ferre Martyrum Reliquias ? Cavere praeterea debebant a nonnul- lis ritibus usurpandis, ne ethnicis, inter quos agebant , ansam eos calumniandi praiberent. Quae tamen pro temporum angustiis praestare potuerunt ad propria sensa erga Sacras Rehquias pate- facienda , non omisere , ut superius dicta ostendunt. Data autem Ecclesi» pace , illico pubhcas hujusmodi cultus testificationes varia ratione exhibuerunt , iis ipsis probantibus , qui ad tertium seculum pertinuerunt (2). (1) Cfr. Muratorii , Dissert. deSan- Christianos fuisse, Huc referuntur ex- cforumiH/ar^wafc/jfcMS, Mediol. 1697, postnlationes Faasti ac Vigilantii , qui tom. I, AnecdoU pag. igS. aegre ferenles , Sanctorum exuvias tot (2) Innumera prope liabentur docu- honoris significationibus coli , criminati menta , quibus constat , vix dala per sunt Ecclesiam , quod verteret idola in Constantinum Ecclesice pace illico Martyres. Audiatur S. Hieronymus , summo honore ac publico cultu San- scribens adversus Vigilanlium , n. 5 : [ ctorum Reliquias ubique prosecutos 2?o/e^(Vigilantius)mardinem , ut proplerea ritus , quos usorpat Ecclesia Catholica in Sanctorum cultu , accusari queant superslitionis aut idololatriae. Qoocumque se vertant adversarii, huc demam deveniendura est. Perperam igitur Beausobrios et Middletonius cum gregariisauctoribus,quieossecutisunt, adlaboraront in parallelismo institoendo inter ritus paganos et ritus catholicos , ut hos insimulent superstitionis et ido- loiatriae reos. (1) Op. cit. (2) Romac reipsa potissimam ser?ata sunt elhuicorum templa ea ratione ex- piata , inter quae eminet Pantheon. Sed consulendus de hoc argumento Joau.Ma* rangoni, op. cit. Delle cose gcntilesche, etc. capp. 43, 44 5 5i , 52 , 53 , 54, 55 , obi innumera fere recenset. Cfr. etiam D'Agincoart , op. cit. tom. 11 , pag. 53 et seqq. (3) In Not, ad Martyrol, Rom. die 2 febr. Cfr. idera , in AnnaL eccle- siast, ad annum 45 , n, 23 et seq (4) Cfr. erodita Dissert. P. Fassini , De velerum quorumdam Christiano- rum nominibus , Venet. 1772; vid, etiam Moratorii Dissert. xviii , de P^e- terum Christianorumsepulcris, tora.i, Anecdot, pag. i85 el seqq. el Saxias , Diss, de SS. Gervasii et Protasii cor- poribus. 392 TRAGT. DE CULTU SAWGTORUM. ad eamdem Fausti ac Vigilantii expostulationem , quam denuo in nos intorquet Gibbonius : Vertitts idola in Martyres, Quia quondam colebamus idola , nuno Deum colere no7i debemus y ne simili eum videamur cum idolis honore venerari 9 Illud fiebat idolis^ et idcirco detestandum est-^ hoc fit Martyribus^ et idcirco recipiendum e^^ (1). 102. Obj. tertia. 1° Superstitiosum est, mortuorum ossa et cineres venerari, in quibus nulla est excellentia , etiam si vera& omnes ac genuinae Sanctorum , quse circumferuntur , reliquiae supponerentur ; 2» sed quot supposititiae ? 3° Quotnam abusus in earum cultum irrepsere ? Ergo. (1) Lih, cont, Vigilant. n. 8, opp. edit. Vallars. tom. ii. Hic porro no- tandom est , SS. Patres , dum adstraunt caltam Sanctornm eoromqaeReliqaia- rum , sollicite patefacere Christi fideli- bu8 ingens discrimen , quod intercedit inter cultum , quem Deo , et cuUum , quem Sanctis deferebant. Inter ceteros S. Augustinus j ut refelleret Faustum , qui immerito idololatriae Calholicos in- simolabat , eo quod Sanctos eorumque exuvias magnifico rituum apparatu co- lerent , in medium affert argumentum ineluctabile petitum ex sacrificio , quod semper spectatum fuit universali om- nium consensu tanquam nota specifica ad recognoscendam et colendam divi- nitatem. Affirmat propterea S. Doctor , a Christianis sacrificium soli Deo offerri, nunquam autem Sanctis. Libro siqui- dem XX , Cont, Faust, cap. 21, fiden- ter interrogat : Quis enim Antistituni in locis sanctorum corporum assistens altari aliquando dixit : offerimus tihi Petre aut Paule aut CyprianeP Sed quod offertur , offertur Deo , qui mar- tyres coronavit ; ut ex ipsorum loco- rum admonitione major affectus exur- gat ad acuendam charitatem et in illos, quos imitari possumus, Colimus ergo Martyres eo cultu dilectionis et socie- tatis , quo et in hac vita coluntur sancti homines Dei,,, sed illos tanto devotius quanto securius post superata certamina, Cam Beausobrius hoc se argumento premi persentiret , nullam aliam evadendi viam invenit quam inficiandi , aetate S. Augustini panis et vini eucharistici oblationem velut sacri- ficinm creditam fuisse. Ast in hac hy- pothesi S. Doctor responsum dedisset Fausto sensu communi destitntum. Cfr. Murator. De rehus liturgicis, cap. 16 et seqq. ubi luculenter ostendit adver- sus Bagnagium perpetuum utriusque Ecclesiae orientalis et occidentalis con- sensum in profitendo dogmate de ve- ritate sacrificii in F icharistiae oblatione. Extat haec dissertatio in op. cit. vol. i. Cfr. etiam dissertatio iii^ ToutteeZ^e doctrinaS, Cyrllli Hierosolymit, cap. 12. Jam vero juxta Beausobrium : Les iddes de S, Augustin sur le culte des martyrs,,, sont assez pures (Hist. etc. tom. II , pag. 681 ); mais noua nous tromperions infiniment , si nous GAP. IV. I)E EELIQUIARUM CULTU. 393 103. Resp. Ad 1^^, Dist, Non liabent mortuorum ossa ac ci- neres excellentiam ^ ob quam per se et cultu absoluto colantur , conc^ ob quam colantur cultu relativo , neg, Habent enim Sanc- torum exuvise excellentiam relatiyam, quia, ut superius innuimus, fuerunt corpora eorum , qui viva Christi membra extiterunt et Spiritus Sancti templa , quique nunc jam beata immortali- tate potiti cum Cbristo regnant ; propterea et ipsse aliquando ad aeternam vitam excitandae sunt et glorificandae. Hinc fit, ut, quem- admodum absque stultitise labe , uti cara pignora babemus res eorum , quos vel absentes vel extinctos adbuc diligimus , ita abs- que labe superstitionis bonore prosequamur , seu cultu relativo veneremur eorum corpora , quorum prseclara gesta suspicimus et quibus adeptam gloriam gratulamur. 104. Ad 2"^, Abquot Martyrum aut Sanctorum Reliquia^ vel dubioe vel supposititiae sunt , trans.\ omnes, aut quot saltem adversarii fingunt, mg. Hoc vero satis est. Hsec porro dijBicultas non attingit cultum ipsum , quem adstruimus , sed praxim. Ecclesia autem semper soUicita fuit in veris a dubiis ac falsis re- liquiis secernendis. Tridentina Synodus, sess. XXV, decrevit , lion esse novas reliquias recipiendas ^ nisi recognoscente ef appro- bante Episcopo , et quidem cum iis cautionibus , quas sapienter jugions par la des idies et de lapra- liquiarom , hoc conslanter negamos ; tique des peuples, 11 en etait du chris- neque unqaam aut Beaasobrias aut tianisme de S, Augustin , compard i Gibbonius contrariam eyincent. S. An- celui des peuples , comme du paga- guslinus non de se solum , sed ge- nisme des philosophes compare de mhne neratim dicit : Quis Antislitum , etc. et d celui des peuples. Id est , nos falle- alloquens gregem suum : Quando au- remur, existimanles, omnes Chrislianos distis?,.. nunquam audistis , non fit , IV et V seculi fuisse lotidem Augustinos non licet [Serm, de divers, ci , cap. 7 ). in theologiae docVrina et peritia. Aut, Qaid porro comroune habent pauci inter haereticos vel etiam nonnullos in- otiosi philosophi sine missione , sine ter Calholicos extilisse, qui luxuriosis- auctoritate , sine populis sibi commis- sime super mortuos biberent ( Aug. sis , patria et ajtate inter se remotissimi de Mor. eccl. cap. 89), verissimum cum prodigioso Doclorum et Pastorura est. Ast Pastorum et populorum coetui nuraero Ecclesiae Catholicae , ut conferri non faisse ideas satis puras circa ' inter se possint? caltum Martyrum eorumque Re- 394 TRAGT. DE GULTU SAHGTORUM. praescribit. Impossibile porro est omnes omnino fraudes , quae ir- repere possent, praecavere. Ceterum cumhic cultus, totus relativus sit , ut saepius monuimus , nuUum detrimentum aut fidelium pie- tas aut religio capere possunt. Apposite Leibnitzius : Quoniam , inquit^ pii tantum affectus res est ^ nihil refert ^ etiamsi forte contingeret Reliquias , quce pro veris habentur , supposititias esse (1). Atque hoc quidem in hypothesi adversariorum. Ceterum tot falsae non habentur , quot ipsi comminiscuntur (2). 