^*w

Ut^V^^^SA^

/,

TRACTATUS

DE INCARNATIONE.

A,1

PRiELECTIONES

THEOLOGIC^,

QUAS

IN COLLEGIO ROMANO S. J.

HABEBAT

JOANNES PERRONE

E SOCIETATE JESU ,

IN EOD. COLL. THEOL. PROF.

IDITIO LOTANlEIfSIS , DILIGERTBR EMEIfDAT4 , ET VARIIS ACCESSlOniBDS AB AUCTORE LOCDPLETATA.

VOL. IV

CONTINET TRACTATUM DE INCARNATIONE ET DE CULTU SANCTORUM.

LOVANII ,

TYPIS ET SUMPTIBUS VANLINTHOUT ET VANDENZANDE,

mflVEHSlTATIS CATHOLICA TTPOGRAPHORUH.

1839.

■1^1

■.■'|i«nT/i

TRACTATUS

DE INCARNATIONE.

PROOEMIUM.

1. Manifeste magnum estpietatis sacramentum j inquit Apos- tolus , I Tim. III, 16, quod manifestatum estin carne , justifcatum est in spiritu y apparuit angeliSy prcedicatum est gentibus y creditum est in mundoy assumptum est in gloria. Ast ipsa mag- nitudine sua mysterium lioc imbecilliorum oculos perstrinxit , qui Dei opera ex proprio sensu dimetiri solent. Quare quovis tem- pore acerrimi dominicae Incarnationis hostes prodierunt ; qui in duas classes dispertiuntur ; alii enim ipsam penitus rejiciunt , alii germanam dominicae Incarnationis fidem labefactare adnituntur. In primo censu veniunt Hebraei et increduli , et qui his fere annis iis suppetias tulerunt rationalistae ; in altero vero haeretici diversoe denominationis. ^ . i T^^n

2. Cum nobis negotium sit adversus utrumque hominum genus, ideo majoris perspicuitalis gratia tractationem nostram in duas praecipuas partes dividimus ; in quarum priori ea omnia complec- timur , quae ad Messiam referuntur ; in posteriori , quae ad Chris- tum ipsum seu incarnatum Dei Verbum ac totius mysterii oeco- nomiam spectant.

3. Si qua porro est theologiae portio , quae curas nostras , stu- dium ac sedulitatem postulet , primas profecto haec sibi vindicat , sive adversariorum numerum , impetus atque constantiam spec- tes,sive rei ipsius, de quaagitur, gravitatem atque difficultatem. Deo propterea auspice , magna animorum alacritate et conten- tione ad propositum nobis fidei certamen descendendum est , ab 60 auspicantibus , quod primo loco proposuiraus.

PARS PRIOR.

DE MESSIA , ADVERSUS HEBRiEOS.

4. Quae ad Messiae doctrinam referuntur, revocari possunt ad ipsius promissionem et expectationem , ad ejusdem adventus

T. IV. 1

TRAOT. 1)E I]VGAR]\A.TiO]\E.

epocliara , munia et oflicia , acl personam denique in qua Ij^c omnia effectum sortita esse conspiciuntur. De singulis propterea lotidem capitibus ex ordine agemus.

CAPUT I.

DE MBSSliE PROMISSIONE ET EXPECTATIOWE.

5. Duplex distinguitur error circa hunc articulum ; quo- rum alter eorum est , qui negant unquam fuisse a Deo Messiam promissum atque ab Hebraeis expectatum ; alter vero est eorum, qui , utroque dato , tum scilicet Messise promissione tum expec- tatione , sub Messiae tamen nomine non peculiarem ac delermi- natam personam , sed quemlibet temporalem liberatorem desig- nari autumant. Prius adstruunt illi omnes ex Germania prae- sertim (1) , qui nuspiam in Sacris Litteris , multo vero minus in

(1) Jam sub finem seculi elapsi , quo longe lateque cuncta innovandi capido et receptae fidei fundamenta ever- tendi furor in Germania animos Pro- testantium ioTaserat ac diiFundi coe- perat , hoc commentum orlum habuit, opinionem scilicet de venturo Messia non incidisse Hebraels ante Davidem ; tum vero sub hoc bellicosissimo rege, cum eorom nomen et potentia valde excrevisset , in spem eos venisse , fore ut totios terrarum orbis polirenlur im- perio ; atque eos hunc regem , sub quo istud falnrum esset , suum sibi consti-' tnisse Messiam^ solo imaginationis aestu ductos. Scripsit integrum librnm de hoc argumento Henricus Slephanus , qui editus est Norimbergfe anno 1787. Imo eo res progressa est, ut Harlemi in Hol- landia societas theologorum anno i^Q'^ prxraiam proposuerit ei , qui melius solvisscl problema : E xlentne prophetioe in /^. T, ipsum Christum proprie con- cernentes. Scriptam porro super lioc

argumento societatiobtulit Joan. Kony- nemburg , quo negavit ejusmodi exis- tere prophetias , ac pracmium tulit.Hacc autem lucubratio poslea tjpis edita est ; cumque eam recensuisset Eichhorn , Bihlioth. tom. vii, pag. 334, prae- missa ejasdem historia et occasione , addit, rem hanc, de qaa in HoIIandia ejusmodi dubium vigaerat , nuUa in Germania excitaturam fuisse quaestio- nem , de qua nihil novi jam posset dici , quae plene discussa summa cum liberlate jam a quinquennio hic defensa esset. Gfr. Joan. Nep. Alber, e Sch. Piis, Inslitut. hermeneut. Scripturce Sacrce, Pestini 1817 , tom. i, Prolegomena , pag. 4o et seq. Idem paradoxum , de consolatrice spe concepta a JudsGis de Messia subsequenlibus temporibus, jam pridem Voltaire effalierat in opere , cui titulas : Fragmens sur divers sujets, par ordre alphabitique , art. Messie, opp. edil. Genev. 1777, tom. xxvin.

PART. 1. CAP. I. DE MESSIiE PROMIS. ET EXPECT. 6

Pentateuclio ejusmodi promissionem reperiri affirmant, Messiae autem expectationem non esse nisi consolatoriam quamdamspem postremis Judaicse Reipublicae temporibus invectam ex perperam intellectis obscurioribus quibusdam prophetarum locis. Ex hoc principio aJter prodiit error , quem non ita pridem adstruxit Sal- vador ; qui contendit , nullum peculiarem ac det^rminatum Mes- siam in lege promitti , sed generatim quemcumque temporalem salvatorem, qui populum Israeliticum a servitutis et oppressionis statu in libertatem vindicaverit atque tutaverit. Ex quo infert, tot jam advenisse Messias , quot populo suppetias tulerunt eum- que liberarunt, non solum ex Hebraeorum gente, verum etiam ex exteris gentibus , licet idololatris ; cujusmodi inter ceteros fuit Cyrus, qui in "Scripturis Christi seu Messiag nomine donatur. Quo sensuvere dici posset, tum Messiam advenisse, tumadhuc esse venturum (1).

6. Ab liis parum abludunt Sansimoniani , qui fabulantur, per Messiam non significari nisi quemhbet pohticae hbertatis asserto- rem ac propagatorem , vel etiam humanae naturae moralem res- tauratorem ; qui naultiplex pariter esse potest , quandoque etiam femina (2)^

7. Hos quidem omnes possemusjure contemnere , nisi iis arma suppeditassent rationahstae , qui fucatae cujusdam eruditionis ap- paratu totam Messiamsmi ^ ut vocant , seu Christoloyice Ju- dceorum doctrinam labefactant. In istorum enim hypothesi non esset Messias nisi fundator aut conditor cujusdam idealis regni

(1) Hist. des institutions de Moise quella che usano i sansimoniani ,

et du peuple hebreu, par J. Salvador, quando dicono di andar cercando non

Paris 1828 , t. iii, II part. liv. iv, Des pur la femmina libera , ma la fem-

nroph^ties politiques de Moise et des mina MessiA. lUoro capo neW udienza

Messies, de' 28 Agosto i832, dove fu condan-

(2) Recolanturquaescripsimns, vol. II, nato , egli e la sua setta , come rei di

Tract. de Deo , n. 287 , not. 2. Cfr. pubblica oUraggiata morale , non du-

Rosmini , op. cit. Frammenti di una bitb di dire : che egli credeva essere

storia d'eir empietd, Mil, 1 834- p. i65 : H precursore di questa femmina Mes-

Una nuova forma , inquit , di questa sia , come S. Giovanni e stato per

antica deificazione della carne , parmi Qesit !! ^idi, versiolat, ad calcem vol,

1.

4 TKACT. DE INCARNATIOKE.

felicissimi , quasi aureae actatis a prophetis varie descnpta; et genti judaicaepromissse, tummaxime iilius verorum Deicultorum socie- tatis ad honeste beateque vivendum in terrarum orbe instituendce, et in vita futura continuandae novaque felicitate ornandae ; cujus spei semina in V. T. libris sparsa reperiuntur (1).

8. Ut igitur ejusmodi commentis obviam eamus , et fundamen- tum praejaciamus eorum , quae in priori hujus tractatus parte dis- ceptanda erunt , duo a nobis constituenda sunt : 'primo quidem ostendendum est , aliquem Messiam fuisse a Deo promissum et quovis tempore ab Hebraeis expectatum \ secundo promissum hunc Messiam peculiarem , unicum ac determinatum esse. Postremus enim error^ qui versatur circa Messise qualitatem , commodius disjicietur , cum recurret sermo de ejusdem muniis et officiis.

PROPOSITIO I.

Aliquis Messias fuit a Deo in lege pj^omissus et quovis tempore ab Hehrceis expectatus,

9. Aliquis enim Messias fuit a Deo in Lege (2) promissus at- que ab Hebraeis quovis tempore expectatus , si l^ id perspicua os- tendant Scripturarum , praesertim vero Pentateuchi oracula ,* si 2° idipsum confirmetur ex perpetua ac nunquam interrupta He- braeorum tum antiquorum tum recentiorum traditione , nec non traditione omnium ferme populorum.

10. Jam vero ad Scripturarum oracula quod attinet, nota sunt quae Deus , Gen. III, 15 , serpenti seu potius daemoni sub ser-

(1) Ita passim rationalistae et biblici mulis fixrlxitecs ©eow, etc, non aliam

neoterici. Cfr. Wegscheider, InsL theol, Hebraeis regni Messice ideam inhaesisse ,

christ. dogm, § 120, n. (i); qni ta- quara regni temporalis tbeocratici , mo-

men perperam pro bac sententia citat dis omnibus evincere nititar; et, quod

Scboettgenium , qui e diaraelro ipsi ad- magis mireris, pag. 108, hanc eamdem

versalur, ut postea videbimus. B. Koppe opinionem Jesum ipsum concepisse! in Novo Test, grceco , perpetua an- (2) Sub generali Legis nomine , ut

notatione illustrato , Gotting. 1791 , notum est , veniunt quinque Moysis

vol. VI , excursn i , ad Epp. ad Thes- libri, atque boc sensu adstruitur pro-

sal. De regno Christi in N, T, for- positio.

PART. I. GAP. I. DE MESSI.li PROMIS. ET EXPECT.

5

pentis larva lalenti comminatus est his verbis : Inimtcitias po- nam inter te etmulierem^ et seme?i tuum et semen illius ; ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaheris calcaneo ejus, Quae verl»a merito passim 7:poz£U(xyy£%ov vocantur ; illis siquidem primo Deus spopondit , per semen mulieris caput deceptoris , daemonis nempe , aliquando contritum iri ; hominem autem in Hbertatem asseren- dum ab illa servitute , in quam misere per peccatum se conjoce- rat. Ita oraculum istud universa intellexit antiquitas. Etenim Sap. II, 24 hgitur ^ invidia diaboli mortem intrasse in orbem terrarum; Christuspariter, Joan. VIII, 44, diabolo protoparentum lapsum adscribit; clarissime vero Apoc. XII, 9 dicitur : Etpro- jectus est draco ille magnuSy serpens a?itiquus , qui vocatur dia- bolus et satanas , qui seducit universum orhem. Hinc passim a Judaeis malorum daemoniorum princeps serpens vetus vocatur (1). Documenta , quae evincunt eamdem traditionem viguisse apud antiquos Asiae populos , suo loco dedimus (2j. Nullum itaque du- bium esse potest , quin citato loco agatur de lapsu , ad quem pro- toparentes a dsemone inducti sunt , ac propterea de eorumdem , imodetotiushumanigenerisa peccati acdaemonisservitute, futura liberatione per promissum Salvatorem seu Messiam (3) .

11. Nec destitit Deus sequentibus temporibus ab hujus pro-

(1) Mi)D"ipn U^n^n. Loca escrip- et les fins de la prophetie , Irad. de

. ^ , 1, . T^. . rangl. Paris inSi, tom. I, discoarsiii,

tis Jaaaeorum colleeit Lisenmeneer m n y » i ,

_, ° , - _P - pag. loo, Du fameux oracle de la

op. mscnpto : Das entdeckte Juden- /^ , t^ • • . i

, T 7 . , 1 uenese^ ui, i5;qui panter copiose de

ihum, seuJudatsmus detectus.Yoi, j, , . j. . tt. i tvt. i ..

noc argumento disserit. Vid. iNicolai ,

^*,-,. ' „o S. J.Sul Genesi, lez. xxvii , xxvni.

i (2) lom. iii, 38o,not. i. ti a »j.j rrt t r

/ox T- 1. 1. . ,1 rerperara Ammon, j&iM. ZAeo/. II, 4q

{e>) hruditam dissertationem de hoc , ... ,..

et seqq. hoc vaticinium , joro/e»aw^e/?V nomine insignilam , de universo horai-

argomenlo dedit Cornel. de Hase, in-

scriptam : De protevanqelio paradi-

. r». . •» . . 1. num et serpentum ffcnere reclius qaam

staco JJtatribe , in novem capita dis- , ... . . ,..

, ., . , . , ^ , ^e uno ex muliens posterilate intclli-

tnbutam,ubi hoc, ut vocat, C/racM/M«t , i. ^^ ,

, . gendum contendit. Qaod commentum

oraculorum , oroni ex parlc versat ac • ,. r^ r. r^.