105. Ad 3"~', Dist, Abusus irrepserunt ex parte privatorum et ideo tollendi ac corrigendi sunt, concr^ ex parte Ecclesiae , neg. Rehgionis corruptelam quovis tempore Ecclesia detestata est et emendare curavit. Addo , nihil esse quo interdum homines abusi nonsint,aut saltem abuti nequeant. Stultum porro consihum esset , velle rem ipsam tollere ad abusus oranes prsecavendos , qui vel humana imbecilhtate vel ex destinata mahtia oriri possent. CAPUT V. DE SA.GRARUM IMAGINUM USU AG VENERATIONE. 106. Ex piaescripto Concihi Tridentini imagines Christi, Dei- parae Yirginis et ahorum Sanctorum in temphs praesertim habendae ac retinendae sunt , eisque debitus honor et veneratio impertienda : Non quod credatur inesse aliqua in iis divinitas vel virtus , propter quam sint colendcB ; vel quod ah eis sit aliquid peten- dum ; vel quod fducia in imaginibus sit figenda ^ veluti olim fiebat a gentibus , quce in idolis spem suam collocabant ; sed quoniam honos^ qui eis exhibetur^ refertur adprototypa , qua? illce (1) Sy$t. theol. pag. 198. Et hinc § 126 et seqq. praeclare et erudile raant omnes declamationes nonnullo- ostendit , falsum esse , quod a Burneto rum Prolestantium , praesertim vero aliisque cum eo scriptum est in locis Brectenridge in cit. controversia. sublerraneis ( vulgo ca/acomi&e« ) sepul- (2) Cfr. in hanc rem Dissertazioni tos fuisse paganos ; neque confundi del P. Anton Maria Lupi , poste in debere coemeteria Christianorum cum luce da Franc. Antonio Zaccaria , puticulis ethnicorum Romanorum. Faenza 1785, tom. i, diss. i j abi. CAP. V. DE SAGRARUM IMAG. USU AC VENERATIOWE. 395 reprcesentant '^ ita ut per imagines ^ qiias osctdamur ^ et coram quibus caput aperimus et procumhimus y Christum adoremus , et Sanctos , quorum illce simtUtudinem gerunt, veneremur (1). Quoniam vero ex sacrarum imaginum hostibus alii , usum ipsum imaginum insectantes , eas destruebant , et Iconoclastce propterea nuncupati sunt , alii vero, illarura usum admittentes, ad tem- plorum ornatum et decorem vel historiam , cultum tantum ac venerationam impugnent , quique Iconomachi vocantur , cujus- modi sunt recentiores Protestantes , idcirco adversus utrosque doctrinse catholicae vindicias sumere debemus. Ne tamen dicendo- rum copia confusionem ingerat , in duas propositiones rem totam dispertiemur, in quarum altera ex Scriptura , in altera vero ex Traditione probationes catholici dogmatis promemus. PROPOSITIO I. Sacrarum imaginum usum ac venerationem licitam ac piam esse Sacrce Litterce ostendunt, 107. Ac primo quidem ad sacrarum imaginum usum quod attinet, illum Dei ipsius mandato in V. T. obtinuisse , constat ex iis , quge Exod. XXV, 18 et 19, leguntur; cum sciHcet Deus jussit duos extrui aureos cherubim ex utraque tabernaculi parte et super arcam testimonii , dicens : Duos quoque Chei^ubim au- reos et productiles facies , ex utraque parte oraculi, Cherub tfnus sit inlatere uno ^ et alterinaltero. Sic Num. XXI , 8, man- davit Dominus Moysi, ut faceret serpentem aeneubi ac poneret eum pro signo ; qui percussus aspeoaerit eum , vivet, ut ibidem le- gitur. At vero serpentem aeneum Christi in crucem elati signum seu imaginem fuisse , declarat ipsemet Salvator noster, Joan. III , 14, dicens : Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto^ ita exal- tari oportet Filium hominis. Porro , si licitus ac salutaris fuit veteris figurae usus , quae futuram Christi passionem obumbrabat, cur noxius erit et ilhcitus usus imaginis Christi in cruce passi ? 108. Non minus luculenter eaedem Sacrae Litterae licitam ac (1) Sess. xzT. 396 TRAGT. DE GUtTU SANGTORUM. piam evincunt earumdem imaginum venerationem. Arcam enim , quae Dei praesentiae symbolum prae se ferebat , maxima venera- tione prosecutos esse veteres Hebraeos , inter cetera Josue exem- plum ostendit , qui , ut legitur Jos. YII , 6 : Scldit vestimenta sudy et pronus cecidit in terram coram arca Domini usque ad vesperam y tam ipse quam omnes senes IsraeL Magno praeterea apparatu ac religiosa pompa eamdem arcam a Davide publica ac solemni supplicatione translatam ^ primum e domo Abinadab ac d^inceps de domo Obededom in civitatem David exhibet liber II Reg. cap. VI. Quinimo ex Ps. XCVIII , 5 , patet , cultum istum erga arcam Domini ex Dei ipsius mandato quodammodo pro- fluxisse , iis verbis : Eosaltate Dominum Deum nostrum , et ado- rate scabellum pedum ejus , quoniam sanctum est, Scabelli au- tem nomine arcam significari , constat ex I Paral. XXVIII , 2 , ubi David de seipso dicebat : Cogitavi , ut cedificarem domum , in qua requiesceret arca fosderis Domini , et scabellum pedum Dei nostri. Vel itaque dicendum , licitum ac pium , ideoque omni prorsus idololatria ac superstitione immunem esse imaginum usum ac venerationem , vel idololatriam ac superstitionem a Deo ipso praescriptam et commendatam fuisse; quod si postremum hoc absurdum ac impium cogitatu est , immerito ac per summam ca- lumniam Iconomachi Protestantes ineptis obtrectationibus quo- tidie Catholicis insultant , eosque traducunt tanquam totidem idololatras ac superstitiosos , eo quod imaginibus Christi, Deiparae ceterorumque Sanctorum honorem illum deferunt , quem Deus ipse quoad arcam et propitiatorium et verbis et factis in Sacris Litteris commendavit (1). Constat igitur ex dictis , sacrarum ima- ginum usum et venerationem hcitam ac piam Sacras Litteras per- hibere; quod primum nobis ostendere propositum erat. (1) Dolendam plane est , aelate hac mus a ministris genevensibus in opere noslra, in tanta nerape bonarnm ar- suo , CaUchisme sur les principales tium , scientiarum ac omnigenae eru- controverses que nous avons avec ditionis copia , quam extoUunt praeser- VEglise Romaine , 1821. Multo vero tim Protestantes , inveniri adhnc , qui magis mirum esse debet , haec obtrudi obsoletas naenias refricent de idololatria ab hominibus , qui rejiciunt mysteria in culto catholico , prout factum vidi- omnia Trinitatls , Incarnationis , divi- GAP. V. DE SACRARUM IMAG. USU AG VENERATIONE. 397 DIFFICULTATES. 109.*Obj. 1° Deus, Exod, XX, 4 et seqq. omnem imaginum usum et cultum aperte prohibuit, dicens : Nonfacies tihi sculp- tile , neque omnem similitudinem , quce in coelo desuper , et quce in terra deorsum , nec eorum^ quce sunt in aquis sub terra. Non adorahis ea neque coles. Ergo tam usus quam cultus sacrarum imaginum divinae legi adversantur. 2° Sane si consuetudo est optima legum interpres , cum synagoga ac veteres Judaeorum doctores vi istius praecepti omnem rejecerint cujuscumque imagi- nis usum ac venerationem , nuUa superesse potest dubitatio de sensu hujus primi Decalogi praecepti. 3° Ac reipsa hoc sensu man- datum istud Patres omnes priorum seculorum interpretati sunt , ut Clemens Alex. (1) , Tertullianus (2) , Justinus (3) , Orige- nes (4). ^^ Prsesertim cum imaginibus ac simulacris Christiano- rum ea omnia aptari possint , quae paganorum idohs cum Pro- phetis Patres citati exprobrabant , quod scilicet eadem materia constarent ac vascula communia ; quod insensibilia ac irrationa- bilia essent ; quod denique super ilHs mures , hirundines , araneae jocarentur et nidificarent. Ergo. 110. Resp. 1° generaliter. Ergo Protestantes , qui saltem sa- crarum imaginum ac simulacrorum usum admittunt , infractores sunt primi decalogi praecepti ; adductae enim probationes non magis venerationem quam usum ipsum imaginum impetunt. Viderint ipsi , quomodo sibi cohaereant. 111. Resp. 2« Ad 1«», Dist. ProhibuitDeus omnem similitudinem et sculptile falsorum deorum vel earum rerum , quae pro Deo ha- beri possent , conc. ; omnem omnino simihtudinem ac effigiem ab- solute , neg. Etenim id patet 1° ex contextu , qui ita se habet ; Ego sum Dominus Deus tuus.^. Non habehis deos alienoscoram nitatis Christi Domini , peccati origi- (3) Dialog. cum Tryphone. nalis, seu ab iis , qui purum deismum (4) Cont. Celsutn, lib. iv. Horum ac rationalismum proQtentur. singulorum testimonia a Dallaeo post (1) Stromat, lib. v. alios plures objecta cfr. apudNat. Alex. (2) Lih. de Spectac» cap. i3 et Diss. 5. in sec. 8, tum apud Petay. Lib» de Idololat, cap 3. De Incarn, lib. xv , cap. 6. 398 TRAGT. DE CULTU SANCTORUM. me. Nonfaciestihi sculptile, neque omneni stmilitudinem... No7i adorabis ea 7ieque coles. Ego sum Dominus Deus tuus fortis , xelotes^ visitans iniquitatem patrum in filios , in tertiam et quartam generationem eorum. qui oderuntme. Evidens igitur est, liic non agi nisi de imaginibus atque sculptilibus , deos falsos , as- tra, aut animalia referentibus , quae tunc temporis ubique gen- tium ac in iEgypto , et a Zabienis praesertim colebantur ; ad quas idololatriae species hic textus manifeste alludit (1). Ab his autem deterrere Deus populum suum volebat. Agitur propterea de cultu latriae et absoluto , qui nihil commune habet cum dogmate ca- (1) Si hanc exposilionem confirma- remos anctoritate Catholicoram , nlpote suspectam rejicerent adversarii, Placet itaqne eam communire auctoritate au- ctoram Protestantium. Rosenmiiller in Scholiis y. T. in hunc loc. sic scribit : Hac lege ostendere voluit Deus Israe- litis , se variarum religionum mixtu- ram et prceter suum etiam aliorum deorum cultum nullo modo probare. Erat enim hcBC vulgatissima illorum temporum superstitio , ut hominesprce- ter ejus terrce , quam habitabant , Deum, etiam aliarum Deos coli posse ac debere putarent ; et in v. 4 » ad iHa verba : Non facies tibi sculptile , etc, rursum scribit idem auctor : Facile intelligitur , non omnes vetari ima- gines , ut quidam inierpreies voluerunt, sed tantum imagines tum ipsius Dei veri, tum aliorum deorum ; erant enim in ipso templo imagines, e. c. cherubo- rum, Vid* Michaelis , Jus mosaic. P. V» § aSo ; Josephus , Antiquit. lib. III , cap .5 , § 5 : 'O hortpoff [xlyos) xiXiuit fctj^tvlff UKovcc t^aou 'xoiiia-etirets ^porxovuf , secundum prceceptum docet nullius animalis simulacrum adoran- dum, Et sane hoc versu prcecipue innui videtur animalium cultus inter ^gyptios usitatissimus. Triplicem , ut ita dicam , ^gypiiorum idolola- triam paucis verbis complexus est Philo in libro de Decalogo , etc. De- mum in V. 5 : Non adorabis ea , etc. haec habet : Id est , nullo cultu eos adpcies , ne legi fraus fiat. Ul nullam omnino imaginem , quce coleretur , statui voluit Deus , ita non modo in^ flexionem corporis , sed omnem illarum cultum vetuit, Tj>n^K T\)n> >DJK ' V v: T- : T N!1J2 /N ego sum Jova Deus tuus , Beus perfidice in ipsum commissce impatiens. Ut K3p de marito dicitur , qui rivalem pati nequit ; sic Deus socium in cultu , quem ab hominibus postulat , ferre non potest. Atque hoc ipsum hic significare vult IsraSlitis; neque enim se coli tantumjubet, sed se solum ; negatque , sepassurum sibi alienos deos conjungi , aut partem cultus sibi soli exhibendi in ulla s\- mulacra Deorum alienorum transferri. Vol. II , Lips. 1822. Cfr. etiam Mi- chaelis , Jus mosaicum , p. i , § 33. CAP. V. DE SAGRARUM IMAG. USU AG VERERATIONE. 399 tholico de imaginibus Christi aut Sanctorum , quae coli non de- bent nisi cultu relativo. 112. Patet 2o ex eo, quod verba ista unum idemque manda- tum constituant de uno Deo colendo , ad deorum , quicumque demumii fuerint, eorumque simulacrorum exclusionem; alioquin non decem , sed undecim essent Decalogi praecepta (1). 113. Patet 3° Ex facto; etenim si Deus quodcumque omnino sculptile vel similitudinem aut imaginem fieri prohibuisset hoc prseceplo , profecto neque arcam neque cherubim aut aeneum serpentem fabricarijussisset; multo minus permississet populum suum prosternere se coram arca , eamque in publica supplica- tione deferre. 114. Ad 2™, Dist. Si reipsa de hac consuetudine acpraxi non interrupta constaret , trans. velco/ic; si non constet , imo si con- trarium documenta ipsa evincant , neg, Porro certum est , anti- quiores Hebraeos alio sensu verba Decalogi, quae objiciuntur, in- tellexisse ac deduxisse in praxim. Si enim deusu imaginum sermo sit , luculentum exemplum occurrit, III Reg. VI et VII, in eo, quod fecit Salomon in templo Domini , in quo extruxit cherubim , leo- nes ac boves, palmas aliaqueornamenta. Deus autem non solum non improbavit ejus agendi rationem , sed gloria ac majestate sua (1) Cfr. Bellarni. De Beaiificat. et bent. Hinc ridendam se prodit procax canoniz. Sanct.Wh. ii , cap. 7 , n. 3 Breckenridge , dum in controversia , el seqq, Petav. Z?e Incarnat» lib. xv, qaamhabuitcamHaghes, n. 4, pag-35 cap. 6 , § 3 et seq. obi et illad probe et alias spepe , insimulat auctorcs Cate- notat , non esse confundendam imagi- chismi Bomani , quod suppresserint nem eUovcc cam tMx» effigie rei non aliquot verba secundi , at ipse cam existentis. Cavendum propterea hic a suis reformaiis vocat , praecepti , quo Roberto Slephano , Scapola aliisque prohibentur imagines earumqae cultas. leiicographis protestantibus. Ceterum , In omnibus editionibus , quas ipse con- ut ad illud a qao discessimus redea- sulerepotui ,integrareperi illaejasmodi mus , ipsi Pro testantes , saltem Luthe- verba. Ceterum adeo puerilia hajc sunt , rani nobiscum consentiunt in partitione nl vix commemorari debeant. EiFrons prseceptorum , ac tria priora ad primam hic provocator seculo ad minus toto se tabulam referant, septem posteriora ad a praesentis polemicae stata dissitum, ac secundam tabulam ; quare et ipsi v. 3, non minas catholicae qaam protestan- 4 et 5 pro nno eodemque praecepto ha- ticae doctrinae ignaram ostendit. 400 TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. templum implevit (1). Si autem de veneratione loquamur, vi- dimus, qua ratione se gesserint Josue ac senes IsraeletDavid cum universopopulo. Dixi anttqmores Hebraeos; nam non abnuimus, synagogam post reditum a captivitate babylonica severiorem hac in parte fuisse ; verum id non tam ex vi legis repeti debet , quam ex peculiari soUicitudine , quam habuit , ne populus in superstitio- nem delaberetur ; qua factum est , ut tum circa hunc articulum tum circa alios non paucos ad firmiorem legis custodiam con- stitutiones sanxerit , quas Rabbini vocant sepem legis divinoe (2). 115. Ad 3™, Dist. Loquuntur citati Patres de ethnicorum ido- lis ac simulacris falsorumnuminum, cowc; absolute juxta sensum Catholicorum , neg. Ex toto enim contextu patet , scriptores illos agere de idololatria, quam impugnabant ; ac proinde tum exsub- jecta materia, tum ex adversariorum indole , quos perstringebant , aperte coUigitur ,ipsos nec verbum habere, quod feriat catho- licam doctrinam ; prout magis etiam constabit ex inferius dicen- dis. Quod si nonnuUi inter ipsos visi sunt sensisse , per primum decalogi praeceptum omnem reipsa prohibitum fuisse imaginura usum, praeterquam quodnon sibi constiterint (3), reponimus, eos de imaginibus Dei locutos esse, prout censet NataHs Alex.; quod in- verisimiie non videtur pro illorum temporum pecuHaribus adjun- (1) Cfr. iiParalipom. VII, i et seqq. severitate paalulam recessisse. £x qao refellitar Flavias Josephas , qai , (3) Nam Tertaliianus , qai in Lihro Antiqq, lib. viii , violatae legis Salo- de Idololatr, cap. 3 et seq. autumave- monem accusat , eo qaod in templo rat , Deam in Decalogo omnem prorsns palmas , leones et boves coilocari cu- imaginem ac rei cajusque similitudi- raverit. nem fieri interdixisse , in lib. ii Cont» (2) Quo refertur jussioilla, ex.gr.qua Marcionem , cap. 22, ut se extricet praescribebatur , ut in flagellatione tri- a difFicuItate sibi proposita , quod nempe ginta novem tantum ictus infligerentur. Deus mandaverit , quod fieri inter- Cfr, Petav. Delncarn. lib. xv, cap. 6, dixerat , respondet , legem non in to- § 6 et seqq. Non semper eadem He- tum vetuisse fieri similitudinem ali- braeis stetit sententia circa vim primi quam , sed eam tantummodo , quae ad prscepti Decalogi et circa imaginum hoc fieret , ut pro Deo coleretur. Idip- nsum. Seldenus De Jure naturce sum dicatur de Clemente Alex. aliis- et gentium , juwta ieges Ilebr, lib, 11, que , de quibus cfr. Petav. loc. cit. cap. 6, ostendil Hebraeos a primaeva GAP. V. DE SACRARTJM IMAG. USU AG VENERATIOrfE. 401 ctis (1) ; etenim cum , ethnici deorum suorum imaginibus fingendis assueti essent , Patres in alteram partem deflexerunt. 