, . „ ' rwii 7 , . lamdiu everterat Pctrus LuDajas, Diss.

tuetur. Prostat m 1 hesauro theoloqico- r> n 1 1 tt i . rr,,

1 .j , . . o II 7 . . . '"' ^^ Republ. Hebrwor. m Thesauro

pnilologico stve ibylloqe dissertattonum tt ,. . o

» A .1 j 1 n ^ Ugohni, tom. iii , pag, biQ, et pae.

etc.Araslelod.i7oi,vol.i,fol.pag.67 g^q et seq. el seqq. Cfr. etiam Sherlocl, Dttsage ^ ^*

b TRAGT. DE INCAHNATIOWE.

missionis fide identidem in hominum mentibus insculpenda , ut viva semper servaretur; imo quo propius accedebat implendae hujuspromissionis tempus, eo clariora etillustriora edebat oracula, ut hac spe homines recrearet ac solaretur. Etenim , Gen.XII^ 3 ; XVIII, 18; XXII, 18,promisit Deus Abraham,inejussemineomnes gentes benedicendas fore. Quas promissiones item, Gen. XXVI, 4 et XXVIII, 14, IsaacetJacob renovavit. Agi auteminadductislocis de benedictione per promissum Salvatorem obtinenda , patet ex constanti Hebraeorum sensu ac traditione ; juxta quam Apostolus, Gal. III, 8 , eam de Messia exponit, dicens : Providens autem Scriptura , quia ex fide justificat gentes Deus , proenunciavit Abrahce : quiabenedicenturin te omnes gentes ^ et clarius etiam V. 14. Ex quibus verbis exploditur expositio neotericorum docen- tium verba promissionis Dei significare tantum futuram propaga- tionem cognitionis Dei inter gentes per Abrahse posteros. Idem aperte confirmatur ex celeberrimo Jacobaeo oraculo , nec non ex ceteris prophetarum vaticiniis , in quibus tempus , locus promissi Messiae nec non ejusdem Messiae proprietates , munia et officia distincte praenunciantur ; quoe inferius singillatim expendemus. 12. Atque hinc factum est , ut omnes Judaeorum sectae , Pha- risaeorum nempe , Sadducaeorum , Esseniorum , Ilerodianorum ex antiquis , atque ex recentioribus Karai tarum , qui traditiones res- puunt (1) , et Rabbanitarum , qui eas una cum Scriptura reci-

(I) De antiquis Judaeoram sectis ditiones oraies , in opere thalmadico

scribit Flavius Josephus , Anliquit. comprehensas, amplectantur , qaas ve-

lib» XVIII , cap. II. De lecentioribus in- lut fidei et vifae regulam pari pietatis

tercelerosagit Joan, Bened.Carpzuvias, aiFectu cuni lege scripta sascipiendas

in Introductione in theologiamjudai' at(jue observandas credunt. Karaei vero

cawi, quain prajfecit novae a se adorna- iu Orientis potissimum regionibus co-

tae edilioniPw^fzonis/^f/e* Raym. Mar- gniti sunt; legem oralem et traditio-

lini , Lips, 1687, cap. iii, iv et v ; in nes thalmudicas omnes rejiciunt , nec

qaibas ostendit , sectam Rabbanitarum aliud fidei fundamentumrecipiunl(|uam

Pharisaeorum esse propaginem , Karat- Scriptaram Mosis et Prophetarum. De

tarum seu Karoeorum , surculum esse Karaeiscfr. Diss. Jac. Triglandii et Diss.

Sadducajorura. Per Europam longe la- Levini Warneri, in Thesauro Ugolini ,

teque diffasi sunt Rabbanilas , qui prae- tom. xxu. ter Mosis et prophetarum scripta tra-

PART. I. GAP. I. DE MESSIyE rROailS. Ef EXPECT. 7

piurit, unanimiset concors sententiafuerit circa Messiae articulum . Hinc factum pariter est, ut Samaritani, etsi longe ante captivi- tatem babylonicam a judaica tribu fuerint separati , nec alios libros prneter Pentateuchum , ut plerisque saltem eruditis pla- cet (1) , tanquam sacros admiserint , attamen et ipsi fide ia Mes- siam promissum nutrirentur, ut patet ex Joan. IV, 25-29 et 42. Hinc demum factum est, ut neque Christus neque Apostoli dis- putare circa ejusmodi promissionem aut expectationemaliquando debuerint; cum omnibus ea aitatepersuasum fuerit , tum promis- sum a Deo Messiam fuisse , tum ejusmodi promissioneiu omnium votorum objectum fuissej ut ex levi Novi Testamenti inspectione compertum fit.

13. Adeo vero pervulgata erat haec Judaeorum persuasio , ut percrebueritper omnes regiones orientales ; id testantur Suetonius et Tacitus. Prior enim scribit : Percrebuerat oriente toto ^ vetus et constans opinio , esse in fatis, ut eo tempore Judoea profecti rerum potirentur (2). Alter vero : Pluribus persuasio inerat , inquit^ antiquissacerdotumliteris contineri^ eo ipso tempore fore^ ut valesceret oriens , profectique Judcea rerum potirentur (3). Quare receptum erat ex antiqua traditione iUud gentium omnium orientalium theologiae principium de mediatoris alicujus expecta- tione ad perturbatum ordinem inter Deum et genus humanum restituendum. Quapropter , inquit Plutarchus , et antiquissima hcec descendit ex theologis et leijislatoribus tum ad poetas tum ad philosophos opinio y quce a nullo certo auctore habet principium ^ pcrsuasionem autem firmam et indelebilem, nequein sermonibus tantum , neque in traditionibus ^ sedin mysteriis ct in sacrificiis et apud barbaros et apud groecos multts in locis pervidga- tam , etc. (4) , nempe de Mediatore inter duo principia , quem

(l) Cfr. Joan. Morinus, jE^^rerciVa^eoM* (3) Hist. lib. v, cap. i3.

ecclesiast.in utrumque Samaritanorum (4) Aio kcc) TrecfcrxXenos eiur^ xetTU-

Pentateuchuvi , Paris. i63i , Exerci- sn» ix. ^ioXoyui kai vo^o^iTut tii rt

tat. I , § 8 ; Jahn , Archceologia bi- n-cttjTeif Keu <ptXaro(poui ^c^ei, tkv up^Kv

blica , Viennae l8l4, § 326. d^tTTrorof tj^oua-ec, r>jy ^t yrirTty tr;^v-

(2) Saelon. iu Fespas. cap. 4, edit. fav xec) ^trt%oiyit7FT09 , ovk iv Xoyon

Taur. 1824, opp. tom. 11. ^c»o»; ovVt iv <p:;fcctti , «AA« ty Tt Tt-

O TRAGT. Dli IWGARNATIOIVE.

Persae Mitram vocant. Cujus traditionis documenta apud ^gyp- tios , Chaldaeos , Zabianos seu Sabaeos , Graecos , Romanos , imo etinter Indos, Sinenses , Japones, Americanos ipsos aliosque po- pulos extantia viri docti exhibent (1) ; adeo ut vero scribere po- tuerit doctusPrideaux,expectationem sive necessitatem cujusdam mediatoris inter Deum et homines fuisse usque ab initio , opinio praevalens apud omnes populos (2).

14. Quibus dehbatis , sic instituimus argumentum : Hic agitur de quaestione facti , utrum scihcetDeuspromiseritnecne,inLege pra3sertim , aliquem Salvatorem seu Messiam , et utrum Hebraei , quovis tempore eumdem expectaverint ; jam vero ex allatis docu- mentis utrumque certissime constat ; constat igitur quod osten- dendum assumpsimus.

DIFFICULTATES.

15. Obj. prima. loExpectatio et fides in Messiam non fuit nisi consolatrix quaedam spes seriori tantum aetate in vulgus Hebraeo- rum sparsa ; atque 2° ex lectione Prophetarum divinando temere derivata ; de qua nihil habetur in Decalogo , nihil in Levitico , ceterisque Libris Mosaicis , in quibus omnia hebraicae rehgionis

XtTuis 11 Ti B^vff-ietts , xeti /Seip/icc^ois pag. 12. Hic tamea auctor, atpote fa-

Ku)*E?iX))Tt jFoXXee^ov Trtpt^tpofciVJjVf k. naticasprotestan8,totasin eo est, at pro-

T. A. De Iside et Osiride, opp. testantismam super cathoHcismum ex-

edit. fol. Paris 1624, tom. ii,pag, 869. tollat. Hinc nullis mendaciis, calumniis

Deinde referl doctrinam de daobus et falsitatibus parcit ad fmem sibi pro-

principiis sibiinvicem auversanlibusac positum obtincndum, Maurice 's ^««/,

de mediatore inler utrumque, quam o/^/wf/os^aw, vol. 11, Bookiv,omnium

adoptavit Zoroaster, et ex eo Persae , hanc fuisse Indorum persuasionem evi-

aliique orientales et occidentales populi. denterostendit.Eamdemobtinuisseapud

(1) Gfr. Memoires de V Academie des Sinenses evincit auctor vitae Confucii es

Tnscript. tom. xxxi , par Mr. TAbbe Siam-Kiao, et P. Intorcelta , S. J. in

Mignot, pag. 81 et suiv. ct pag. 207 vita Confucii. Eadem est theologia Ja-

et suiv.; Bihliotheque wmt?e;«. Geneve ponum , Mexicanorum, etc. Cfr. etlam

1822 , tom. XX , litterature , art. Reli- Ramsay, Discours sur la mythologie,

gion. TableaudeVetatactuelduChris- Paris 1728, pag. 9 et suiv. /aan/me SMr/e^/oi&e^esquisseparHenri (2) Hist, des Juifs , part. i, liv. 3,

Zscholtke. Quatr. extrait, Amerique , tom. i, pag. 893, Paris 1726.

■ PART. I. GAP, I. DE MESSIiE PROMIS. ET EXPEGT. V

summa capita continentur. 3^ Nuspiam dicitur : Credite in Mes- siam, Ita quidem Voltaire (1) et ante ipsum Orobius (2). Quare 4« dicendum est , subdit Salvador (3), Salvatorum sive Messiarum ideara ortam esse ex divinis minis atque promissis ; 5° qua3 cum non contineatur conceptis verbis in quinque libris fundamen- talibus , nullo modo constituit fidei articulum respectu Hebraeo- rum ; quidquid contra contendat Maimonides ^ qui vel eo nomine vapulat a Rabbi Josepbo Albo , quod nimis amplificaverit nume- rum articulorum fundamentalium Legis Mosaicee, inter quos re- tulit expectationem Messiae. 6° Albo praeivit Hillel , ante Hieroso- lymorum excidium Synedrii praeses , qui contendit, Israelem nullum babere , quem expectet Messiam. Ergo.

16. Resp. Ad I»", Neg, Cum ejusmodi assertio sit contra fac- tum ; alioquin enim nulla jam ratio dari posset unanimis illius conspirationis atque consensus in Iioc fidei articulo admittendo sectarum omnium , et, quod caput est^ Samaritanorum , qui qua- tuor circiter seculis ante captivitatis Babylonicse tempora a Judae tribu scbisma fecerunt, quique ex verisimiliori sententia non alios libros ut sacros admittebant praeter Pentateucbum. Eidem non accessisset totius fere orbis consensio , Indorum pra?sertim atque Sinensium , qui vel a primis imperii sui temporibus eam repetunt traditionem.

17. Atque binc falsum esse eruitur , quod 2° adjiciebatur de spe comparata ex lectione propbetarum ; tum quia ejusmodi as- sertio gratuita est sine tabulis ac sine testibus prolata , tum quia

(1) Loco jam citato. fidem in seipsum scepissime et claris'

(2) Apad Philippum a Limborch , sime Israeli commendaverit in uni" De Verit. relig, christ. amica colla- verso V. T. et fidem in Messiam t/OjGoadae iGS^.Inpriraoenim scripto nunquam commendaverit ; in qua ta- dato ad Limborchiam Orobius stalim 7nen consistebat tota salus P Quod si incipit : Cum fides in Messiam , Re- fecit , petitur , ut assignetur locus ali- demptorem fuiurum , non minus ne- quis , in quo Deus mandaverit , aut cessaria fuerit a mundi exordio quam dixerit cxpresse , quod fides in Mes- in Deum creatorem ; imo magis , quia siam sit absolute necessaria ad saluiem nonpotest essefides in Messiam , quin generis humani^ adeo ut^ qui non cre- supponatur Deus ; maxime in Veum diderit , damnandus esset , elc. absque Messia f quwritur , quare Veus (3) Loco cit.

10 TKAGT. DE IWGAKNATIOWE.

quae ex Pentateuclio monumenta protulimus, et quae niox iteruiu subjiciemus , eam prorsus convellunt ; tum denique quia uni- Tersae Israeliticae gentis persuasioni ac traclitioni aperte ad- versatur.

18. Miruin autem esse non debet , quod nulla occurrat Mes- sise mentio in Decalogo , cum in eo agendorum potius regula tra- datur quam credendorum. Quae animadversio aeque in Leviticuai quadrat; hic enim Liber totus in eo est, ut sacerdotes etlevitas instituat circa exteridrem Mosaicae reb*gionis cultum ac cae- remonias.

19. Falsum denique est, in rebquis Moysis libris Messiae pro- missionem minime reperiri, Etenim praeter palmaria loca , quae adduximus ex Gen. III et XLIX , luculenta sunt Moysis verba , Deut. XVIII, 15 : Prophetam de gente tiia et de fratribus tiiis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus ; ipsiim audies ; tum verba Dei ipsius , ibid. 18 ; Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui y et ponam verba mea in ore ejiis , loqueturque ad eos omnia , quoe prcecepero illi ; qui autem verba ejus , quce loquetur in nomine meOj audire noluerit , Ego ultor existam. Quae quidem verba de Messia , non de pro- phetarum successione , ut ait Salvador post Orobium , esse in- telligenda , non modo veteris syuagogae Rabbini (1) , sed et universa judaica natio ostendunt. Ex hujus enim persuasione factum est , ut Petrus et Stephanus , ille Act. III , 22 , iste cap. YII , 37 , palam ac pubhce pro concione de Messia illa ex- posuerint , nulHs repugnantibus Judaeis , quos alioquebantur. Nec vero alius , excepto Messia , propheta surrexit post Moysem in Israel , qui sive potestate , sive propiietandi vi , sive Dei famili- aritate similis Moysi dici potuerit ; prout Deut. XXXIV , 10 , adnotatumest(2). Unde coUigitur, Moysem deMessia fuisse locu-

(1) Cfr. Rajm. Marlini, 0. P. Pugio (2) Cfr. Eusebias, Demonst, Ecang,

fidei, cum observat. Jos. Du P^oisin , lib. iii , cap. ii, nbi multis prosequitur

edit. Carpzovii, pag. i6i et 474» P^*" «militudinem , quae inler Mosem et

sertim vero 886, § 9 6t seqq. Hac au- Christum intercessit , ac praecipue po-

tem editione deince psutar . testalem ac mnous iegisiatoris et re-

PART. I. CAP. I. DE MESSl^ PROMIS. ET EXPEGT. H

tura ; quod Christus ipse testatus est, Joan. V, 46 , Judaeis dicens: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi'^ de me enim ille scripsit.