116. Ad 4°^, ^G^' Merito Patres hsec urgebant adversus ethni- cos , qui vel idola totidem deos esse autumabant , vel saltem in illis divinam quaradam putabant inesse virtutem. Haec enim omnia a Catholicorum fide toto coelo distant , qui nuUam intrinsecam excellentiam aut virtutem in imaginibus agnoscunt ; alioquin haec ipsa urgeri potuissent adversus arcam , Cherubim et aeneum ser- pentem ; siquidem super istis pariter mures et araneae jocari po- terant, et aves nidificare. PROPOSITIO II. IJsus ac veneratio sacrarurn imaginum ex traditione evincitur, ^' 117. Ac primo usum sacrarum imaginum tribus prioribus fecclSsiae secuHs obtinuisse , certa et antiquissima monumenta indubium faciunt. Post tot eruditorum labores , qui omnem impenderunt operam in christianis antiquitatibus inquirendis ac il- lustrandis , talem evidentiam historicam hoc argumQntum adeptum est , ut contemni potius quam refeUi mereantur, qui adhuc in ejus negatione insistunt. Cum igitur vix non obruamur ejusmodi mo- numentorum copia , nobis satis erit , hic ea indicare , ne longius , quam par sit , in re rion necessaria excurramus. 118. 1° Apud archaeologos corapertum est , primos Christianos consuevisse syrabohs exprimere mysteria rehgionis imaginum ope. Sane annulorum referentium imaginem piscis vel columbae , qui- bus christiani viri utebantur, merainit Clemens Alex (2). Plura (1) Diss. Yiin sec. viii , § i , 7- mores sint aquarum baptismi , tn qui- (2) Pcedag. lib. iii , cap. 1 1 , tom. i , hus tanquam pisciculi vitam accepe- pag. 289 , edit. cit. De pisce haec ha- rint , in Christo Jesu post veterem bel P. Halloixius in Illustrium seculi Aowjmewrewafi.Estetiamnotissimum, secundi script. vitis , pag. i^S : Cle- Ipc^ug symbolum olim christiani nomi- mens,agensdeannulisChristianorum nis fuisse , quod istius lilterae essent ohsignatoriis , suadet inter alia , ut initiales 'Utov Xfirrcu Qiou Xiov SA»r?- piscis figura in illis insculpatur, non po?. alia , opinor , de causa , quavi ut me- T. IV. 26 402 TaAGT. DE GULTU SAWGTORUM. ejus rei monumenta proferunt Aringhius (1) ac Buonarrotius (2), qui praeterea reliqua veterum testiraonia coUegerunt. 119. 2° Symbola ista in lapidibus , lucernis , gemmis , picturis, sarcophagis occurrunt ^ in quibus etiam potiora V. T. facta ex- pressa reperiuntur , quorum praecipua post Bosium et Aringhium collegit Mamachius (3). Ad novi autem Testamenti symbola quod spectat , illustria sunt ea , quae ssepe ssepius in coemeteriis repe- riuntur. Talia sunt Christi imago in monte consistentis , ex quo quatuor flumina originem habent , ejusdemque Salvatoris crucem aut virgam gestantis figurae ; quae passim etiam in musivis operi- bus conspiciuntur , de quibus erudite scripsit Bottarius (4). Item imago Christi sub figura boni pastoris vel pascentis vel succol- lantis ovem in vitris , in lucernis , in sarcophagis , in parietibus, in gemmis , in caHcibus passim reperitur ; plura hujus symboli monumenta proferunt, praeterlaudatos scriptores, Boldettus, Ca- saUus atque Ciampinius (5). Hujus praeterea consuetudinis me- minit TertulHanus , qui in Hb. de Pudicitia ^ cap. VII, scribit : Procedant ipsce picturce caltcum vestrorum , si vel in illis per-^ luGehitinterpretatiopecudisillius\ et iterumibid. cap. X : Siforie patrocinabitur pastor ^ quem in calice depingis. 120. 3<* Ad haec accedunt vetusta monumenta de aliis symbo- lis , quibus Christum resque ab eo gestas prisci Christi fideles ex- presserunt , ea quae B. Virginem , Angelos , Sanctos referunt , nec non figuras animalium , plantarum , domorum , navis , anchorae , doliorum , aliarumque ejusmodi rerum ; de quibus prae- ter citatos auctores fuse scripserunt Blanchinius (6) , Fabret- (1) Op. cit, praesertim toto lib. iii. el seqq.; Casalias , c?e /^e/m";&M« CAm- (2) Filippo Buonarruoti , Osserva- tian, ritibus , Romx 1647 ; Ciarapini, zioni sopra alcuni frammenti di tasi P^etera monimenta , Romae 1690, antichi di vetro , Firenze 17 16. part. i , cap. xvii et seq. (3) Origin. et antiqq. christ.B.omx (6) Cfr. ejus eruditae nolae in Pro- 1761 , lib. iii, cap. i , § 3 et seqq. legomena ad P^itas Homanorum Pon" (4) Sculture e pitture sacre estratte ^iy?cu»i Anastasii Bibliolhecarii, 1723, dai cimiteri di Roma^ Homa 17^7 , tom. 11, cap. 4 7 ^Q^ \\ii&, opusc. 16 trib. vol. in fol. et alibi passim ; tom ?ol. iii , Proleg, (5) Boldetti, oper. cit. lib. 11, cap. i x opasc. 11. GAP. V. DE SACRARUM IMAG. USU AG VENERATIONE. 403 tus (1) , Fogginius (2) , Marangonus (3) aliique archaeologi sacri (4), quibus jungendi sunt qui non ita pridem de pingendi aut scul- pendi arte juxta antiqua monumenta scripserunt (5). Exploratum est igitur , receptissimum apud Christianos fuisse imaginum usum tribus prioribus Ecclesiae seculis. 121. Ex hoc porro imaginum usu , quem obtinuisse ostendi- mus ab ipsis Ecclesiae primordiis , facile coUigimus , earum pariter viguisse in Ecclesia venerationem. Etenim , cum imaginem vene- ratio relativa sit ad venerationem prototyporum , eo ipso quod Christiani Christum ac Sanctos venerarentur , ut ex demonstratis constat, in veneratione pariter habuerunt eorum imagines. Adeo enim haec inter se connexa sunt , ut unum sine altero vix aut ne vix quidem subsistere possit; quod vel ex ipsa Protestantium agendi ratione patet , qui , cum vellent imaginum venerationem toUere , cultum ipsum Sanctorum abstulerunt. 122. Sed non desunt documenta positiva , quae ostendant, tribus prioribus Ecclesias seculis imaginum venerationem viguisse. Constat enim , ethnicos passim accusasse Christianos , quod cruces adorarent , quasi in iUis (juxta ipsorum principia) divinitas quae- dam lateret. Sic enim loquitur Csecilius ethnicus apud Minucium {\) Inscription, antiquar, Romae Ovidii,extra porlam Pinciam,collegit, 1699 , cap. 8 , pag. 545 et seqq. eas spectare ad sec. 11 serae christianx. (2) De romano D, Petri iiinere Unde dao inferimas , 1° usam ima- et apostolatUj Florentiaj i^J^i , exerci- ginum jam a primo et secando sec. in tat. XX, pag. 453 et seqq. Ecclesia viguisse, ideoque non a Basi- (3) Dellecose gentilesche, etc.cap.72. lidianis aut Gnosticis hunc usum Eccle- (4) Hos congessit magno numero siam mutuatam esse , ut nonnulli recen- Marriacliius , op. cit. lib. iii , § 20 et tiores Protestantes inscile autumarunt , seqq. sed cum ipsa coepisse; 1° cultum ima- (5) D'Agincourt , op. c\t. Storia deW ginum , ut animadvertit idem auctor , arte , vol. iv , pag. 69 el seqq. plures ab interitu liberasse artes scnlptarae iniagines commemorat a se repertas in atque picturae , quarnm Protestantes subterraneis romanis , elaboratas jam nunc studiosissimi sunt, Sane Roma a temporc primse persecutionis. Ex ha- bonarum artium semper extitit domi- rnm imaginum stilo , quem contulit cilium. Sic etiam Winckelmann, de cum imaginibus a se pariter repertis quo postea. in sepulcro familiae Nasonioram , nempe I 26. 404 -*^ TT/?t.n TRAGT. DE GULTU SANGTORUM. Felicem in Octavio : Etqui hominem s^immo siipplicio pro fa- cinore punitum , et crucis ligna feralia eorum ceremonias fa- hulantur^congruentiaperditis sceleratisque trihuit altaria , utid colantj quodm6rentur (1); et iterum : Ecce vobis mince^ supplicia^ tormenta y etiam non adorandce , sed subeundas cruces (2). Id ipsum postea objecit Julianus, apud S. Cyrillum , lib. VI, contra eumdem, dicens: Cfucislignumadoratis, ejusque signa infronte formatis , et postihus cedium insculpitis (3) ; item Celsus apud Origenem , lib. II, n. 47; ex quo insuper patet ethnicos existi- masse , omnes crucifixos a Christianis coU , ut adnotant Maurini editoresin hunc locum. Evidens proinde est,jam ab ipso Ecclesiae initio coH a Christianis cruces consuevisse ; quee res cum in ethni- corum pervenisset notitiam , effecit , ut ii cruces in deorum nu- mero a Christianis haberi contenderent. 123. Quod de cruce dictum est , de ceteris imaginibus dici de- bet , quas in veneratione veteres Christianos habuisse praeter ea, quae in medium allata sunt, satis aperte evincit usus eas servandi in Ecclesiis seu cubicuhs in coemeteriis positis. In coemeterio enim Praetextati adhuc vetus cubiculum , ubi mysteria celebrabantur , visitur pictum , in cujus fornice eminet imago Salvatoris (4) ; ea- dem pariter occurrunt in coemeteriis Calhxti , S. Agnetis , Pris- cillae ac Sanctorum Petri et MarceUini in via Lavicana (5). Prae- terea id ipsum evincunt vitra , in quibus jam a seculo IIP exhibetur B. Virgo cum puero Jesu nimbis ^ seu aureolis et coronis re- dimita ; his siquidem honor seu cultus significatur , quo B. Vir- ginem in imaginibus ejus primi Christianiprosequebantur (6). Ex (1) § 9. Bihlioth, Patrum. edit. (5) Ibid. Ven. tom. 11 , pag. 386. (6) Cfr. Ant. Mariani Lopi , S. J. (2) Ibid. § 12, pag. 887. op. cil. tom.i, dissert. viii , pag. 243 (3) To rov a-Tuvfiou TTftoTxvvuTe ^uXovy et seqq. ubi describit vitrum repertum tiKovu? uvTov a-Kiuy^uCpoZvTis fv tS f^ci" in coemeterio Callixti , sanguine adhuc raTFm , »«/ crpo rZv oiKiifAurav iyy^ci^ov' adspersum , in qao exhibetnrB. Virgo rts, Opp. S. Cjrill. edit. Auberti, in throno sedens elevato , ac super §e- Paris. i638 , tom. vi, part. 11, pag. 194. nibus tenens infantulum Jesum. Infan- (4) Cfr. Boldetti , op. cit. lib. i , tulo Jesu adstat diaconus cum flabello. cap. 4» Porro tum infantis Jesu tum B. Vir- CAP. V. DE SACRARUM IMAG. USU AC YEPJERATIONE. 405 liis igitur aliisque non paucis ejusmodi monumentis , quae afferri possent, luculentissime constat , tum usum tum venerationem seu cultum Sacrarum Imaginum antiquissimum esse, atque ab ipsis apostolicis temporibus ad Ecclesiam pervenisse. 124. Sed demum ipsa natura rei ad banc admittendam Sacra- rum imaginum venerationem quodammodo nos ducit, imo et im- pellit. Fieri enim nequit ,pro diversa ratione qua erga abquem af- fecti sumus , amore sciHcet aut odio , existimatione aut contemptu, quin iisdem animi sensibus feramur erga imagines aut simula- cra , quae prototypum referunt. Hinc receptum est , ut , cum nos- trum erga quempiam amorem aut odium patefacere volumus , bonoremus aut destruarnus ilbus imagines ac simulacra , quod ex quotidiano experimento fieri comperimus. Quare, si ipsis faten- tibus adversariis , principum aut doctorum virorum , et eorum qui bene de patria meriti sunt^ ob civile , Htterarium , aut na- turale ac morale abquod motivum, imagines ac simulacra civibter honorare possumus, cur Cbristi et Sanctorum imagines ob mo- tivum rebgiosum rebgiose venerari , et banc venerationem ex- ternis signis ostendere non poterimus ? Mibtat autem pecubaris ratio pro bac rebgiosa veneratione ; siquidem nos , utpote sensibus praediti , ita a natura comparati sumus , ut imaginibus , quae sub sensus cadunt, magispermoveamuradexcitandos innobis devotio- nis seu pietatis sensus eosque fovendos (1). Quemadmodum eiiim ginis capat nimbo seu aoreola circum- et seqq. et Ciampinius , J^etera moni- datum est, quo quidem signo usi primi menta , cap. i^. Jam vero ostendil CLristiani sunt ad signilicandam vene- Lupi , hoc vilrum referri non posse ralionem peculiarem erga Christum Je- nisi ad epocham persecutionibus Dio- sum ejusque malrem. Nimbus enim cletiani , imo et Decii ac Valeriani usurpabatur ab ethnicis ad numina sua anteriorem. Plura alia vitra , exhibenlia condecoranda ; deinceps vero impera- imagines Salvatoris et Sanctorum , lorum imaginibus apponebalur post nimbis in capite ornatas , cfr. apud ipsorum apotheosim. De imaginibus , Boldetti , lib. i, cap. 89. qua3 capita radiatis orbiculis , lunulis (1) Hunc effectum se experlamesseia vel coroUis pradita exhibent , prajler se ipsa , S. Theresia teslatur in P^ita sua , Joan. Nicolai in Diss. De nimhis , •fuse cap. 9; a conspecta enim imagine Sal- eterudite egerunt Buonarruoti, Ossery. vatoris patientis repetit primordia saa- sopra i frammenti di vetri, pag, 65 ctioris suae vivendi ratioais. Lubet eju6 406 TRAGT. DB GULTU SANGTORUM. turpibus imaginibus mali in nobis afFectus excitantur, sic ex con- spectu imaginum Christi , Deiparae aut Sanctorum magis incales- cunt pii animi motus. Velle propterea omnes sacras imagines removere , aut iis debitam abolere venerationem , perinde esset ac igni sacro fomentum subducere et prorsus extinguere. 125. Ad praecavendas vero difficultates , praestat animadver- tere cum Petavio, 1° imagines ad religionis essentiam minime pertinere ; sed ex eorum per se genere esse , quae ad salutem ab-^ solute necessaria non sunt ; ac propterea in potestate esse Ec- clesiae^ ut ea vel adhibeat vel ableget, prout satius esse existi- maverit ^ cujusmodi ea omnia sunt, quae positivi yvA^o juris dicuntur. HinC pro locorum , temporum ac personarum ad- junctis interdum adscitas , interdum vero ablegatas imagines ab antiquis videmus (1). 2® Quod diximus de imaginibus in se spectatis et earum veneratione , pari ratione dicendum est de ritu seu exterioribus hujus venerationis significationibus ; cum hae ad discipHnam spectent ac subsint Ecclesiae regimini, quae verba juxta latinam versionem rJescri- bere , nt pateat discrimen ingens , quod intercedit inter Sanctorum et haereti- cornm sensa circa sacras imagines : Factum est autem , inquit , ut , cum quadam die oratorium intrassem y quamdam in eo viderimimaginem.,., depictus in ea erat Redemptor noster Christus , vulneribus et plagis unde- quaque deformatus , ita aspicientes ad compassionem commovens , ut, statim atque in eam oculos conjeci , tota in- terius turbata sim , quod tali enim in schemate et forma viderem , quod ad vivum reprcesentaret , quod pro nobis is passus esset, Tatem quidem in animo meo dolorem sensi , quod illi ob acceptas hasce plagas tam parum grata extitissein , ut cor mihi in duas difpndi partes videretur ; unde ipsa me mnUis cum lacrymis coram eo abjeci , ex animo eum rogans , talem mihi siniul et semel constantiam at- que animi robur daret , ut posthac amplius eum non offenderem,.., Hanc ob causam ita erga imagines et pi- cturas afflciebar, P^w autem illis in- felicibus , qui culpa sua hujusmodi bono excidunt ; unde clare colligere est , illos Dominum neutiquam dili- gere. Si enim eum diligerent , ejus haud dubie imagine delectarentur ; quemadmodum etiam inter amicos mundanos juvat et volupe est , imagi- nem videre ejus, quem unice diligi- mus, Quanti vero fecerit Leibnitzius opera virginis Abuiensis , quantique faciant Protestantes in Germania, qui vulgo pietistcB vocantur , notissimum est. (1) De Incarn, lib. xv, cap. i3, GAP. V. DE SACRARI3M IMAG. USU AG VENERATIONE. 407 eas moderari potest , prout magis expedirejudicaverit (1). Sane comperimus^ aliis temporibus Ecclesiam aliquid indulsisse , quod aliis vetuerat, cum res tamen in se salva semper consistat. DIFFICULTATES. 126. Obj. prima. 1° Veteres Patres ethnicis exprobrant simu- lacrorum cultum ; ergo haec non colebantur a Christianis ^ alioquin facile ethnicis fuisset haec ipsa intorquere in Christianos. 2° Adde, ethnicos crimini vertisse Christianis , quod ipsi 7iulla haberent nota simulacra (2) ; 3° neque id Christianos apologetas inficiatos esse , qui 4° profitebantur , se nec crucem quidem colere , neque aliud quodcumque simulacrum. Hinc est 5° quodquatuor priori- bus seculis in veterum Ecclesiarum instrumentis et sacrae supel- lectiHs recensionibus nullae prorsus imagines occurrant (3). Ergo. 127. Resp. ad 1"^, Dist. Consequens. Non colebantur a Chris- tianis sirnulacra seu potius imagines (4) eo cultus genere et ea (1) Qnae si attendisset Beausobre , minime ei excidissent, qoae habet, Hist» cit, lib. 11, cap. 4» § 6; ubi, relatis verbis ex Concilio Nicaen. il : Inducit ( LeucQS Garinus ) Lycomedem coro- nantem imaginem Apostoli quemad- modum grasci sua idola , subdit ; Et , si cela est vrai , il faut que le Saint- Esprit ait abandonnS dans cet endroit le sacrd Concile d son esprit particu- lier ; car , depuia ce tempa-ld , rien n^a etd plus catholique que la coutume de couronner les images, Cfr. quae in hunc Concilii locum adnotat Christia- nus Lupus, Dissert. de septima sy- nodo , Action. v , ubi inter cetera scribit : Paganismi extinctio ahstulit offensio- nem et scandalum , atque ita coronandi rilus ex impio et gentili factus est pius , religiostis praeterea ostendit , Christianos vel ante Alexandri Severi aetatem Ecclesias sive publica templa Komae haboisse. 410 TRAGT. DE GUITU SArfCTORUM. ex adductis documentls , eas Christianos habuisse , et quidem in ipsis locis sacris , uti ostendimus. 