20, Ad 3"*, Dist. Conceptis verbis , conc; gequivalentibus , necj, ut patet ex modo dictis. Addo , obb*gationem credendi in Messiam oriri ex ipsa manifestatione seu revelatione promissi Messiae, quemadmodum oritur obligatio credendiin Deumexipsa ejus manifestatione , etsi nullibi scriptum in lege sit : Credite in Deum ^ ut adversus Orobium animadvertit Limborchius (1),

21 . Ad 4«» , Ne(j. Or ta siquidem est Messiae idea seu cognitio et ex- pectatio ex promissione protoparentibus facta , Gen. III, ac saepius iterata Abraha?^ Isaac, Jacob, Judae, etc. juxtaea quaein probatio- nibus adducta sunt. Divinaeporro comminationes atque pollicitatio- nes ad summum eam jamdiu animis praeconceptam aluerunt atque foverunt. Prophetae nunquam destiterunt ab eodem Messia praenunciando , ut ex dicendis luculentius constabit. Talia sunt fundamenta ejusmodiexpectationis , quae tam altas radices in uni- versa Hebraeorum gente fixerat , ut nunquam divelU potuerit. Haec praeterea exceptio falso principio laborat , nempe Messiae missionem non habuisse ex Judaeorum opinione nisi solum ob- jectum teraporale, cum tamen de contrario omnino constet (2).

demptoris. In Catechismo judaieo , xvii i, i5 , qnae extatin TAesawroMeo-

qoera ex edilione Synagogae Amstelo- logico-philolog , sice Sylloge disserla-

damensis hebraice ad verbum recensi- tionum ad selecliora et illustriora F,

tora edidit Carpzovius , Introduct, et N, T, loca , Amslelodami 1701 ,

ad Theologiam judaic. cap. g. et qui vol. i, pag. 384 ®' seqq. inscribitur ^IL? np7 ISD, Liber doc- (1) Op. cit, Resp. ad primum quaj-

trincB bonce , art. 7. proponunlur qua- silum.

tuor res , quibus Moyses inter prophetas (2) Hoc magis ex dicendis in decursu

ceteros exceliuisse dicitur; quas quili- Iractatusconstabit. Inlerea cfr. Luc. iii,

bet illic recolere polerit , pag. 48 et seq, i5; Joan. 1,19 et seqq.j iv, 25-29; et 4^;

Id ipsum praestat eleganter Rab. Abar- vi , i4) ^l alibi ; ex quibus luculenlis-

banel, apud Joan. Meyerum, Tract. de sime patet , Judaeus et Samaritanos tem-

iemporibus sacris ^ elc. in Thesauro pore Chrislinondum exuisseideamMes-

Ugolini , lom. i , pag. 533, Cfr. M. G. siae spiritoalis, thaumatorgi , prophelaj

Frid. Bleinhart sub Frischmulho , Dis- etc. efsi utramque ideam spirilualis et

sertat, de propheta Mosi pari, Deut. lemporalisregni conjungerent.Cfr.eliain

12 TRAGT. DE INGARNATIONE.

22. Ad 5»» , TVe^.Expectatio siquidem Messise ceu tolius Mosaicse religionis caput ab omnibus tum antiquioribus tum recentiori- bus Judaeis spectata fuit , nec nisi serius ab incredulis nonnullis in dubium ea revocata est ; ita ut , quemadmodum animadverti- mus, nunquam Christus aut Apostoli disceptare debuerint de ejusmodi articulo ; sed , eo extra oranem dubitationis aleam ab omnibus prorsus tanquam principii loco constituto , contro- versia agitabatur de sola Messiae persona. Quare non temere ac perperam, sed totius synagogae sensum expressit Maimonides , dum art. XII» statuit , ab omnibus et singulis Judaeis firma fide credi oportere in adventum 3Iessice T\Wt^T\ nNO]2 ^ ut in ip-

sorum libris symbolicis declaratur (1). Quin etiam in Thalmude , Tract. tSawAec^rm , cap. CAe/e^ , diserte legitur : Omnes prophetce 7ion vatioinati sunt nisi de diebus Messice (2) ; ut cetera jam commemorata proeteream. Hinc etiam colligitur , immerito ac per summam injuriam a Josepho Albo Maimonidem reprehendi.

23. Ad 6°^^ Dist, Contendit Hillel , nullum jam habere Israe- lem, quem expectet Messiam , postquam is advenerat, conc.\ antequam advenisset , neg, Porro Hillel ex eorum numero erat , qui noluerunt Messiam in Christo Jesu agnoscere , in quem , ut infra ostendemus, omnes epochae a prophetis assignatae pro Mes- siae adventu conspirabant. His vero elapsis, de ulteriore Messiae adventu desperans , jure inferebat , nullum jam habere Israelem

Rayra. Marlini , part. iii , cap. iv , § 4 1 ^ais Hilcot, id est, Sententiis in Sophe-

et alib. Vemrn de hoc poslea. tim si\eJudicibuSjlTSiCl, DeRegibus,

(1) Cfr, Catechismus judaicus cit. cap. xi , aperte pronunciat : Quicum-

ubi inter arliculos fundamentales fidei que non credit in Regem Messiam ,

ponitur Articidus duodecimus : Deum vel qui non expectat adventum ejus ,

missurum esse Messiam , qui Redemp' non solum est incredulus prophetis ,

tor futurus sit populi sui , et quem , sed ctiam legi et Mosi doclori nostro,

ctiamsi retardet adventum , expectare Integrum textum exhibet Martini op.

teneamur. Qui quidem Messias e se- cit. part. iii , dist. 3, cap. 9, § 3,

mine David surculus Isai Bethlehe- pag. '^^^.

mitcB erit, idemque judicio stahiliet (2) IX^Un^ N^ D^ID D^K^^UH ^3

ierram, etjudicabit gentesmultas^etc. • n^W)t3n niW^^ N^K* Alios textus

Hinc R. Moyses , filius Maimon , in ^fr. auud Martin , pp. 3^7 et 674.

PART. I. CAP. I. DE MESSI/E PROMIS. ET EXPEGT. 13

quem expectaret Messiam (1). Inde autem novum potius exurgit argumentum ad evincendum , per id temporis omnes fuisse in expectatione Messlae.

24. Obj. secunda. 1° Opinio illa deMessia, id est, regni felicis conditore , quem bocnomine in libris V. T. nondum appeilatum invenimus , diviso demum in duo regna imperio Israelitico ^ e spe meliorum temporum , Joel. IH, 2, et seculi quasi aurei animis informata esse videtur ; quanquam notiones et spes Messianoe , improprie sic dictae , boc est , futuram quamdam gentis Israebticae conditionem feHcissimam praesagientes , Patriarcbarum aevo jam adscriptae reperiuntur, Gen. XII , 3; XVIII, 18 ; XXVI, 4; XXVIII, 14, coll. EccH. XLIV, 22 et 23. 2° Primus enim Davides popu- lum dissidiis et factionibus perturbatum consociarat , et ad poten- tiam opulentiamque egregie evexerat. Sed aureum illud seculum, facta imperii in duo regna divisione , evanuit. Non igitur mirum erat , redintegrandi ejus spem in regia Davidis domo poni , sen- simque aliquem ex ejus posteris felicis tbeocratiae instauratorem futurum divmari (2). 3° Quo proclivius deinde successu tempo- ris summa respublica ad exitium ruere videbatur , eo propriorem spei bujus implendse conditionem fingebant (3) ; et, pro illa, quae Hebraeorum mentibus insederat , tbeocratiae notione, novumim- perium , non civili solum et publico jure, sed morum quoque innocentia et religionis sanctitate fundatum iri existimabant.,.. Apud propbetas , qui vel proxime ante exilium babylonicum ex- titerunt , vel ei fuerunt aequales , vel post reditum ex eo vixe-

(1) En verba ipsios Hillelis, ex TAa/- potest Da Voisin , Prcef, ad prooe-

mude, TrAct. Sanhedrin seu. De Sy- mium Pugionis fidei, nedriis , prout proslat cap. xr , edit. (2) Mich. v, i et 8eqq.;Is.ix, 5, 6;

Cocceji , excerpt. xxxi , pag. 35 1 ; et vi. xi. coll. iv , 2 ; Ezech. xxxiv , 23 et

excerpt. xxxvi, pag. 35^ : 7)3 173 seqq.; xxxvii , 21 et seqq.; Jerera.

: SkW>S n>U^» yn : y^i^J)^ ^^"»' 5; xxx, 9; xxxm, i5; Ose.

sen : Expirarunt omnes termini^jam "* » ^ 5 Zacch. iii , 8; vi , 12 , nbi no-

nullus Messias pro Israde, Et bic de- ^^^ ^'^. ^^ ^essia dictam, prehenditar mala fides Salvador, qai (3) Agg. 11, 6-9, 21-23; Zach. 11,

tamen magni facit aactoritalem Thal- ^.^^ . i„ ^ 8-10 ; vi, 12 et i3 ; Mal. 11,

mudis. De Thalmude inter ceteros legi 1« . m ^ 6 . „| ^ i3-i8.

14

TRAGT. DE INGARNATIONE

runt, itemque in libris apocryphis illam feliciorum temporum spem universe adumbratam videmus (1) , 5° at in Danielis va- ticiniis pressius definitam novisque augmentis cumulatam. Inhis enim imperium aliquod describitur ideale theocraticum , quo syinbolice adumbratur ficta filii hominis ( U^JK "l^ ) persona ,

Judseis destinatum (2) ut quinta orbis terrarum monarchia (3) , post multas calamitates eventura , eaque asterna et immutabiiis , et cum mortuorum resurrectione et judicio extremo conjuncta (4). Iste vero filius hominis , qui in nubibus apparens fingitur (5) , pro symbolo totius monarchiae quintae , non pro Messia habendus est. Ita rationahstae (6). Ergo Messiae promissio et expectatio non est nisi vana spes idealis , orta ex melioris conditionis desiderio , ac prophetarum poeticis fictionibus fota (7).

25. Resp. Neg^ ant. Quod consutum non est nisi ex ludicro imaginationis aestu absqueullo documento; cui facta luculentissima adversantur; quodque Sacrae Scripturae evertunt, traditiones ju- daicae gentis et traditiones omnium populorum explodunt ; ut partim ex allatis documentis constat , partim vero ex dicendis apertius constabit.

26. Ad \^^ Neg. suppositum^ gratis ab adversariis confictum , quodque seipsum destruit, opinionem scilicet de Messia informa- tam esse e spe meHorum temporum. Ea enim informata est ex Dei revelatione , quae , Gen. III , homini lapso promisit repara- torem non temporalem , seu felicis regiii et aurei seculi fundato- rem in sensu adversariorum , sed spiritualem , qui nempe dae- monis destrueret imperium , et veram refigionem instauraret et redintegraret ; prout illud oraculum , uti jam diximus , et universa intellexit antiquitas , et traditio nobis significavit. Nec

(1) Soplion. III, 9-20; Is. Lx , Lxvi; apocryphoruni commernorat.

Agg. II, 6-9; Zach. xii-xiv;Mal. 111, (2) Dan. 11, 44 et 4^} vii , 27 el

1-6; 19-24; I. Mach, 11 67; Bar. iv , seqq.

21 et seqq. v; Eccli. xxxii , 18 et 19 (3) Ib. 11 , 44 > ^" ? ^6.

et 33; XXXVI , 12-17 ;xLiv , i3; xLvii, (k) Ib. xii , 2.

11; Tob. xiii , 7-18; XIV, 4-7; " (S) V" > ^3 et 14.

Mach. II, 18. Quinqae hi poslremi (6) Cfr. Wegsch. § 120, not. fc.

libri ii sunt, quos adversarins nomine (7) Ib. § 5o, not. c.

PART. I. GAP. 1. DE MESSI^ rROMIS. ET EXPEGT. 15

aliam Messioe nolionem ingeruntpollicitationes Abrahaeceterisque patriarcbis fact£e in locis Gen. citatis : hi sernine tuo bene- dicentnr omnes gentes terroe ^ ^qy fidem in Messiam , ut exponit Apostolus , Gal. IIL 8 ; quem rationalistae bono animo ferent , ut ipsis praeferamus in Sacrarum Litterarum expositione.

27. Ad 2™, Neg. iterum ;, tum quia expectatio Messiae longe Davide anterior est^ tum quia Davides ipse saepissimein Psalmis de Messia rebusque ab eo gerendis loquitur , Cbristo ipso tes- tante , Mattb. XXII , 42 et seqq. Luc. XXIV , 27, 44, testantibus insuper Evangelistis et Apostolis passim , fatentibus ipsis Judaeis, qui plurcs Psalmos de Messia semper intellexerunt (1). Si igitur ante Davidem Scriptura loquitur de promissione et expectatione Messiae , si Davides ipse ssepe de eodem Messia loquitur , evidens est non ex divisione Israelitici imperii spem ortam dc aliquo Mes- sia ex Davidis posteris nascituro , nec sensim coepisse Hebraeos divinare^ ut profani bomines loquuntur , felicis tbeocratiae futu- rum instauratorem , multo minus ipsum Davidem in vitam res- tilutum iri , juxta parsismi doctrinam (2).

(l)Cfr. Raym.MarlinijOp.cit. part. H, exspectatio de redituro ultima mundt

disl. I , cap, "i^ , § i4 et seqq. part. iii, cetate rege vetere Paschuian , Gustaspi

disl. 3, cap. i5, § i , et alibi pasgim. filio , quo Gustaspo regnante atque fa-

(2) Sic enim Rosenmiiller in Scho- vente suam doctrinam promulgaverat

liis in P^, T. part. iv , vol. ii , Lips. Zoroaster. Illum igitur Paschutan ,

i8io, ad Ezecli. xxxiv, 23, indicalis quietipseolimdoctrincB Zoroastrianos

ejusd. Ezecli. xxxvii , 2^ et Jerem. in provincia Vardjemguerdiana mi-

ixx, 9; Ose. III, 5, locis, in quibas nistrum seprcehuerat , credehantPerscB

Messias Davides appellatur , scribit : extremis temporihus veterem ac puram

Atque locis hisce significari illum ip- religionis doctrinam priscumque Per-

8um veterem Davidem , quem spera- sicum regnum ita esse restituturum ,

rent futuro aliquo tempore regnum ut omnium ahundantia et prosperitas

priscum , sed multo amplius atque atque pax universa terrarum orhem

augustius restauraturum , minime im- sint heaturce. Vid. M&moires sur di-

prohahile fuerit. Alere enim poterat verses antiquitSs de la Perse , par Sil-

ejusmodi spem , opinio illa veterihus vestre de Sacy , Paris 1793, in-^- P* 94

communis fere , de rerum omnium seqq. Veruin enim vero quis ignorat ,

avoKaTUTTua-tf , revohentihus sese et Zoroastrum plura transtulisse in libros

rediturtscetatihus, Certehuicopinioni suos ex libris Judaeorum? Doctrinam

consentanea erat veterum Persarum yero palingenesis ei apocatastasis non

16 TRAGT. DE INGARNATIONE.

28. Ad 3™ , neg. ex causa , quam adversariiautumant, factum esse, ut Judaei/^w^rerew^propioremspeihujus implendae conditio- nem ; sed eo ferventiori desiderio praestolabantur Messiae adven- tum , quo ad exitum suum properare videbant terminos epochae ipsius adventus. AHoquin multo magis debuissent Messiam expec- tare sub finem regni Israeiitici , aut regni Juda , adeo debiUtati ab Assyriis et Chaldseis , potissimum vero sub Antiocho Epiphane. Attamen nemo per id temporis vel suspicatus est de Messiae ad- ventu. Contra vero sub Herode omnes tenebantur hac expecta- tione, ut suo loco ostendemus. Diversae autem hujus agendi ra- tionis quaenam causa esse potuit in adversariorum hypothesi ? Series igitur factorum stultum systema rationahstarum ehminat ac plane subruit.

29. Hoc autem amoto fundamento , ruunt quse vere finxerunt adversarii de notione theocratiae , de novo ac fehcissimo impe- rio , de fehciori temporum spe a Prophetis et hbris apocryphis ( deuterocanonicis ) adumbrata. Haec enim omnia , supposita Mes- siae promissione atque eixpectatione tanquam basi et fundamento, riteque intellecta , ut postea exponemus , bene cohaerent ; pro- missione et expectatione sublatis , nulla amphus ratione subsis- tunt. Ahud quippe est , rei veritate posita , eam diversimode ex- ponere et amphficare , vel etiam prout est perperam intelhgere, quod plerisque carnahbus Judseis contigit , sub finem praesertim ipsorum reipubhcae , ut enucleatius declarabiraus ; ahud vero est, rem totkm de suo , ac solo imaginationis ferventioris aestu sibi confingere. Hoc enim postremum nonnisi paucorum est , nec nisi ad tempus contingere potest ; ac facile evanescit. Expectatio autem

esse nisi corraplionem doctrinae jamdia seraper faisse a Judaeis de Messia filio

apad Hebraeos receptae de fatara cor- David , non aatem de ipsa Davidis ve-

poram resarrectione , at sao loco ex teris persona , at inflati ac vani ejas-

Job. XIX, 25 et seqq. liqaet? Sane modi homines aatamanl,ostendit Mar-

Ezechiel , Jeremias , malto magis Oseas tini op. cit. part. iii, dist. 3, cap. 3, § i5

ipsnm Zoroastram praecesserant jaxta et seqq. Cfr. item Sanctias S. J. in

saniores criticos. Cfr. Feller. Z?tc^ .^/«f. Ezech. in banc locnm. arl. Zoroastre. Porro cit. loca intellecta

PART. I. CAP. I. DE MESSIjE PKOMIS. ET EXPECT. 17

Hebrseorum perpetua fuit ac totius nationis , nulla secta excepta , ita ut adhuc perseveret (1).