131. Ad 4"^, Dist, Profitebantur se neque crucem , neque aliud quodcumque simulacrum colere sensu adversariorum , conc; nulla ratione , neg. Liquet enim ex contextu , se eo tantum sensu affirmasse non colere cruces , quasi deos aut divinitatis partes eas esse existimarent. En verba Octavii apud Minucium Felicem : Cruces ^ inquit , nec colimus nec optamus, Vos plarie y qui li- gneos deos consecratis , cruces ligneas vt deorum vestrorum partes forsitan adoratis (1). Itaque hoc unum negat Octavius , coli nempe a Christianis cruces , qua ratione coh ab ethnicis idola solebant ; aHa non negat , sed silentio praeterit. Idipsum patet ex con textu Apologetici Tertulhani , ubi irridet gentiles , qui rudem palum informeque lignum Deam , scilicet Palladem Atticam aut Farream Cereremesse dicebant , Deique propterea loco habebant. JVos ^ ait ipse , sifortCy integrum et totum Deum colimus (2) ; pe- rinde acsi diceret : si crucem , ut vos asseritis , velut Deum colere- mus , quod falsum est , non palum rudem (cujusmodi Pallas Attica erat aut Ceres Farrea) , qui pars crucis sit , sed integram crucem , atque adeo integrum Deum adoraremus. 132. Ad 5«», Dist. In iUis p ecuharibus Ecclesiis, quarum supel- lectilis recensio conservata est, transr^ in nulHs omnino, neg, Nam hajcassertio est contra faclum luculentissime demonstratum. Fieri proinde potuit , ut in ilHs provinciis , in quibus Ecclesiae illae constitutae erant, ita exposcentibus rerum adjunctis nondum introductus esset usus coUocandi imagines in tempHs , prout et inaHisprovinciiscontigissevidebimus. Recolantur, quaesub finem propositionis adnotavimus (3). (1) § 29. Cfr. in hunc loc. adnota- monumenla , ex quibus cerli efficimur , tio Gallandii. Vid. eliamZ>iar. crMdif. imagines per id temporis in Ecclesiis ital, tom. XXVII , pag. 3gi et seqq. appendi consuevisse. Prajler ea , quse Trombell. De cultu Sanctor, tom. n , attulimus de ajdiculis , Roraae in coe- part. 111 , pag. S^S. meteriis erectis , in qnibus semper (2) Cap. XVI. Vid. in hunc loc. occurrunt imagines vel Chrisli vel LaCerda. Apostolorum aliorumque Sanctoruin (3) Atlamen non pauca occurrunl Martyrum , notum esl , quod scribit CAP. V. DE SACRARUM IMAG. USU AG VENEaATIONE. 411 133. Obj. secunda. 1° Patres haereticis Gnosticis et Carpocra^ tianis imaginura venerationem crimini verterunt, ut Irenseus (1), Epiphanius (2) et Augustinus (3). 2° Quapropter Concilium Illi- beritanum , can. XXXVI , ita constituit : Placuit picturas in Ecclesiis esse non dehere ^ ne^ quod colitur et adoratur ^ in pa- rietibus depingatur, 3» Eusebius pariter nefas esse judicavit Christi imaginem pingere (4). 4° S. Epiphanius vero scidit in Anablatensi Ecclesia velum pendens a forihus ecclesice et hahens tmaginem quasi Christi vel sancti cujusdam,,.. contra aucto- ritatem Scripturarum (5). 5« Hinc licet Gregorius M. in Epis- tolis ad Serenum datis ipsum reprehenderit , eo quod imagines fregerit, laudavit tamen ejus zelum, ne quid manufactum ado- rari possit (6). Ergo. 134. Resp. ad 1°^, Dist. Patres haereticis crimini verterunt ima- ginum usum ac venerationem superstitiosam et ab Ecclesiae sensu abhorrentem , conc; in se spectatam , neg. Teste enim S. Epi- phanio recensiti hseretici imagines sacrificiis colebant , quod sane idololatriae scelus est. Cum imaginibus praeterea Christi et Apo- stolorum imagines Homeri , Pythagorae ceterorumque profanorum conjungebant (7). At ab his omnibus CathoHci longe absunt. S. Basilius, Epist, ccclx, de imagini- nulla est , quod non coronat imago, bus , ad Julianum Apostatam i^O^iv kui Exempla plura dabit J. Grancolas , Les Tovs pi^etfctKTiipet^ rm UKovav eturay rif4.3 anciennes liturgies j tom. ii, prem. XUl TTpOtrKVlZ , KCtT t^CClfiTOV TOUTMV TTOS- part. pag. 62 Ct SUiv. pei^t^ofiivav U tSv dylav uTroa-roXav , (1) Lib. I, Cap. 25 , n. 6, edit. MasS. Keci ovK ecTTtjyoptv/u.fvav , «tAA' iv •Ku.a-u.ig (2) Hceres. XXVII. Tetis iKKXijTtettg iifcav rovrav uvia-Tofow (S) Lib, de hceres. cap. n, ftivav. Unde et characteres imaginum (4) Epist. ad Constantiam August^ eorum ( Sanctorum ) honoro et osculor (5) Epist, ad Joannem , Episc, eximie, cum hce traditce sint a San^ HierosoL opp. edit. Petav. tom. ii , ctis Apostolis , nec sint prohibitce , imo pag. 817. in omnibus Ecclesiis nostris depictcB ^6) Epist, cv , lib. ix , indict. 1 , sunt, Opp.ed.Maur. tom. iii,pag. 463. edit. Maur. Cfr. eliam Hom, in Sanctos quadra- (7) Hceres, xxvii , n. 6. edit. Pet. ginta mart,n, 1 , ibid. tom. 11, pag. i^Q- En ejus verba : Sed ejusmodi imagines Hinc in Septima Synodo , act. iv , Gre- ( Jesn Cihrisii ) occultas habe^U , nec gorius , Pessinuntis Episc. laudat haec non etphilosophorum quorumdam , ut verba Isidori Pelusiotae : Templi ratio 412. TRAGT. DE CULTU SANGTORUM. 135. Ad 2'«, Dist. Vetuit Synodus Illiberitana picturas fieri in Ecclesiis pro temporum illorum ratione , transr^ quasi picturas per se illicitas esse putaverit , neg, Transmisimus primum membrum, eo quod nondum apud criticos exploratum sit , quidnam praecise eo canone Synodus probibuerit , et alii in alias abeant senten- tias (1). Ceterum dirissima persecutione Hispanam Ecclesiam ad- huc affligente censuerunt Patres illius Synodi ejusmodi adoptare temperamentum , quod tenera Christianorum conditio exposcere videbatur. 136. Ad 3"^, Neg. Quae enim sub Eusebii nomine circumfer- PythagorcB , Platonis , Aristotelis aliorumque , quibus eas , quas dixi , Christi effigies miscent , et erectas si- mul omnes adorant , ad easque genti- lium ritus instituunt.,. Quinam vero sunt gentiles ii ritus alii quam sa- crificia , cceteraque generis ejusdem ? npoa-Kvyoua-t , x,cit rct rm iB-ySv iTrirt- ?i.ou?, e Vita ConstanL lib. i, cap. 28. (2) Euseb. ibid. a cap. 29 ad 32. (3) Cfr. idem. Euseb. ibid. lib. u , cap. 7 et seq.; Sozomen. lib, 11 , cap. i . Adversus eos , qui fictum autumarunt a Constantino visae crucis miraculum , ut Jac. Oiselius in Thesauro antiquo- rum numismatum , Jac. ToUius in notis ad Lactantii librum De mortibus persecutorum , et Joan. de Hoornebcek Leid. profess. in Examine hullce Ur- hani viii , De cultu imaginum , a pag. loi , cfr. Baluzius , ia adnotalio- nibus ad eumdem Lactanlii iibrum , el Norisius , Lect. viii contra Albert. Fa- bricium , qui , admissa veritate bisto- rica hujus facti , negat prodigiosam fuisse hanc crueem , ac lilteras Tourai nKUj cruci circumpositas, putat explicari facile posse per naturale phaenomenon , scilicet per quatuor parelia sibi invicem opposita ac per halonem solarem. Vid. Trevoitienses , ad annum 1724 ; Gusla , in V^ita Constantini^JsiCuziiSyntagma quo apparentis magno Constantino cru- cis historia complexa est umversa j ac Joan. Bapt. Toderini , Disseriat. de Constantiniana crucis apparitione , in collect. dissert. Zaccarise, toin. xiii. (4) Cfr. Socrales , lib. m, cap. 20; Sozomeuus , lib. v , cap. 22; Theodoret. lib.iii, cap.2o;Rufrinus, iib. i, cap. 89. (5) Cfr. Gretser. De Cruce , lom. i , tribus prioribus libris, (6) Cfr. Grelser. op. cit. lib. 11 , cap. loet i3. In excavationibus Pom- peianis intra cubiculum illius domus , qu3e Pansam habuit dominum , in pa- riete , cui marmoratum est inductum , toreuma jCrucis effigiem exhibens, re- 424 TRAGT. BE CULTU SANGTORUM. 159. Restat, ut aliqua demum adjiciamus circa illud, quod Tertullianus vocat signaculum frontium, seu quod Crucis signum transiens dicitur, acmanus agitatione formatur, et rebus quando- que benedicendis adhibetur. Antiquissimum esse ejus usum in Ecclesia non negant Protestantes , dummodo tamen veluti nuda ceremonia et ad fidei professionem instituta spectetur. Atqui ad emerendam praeterea utilitatem aliquam haec ceremonia in- stituta est. 160. Etenim nec nudam nec otiosam , sed ad multas opportu- nitates efiicacem existimatam fuisse ab ipsis Ecclesiae primor- diis piam hanc ceremoniam evincunt trita ilia TertulHani verba, quae afferri solent ad ostendendam signi istius antiquitatem : Ad omnem progressum , ait ipse , atque promotum ; ad omnem adi- tum et exitum\ ad vestitum^ calciatum ^ ad lavacra^ ad men- sas ^ ad lumina^ ad cubilia ^ ad sedilia , quascumque nos con- versatioeocercet ^frontem Crucis signaculo terimus (1). Quomodo autem ad omnes ejusmodi usus adhibitum fuisset signacuhim is- tud, si ad solam fidei professionem , ut Casaufai^s contendit , usurpabatur ? 161. Hoc insuper signo fugarisohtos daemones , et admiranda queedam fuisse peracta , multis iterum Patrum tum testimoniis tum exemphs intelhgimus. Epiphanius enim, Gregorius Nazianz. atqueNyssenus, Athanasius, Cassianus, Joan. Chrysost., Pruden- tius ahique passim apud Gretserum (2) testantur , plurima pro- digia per salutare hoc signum patrata fuisse , maleficas incanta- pertum est. Paries, qui illi est e re- Romae i836. gione , exhibet imagines lariam , qoi- (1) Lih» de Corona militar, cap. 3 , bus ethnici suas domos tuebantur. Ea edit. Rigalt. post quae immediate subdit urbs anno 79 a Christi nativitate fuit cap. 4 • Harum et aliarum discipli- et combusta et obruta. Primis vero Ec- narum si legem expostules Scriptura- clesiae temporibus non raro evenisse rum , nullam invenies ; traditio tihi credimus , ut in eodem teclo una atque prcetendetur auctrix , etc. Ex quibus eadem gens et Christianos et ethnicos patet , hunc usum ex traditione apos- numeraret inter suos. Vid. A Letter tolica descendere. Cfr. Gretser. op. cit. addressed , etc. seu Epistola ad R, D, lib. iv , cap. 7 et seqq. Burgess.,, dataa R, D, Baggs , etc* (2) Ibid. a cap. 20 ad 29. CAP. VI. DE CRUCE. 425 tiones dissipatas , morbosque depulsos. Quinimo et aquam eodem crucis signo ac benedictione consecrare Veteres consuevisse ad- versus daemonum magorumque praestigias , eamque pietatem gratam sibiesse ingentibus interdum miraculis Deum ostendisse, iidem antiqui Patres saepissime produnt (1). 162. Ex bis igitur patet , Dominicam Crucem omni esse vene- ratione dignam omnique bonore , non quidem propter se , verum propter piacularem bostiam ^ quae ab ipsa pependit , ex qua in- gens Deo gloria parta est , summa nobis utilitas , plenusque rela- tus est de morte ac inferno triumpbus. 163. De natura vero cultus deferendi vexillo Crucis disputant Tbeologi. Quidam enim ex scbolasticis putant, sive veram Crucem sive ejus imagines latriae cultu esse venerandas ^ ut Damascenus^ Bonaventura , Angelicus Doctor , abique (2). Ast Bellarminus scri- bit , hunc loquendi modum oflfendere aures Catbolicorum , tum etiam praebere occasionem baereticis Hberius blaspbemandi (3). Quapropter cum ceteris Tbeologis docet , neque veram Cbristi Crucem neque ejus imaginem per se adoratione latriae esse colen- dam. Latriai namque cultus creaturae deferri nequit , multo minus rationis experti , cujusmodi Crux est. Haec sententia clare deduci- tur ex actis Concibi INicaeni II (4). 164. Quod si bonor imaginis transit in exemplar, idem tamen bonor non est imagini impendendus ac prototypo. Ita major de- betur regis personse reverentia ac ejus imagini aut vestimentis. 165. Dum Ecclesia canit; 0 Crux, ave^ spes unica... o Crux adoranda , per Crucem Cbristum significat , a quo salutis prae- sidia petimus , non ab ipsa Cruce , vel innuit , nos expectare fruc- tum Crucis , id est^ aeternam salutem per merita Cbristi , qui Cruci affixus est. (1) Cfr. Pelav. De Incam. lib. iv, ad aS; ubi accnrate argamentum istad cap. lo; Mabillon , Prwf.in $ec, iv , totum expendil , ac per appositas pro- Bened. § 3. positiones quid verius videatur statuit , (2) Cfr. Gretser. lib. i , cap. 5^ et ac diversas opiniones conciliat. seqq. (4) Act. i el vii. (3) De Imug, lib. ii , a cap. 20 426 TRACT. DB CULTU SANGTORUM. % DIFFICULTATES. 166. Obj. 1« Crux dolorem et ignominiam attulit Christo ejus- que discipulis , non est igitur colenda. 2^ Quod si Cruci deferen- dus cultus censetur ob illius cum corpore Ghristi contactum , Jor- danis igitur aquae , Palaestinae terrse , asello^ cui insedit Christus , quin et servi Christum percutientis manui ac Judae labiis cultus erit tribuendus ; quse absurdissima sunt. SoSaltem nuUa ratio est, cur Crucis imaginem speciali ratione venerari debeamus , quia refert Dominicam Crucem; alioquin et omnia praesepia , columnae omnes , spinae , flagella pariter colenda essent. 4° Demum negari nequit , magicae artis esse , characteribus ac signis divinam tri- buere virtutem , ut CathoHci faciunt , qui vim fugandi dsemones , morbosque dispellendi ac cetera ejusmodi ipsi tribuunt Crucis signo. Ergo. 167. Resp. ad 1™, Dist, co?iseq., Si ratio haberetur ignomi- niae aut doloris , quem Crux Domino attulit , conc, ; si habeatur ratio illius gloriae , quse ex ignominia et dolore parta est Christo , atque emolumentorum , qu9e nobis provenerunt , neg. Ad hanc vero gloriam et ad haec emolumenta Catholici oculos et animum intendunt , dum Cruci honorem et cultum deferunt. 168. Ad2°^, Neg. cons, etparitatem. Non solum enim ob cor- poris Christi contactum vera Ghristi Crux cultum seu veneratio- nem meretur singularem , verum etiam quia selecta a Christo fuit tanquam instrumentum , quo salutis nostrae hostes devicit , palam triumphans eos in semetipso ^ ut loquitur Apostolus , et in quo affixum fuit et deletum chirographumdecreti, quoderatcon- trarium nobis (1). Eadem verorationonestPalaBstinaeterraB,etc. neque tantae sunt virtutis , ut ponere valeant ob oculos nostros Christi passionem , nec proinde possemus istorum cultu animi nostri grati sensus erga Christum significare. 169. Manus autem servi Ghristum percutientis et labia Judae proditoris monumentum exhibent immanis impudentiae et nequi- tiae abominandae , ac moralem prae se ferunt indecentiam , ob quam (1) Goloss. II , i4* CAP. VI. DK CRUCE. 427 non colenda, sed detestanda sunt . Nec praetereundum est , quod cultus, qui rationali individuo defertur , ut superius adffotavi- mus , sit absolutus ac terminentur in ipso , non vero sit tantum relativus. Excipiendus tamen casus , in quo aliquis alium reprae- sentat , ut cum legatus refert personam principis. 170. Ad 3°*, Neg, iterum paritatem. Ratio enim disparitatis in eo est , quod cruces per se unice institutae sunt ad repraesentan- dam veram Christi Crucem , non item vero praesepia , spineta ac cetera hujusmodi , quae ad alios usus adhibentur. Quod si eo fine praesepia , columnae , etc. pingerentur vel sculperentur , ut Christi Domini mysteria, nativitatis ex. gr. vel passionis referrent , tunc ea veneratione aHqua digna esse non inficiaremur. 171. Ad 4°», Dist. Magicae superstitionis esset, tribuere virtu- tem signo ipsi, praescindendo a virtute Christi , conc; secus, neg. Itaque Cathoiici non signo ipsi in se «pectato efficaciam tribuunt, sed quatenus illud refert passionem Christi ac tacitam saltem supponit Christi Domini invocationem (1). 172. Crucis porro virtutem et gloriam , ad eamque honoran- dara incitamenta eloquenter iUis verbis edixit Chrysostomus ; Crita: prius condemnationis et supplicii nomen erat ; nunc res est venerabilis et desiderabilis . Crucc antea dedecoris et poenoe argumentum erat:, nunc glorice et honorisest occasio... Crux caputnostrce salutis , Crux infinitorum bonorum argumentum. . hcec reconciliationem Dei cum hominibus instituit... Propter hanc dcemones fugiunt y diabolus profligatur. Propter hanc hu- mana natura cum angelica vivendi tratione contendit (2). (1) Cfr. Bellarm. loc. cit. cap. 3o, olros KecruXXuyecs 0«oo Xfif uf^uTiraus cum notis P. Hcrbermanni. i7Fot*iruTOy.. ^tuTovroy ^ui/u.oy(s ^puTrt- (2) 'O o-ruvfios iTperifov uta-p^vvtis *iv nvova-t , ^tet rovrov o ^tufioXog (puyu- KUt KoXttTius v7ro6ta-ts , vuv ^e yiyovt ^tverui , ^tet rourov j» uv^f^Tetvtf (pvxts ^o'%*is Kett rtfcijs u^of)/mi. Xruvpos ro -xfcs r^v uyytXtKtiv TiroXtrtluv u^tXXurut. xiCpecXufov rvs Quod ansam dedit, cur F. X. De Feller praedicti commenlarii 429 auctor haberetur, persuasio fuit in exteris regionibus satis communis, libellum il- lum prodiisse typis Dusseldorpiensibus , ubi De Feller tunc temporis morari solitus fuerat. At vero opinio haec omni prorsus fundamento caret ; liquet enim ex epistolis , quas Cl. vir Ant. Jos. Binterim, S. T. D. et Parochus in Bilck ac suburbio Dusseldorpiensi, ad magnificum Universitatis Catholicae rectorem , P. F. X. De Ram, olim , videlicet die 11 Aprilis 1824, dedit, Dusseldorpii non fuisse typis excusam apologiam seu commen- tarium saepe memoratum : « Nemo enim bibliopolarum , scribit vir CI. , nemo typo- graphorum , quorum nonnulli ab eo adhuc tempore vivunt , novit opusculum. Sunt bibliopolae hac in urbe non tam multi , nec typographiae tam copiosae , ut in vanum aut incertum curreret inquisitor. Praeterea, pergit idem CI. Binterim, nec quis vi- rorum doctorum et Ecclesiasticorum , qui cum Domino Feller eo tempore , quo hic commoratus est, conversali sunt amici, de altefato opusculo notitiam habet. Habi- tavit in domo Lib. Bar. de Buininck , consiliarii