30. Ad4™, neg. Nec enimincitatis Danielis locis sermo est de imperio 'dYi(\\ioideali theocratico^ sed dere«Z^regno Messiae, quod in aeternura , ut ibidem dicitur perstare debebit, consumptis mo- narchiis illis pristinis , quse viam quodammodo juxta divinae pro- videntiae ordinem ipsi paraverant, ut ex historia compertum est. Quod si quasi Filio hominis , qui cum nubibus veniebat , ut le- gitur, Dan. VII , 13 et seqq. et qui usque ad thronum Altissimi pervenit , data sunt potestas et Iionor et regnum , et omnes po- puli , tribus et linguae ipsi servire perhibentur ; si potestas, quae ei confertur , est potestas aeterna , quae non auferetur et regnum ejus non corrumpetur , patet , plane distingui Filium hominis a monarchia^ quae eidem traditur. Nec obstat quod in visionis istius expositione dicitur , v. 18 : Suscipient autem regnum Sancti Dei altissimiy et ohtinebunt regnum usque in seculum et seculum seculorum. His enim verbis significantur omnes illi popuh , tribus et linguae , qui ex v. 14 servient Fiho hominis, id est , Messiae , quique ejus regnum seu Ecclesiam constituent , prout contextus exigit ; ahoquin hic absurdus sensus exurgeret : Monarchia serviet monarchiae (2). Hinc de pecuhari persona, non autem de symbolico emblemate , ut adversarii existimant , tota antiquitas, quae dicuntur de Filio hominis ac praecise de Christo, exposuit et explicavit (3).

(1) Hic animadvertendum est , fic- faerit constans Judaeorum hujus loci

tiones poelicas valum graecornm et lati- Danielis expositio.

norum nunquara integras nationes per- (3) Ibid. Gfr. praeterea Schoettgenius,

vasisse , multo minus perj)etuo et ^TorcBAei&roicfP, Dresdae, i-j^^jtom.ii,

constanter perdurasse, secus ac in casu lib. ii, pag. 263, ubi ex Sohar Gen,

nostro accidit. Dumraodo tamen pro- fol. 85 , col. 338 , refert in hunc loc.

prio systemati inserviant, absurda quae- Dan. : Hic est Rex Messias , de quo

quedevoranl rationalistae, ceteros incre- scriptum est, etc. Tum id ipsum osten-

dulos imitati. dit cx confessione Kaschi , R. Aben

(2) Cfr. Sanctius in hunc loc. Mar- Ezrae , R. Saadiae Gaon , R. Bechai ,

tini , part. n , cap. 7 , § 7 et seqq. et ex Sanhedrin^ etc.Vid.etiam Joan.Ben.

cap. i3. Ex quibus constat quaenam Carpzovii , Diss. deFilio hominis ad

T IV. 2

18 TRAGT. I)E INGARrtATlOKl.

31. Quae autem ibi , rap. XII, 2, de mortuorum resurrec- tione et judicio extremo dicuntur , ac de Filio liominis , qui , cap. ^'11 , cum nubibus coeli apparens describitur ( non vero fin^itur, ut adversarii mentiuntur), Christo ipso interprete , de secundo ac glorioso ipsius adventu intelligi debent , ut suo loco exposuimus (1). Quem quidem adventum multae calamitates, eo- dem Christo testante , Matth. XXIV , praevenient. Haec autem omnia rationalistae permiscent atque confundunt contra aper- tam Christi et Apostolorum doctrinam , ut sua systemata vere fictitia nobis obtrudant et christianam religionem e fundamentis subruant.

PROPOSITIO II.

Messias a Deo protnissus atque ah Hebrceis expectatus singularis et unicus est.

32. Etenim Messias a Deo promissus atque a Judseis expecta- tus singularis atque unicus est, si talem postuient tum Scripturae, tum universalis et constans sensus traditionalis ipsorum Judaeo- rum , tum denique peculiares notoe et characteres , quibus idem Messias instructus perhibetur ^ atqui..

33. Jam vero , etsi Scripturae interdum Christi seu Messiae no- men aliis etiam hominibus attribuant , sacerdotibus prsesertim ac regibus , cum tamen hic non de noniine , sed de re quaeramus , perpetuo loquuntur de peculiari aliquo promisso reparatore ^ quem xaT i^oxY}v , seu per antonomasiam Christum seu Messiam ap- pellant. Sic, Gen. III, ille promittitur , qui conterat serpentis ca- put; item Gen. XII, XVIII, XXII ^ ille, in quo benedicendae 6unt onines gentes ; demum Gen. XLIX sermo fit de eo , qui praenunciaturut illequimittendus est, atqueerit expectatio popu- lorum, seu, ut in hebr. legitur , ille, cui obedientia erit populorum. E Davidis familiaorigo trahenda ab eodem^ ubique praedicitur ;

Antiquum dierum delato , ad cap. vii , 887 et seqq.

i3 et i4 Dan. in Thesauro iheologico- (1) Tract. De Deo ereat, parl. m ,

philolog, kmslelod. 1701 , vol. i, pag. n. 908 et scqq. tom. iii, pag. 4®9»

PART. I. CAl». I. DE MESSI/E PROMIS. ET EXFECT. 19

atque hinc factum est , ut Messias filius David passim in Sacris Litteris vocetur. Huc spectant epochae, quibus determinatur fu^ turus ejusdem Messiae promissi adventus ; cum nempe ablatum fuerit sceptrura a Juda, ut dicitur Gen. XLIX, vel cum ad finem vergerent LXX hebdomades , Dan. IX , et ante destructionem templi Zorobabeiici ^ Agg. II et Malach. III. Quas quidem aha- que ejusmodi nequeunt nisi de singulari Messia intelligi.

34. Huc accedit perpetua et constans Judeeorum traditio de expectatione unius singularis Messiae , (de quainprop, superiori) ; qua factum est, ut neque Judicum ac Samuehs a?tate, neque Da- vidis aut Salomonis ahorumve , sive Judse sive Israel florentissi- morqm regum ac principum , neque demum Machabaeorum tem- poribus, quisquam Messiam apparuisse diceret ; licet plures ex ipsis Judaicam gentem ab immanissimo juge liberaverint. Contra vero Judasorum fatiscente republica , omnes ex Scripturarum oracuhs atque avita traditione edocti , Messiam praestolabantur. Ejtenim , Luc. III , 15 , de Joanne Baptista legitur : Existimante autem po- pulo et cogitantibics otnnibns in cordibus suis de Joanne ^ num forte ipse esset Christus, Eadem habentur Joan. I, 19 et seqq. ubi agitur de solemni sacerdotum ac levitarum legatione ad eumdem missa , ut eum interrogarent , num ipse esset Chris- tus. Rursus ib. IV , 25 mulier Samaritana tamquam de re omnibus comperta ait : Scio^ quia Messias venit, Demum Matth. II , 2, Magi ex gentihtate orti pro certo idsumentes,fiden- ter interrogant : Uhi est , qui natus est rex Judceorum ? Nec quispiam extitit inter principes sacerdotum et scribas populi , a quibus sciscitatus Herodes est , ubi Christus sm Messias nasce- retur , qui haesitaret ; sed , exponentes ,de eo Micheae vaticiowm , in Bethlehem Judae Messiam oriti,irum pronunciant(l). Id ipswm

(1) Post adeo disertum S. MattLaei serio se demonstrasse confidit , Jesom

testimonium et auctoritatem Luc. ii , 4 ^° oppido NazareJh nalum faisse ; atque ,

etseqq. quis unquam suspicatus esset, utaddit Wegpcheider: ar^rwwew^fsi/w*-

quempiam in dubium revocaturum , rfem Aatef^^pemewrfw. Scilicelperquam

utrumChrislus JesusnatussitinBelhle- opportune io istorum raanus Scriplaras

hem? AUamen ex biblicis rationalistis venerunt. Kaifer , Bihl, Theol. pag. 23o et seqq,

2.

20 TRACT. I)E ING4RNATI0NE.

liabetur ex FlavJo Josepho , De bcllo judaico , lib. IV, cap. V etalibi (1).

35. Peculiares demum cbaracteres et notae , quibus prophetae Messiam venturum instructum iri denunciant, munia item ac officia ab ipso obeunda , de quibus postea agemus , luce meridiana clarius ostendunt ^ in tota Scriptura non agi nisi de determinato ac singulari Messia. Isaias enim passim describit mites Messiae mores, comitatem , justitiam , praesertim vero cap. XI , 1 et seqq.; XLII , 3 ; LXI , 1. Sic tam ipse quam prophetae reliqui eum exhibent vocaturum et docturum gentes , aliaque ejusmodi per- fecturum , ut ex dicendis enucleatius patebit.

36. Sive igitur Scripturas consulamus , sive perpetuam gentis Judaicae traditionem , sive characteres et notas Messiae proprias , constat , Messiam , a Deo promissum atque a Judaeis expectatum , unicum prorsus ac singularem esse, prout ostendere institui- mus (2).

DIFFICULTATES.

37. Obj. 1° Hebraei facile sibi in animum induxerunt, ex proprio coetu quempiam surrecturum esse de illorum virorum genere , quos Isaias describit , sapientia praeditos atque intelli- gentia , spiritu boni consilii et fortitudinis , 2° idoneos ipsorum prophetarum exemplo ad evertendas oppressorum machinatio- nes, ad excutiendos animos , atque ad omnia adversa superanda, ut hac ratione populus subito quodam transitu ex malo ad bo- num , ex servitute ad libertatem , ex abjectione ad honorem ad- duceretur. 3° Quare Messias seu liberator naturae Umites non praetergreditur juxta hebraicam doctrinam. 4° Quid sane porten- dit Balaami vaticinium nisi stellam^ quae orietur ex Jacob, ac radicem , quaesurget ex Israel, ad populum firmandum, ut fortiter

(1) ArchoBoL lib. xx , cap. v , § i. jn Thesauro Ugolini , toin. m , pag.

(2) Qaaenam faerit antiquis Jadaeis 910 et seqq. cam not. Joan. Nicolai ; in Messiam fides , diligenler excussit et nec non Heideggeras , Hist. Patriarch. eipendit Petras Cunaeas , De republ. exercilat. cxi , pag. 96 et seqq. ; Major Hebrofor, lib. m, cap. 9; qai cFr. m Theol» JudaicAoc.ym , DeMessia.

PART. I. GAP. I. DE fllESSljE PROMIS. ET EXPECT. 21

agal? 5oPost Josue unaquaeque oppressionis periodus suum pe~ perit liberatorem sive Messiam. Cyrus , licet idololatra , inScrip- tura vocatur Salvator et Christus ob id tantum , quod finem po- suerit captivitati Babylonicae , ac alii quia media suppeditaverint ad rempublicam restituendam ^ Num, XXIV, 17 et 18 ; Jud. II, III, VI , XI etc; Is. XLV. 6° Quoties demum post magnam disper- sionem ementiti Messiae Hebrseorum imaginationem excitarunt , toties id consecuti sunt per sacras voces legis ac libertatis. Talis fuit impavidus Barcochebas , quem ceu legitimum Messiam rece- pissent , si , quod aggressus est , facinus feliciter explevisset ; talis sec. XVII turbidus ac debilis Sabathai Sevi (1). Si quis igitur quserat, utrum Messias advenerit, an vero adhuc venturus sit, responsio in promptu est , scilicet tum jamdiu eum advenisse , tum superventurum adhuc esse. Ergo.

38. Resp. Ad. 1°^, Neg. quod assumitur, Hebraeos scilicetnonnisi sequiori aevoideam seunotionem Messiae ex Legis comminationi- bus et promissis sibi cudisse. Certo enim certius est , ejusmodi ideam seu potius promissionem Messiae ipsi mundo coaevam fuisse et Lege mosaica anteriorem ; ut ex dictis apertum est. Moyses lo- cis cit. eam supponit. Job, XIX , 25 , professus est , suum se ex- 'ipecXdiVQ Redemptorem y nempe Messiam , et quidem spiritualem atque divinum. Profecto gentes omnes longe inter se dissitae , qui- bus nulla fuit cum Hebraeorum gente communicatio , in Lege mo- saica Messiae notionem reperire non potuerunt. Repugnat prop- terea Scripturis ac factis ipsis nova theoria ab adversario excogitata.

39. Ad 2"\ Neg. tum ob rationum momenta , quge adducta sunt , tum ob falsam adversarii assertionem , prophetas scilicet oppressorum machinationes evertisse, animos excussisse juxta auctoris sensum; fabulae enim ejusmodi assertiones sunt ab

(1) Ifa Salvador, op. cit. tom. iii, Le sultan lefitjeter en prison, etlui

liv. IV, pag. 365.DeqaoSabatliaiSevi offrit le turban ou d'etre empaU ; il

scribit in nota : // Mait n^ en Syrle , n'h^sita point, mais , malgre son zele

et il produisit tme vive sensation chez & paraitre hon musulman , on lui

les juifs de Constantinople et de tout donna bientdt la mort. VOrient, meme chez les occidentaux.

22 TRAGT. I)E IWGARIVATIONE. . .: ,.

ipso confictae. Illud quippe prophetarum fuit munus , populi praesertim Judaici vitia reprehendere ^ validos animos ad omnem virtutem excitare , ac Messiae adventum praenunciare , non qui- dem ut temporalis liberatoris , quemadmodum adversarius autu- mat , sed spiritualis , qui nempe peccata auferret , justitiam adduceret , gentes ad verum Dei cultum revocaret , aliaque praes- taret ejusmodi , quae in liberatorem ab adversario confictum car dere nequaquara possunt (1)* ai

40. Haud inficiamur tamen , serioribus temporibus Judoeorum aninios generatim occupasse ideam etiam de liberatore temporali ; quod ex Luc* XXIV, 21 ; Act. 1,6, aliisque locis N. T. constat. Yerum , ne ullus errori detur locus , duo quae nequeunt commis- ceri secernamus oportet , nempe ideam primigeniam et origina- riamabidea adscititia^ et superinducta. Idea enim primigenia et originaria , quam exhibent Sacrae Litterae , est prorsus de Messia spirituah , utex citatis locis apparet*, postea autem sensim, ut ita dicam , ac sine sensu adjecta aha est de liberatore temporah ; non ita tamen , ut prior excluderetur; sed utraque Messiae spiritualis et temporalis conjuncta idea eral. Sane Messiae spiritualis , legis- latoris , prophetae , thaumaturgi ideam semper obtinuisse apud Judaicam gentem abunde constat exLuc. III, 15 ; Joan. I, 19; IV, 25 ; VI, 14 ; VII , 31 , ahisque locis passim. Quod si in pleris- que subsequentibus praesertim temporibus invaluit notio Messiae tanquam temporalis liberatoris , ideo id factum est , quod Judaei vaticinia , quee secundum Messiae adventum respiciunt, cum vati- ciniis de primo ejusdem adventu confuderint, vel etiam quia carnali ac materiali sensu ea intellexerint , quae de spirituali ipsius Messiae gloria ejusque regno sive Ecclesia , sub materia- libus ac symbolicis imaginibus adumbrata, praenunciata erant (2).

(1) Gfr, Shctlok ^ L'u8age ei les fins erudite scribit Schoettgenias , mHoris de la prophHie, en six discourd ; vid. hehraicis et talmudicis^ tom. ii , lib. r, praeserlim Discoors iii. cap. i et 2 , de nominibus Messiae ; tum

(2) Antiquiores Hebraeos pariorera totolibroiii, qui est dcpersonaMessiae, ideam habuisse de Messiac persona ac innumeris prope eorum testimoniis in manere evidenter constat ex iis, quae medium productis; nec non tom. i,

PART. I. GAP. I. DE MESSI^ PROMIS. ET EXPEGT.