Dusseldorpiensis , qui omnia Felleri opera collegit habuitque in sua bibliotheca ; sed desideratur illa apologia. Insuper nullus catalogorum aut indicum librorum, quos consului ex annis 1794-98, referunt dictum libellum. Sunt, ut notum omnibus , , alias bibliopolae promptissimi ad recens editos ejusmodi libellos publicandos et annuntiandos. Tandem BuIIa Auctorem fidei publicata est Romae 28 Aug. 1794 ; vix vel ne vix igitur ante Octobrem advenire po- tuit exemplar Dusseldorpium ; sed eo tempore modo per Gallos respublica nostra erat turbata, urbs oppugnata , nec adfuit clarissimus scriptor.... Haec omnia ita essecom- parata arbitror, ut figmentum certum dici possit. Sed vereor, ne in Germania sit edita apologia , seu potius , sub splendido illo nomine , in ipsa Italia ; perlegi enim et scrutatus sum plurimos ejus aevi libros , ephemerides , diaria a Catholicis et a Pro- testantibus edita , in quibus nihil de apologia Pistoiensi. Latuit haec Cl. Smalfum , professorem historiae in universit. Pragensi ; latuit Jung , in universit. Moguntina ; imo la- tuit Pet. Ph. Wolf , ex secta Protestantium , qui suae Historiae Romano-Catholicae. , Lip- siae 1798 editae , inseruit acta Pistoiensia ac Bullam Auctorem fidei , nihil dicens de Felleri notis apologeticis. » Hactenus CI. Binterim in nota ad Opuscula R. Petri Go~ merts adversus J. B. Espenii doctrinam de placeto regio , quae doctiss. Universitatis Catholicae rector , P. F. X. De Ram , anno 1830 Lovanii publici juris fecit , quum jam pridem fusius de hoc argumento scripsisset, tum in diario VAmi de la religion, tum in opere , cui titulus : Le Conservateur belge. Haec igitur quum ita se habeant , neminem fore putamus , qui notulas istas Frane. Xaverio De Feller abjudicandas non censuerit. Cur autem has viri illius eximii vindi- cias cum CI. auctore harum praelectionum theologicarum non communicaremus , sola locorum distantia in causa fuit. At , si non ex mandato , nihilominus ex ejusdem roente baec nos adnotasse confidimus. 430 liAfDEX. TRACTATUS DE INCARNATIONE. PAOOEailCM, CAPUT I. PROP. I. PROP. II. CAPUT II. PROP. I. PROP. II. PROP. III, Pag. 1 PARS PRIOR, §11. DE MESSIA , ADVERSUS HEBR^OS. De MESSI^ PROMISSIONE ET EXPEGTATIONE. 2 Aliquis Messias fuit aDeo in lege promissus et quovis tempore ab Hebrceis expectatus, 4 DlFFIGULTATES. 8 Messias a Deo promissus et ab Hebrceis ex- pectatus singularis et unicus est. 18 DlFFlCUITATES. 20 De EPOGHA ET OFFIGIIS PROMISSl MESSI.^. 26 Epocha adventus promissi Messice ea^ Sacris Litteris certa ac determinata est. 27 Diffiguitates. 29 Epocha adventus Messice in Scripturis deter- minata , retardari nequit, 30 DlFFlCUtTATES. 32 Advenisse Messiam a Deo promissum atque a Judceis expectatum , jamdiu elapsce epochce a Prophetarum oraculis determi- natce lucidentissime ostendunt, 33 Jacobceum vaticinium expenditur, 34 DlFFIGUITATES. 38 Expenditur vaticinium Danielis. 47 DlFFICUITATES. 54 IWDEX. §111. PROP. IV. CAPUT III. PROP. I PROP. II. Eospenduntur vaticinia Aggcei et Malachice. DlFFlGULTATES. Officia ac munia a promisso Messia juxta prophetas oheunda eumdem advenisse lucu- lenter ostendunt, DlFFIGULTATES. De Jesu wazarewo vero messia. Jesus Nazarenus verus Messias est in Scrip- turis promissus atque a Judoeis expec- tatus, DlFFIGUlTATES. Judicium in causa Christi Jesu a Judceis latum , fuitiniquum in se , illegale i7i for- mis judiciariis ^ soevum in executione , novumque suppeditat divince Christi mis- sionis ac Messiarice ejus dignitatis argu- mentum, DlFFIGULTATES. 68 70 74 81 92 93 95 CONCLUSIO. 115 122 130 PARS POSTERIOR. ADVERSUS HiERETlCOS. CAPUT I. PROP. CAPUT II. PROP. I. l COROL. I. De divina ghristi watura. Vera et prop^ie dicta divinitas seu natura divina in Christo Jesu agnoscenda est ef profitenda, Difficultates. De watura christi humana. Verbum divinum naturam humanam no- bis consubstantialem assumpsit integram atque perfectam, Christi caro est vera, solida et expressa; 134 135 146 156 158 432 INDEX. COROL. IL COROL. III. COROl. IV. PROP. 11. CAPUT III Artic. I. PROP. I. PROP. II. Artic. II. PROP. Artig. ni. non autem ficta^ neque umbratilis^ neque apparens atque phantastica, 159 DlFFICULTATES. 160 Christi corpus non e coelo delapsum est^ ne- que ex coelesti substantia consistens y sed est humanum atque ex Virgine matre sufS- ceptum, 161 DlFFICULTATES. 162 Animam eamque rationis participem Ver- bum divinum assumpsit. 164 DlFFICULTATES. 165 Christus humanis affectibus y doloribus et corruptioni obnowius fuit eoc naturce suce conditione^ 166 DlFFICULTATES. 168 Christus Dominus de Spiritu Sancto con- ceptus est atque ex Maria Virgine salva ipsius integritate natus, 171 DlFFICULTATES. 175 De UTRIUSQUE CHRISTI WATUR-ffi HTPOSTATIGA COWJUWCTIONE. 192 De unica Christi persona. 195 TJnica in Christo admittenda est eaque divina persona. 197 DlFFICULTATES. 200 Beata Virgo vere et proprie deipara vocatur etest, 211 DlFFICULTATES. 215 De adoptianismo. 222 Jestis Christus est filius Dei naturalis , non autem adoptivus, 224 DlFFICULTATES. 226 De distinctione duarum naturarum in Christo post unionem hypostaticam. 232 INDEX. 433 PROP. AftTIG. IV. PROP. CAPUT IV AaTiG. I. PROP. I. PROP. IL Artic. il. PROP. L PBOP. II. CAPUT V. T. IV Duw sunt in Christo naturce integrce ^ di- stinctce , incorifusce atque impermixtce, 235 DlFFlGULTATES. 238 De duplici iii Christo voluntate et opera-^ tione. 246 Diice natiirales operationes et voluntates in- divisce et inconfusce in Christo sunt con- fitendce. 250 DlFFIGULTATES. 255 De gommunione idiomatum et adoratiowe JESU ghristo bebita. 264 De idiomatum communione. ib. Admittenda est in Christo idiomatum com- munio in concreto. 265 DlFFIGULTATES. 266 Nullo modo admitti potest communicatio idiomatum in abstracto , nec tribui proinde Christihumayiitati omnipotentia^ ubiquitas seu emniprcesentia. 268 DlFFIGULTATES. 270 De Christi adoratione. 27^ Uno eodemque supremo latrice cultu humana Christi natura adoranda est cum Verbo divino , cum quo est hypostatice con- juncta. 274 DlFFIGULTATES. 280 Cultus sacratissimi Cordis Jesu, prout ab Apostolica Sede probatus est^ atque in Ecclesia Catholica frequentari consuevit y pius esty et omni superstitionis labe im munis. DlFFIGULTATES. De ghristi titulis atque muneribus. 28 282 287 297 434 INDEX, PROP. I. Christus verum et proprte dictum habuit Sacerdotium y ejusque munia in mortali etiam vita complevit. 299 DlFFIGULTATES. 304 PROP. II. Christus Jesus veri nominis Mediator fuit. 307 CAPUT VI. De christi satisfagtione et merito. 309 PROP. Christus vere et proprie pro nobis divi^ice justitice satisfecit. 313 Diffigultates. 319 TRACTATUS DE CULTU SANCTORUM. Prooemium. CAPUT I. CAPUT II. 337 De varia gultus agceptione et divisione. ib. De religiosi sangtorum gultus honestate AG PIETATE. 343 PROP. Pius et omni idololatrice labe immunis est religiosus Sanctorum cultus* 344 DlFFIGULTATES. 349 CAPUT III. De sangtorum invogatione. 358 PROP. I. Ex Sacris Litteris in primis evincitur^ li- citam esse et utilem Sanctorum invoca- tionem. ib. DlFFIGULTATES. 361 PROP. IL Eof traditione et Ecclesice praxi ostenditur licitam esse et utilem Sanctorum tnvoca- tionem. 365 DlFFICULTATES. 372 CAPUT IV. De heliquiarum cultu. 380 PROP. Sanctorum reliquice et monumenta utiliter ac pie a fidelibus honorantur. 381 DlFFlCULTATES. 386 CAPUT V. De sagrarum imaginum usu ag veneratiorb. 394 IKDEX. 435 PROP. I. PROP. II CAPUT VI. PROP. Sacrarum tmagmum usum ac venerattonem licitam ac piam esse Sacrce Litterce osten- dunt, DlFFICULTATES. Ustis ac veneratio sacrarum imaginum ex traditione evincttur. DlFFICULTATES. De cruge, Omni superstitione vacat tum cultus , quem Catholici Cruci dominicce ejusque ima- gini deferunt , tum usus Crucis signi , quod passim ab ipsis usurpatur, DlFFICULTATES. Versio latina loci ^ qui italice legitur pag. 3. NOTA EDITOaUM LOVANIEWSIUM. 395 397 401 407 420 421 426 428 ib. FINIS. APPROBATIONES EDITIONIS ROMANiE. NIHIL OBSTAT Rahail FoRNARi , Cetisor. Theol. Deput. IMPRIMATUR Fr. DoMiHicus Bdttaoni, O. P. S. P, A. Mag. IMPRIMATUR A. PiATTi Archiep, Trapesunt. Ficesgerens. APPROBATIO EDITIONIS LOVANIENSIS. IMPRIMATUR MechUnice b" Augusti 1839. J. B. PAUWELS, Vic.-Gbn. ^ * .^ % ^^m^