23

41. Ad 3"^, Dist. Juxta doctiinam hebraicam seriorum tera- porum , traris,'.^ antiquitus receptam , neg. Veteres enim Hebraei non diversam sibi Messiae efFormarunt notionem ab ea , quam Scripturae et traditio ipsis patefecerunt. Porro ejusmodi fon- tes constanter ingerunt ideam Messiae , qui naturae limites prae- tergrederetur ; ut Ps. II , 7 ; Is. VII , 14; IX, 6 et seqq. XI , 1 et seqq. et alibi passim (1). Imo certo certius est, ut productis mo-

diss. I , De regno cwlorum , in qua , §§ 6 et 7 , ostendit , nomine Regni ccehrum praeter coltum Ecclesiae V. T. fijgnificari Regnum Messice et tempora Messice et oeconomiam illoram, nna cnm aliis circumstantiis eo pertinentibus , adducto testimonio ex Targam Michae 17 , 'j : Et revelabiiur ipsis regnum coelorum in monte Zion a nunc et usque in seculum ; et confirmat toni. ii , lib. I , cap. 2 , § 3! ex Pesikta in Jalkut Simeoniu, fol. 178 , i , et Scir Asci- rim rabba , fol. i5 , 2 ; Quando tempus accedet , Regnum cojlornm revelabitur,

D^W^), tunc implebiturillud Zachar.

siv , 9 : Illo tempore Deus erit Rex

in universam terram , aliisqne multis ,

qnae locis cit. recoli possunt. Qaibas

addi potest , hanc usum loquendi com-

munem fuisse Christi ajtate ; alioquin

Joan. Bapt., Christus , Pharisajiet audi-

tores ipsorum formulam hanc neque

protulissent neque intellexissent ; alta-

men passim usurparunt , ut patel ex

Matth. m , 2 ; x , 7; Luc. xvii , 20 et

alibi passim ; adeo ut illi , qui ex Ja-

dseis, signis temporum probe expensis,

adventum Messiae proximum cum gaa-

dio excipiebant , dicantur expectare

regnum Dei seu Regnnm ccelorum ,

Lnc. XXIII ) 5i ; cui phrasi similis est

illa : Expectare consolationem et re- demptionem , Luc. 11 , 25 et 38. Orta autem videtur hac formala , quae an- tiquioribus Judaeis et sanioribas post captivitatem in deliciis erat , ex Dan. VII , i3 et 14. Haec volai aliquanto fu- sius disputare , primo ut pateat lu- culenter , insedisse veteribus Hebrseis sententiam de Messia ejusque regno spi- ritaali et divino ; secondo at malam fidem detegerem recenJiorum biblico- rum rationalistarum, praesertim Koppe, Nov. Test. voLvi,ad Epp. ad Thess. excurs. i, de Regno Christi asseren- tium , formulam a>Dl^*n ni^^»

Regni coelorum neque in Targum no- que omnino apud Rabbinos de regno Messiae accipi , sed de peculiari Nan>i- nis supremi regimine , singularique Jehova? , qua sua gauderet civitas , tu- tela , cujus quasi ministri reges in ci- vilibus , in sacris vero rebus sacerdotes essent.

(1) Cfr. W. Hengstenberg , Chria- tologie des alten Testamenis , etc. Christologia veteris testamenti, etc. Be- rolini 1829, part, i , sect. i , cap. 3, De divinitate Messice in V. T.pag.^iS et seqq. ubi colligit texlus, ex quibns conslat , Messiam futurum prajdicari ut Deum etFilium Dei. Nos saltem eos hic summatim inclicabimus : Ps. 11, 7,

24

TRAGT. DE INGARNATIONE.

numentis ostenderunt eruditi viri , in antiquiorum Hebrseorum mentibus firmam semper inhaesisse persuasionem , unicum me- diatorem inter Deum et homines , auctorem revelationis omnis, cui nomen Metatron apposuerunt , nempe Messiam , identificari cum Deo ipso , ac proinde Deum esse , et supra naturae nostrse

Messias vocatur Filius Dei sensu pro- prio et non figurato, etv. 12, judicium de inimicis sais ipsi tribuitur, et re- belles ad ipsum confugere monentur; Ps. XLiv , 7 et 8, Messias vocatur Deus; Ps. cix , i , David ipsum vocal Domi- num suum; v. 6, accipit a Deo pro-

priam nomen ^J*7K, et judicium super

hostes snosipsi adscribitur; Is. iv, 2, Messias vocatur mH^ HWV, germen

Det, scilicet Filius Jebovah. Atque haec qaidem dedivina ejas natura dicta sunt. Jnxta humanam vero naturam ex an- lilhesi vocatur y^lKH ^lfi, fructus

ierrce , natus ex Judaea , vel oriundus ex domo Juda. Is. vii , \^ , indicatnr juxta hnmanam naturam per illud nasci ex J^irgine ; juxta divinam , per nomen Immanuel, nohiscum DeM5.Item Is.ix, 6 , denotationes seu characteres divinae natarae cumulantnr. Prius nomen N /£D

mirabile , at indicetur illnm tum in suo esse tnm in suis actionibus supra condi- tionem seu naturae cursum eleva tum esse; deinde nomen "^12-3 /N, Deusfor-

tis , adjicitnr ; in antithesi denotatur ipsius humana natura et origo per verba Filius natus est nohis. Ib. xi , 10, paganae gentes modo religioso Messiam quaerere dicnntur. Michea; v, i , in antithesi ad temporalem Messise ortum

ex Bethlehem et ad nativitatem ex mu- liere, v. 2., annuntiatur ejus aeterna praeexistentia : Ex ie mihi egredietur.., et egressus ejus ah initio , a diehus CBternitatis j et , v. 4 , ipsi tribuilur for- titudo et majestas Jehovae. Os. iii , 5 : Filii IsraeU,, qucerent Dominum Deum suum et David regem suum , id est Messiam. Tlbi verbum ti^pS sla-

dium sese Deo reconciliandi et ejns gratiam acquirendi significat. - Sed in- signe praeterea est ad rem nostram qnod legitur Mal. iii , i et seqq. Jehovah ibi dicit , se legatum missurum , qui viam ante se sternat , et statim subditur , postqnam hoc factum faerit, Messiam appariturum. Igitur apparitio Jehovah et apparitio Messiae identificantur. Mes- sias accipit nomen jnNH, qnodcum

articulo praefixo nullibi nisi de nno Deo invenitur. Huic summo Deo, duci theo- craliae , regi Israelitarum , teraplum ut sua proprietas semper adscribitur. At juxta Malachiam, templum est proprietas Messiae. Istum igitur Deum esse , et cum Jehovah per unitatem naturae iden- tificari aperte eruitur. Insuper, v. 2 et seqq. ofiQcium divinum , alioquin soli Jehova adscriptum , nempe judicium de improbis , ipsi Messiae tribuilur. Gfr. etiam Dan. vii , i3 et i4; Zach. xii, 10 ; XIII , 7. Praecipua ex his vaticiniis suo ioco e:?pendemus.

PART. I CAP. I. DE MESSIiE PROMIS. ET EXPEGT.

25

conditionem positum (1). Hujus doctrinae ac traditionis vesti- gium apparet Joan. VII , 27 : Hunc scimiis unde sit j Christus autem cum venerit , nemo scit , unde sit. Imponit igitur Salva- dor lectoribus suis , dum adstruit , juxta doctrinam Hebroeorum Messiam minime pr^tergredi naturae limites,

42. Ad 4°^, Neg. Sed ex unanimi veterum imo et recentiorum etiam Judaeorum sententia Balaami vaticinium pro objecto liabet , supremum illum regem venturum, Messiam nempe, cujus ad- ventus fama jam inde a remotissimis seculis Orientem totum pervaserat , qui populos sit debellaturus , et , quo regnante , maximae rerum conversiones essent eventurse (2). Ex genere porro armorum ejus deprehenditur , qua ratione omnes fdios Seth , seu ut habet Onkelos , omnes homijies ^ sit Messias vasta-

(1) Ibid. loc. cit. pag. 238 et seqq. quibus patet, ex antiqaioram Jadaeo- ram doctrina , eaqae communi , hunc Metatron non raro identificari cum Schechina , habitaiione nempe Dei in mundo , identificari cum Deo ipso , a quo tamen distinguitur , persona scili- cet ; non esse Metatron creatum , sed emanatum ; vocatur Metatron emana- tionis et creationis , qui apparuit Moysi in rubo ; cum summo Deo unitate es- sentiae conjunctus perhibetur, ut Do- minus ipse et legatus Dei , princeps inundi , et visibilis manifestator Dei. Aliaque ejusmodi ex Thalraude, ex lib. Sohar et Rabbinorum innumeris testi- moniis ostendit. Haec ipsa documenta praeter Sommerum, Glaesenerum, Ray m. Martini exhibet Schoettgenius , op. cit. tom, II, De Messia, lib. iii , ihesi ii et seqq.; adeo ut mirum sit, incredu- lam Judaeam Salvador potaisse firmiler adeo asserere , ex Judoeoram doctrina non debuisse Blessiam naturae limites praelergredi. Qua assertione aperte se vel

ignorantem vel mendacem prodit.

(2) Cfr. de hoc vaticinio , prajter prooemium De Voisin in Pug. fid. edit. cit. pag. 8i ; Dissert. Willemeri De stella ex Jacob oriunda , in Num. xxiv, 1 7 , qua; reperitur in Thesauro iheol. philolog, cit, Perperam De Wette , Kritik der Israelit^ Gesch. seu Critica historicB Israeliticce , pag. 363 et seqq. illud confictum in gratiam Hebraeoram autumat , et Bleck in Dem hihl. exeget. repertor. seu in Repertorio biblico exe- getico , post debellatos a Saulo Ammo- nitas , Zabseos et Philisthaeos assutum censet. Nec Rosenmiilleri conatus efli- cient , totum hoc ordculum Bileami imposturam et fictionem esse. Cfr. Bar- toloccii Bihliotheca magna rahbi- nica^ Romae , 1676, part. i, pag. 655 et seqq.Cfr.etiam Joan.Frid.Miegii Dissert. De stella et sceptro Bileamico, in Novo thesauro dissert. Lugdani Batav. 1732, fol. tom. i, pag. /^20 et seqq.

26

TRACT. DE INGA.RnATIOWE.

turus : Percutiet terram , inquit Isaias , XI , 4. virga oris sui , et spiritu lahiorum suorum tnterfiGiet impium.

43. Ad 5°!, Dist. Unaquaeque oppressionis periodus suum peperit liberatorem sive Messiam , improprie dictum seu late sumptum, conc^ proprie dictum , de quoloquimur, neg. Id ip- sum dicatur de Cyro aliisque omnibus , quibus communis fuit hagc denominatio , regibus ac sacerdotibus , qui analogice Christi vocabantur seu Messiae ac Salvatores. Alioquin , cum judices in- terdum Dii in Scripturis vocentur y sequeretur , vel nullum Deum esse proprie dictum , vel illos homines totidem Deos esse.

44. Ad 6°% Dist, Spiritu vertiginis atque anticipatis judiciis abrepti , co/ic; juxta germanum Scripturae sensum per tra- ditionem antiquissimam expositum , neg. Verum de hoc postea.

45. Ex his responsio fluit ad conclusionem ex falsis principiis, seu potius ex gratuito ac singulari systemate adversarii deduc- tam. Si enim nonnisi unus ac determinatus Messias a Deo in Scripturis promittitur ; si nonnisi unus ac determinatus ab uni- versa Judaeorum gente expectatus est ; si nonnisi de unico , sin- gulari ac determinato mediatore seu Messia omnium antiquarum gentium traditiones loquuntur^ patet eo denique controversiam adduci , ut qusramus , utrum venerit nec ne. Istud vero in se- quenti capite excutere aggredimur.

CAPUT II.

DE EPOCHA ET OFFICIIS PEOMISSI MBSSIJE.

46. Nonnulli Judaei , diuturni quo detinentur exilii atque di- lati Messiae adventus pertaesi , in desperationem acti, contendunt, nullam a Prophetis futuri Messsiae pecuharem epocham statutam ac determinatam fuisse. Ahi vero^ etsi fateantur , hujus adven- tus epocham reipsa determinatamesse, attamen dilatum esse con- tendunt Messiae adventumob demerita ac peccata,quibus Hebraei se commacularunt, aut in dies coinquinantur. Ahi demum censent quidem epocham adventus Messise esse determinatam, non solum conditionate,sed absolute; contendunt tamen, nondumcompietam

PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI^.

27

hanc epocham esse. Nostrura igitur erit, duce praesertim Cl. Joan. Bernardo Derossi (1), sequentibus propositionibus haec omnia efFugia praecludere , ac simul ostendere , ex officiis seu muniis a Messia juxta prophetas obeundis , eum jamdiu advenisse , ut non sit in aliud tempus expectandus.

PROPOSITIO I.

Epocha adventus promissi Messice ex Sacris Litteris certa ac determinata est-

47. Haec propositio est adversus Chaldaeum Paraphrasten , R. Josephaben-Jachia, Maimonidem, aHosquepaucos, contendentes, nihil certi circa tempus futuri Messiae adventus constituiposse , imo nequepossein hanc epocham inquiri absque erroris periculo ; nec quidquam uspiam de ejusmodi epocha revelatum a Deo esse (2).

48. A vero autem prorsus abludere ejusmodi assertionem , constat 1« ex Jacobaeo vaticinio , quo venturus praedicitur Mes- sias , cum ablatum fuerit sceptrum a Juda ; ex prophetia Danie- lis , qua sub finem septuagesimas hebdomadis ab edicto resedifi- cationis UrbisoccisumiriMessiam prsenunciatur; nec non ex Aggaei et Malachiae oracuhs , quibus significatur stantibus adhuc Urbe ac templo Messiam venturum esse. Constat 2° ex antiqua Judaeo- rum traditione et agendi ratione. Etenim juxta Elianam scholam anno ab orbe condito quatermillesimo Messias adventurus erat ^ prout refertur in Thalmude, in quo dies regis Messicc ad hunc annum assignantur. Sane Messiam per id temporis magna ani- morum contentione exoptatum fuisse atque expectatum, adventus Magorum in Solymorum urbem , civitatis totius commotio , infantium caedes , occisio eorum qui essent de famiha David ex parte Romanorum , ne Judaei Messiae praetextu novi aiiquid ma- chinarentur (3) , desperatio Hillehs , tumullus hac de causa exci-

(1) Della vana aspettazione degli (3) Cfr. Enseb. -fiTts^or, ccc/.lib. ur, Ebrei , etc. Parma lyyS. cap. i2 clcap. 19, edit. Vales.

(2) Apud eumd. cap. i , § 2.

28 TRACT. DE INCARNATIOWE.

tati (1) , plures veteratores qui sibi eadem aetate Messise nomen ac dignitatem vindicarunt , facinus ipsum Barcocliebae , fama in omnem partem vulgata de egressuro tunc temporis e Judaea qui rerum potiretur , applicatio vaticiniorum a Josepho per assenta- tionem Vespasiano facta (2), haec aliaque non pauca facta pu- blica ac testatissima totidem sunt argumenta ineluctabiha , quae invictissime ostendunt , certam ac determinatam epocham Judaeos ex traditione habuisse. Constat 3<^ ex ingenua prgecipuorum Rab- binorum confessione , qui , tum ex Scripturis tum ex tradilione edocti , id demum ultro dederunt (3). Constat 4« ex ipsa rei de qua agitur natura. Si enim Messias , ut ex dictis patet, fuit in Lege Mosaica promissus ; si Messias objectum fuit desideriorum Patriar- charum et prophetarum ; si prophetae , prout ostendemus , fu- turi Messiae locum nativitatis , originem , facta omnia vaticinati sunt , qui fieri potuit , ut sola epocha ipsius adventus reticeretur , qua Judaei excitari ac permoveri debebant ad ipsum exci- piendum ?

49. Siveigitur Sacras Litteras consulamus , sive perpetuamet

(1) Joseph, -<^rcAeo/. lib.xx,cap.8, runt, negantes Messiam esse promis- § 6; De Bellojud, lib. ii , cap. i3 , sum, ut R. Albo in lib. Ikkarini', alii § 4 ^^ ^ p^« ^^^' ^^ j c^p. 5, § 3 , edit. ejus advenlum in seculum el mundum Hayerc. futurum rejecerunt , ut R. Manasses

(2) De Bello Jud, lib. iii , cap. 8 , ben-Israel , iib. ii , cap. 3 , De Resurr, § 9, et lib, IV, cap. lo , § 7. mortuor. ; alii diris el execralionibus

(8) Cfr. Th. Goodwini Diss. quam devoverunt illos , qui tempora adventus

inscripsit : Moses et Aaron , cum not. Messiae supputarent , et terminos ejus

Hottingeri , § 22 , in Thes, Ugolini, inquirerent , dicenles : ^U^I nsn

tom. III, pag. 35. Cfr. Derossi , op. ^ip ^^U^nW h'^ Rumpatur spi-

cit. cap. i , § 6. Sane in Thalm. in ritus eorum , qui tempora ( adventus

tract. Sanhednn,{o\, 97 velustissima Messiae ) supputant. Alii alias nugas

traditio legitur his verbis : Traditio commentisunl;qua3 videripossuntapud

domus ElicB : Sex mille annis durat Jo. Boxtorfium, De synagogajudaica ,

mundus, Bis mille annis inanitas et cap. 5o , Basil. 1661 ; exlat etiam in

vastiias, Bis item mille annis lex, De- Thesauro Ugolini, tom. iv , pag. 1 153

nique bis mille annis dies Messiw, et seq. ; et apud Schickardum , Jus

Hinc alii, cum viderint elapsas omnes regium Juda^orum , ibid. tom. xxiv,

epochas sive biblicas sive tradilionales p^g. ^93 et seqq. adventus Messiae , animum desponde-

PART, I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 29

constantem Judoeorum traditionem , sive Rabbinorum confessio- nem et agendi rationem , sive denique rei ipsius inspiciaraus na- turam , certam omnino ac determinatam esse epocham adventus Messiae apertissime evincitur.

DIFFICULTATES.

50. Obj. 1° Haud pauci ex doctioribus Rabbinis inter sep- temeasres^ quas hominibus prorsus ignotas recensent, tempus etiam includunt restitutionis regni Davidici seu Messia^. 2° Quod non absque fundamento ab ipsis fieri , argumento est Angeli Danielem , XII , 9 , alloquentis responsio ; cum enim Daniel ab Angelo sciscitatus esset tempus , quo Messias esset venturus , res- pondit Angelus : Clausi sunt signatiqiie sermones usque ad prcefinitum tempus, Quibus verbis non obscure insinuavit dies Messiae absconditos hominibus esse. Ergo.

51. Resp. ad 1«», Dist, Post Christi adventum, seu ut ipsi lo- quuntur, postmagnam dispersionem , transr^ ante id temporis, 7ieg. Nilmirum , si recentiores nonnulli Rabbini, anticipatisjudiciis ducti , incertum esse contenderint tempus promissi Messise , cum Messiam agnoscere noluerint epocha a Scriptura ac traditione praefinita. Sic enim arbitrati sunt , se posse utcumque deciinare omnem vim argumentorum , quibus a Christianis premebantur. At paucorum certe ea opinio , seu potius effugium est, si cum universaH judaicae gentis sensu et traditione , ac praecipuorum Rabbinorum sententia comparetur. Ut ahquid pauci isti, quos impugnamus , proficerent , deberent ostendere , talem pariter Judseorum animis insedisse sententiam ante Christi adventum; quod profecto nunquam prsestabunt , cuin omnia illius aetatis do- cumenta contrarium prorsus evincant.

52. Ad 2°» , Neg. Danielem sciscitatum esse ab Angelo tem- pus futuri Messiae , cum istud ei jam revelatum fuerit cap. IX : nec propterea Angeli responsio ad hoc tempus refertur. Cita- tis proinde verbis significatur , obscura esse debere , quae in eodem capite continentur , donec compleantur , quae ibidem prae- dicta sunt. Dissentiunt porro interpretes , de quanam re hic prae-

30 TRACT. DE INGARWATlOrtE.

cise agatur, et alii in alias abeunt sententias (1). Ex ignota proinde re nihil extundi potest , quod infirmare vel minimum possit , qua; aperta Scripturarum testimonia de hac ipsa epocha produnt. :-Sri

PROPOSITIO II.

Epocha adventus Messice in Scripturis determinata retardari nequit,

53. Eoshaec thesis perstringit , qui , Scripturarum ac tradi- tionis auctoritate pressi , admittunt quidem , determinatam a Deo ac patefactam promissi Messiae epocham esse ; contendunt tamen, utmonuimus , ob Judaici populi scelera dilatam esse atque indies differri divinam promissionera. Desipere autem hujus sententiae patronos , quisque inteUiget , qui vel leviter perpendat :

54. loMessi£E promissionem constanter in Scripturis absolute proponi , nunquam vero conditionate ; adeo ut nuspiam vel leve ejusmodi conditionis vestigium appareat.

55. 2° Messiam non ad solos Hebraeos , sed ad omnes prorsus populos seu homines mitti. Nemo propterea sanus sibi persuaserit, ob peculiaris Judaici populi scelera retardari , quod ad commune omnium bonum promissum est.

56. 3° Ejusmodi conditionem aperte omnino a Deo exclu- di , quoties ipse profitetur tempus adventus promissi Messiae decisum ixc determinatum esse ^ ut Dan. IX (2); quoties gratuj- tam affirmat esse Messiae promissionem , seu cum propter se et propter gloriam nominis sui se populum suum redempturum promittit, ut Is. LII , 3 et seqq. ; Ezech. XXXVI ^ 22 et alibi passim ; item quoties declarat , se missurum Messiam ad tollenda hominum peccata , delendam iniquitatem , etc. ut Is. LIII et Dan. IX ; ut alia quamplurima praeteream , quae evidentissime quam-

(1) Cfr. Sanctius , Cornel. a lapide "^[7^^ nechiach ^ Daniel. ix , i^,

in huttc loc, Critici sacri , Rosen- , - . , . ,

..„ aefimta . decisa , decreta , etc. omnes

mttller, etc. 7 . j. i. i ...

,-.,„, . 1 ■ . . admiitant, ut ex dicendis Incalenlius

(2) lalem esse viib hebraicae voeis , .

^ ' pafebir.

PART. I. CAP. II. BE EPOC. ET OrFlC. PROM. MESSI^. 31

cumque meritorum aut demeritorum nostrorum conditionem excludunt.

57. 4° Posita semel liac conditione , jam sequi, nihil certi circa tempus Messiae adventus superesse , perperam proinde in Scrip- turis frequenter adeo tempus istud significatum fuisse. Nunquam enim exitum suum divinee pollicitationes habitura; essent ; cum neque in judaica natione , nec in alia quahbet scelerum futurus sit finis , spectata hominum infirmitate ac mahtia.

58. 5^ Novam atque ab antiquae synagogae sensu prorsus alie- nam esse sententiam hanc , quae nonnisi ad eludenda Christiano- rum objecta excogitata fuit post Hierosolymorum ac templi eversionem , quaeque a doctioribus ipsis Rabbinis acerrime impug- natur (1). Profecto, siMessise adventus ab hominum meritis pen- deret , tot sanctissimorum Patriarcharum , Prophetarum , aho- rumque piorum hebraicae genlis hominum , qui in veteri synagoga floruerunt , merita plus apud Deum valere debuissent , ut pro- missiones solveret suas , quam recentiorurn Judaeorum flagitia valeant adillas retardandas. Praeterea cum judaica gens ideo dire afiligatur, gravissimasque ac diuturnas vexationes patiatur propter Messiae spem , pro cujus adventu enixas adeo ad Deum preces perpetuo fundit^ concipi nequit, quomodo Deus his non flectatur, et haec omnia conferre nihil valeant ad Messiae promissi adventum accelerandum. Quanquam nec iUud omittendum est , diuturnam adeo dilationem haud parum conferre ad animum desponden- dum , atque in desperationem conjiciendum (2).

(1) Cfr. Derossi, op. cit. cap. 2, rus erat, ut rarsum Hebraei falentnr.

$ i et seqq. ubi plura documenta in- Cfr. Biss. philolog, de Ara exteriori

venies tum ex Thalmude tum ex cele- Joan. Jacobi Cramfcri , in Thesauro

brioribus Rabbinis antiquis et recentio- Ugolini, (om. x, pag. S^o et seqq.

ribus, ex quibus patet , receptum apud (2) Cfr. Derossi , loc. cit,; Scbickar-

Hebraeos esse Messis adventum retar- dus, Jus regium , theorema xx , in

dari non posse , atque ab bominum Thes, Ugol. tora. xxiv , pag. 8oo et

merilis vel demeritis nuUa ratione pen- seq. cum not. 55 Carpzovii , ib. pag.

dere. Et sane absurdum est, hominum 820; Lightfoot , in Evang, Matth.

peccata prajpedire adventum Messiae , Horce hebrai. et Thalmud, in cap. 2 ,

qai peccatis hominum toUendis Tcntn- v. i , ubi plurium Ghemaristarum verb»

32 TRAGT. DE INGAKNATIOlfE.

59. His igitur perpensis , concludi omnino debet , ita praefini- tam adventus Messiae epocham a Deo esse , ut retardari ob Ju- daeorum peccata non possit.

DIFFICULTATES.

60. Obj. lo Scriptura universa referta est vaticiniis conditio- natis ; quae etsi absolute enuncientur , eventus tamen patefecit, implicitam illa conditionem continere ; quidni igitur idem dica- mus de vaticiniis , quae Messiam spectant ? 2» Quid quod non desint prophetiae , quae conditionem ejusmodi exprimant ? Ete- nim , Deut. XXX , 10 , redemptio Israel promittitur ; Si tamen (utibidem dicitur ) audieris vocem Domini Deitut.... et rever- taris ad Dominum Deum tuum in toto corde iuo et in tota anima tua, 3° Quod jam pridem advertit Pesichta in haec verba, et post ipsam Thalmudistae in Ghemara Babylonica , qui unani- miter affirmant , ex poenitentise defectu atque ob multa Hebraeo- rum scelera transactos jamdiu esse terminos adventui Messiae constitutos a celebri traditione scholae Elianae ; quos secuti sunt plures ex recentioribus Rabbinis. Ergo.

61. Resp. ad 1™, Dist. Quae tamen vel ex substrata materia vel ex adjunctis aut conditione ahbi expressa deprehenduntur esse conditionata , conc; secus , neg. Haud inficiamur ejusmodi vaticinia conditionata , quae tamen absolute enuncientur, in Scrip- turis reperiri. Taha sunt ut plurimum quae comminatoria di- cuntur , quandoque vero etiam promissoria , quae tamen aUcubi conditionem adnexam habent. Verum plura pariter sunt abso- luta , quod nemo in dubium vocabit ; ad horum porro classem spectare vaticinia , quae Messiae adventum respiciunt , omnia ar- gumenta , quae adducta sunt , luculenter ostendunt.

62. Ad 2™, Neg. Ad prob. autem ex Deut. allatam , Dist. Et eo loco sermo est de felicitate vel punitione Israehtarum pro di- versa ipsorum agendi ratione in legis observantia , et quidem tem-

profert,qai falentur jamdia natam esse epocham. opp. edit. Ultraj. 1699, in Messiam jaxta statatam in Scriptaris fol. vol. 11 , pag. 2^7 et scq.

PART. I. CAP. 11. 1)E EPOG. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 33

porali , conc; sermo est de Messia vel Messiae adventu , neg. Ipsa ejusdem capitis integra series id abunde ostendit. Resipiscentibus siquidem Judaeis poUicetur Deus , se eos reducturum ab extremis mundi partibus , ac de cunctis gentibus , inter quas ejecti fuerint, in terram patrum suorum ; se soluturum ipsorum captivitatem , ac conversurum in hostium capita calamitates , quibus afflicti fuerint , si tamen sincera erit ipsorum poenitentia ; prout reipsa toties factum esse Scripturoe ipsae testantur (1).

63. Ad 3™, Dut. At sero nimis, seu post elapsos terminos a Propbetis significatos pro Messiae adventu, co/ic; vetus synagoga et ante elapsam ejusmodi epocham , neg, Huc denuo recurrunt , quae superius animadvertimus de veteris synagogae sensu ac tra- ditione (2).

PROPOSITIO III.

Advemsse Messiam a Deo promissum atque a Judceis expec- tatum^jamdiuelapscB epochce) prophetarum oracidis deter- minatcB ^ luculentissime oste?idunt.

64. Hujus propositionis veritatem evincunt epochae omnes jamdiu completae , quae Messiam respiciunt. Ut suis tamen finibus contineatur propositio , nec justo longior evadat , potiora vaticinia expendenda seligemus , in quibus praefatae epochae apertissime constituuntur. TaHa suntoraculum Jacobaeum, vaticinium Danie- lis,nec non prophetiae Aggaei ac Malachiae ; quae si seorsim sumpta rem conficiunt , simul proposita eam omnino demonstrant. Ne pro- pterea ejusmodi vaticinia alia ab aliis separemus, singillatim,

(1) Satis est, vel leviter percurrere nobis objicitnr; etenimcap. xi legitar : libros Jadicura , Regam , etc. imo uni- Scriptum est : Propter nomen meum versam historiara hebraicae gentis , ut faciam. Dicit Rabbi Alexander : R, oculis veluti ipsis peculiaris haec divina Jose ben Levi objecit : Scriptum est : providentia conspiciatur. In tempore suo , et scriptum est : Acce-

(2) Nec omittendum , in eadem Ghe- lerabo ; si meriti fuerint , accelerabo ; mara Babylonica aliam traditionem re- si non meriti fuerinty in tempore suo. ferri , qaae omnino contradicit illi, quae Cfr. apud Ugoiini tom. xxv, pag. 966.

T. IV. 3

34 TRACT. DE INGARNATIONE.

ad omnem confusionem vitandam , atque ad consulendum per- spicuitati , ea distinctis paragraphis perpendemus.

§ I. Jacoboeum vaticinium eccpenditur,

65. Splendidissimum Jacobi vaticinium exhibetur , Gen. XLIX, 8 et seqq. Cum enim Jacob jam jam moriturus ad se vocasset filios suos , benediceretque singulis benedictiombus propriis y at- que annunciaret , quag ipsis obventura essent in diebus novissi- mis , cum pervenisset ad Judam , sic ei fausta ominatus est : Juda^ te laudabunt fratres tui,.,, adorabunt te filii patris tui, Catulus leonis Juda ; ad prcedam , fili mi , ascendisti ; re- quiescens accubuisti ut leo et quasi lecena ; quis suscitabit eum ? Non auferetur sceptrum de Juda et dux de femore ejus ^ donec veniat qui mitte?idus est y et ipse erit expectatio gentium. Seu , ut hebraice legitur : Non recedet sceptrum aJuda^ et legislator de interpedes ejus , donec veniat Sciloh et ei obe- dientia populorum (1).

66. Tria hic a nobis praestanda sunt, ut propositum adversus Judseos teneamus. Ostendendum est , celebre hoc oraculum 1° ad Messiam pertinere ; 29 epocham ejus adventus determinare ; 3*» jamdiu fuisse completum.

67. Ad primum vero quod attinet, facile res conficiturtum ex vi ipsa vocis Sciloh y tum ex iis , quae huic Sciloh tribuuntur. Quaecumque tandem sit hujusce vocis radix , de qua valde inter se philologi disputant , certum est , ea non aHum significari prae- ter Messiam. Etenim, si ea est a H?^ ( sciala) tranquillus aut

quietus fuit .^ ut ahqui contendunt , Messiassic denominatus fuit, eo quod ipse esset orbi tranquilHtatem ac pacem concihaturus, omnemque fehcitatem allaturus ; quare inter cetera nomina ,

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIC. PR03I. WESSI^ 35

quibusjls. IX, 6, Messias insignitur , etistud recensetur : princeps pacis, Huic interpretationi consentit codex Samaritanus , in quo legitur : Vonec veniat Pacificus (1). Si vero , ut aliis placet , vocem hanc derivemus a radice ^>W vel biyi ( scil vel scialal) ,

tunc idem est Sciloh diC filius ejus^ id est, ille, qui xar e^oxyjv, antonomastice filius Judae dici potest , nempe Messias. Si demum magis cum aliis placet legere rf7^ {Scelloh ) , pro w^ , tantum-

dem valeret ejusmodi vox ac quod ee, seu cujus e^^^ subintel- lige regnum aut sceptrum illud , de quo hic loquitur Jacob , juxta id, quodlegitur, Ezech. XXI, 32 : Donec veniat is , cui judi- cium (2) , seu summa judicandi et imperandi potestas. Quo sensu accepisse videntur hanc vocem veteres plerique interpretes ; LXX enim habent : Donec veniat quce ipsi reposita sunt (3), vel ut alii legunt : Cui repositum est (4); quse tamen potius Aquilae et Symmachi est interpretatio. Istorum interpretum sensus hic est : Donec veniat regnum , quod repositum est ei , sciHcet Messise. Hunc sensum clarius expressit Onkelos ^ scribens : Donec veniat Messiasy cujus est regnum ; idem fere habet Thargum Hieroso- lymitanum. Interpres Syrus vertit : Is cujus illud est (5) , et Saadias, interpres Arabs : Is cui est (6). Quidquid porro sit de verisimiliori etymologia hujus vocis , compertum est , omnes in- terpretes raro consensu , ut fatetur ipsemet Rosenmiiiler , in eo convenire , ut per vocem Sciloh vel ipsemet designetur Messias vel aliqua ipsius proprietas. Haec vero omnia confirmantur ex vetustiorum Hebraeorum confessione. Veteres enim Hebraei hoc nomen Sciloh inter nomina Messiae retulerunt , ut in Thalmude in Sanhedrin y Perek Chelek , in Berescit rabba et ahbi (7).

(1) Cfr. Bihlia polyglotta TValto- (S) Vid. Biblia Polyglotta PVal- niana, tom. i , pag. 221. toniana, tom. i , pag. 221.

(2) UBU^*)Sn i^ "1^*K NS*^*iy (^) Ibidem. Hanc leclionem mordi-

^ • " " "• " cns taetor Jahn , Append» hermeneut,

(3)*Efl;f «y /AS-fl T«* uTTOKilf^tfx fasc. ii, pag. i83 et seqq.; sed ejas ad-

uCrS, Vid. p. 68, edit. Lamb. Bos. stipulalor /qaod sciam, nemo inven-

Franeq. 1709. ,„g ^^^^

(4) ^Si uTcUuTdi» Ita MS. Oxon. (7) Apud Raym. Mart. op. cit. parl.

ibid. in not. n^ cap. 4.

3.

36 . TRA.CT. DE INGARNATIOSE.

Certe in Thalmude Babylonico , cit. tract. Sanhedrin sive De judiciis ) cap. XI, haec leguntur : R. Jochanan dicit pro Messia : Quale est nomen ejus 9 Discipuli R. Sila dixerunt : Silohest jiomenejus; dictum est enim .^ Gen. XLIX ^ 10 : Donec ve- niat Siloh (1).

68. Id ipsum praeterea evincitur.ex iis , quae huic Sciloh tri- buuntur; subditur enim, ibid : Et ipse erit expectatio gentium , seu : Et ei ohedientia populorum \ quae verba Onkelos ita reddit : Et ei ohtemperahunt populi ; Jarchi autem vertit : Et ei congregatio populofmm , ad eum nempe multi populi confluent , ut dicitur Is. II , 2 ; uterque Arabs : Et ad eum congregahunt se gentes (2) ; LXX habent : Ipse expectatio gentium (3) ; quos et S. Hieronymus secutus est : Et ipse erit expectatio gentiitm ; quibus consonat Syrus : Et eum expecta- bunt populi^ ex radice nip {kavah) deducentes \Tr\p> [ikkeath)^

cui in conjugatione pihel expectandi est notio. Ecquis porro praeter Messiam dici potest expectatio gentium , vel ille cui gentes omnes obtemperare atque obedire debebunt , ad quem popuH confluent? Eo vel magis quod hic Jacob indicare quodammodo videatur pro- missionem, tum Abrahae, tum Isaac , tum sibi denique a Deo fac- tam , quod in eorum semine ac suo benedicendae essent omnes gentes ? Quod et prophetae postea declararunt , Isaias praesertim loc. cit. et XI , 10; XLIX, 6 et seqq.; LI , 5 et seqq.; LXV, 1 ; LXVI, 19 ; et Hebraei ipsi profitentur , imo contendunt (4). Sive igitur vim ipsius nominis spectemus , sive ea quae personae hoc nomine designatae tribuuntur , patet hoc oraculum non posse nisi de Messia exponi.

(1) Cfr. apad Ugolini tom. cit. poralis ipsis imperet ; si qaidem nanc pag. 9*^0. Jadsei nihil nisi carnaie de Messia sa-

>v>"* " j / / y// piant. Cfr.Orobias in Tertio ad Lim-

(2) t^jM^lfy^^ )Ojfs borchinm Scripto , n. 4 et 5. Haec

to\ A 1 \ K ' " 'o. - rf- persaasio Jadaeoram maximam ipsis ob-

[o) Attrcf Trpord^OKiet rtiv td-mv. L.tr. ^ ,» i

RosenmfiUer ad hnnc loc. edit. 3, slacnlam est , ne Mess>a= dignitatem ia

r. ^ Cnnslo Jesu agnoscanl.

(4) Ita tamen , ut tamqaam rex teod-

PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROII. MESSIJE. 37

69. Alterum vero quod attinet , nempe per lioc oraculum epo- cham seu terminum Messiae adventus significari seu exprimi , illud constat 1° ex ipsis vocibus ^2"'*jy, quae semper vertuntur fl?o;iec ,

usque y usquG dum^ etc. ut lexicographi omnes tradunt (1), et sensus ipse et contextus exigit , utque ex omnibus versionibus, et antiquis ipsis Judseorum paraphrastis evincitur (2). Constat 2° ex scopo Jacobi praenunciantis , nunquameJudaepedibusseu emedio ejus suprQmam potestatem ablatum iri, donec ille veniat , ad quem tandem sit devolvenda , Messiam nempe, ut ostendimus. Quibus verbis voluit Judse ceterisque fratribus signum dare , ex quo il- lum , qui mittendus erat, cognoscerent ; jam vero , si nullum ter- minum praestituisset , nuUum ejusmodi signum dedisset. Constat 3o ex communi omnium antiquorum sensu et interpretatione (3) ; qui omnes viderunt , hic significari terminum imperii seu potes- tatis populi judaici per transitionem ad regnum Messianum.

70. Tertium denique quodostendendumassumpsimus, jamdiu scilicet hoc vaticinium esse completum , ita conficimus : Jacobus praedicit , non esse auferendum a Juda sceptrum , seu non reces- suram esse ab ejus tribu supremam potestatem , summum prin- cipatum ac legislatorem , donec veniat Messias ; atqui jamdiu e Juda defecit haec suprema . potestas seu dominium ac priricipa- tus ; ergo jamdiu valicinium istud completum est , seu , quod idem est , jamdiu venit Messias.

71. In primis vero nomine sceptri ^y^[sceveth) designari su-

premam potestatem , imperium ., imperatoriam dignitatem , pa- tet lo ex Num. XXIV, 17; Is. XIV, 5 , Zachar. X, 11. Ubi sedulo notandum, eamdem plane phrasin occurrere : Et sceptrtmi

(1) Cfr. inter ceteros Winer ad vo- tar , ila collocatum esse , ul non cer-

cem ly, nbi non solnm cnm ceteris tum temporis terminura , sed tempus

,., , , ^ etiam , quod excurrat , sicjnificari.

vertitMsgrMedMw/sedpraetereaconfatat .g,^ ^^ „.,, „ , ° -.^, .

ri ' . ^ ^Jr . , (2) Cfr. Btbl. Polyglotta TValto-

blassmm et de Wette , qui contendunt , . ^^

-»*♦ •*••-• 1 f • • niana.

- .. -: - ^^ (3) Cfr. Mazzocclii , ^/JiciVe^rtMm )&«-

let de 0""iy ) , ubi de futura re aga- i>^icum , Neapoli 1 762 , tom. i , diss. 8 ,

part. I , sect, 3.

38 TRAGT. DE IKGARNATIONE.

JEgypti recedet (1). 2P Patet id ipsum ex antiquis versionibus ; a LXX enim et Theodotione vertitur illa vox sceveth ^ princeps , apYj^v , a Symmacho potestas i^o>jaia. ; 3° ex Paraphrastis Chaldaeis , e quibus Onkelos posuit eojercens dominium (2) , reUqui duo , Jonalhan nempe et Jerusalmi , reges (3) ; 4° ex altero hemisti- chio seu membro , ubi soeveth respondet p^p^f^ {mechokek)^ quod

proprie eum , qui aliquid statuit^ decernit^ voi^oB^itYiv^ legislato- rem denotat ; quemadmodum de Moyse , Num. XXI , 19, dicitur ; et in universum de primoribus , prcefectis popuH exercitusve usurpatur ; ut, Judic. V, 14, et Ps. LIX, 9, Judas vocatur joWTicep^, antesignanus ppHW (mechokek).

72. Jam vero supremam hanc potestatem de Juda ac de tota Hebraeorum gente jampridem ablatam ease ac penitus defecisse , pubhca facti res est , in orbis luce posita et omnium ocuhs usur- pata. Ex quo enim tempore Hierosolymorum civitas eversa est sub Vespasiano ac Tito , suis pulsi sedibus Judaei extorres a Pa- laestinae solo facti sunt , ac per varias gentes toto orbe disjecti aliorum imperio ubique parent ac serviunt^ omni sceptri jure^, ditione , imperio , potestate ubique destituti.

73. Cum igitur , ut ex dictis liquet Jacobaeum vaticinium de Messia sit, cum praeterea epocha per ipsum figatur ac determinetur illius adventus , quando scilicet ablatum fuerit sceptrum a Juda, cum denique sceptrum istud jamdiu a Juda ablatum fuerit , jure concludimus ex eodem vaticinio jamdiu Messiam advenisse.

DIFFICULTATES.

74. Obj. prima. l^ Incertum in primis est , utrum vaticinium Jacobi ad Messiam referatur , an potius ad Moysem , aut Davi- dem , vel Jeroboamum , qui per Ahiam Silonitem renunciatus fuit rex Israel^ autad Nabuchodonosor, a quo ablatum est sceptrum

(1) 1)0^ 0>yvi rD2V) (3) K^3^»

(2) ]wh^^i; y:iy

PART. 1. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSIiE. 39

de Juda, cuique omnes gentes paruerunt, de quo dicitur^ Ezech. XXI ,27 : Donec veniatzs^ cuijudicium\ quare illi a propheta non obscure jacobaeum vaticiniura applicatur. 2» Potest prseterea vox Sciloh significare quietem , ita ut oraculi verba sic reddi de- beant : Usque dum venerit Siluntem , juxta expositionem R. Lip- mani(l)^ quam argumentis grammaticis, historicis et dogmaticis confirmare conatus est G. A. Teller^ in notis criticis et exegeticis in hoc caput(2)5 et sane phrasis Tu^ ^f^^l , et venit sciloh^ occur-

rit I Reg. IV, 12. Quare juxta Teller his verbis respexit Jacob tempus illud , quo populus peregrinaturus erat per deserta Ara- biae , in quo itinere Judas in castris primum locum semper occu- paturus esset(Num. II , 3 — 9) , et praeiturus antesignanus rehquis tribubus (Num. X , 14), donec Siluntem perventum es- set , ubi quum ceterae tribus a Juda discesserint , vel statim ac Rubenitae et Gaditae occuparint terrae portionem suam , vel paulo post , adeo ut Judas principatum suum reHcturus esset. Hanc opi- nionem sequitur Zirkel (3) ex eadem significatione vocis sciloh , nempe quietis , quam illi Israelitae , devictis hostibus , assecuti sunt. Placet haec eadem expositio Justio^ citata verba declaranti : Usque dum veniat quies , et populi ei obediant, Judas enim , ut ipse loquitur , ut victor reprcesentatur , qui arma ac potes- tatts insigne ( baston del comando ) non prius deponet^ quam

(1) In libro iViVsocAow ab Hackspa- Siluntem , id est, ad quietem venire nio edito , pag. 27. licet. Pater , inqait, duce Juda pos-

(2) Pag. i3o. 1766. qnem secati teros suos reduci ad loca sihi suisque snnt Mendelsohn , Eicbborn , Ammon , familiaria , Bethel , Sichem , cetera , Rosenmiiller in duabas primis edition. vehementer desiderat , ut , quibu9 in KeWe^' Die heil, Schriften, etc. sea locis Palestinoe possidendoe promissio- i^mp/. «accrcp, praeterZirtel, Jasti,etc. nem acceperant , in iis quoque ejus de qaibas in textn. possessionem auspicarentur , Silunte

(3) Dissert. super benedictione guasi termino belli et lahorum et sym-

JudcB , Gen. xlix , 8 ad 1 2 , Wirce- bolo quietis constituta , et gaudium ac

barg 1786. Jaxta hanc aactorera hic tranquillitatem exhibente ^ quam ipso

erit sensus verboram Jacob : Dux sit nomine promittit , est enim Tir^ a

Judas usque ad plenamPalaestinsB pos- , ^i^ ' . . .,

, 1 . . T .1 verbo n/U^ cessavit, qaieyit.

sessionem , asque dum devictis hostibas t t

40 TRAGT. DE mCARNATIOrrE.

omnes hostes sibi subjecerit ^ et rebelles ad quietem compule- rit (1). Hanc denique explicationemprobavit Gesenius (2); itaut communis jam dici possit. Jam vero , hac semel exposilione con- stituta , patet , ne verbum quidem haberi in valicinio Jacobaeo , quod Messiam respiciat. Ergo.

75. Resp. ad 1™, Neg, Sive verba Jacobi in se ipsis spectemus , sive ex traditionis sensu expendamus. Attributa enim , quibus in- sigmiur sciloh » de quoloquitur Jacob, taha sunt ^ ut nemini aptari possint practer summam violentiam et contra omnes exegeseos leges nisi soU Messiae ; quod ex probationibus adductis constat. Traditio porro quamcumque dubitationem tolht circa germanum sensura hujus oraculi. Nemo enim ex antiquis dubitavit unquam Jacobum de Messia locutum esse , ut ex versionibus , paraphrasibus , testi- moniis singularibus , expectatione universali sub finem Judaicae reipubhcae abunde evincitur. Nemo praeterea est ex tota antiqui- tate , qui vel ad Moysem , vel Saulem , Davidem , Salomonem , Jeroboam , aut Nabuchodonosor vaticinium istud retulerit ; imo nunquam vividior fuit expectatio Messiae quam postsolutam cap- tivitatem. Prophetae vero , qui post memoratos principes lloruere, multo clarius , quam ii omnes qui praecesserunt ^ Messiae proxi- mum adventum vaticinati sunt. Nemo denique est ex illis regibus, cui adjuncta ejusdem vaticinii conveniant , cum nemo istorum dici possit expectatio gentium y neminive fuerit praestita obe~ dientia populorum in sensu oracuh , seu relate ad promissiones factas Abraham , Isaac et Jacob de benedictione , quam omnes gentes consecuturae erant in horum Patriarcharum semine ; ut praeteream, longe post praedictorum regum obitum , perseverasse sceptrum in tribu Juda. Hinc solutio patet ad id , quod objicie- batur ex Ezechiele , qui loc. cit. non loquitur nisi de vinditita , quam sumpturus erat Nabuchodonosor de impio Sedecia ac So- lymorum civitate, ut ostendit contextus ac substrata materia ; nec minimam propterea relationem habent EzechieUs verba ad vati- cinium Jacobi.

(1) ApndHengstenberg, CAmfo/o^ta (2) In novissiraa edit, Parrt »oca-

V. T, Berol. 1829, part. i , secl. i , bul, parl. 3. pag. 76.

PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI.«. 41

76. kd2^yNeg. verba Jacobi admittere posse interpretatio- nem R. Lipmani , Telleri , Zirkelii , Justii aliorumve ; cum Ja- cob , ut ex serie orationis patet , non de urbe , sed de persona seu individuo loquatur , et ei tribuat , quae ad urbem referri nul- latenus possunt. Obstat praeterea , quod semper prae oculis ha- bendum est , sensus traditionalis antiquae synagogae , qu3e frigi- dam illam interpretationem , ut eam merito vocat Rosenmuller, nunquam agnovit. Violentae ejusmodi interpretationes , quas ar- pumentis grammaticis , historicis et dogmaticis perperam obtru- dunt ut plurimum exegetJB protestantes, ostendunt, aleae plenam rem esse discedere velle a jsensu traditionali antiquitatis , qui firmam basin verae ac germanae exegeseos constituere debet ; ahoquin quisque pro lubito ac ingenio posset nova excogitare , eaque arripere ac probare , non quse solida ac vera sint , sed quae nova ac ingeniosa magis , etsi a veritate prorsus abhorreant. Adde demum longe vero similius urbem Sciloh Jacobi tempore nondum extitisse (1).

77. Obj. secunda. Dato etiam quod Jacob loquutus sit de Messia , nihil tamen inde extundi potest pro re christiana , quum Jacob nuUam epocham specialem ipsius adventus determinaverit.

(1) Etenim in Pentateocho nallibi pore Jacobi , attamen mentio loci hnjas

occarrit ; primo legitar Jos. xvm , i , ignoti adeo sabitanea, omnino videtar

abi Josae populum a castris Galgalae aliena. Accedit etiam illud , qaod in

condacit in Sciloh , et erigit tabernaca- tali expositione tota Jacob benedictio

lam. Verisimiliter hic locas nou erat , constitisset in eo , qaod Jadas fotaras

perinde ac Galgala , nisi locus castro- esset in capite turbae. Jam vero ad du-

ram , qai processu temporis coalescente catam proprie dictum Moses ex alia tribu

maltitudine hominum, in oppidom sive a Deo solemniter vocatos est. Nec Josoe

urbem excrevit. Hoc jam indicat no- ex tribo Judae erat. Profecto promissio

men quies ; postqoam relata est popoli facta triboi Judae per solam praeceden-

collectio in Sciloh , expresse additur : tiam in itinerenon completor, neccam

Et fuit eis terra subjecia ; et, cap. xxi , eo qoid commane habet. Ut praeleream

iif coll. XXII, 4j dicitur , Dominum in tali expositione in oltimo membro

dedisse pacem et quietem a vicinis ; cfr. gratoito suppleri adverbiom loci illic ,

Bachiene , Po/cB«/ma II , 3 , pag. 4og. tbi , etc. Cfr. Hengstenberg, op. et

Insaper, data etiam ejusexislentia tem- loc. cit.

42 TKAGT. DE INCARNAT10J\E .

1° Etenim , ut animadvertit R. Aben-Ezra (1) : Non est sensus verborum : ^^"'"♦y ( ad-ki) seu donec , usque etc. sceptrum esse re-

cessurum, cum venerit Sciloh ; sed hcec locutio similis est illi : Non deerit huic panis y donec veniat tempiis ^ quo ei erunt agri vineceque multce ( id est , quando veniet tempus ejus- modi j minus ei panis deerit)'^ item Gen, XXVIII ^ 15: Non deseram te ^ usque dum fecero y quod locutus sum tibi^ quodnempe velim te reducere in hanc terram, id est ^ multo mi- nus te reductum in terram deseram 5 similiter igitur dicitur : Non recedet sceptrum a Jehudah y donec veniat Sciloh., id est , nunquam auferetur , seu nunquam recedet sceptrum a Je- hudah^ multo minus^ quum venerit Sciloh. Huic consentit R. Bechai , juxta cujus interpretationem hic exurgeret sensus : Non auferetur sceptrum,., in ceternum ^ postquam venerit Sciloh, Quae quidem expositio arridet Christianis ipsis; siquidem Basna- gius(2)observat, "?j; non solum significare t/o/zec?, usque ^sed etiam

perpetuoy ut apud Moysem : Dominus regnabit in sceculum , "lyi

( vead^ et perpetuo ; et apud Isaiam : IJ/ ^IJ/ perpetuo, Ex quibus concludit ; Sic igitur vertenda sunt verba morientis prophetce : Sceptrum legislatorve de Judce sanguine cretus ab eo 7wn recedet in perpetuum ^ quia veniet Schiloh. 2° Verum et hoc praetermisso , quis ignorat, vocem sceveth interdum virgam afflictionis ac tribulationis significare, juxta illud Ps. II, 9 : Reges eos in virga ferrea\ et Is. X, 5. Talis propterea est sensus Ja- cobi : Non recedet virga afflictionis a Juda , donec veniat Sci~ loh (3). Conslat igitur nullum determinatum terminum Messiae adventui a Jacob praestitutum esse.

(1) Cfr. Pentaphyllum rahbinicum el ejus plijlarchia non cessabit , donec in Gen, xlix , slad. Loscani , pag. 22. ipsa per raagnum restauralorem , cui

(2) Annal. politico-ecclesiast, Rote- non soli Judaei , sed omnes terrae po- rod. 17067 tom. i , ad annum 4^; ante puli obedient, ad majorem honorem et Dominum , n. 18 et seqq. Neque gloriam evecta fuerit. Incommoda hu- ab hac interpretatione valde abludit jus expositionis ex mox dicendis pate- Hengstenberg. loc. cil. pag. 71 , juxta fient.

quem hic sensus esset verborum Jacob : (3) Hunc eumdem sensum tenuit

Juda , prout tribus cst , non peribit , auctor anonymus veteris Niizachon ,

PART. I. GAr. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSl^.

43

78. Resp. Neg. antec. Ad 1™ prob., Neg. 1° Quia et haec ex- positio nova est et sensui traditionali contraria ac versionibus om- nibus antiquis ; 2» quia adversatur scopo morientis Jacob , dandi scilicet signum , ex quo dignoscere Hebraei possent adventuni Messiae^ alioquin nuUum omnino dedisset ; 3° quia exploditur facto ipso ; jamdiu enim cessasset regnum Judse , etsi non venisset Messias ; ideoque falsitatis argueretur vaticinium Jacobi ; 4° quia particula Ij; {ad) non solitarie ponitur, sed jungitur cum alia ^3

{ki):, porro neunum quidem exemplum suppetitin tota Scriptura , ejusmodi praepositionem ita conjunctam significare tn ceternum ^ perpetuo , prout supponi debet in data interpretatione ; contra vero plura suppetunt exempla , in quibus ea pra^positione terrainus significatur (1).

79. Ex his concidunt pariter expositiones R. Bechai et Bas- nagii, quae iisdem premuntur difficultatibus , et ex regula ipsa accentuum exploduntur (2).

quem post alium ab Hackspanio vulga- tum , cujus auctor extitit Lipmanus , edidit ex MS. bibliothecae Argentora- tensis, Wagenseil in illa collectione , quam inscripsit ; Tela ignea satance , Aildorfii Noric. i68i. Itaque sic iste , pag. 29 , exponit sensum vaticinii Ja- cobaei : Non cessabunt exiliuin tribus JudcB et errores Jesu , donec veniat Sciloh , hoc est Messias , et ei erit obedientia populorum. Adversus hanc hujus vocis sceveth interpretationem scripsit integram dissertationem doclus P. Michael AngelusCarmeli, eMin.Obs. quae legilur in calce tomi 11 , inscripti ; Storia di vari costumi sacri eprofani dagli antichi fino a noi pervenuti ^ pag. 225 et seqq.

(1) Sic Gen. xxvi, i3 ; Eundo et crescendo , usque dum , >3 IJ/ {ad ki)

crevit magnopere ; et cap. xli, ^9 •*

Et congregavit Joseph frumentum»»» multum valde , donec ^3 iy cessavit

numerare.

(2) Nemo , qui plane hospes ac pere- grinus in hebraica lingua non sit , igno- rat accentum atnach , qui hoc in loco voces >2 "?y praecedit, hemistichium

prius a posteriore oranino sejungere quoad sensum. Itaque contra accentuuni canones Basnagius discerpit IJ/ a ^3, ul

suam novara obtrndat interpretationem. Praeterea in locis Genes. indicatis eaedem particulae occurrunt atque 11 Reg. xxiii, loet II Paral. xxvi, 1 5 , al nullibi praj- terea. Idem porro in omnibus locis sen- sus est.

Expositio autem Hengstenbergii pa> riter in eo peccat , quod pro certo sumat, per >3""7y simul juncta continualio-

44 TRAGT. DE INCARNATIONE.

80. Ad 2*", Dist. Vox sceveth mXQYdiMxn. vlrgain afflictionis si- gnificare potest cum epitheto afflictionem significante , conc,:, per se in usu biblico , aut saltem in casu nostro , neg. Hanc enim hu- jus vocis significationem excludit alterum Jacobsei vaticinii hemis- tichium , in quo voci sceveth sive sceptro opponitur vox legisla- tor sive dux ^ prout jam animadvertimus ; eam praeterea excludunt cetera vaticinii adjuncta , quibus deprehenditur Jacob omnia fausta ominari Judas ; explodit denique historia , ex qua constat , per decem saltem secula florentissimam stetisse judaicam rempu- blicam , nec quempiam suspicatum quidem esse jugo afflictionis Judseos premi, prout contingere debuisset juxta novum istud Rabbinorum efFugium.

81. Obj. tertia. Esto, Jacobaeum vaticinium tum pertinere ad Messiam . tum definiri per illud epocham ipsius adventus ; at illud nondum completum esse, plura suadent. Ac 1° nondum ablatum est sceptrum a Juda , siquidem florentissima adhuc vi- gent JudDeorum regna in America , Asia , ^Ethiopia , aliisque orientahbus plagis. Sane R. Benjamin Tudelensis in historia seu relatione itineris sui, sec. XII conscripta, plura retuHt de quodam *AfXfAaXwra^;)(w, seu captivitatis principe , e tribu Juda oriundo , in Asia imperante ; apud quem infinitas esse Judaeorum copias affir- mat , suis legibus utentes , rerum omnium ubertate affluentes , et

nem , non antem terminum significari ; iari neguit ut continuatio regni et scep'

qnod ex dictis falsnm est ; 2° quod tri Judce ; vel si placet , nt inferias

omnis epochae determinatio pro Messias declarabirans, spectari debet cessatio

adTenta tollatnr ; omnem enira vira sceptri temporalis Judae respectu sceplri

adversus Hebrasos oraculum amittit ad et regni Messiani , ut cessalio in ordine

eos perstringendos , ut patet ex inter- ad alterius regni substitulionem. Illud

pretatioae R. Aben-Esra , quam ipse interea statni necessario debet , signum

laudat et approbat; 3° neque spernenda aliquod exhiberi Jacobaso vaticinio , ex

est animadversio Deylingii , quam sibi quo dignosci posset , epocham a mo-

Hengstenberg opponit ex Obs.sacr. Uf riente Jacobo designatam pro Messiae

pag. 83 : Patriarcha loqtiitur de scep- adventu transactam esse. Hoc autem

trotemporali; Messice autem sceptrum signum non haberetur, si ^3*"7y con-

et regnum , quod in terrarum orbe

,.^ ^ 11. • V, I ., , tinualionem significaret. constttutum habet , spirituale esl et °

mysticum ; igitur Messice regnum spec-

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIC PROM. MESSIiE. 45

beatissima loca longe lateque occupantes (1). 2« Verum , etsi abla- tum reipsa esset sceptrum a Juda , nihil exinde ad rem suam con- stabiliendam adversarii proficerent , nisi simul ostenderent , Judaeos jus ad amissum sceptrura non amplius retinere , quod Romani per summam injuriam iis abstulerunt , quemadmodum jus istud in ipsis perseveravit , quamvis in captivitatem Babylo- nicam abducti fuissent. Quare veljus istud sufficit ad hoc, ut dici possit sceptrum conservari , et in hac hypothesi apud Judaeos ad- huc sceptrum conservatur ; vel non sufficit , et in hac altera hy- pothesi sceptrum defecisset a Juda quinque et ampHus secuHs ante eversionem Hebraicae reipubhcae , quod nemo dicet. 3° Hinc, ut scite observat Salvador (2) , antiqua Hebraeorum respubUca juxta proedictiones , Levit. XXVI , 40 et 41 ; Deut. XXX et XXXH , 43 , in pristinum statum restitui debet 5 sub respectu vero pohtico ac naturali , status Orientis adhuc provisorius est ; omnia portendunt proximam Judaeorum regenerationem , quae fructus erit magnae populorum confoederationis , qua pax et feli- citas Hebraeorum in dies augebitur , mediante ahorum fehcitate et pace ; ac fihi Israel denuo tunc poterunt fecundam terram pa- trum suorum incolere , quae steriHs efFecta est sub passibus Isla- mitarum ; poterunt excitare templum Jehovah , legisque palatium restituere. Ergo.

82, Resp. Neg. antec, ad 1™ prob. Dist. Plura adhuc vigent florentissima Judaeorum regna in fecundissima Rabbinorum ima- ginatione, conc^ in hujus terrae regionibus ^ neg. Mirum profecto est, ejusmodi fabulas adhuc venditare Rabbinos in tanta geogra- phioe luce , qua fit , ut vix afiquis sit terrae angulus , qui probe non cognoscatur. Mittimus pariter, quse de flumine sabbatico mira ipsi fabulantur (3), ne tempus in ejusmodi commentis serio refellendis projicere videamur.

(1) ApudDerossijOp.cil.cap. 3,§2. Eldad Haddanianno DonQini i283 ad

(2) Op.cit.tom, iii,liv.iv,pag. 362. Hebraeos in flispaniis , Cl. Bartolocci

(3) Cfr. Quae de hoc fabuloso flumine Ord.Cist.in Bihlioth. rabbinica, tom. i, refert ex auctoribus hebrajis , prsesertim pag. 1 00 et seqq. Josephus, De bello Jud, Tero ex prolixa epistola , quam scripsit lib. vii , cap. 5. edit. Havercampi ,

46 TRACT. DE INGARNATIONB.

83. In eumdem censum referri pariter debent^ quae ex eadem officina protulit Benjamin Tudelensis ad suos ludificandos. Illud addimus ad toUendas omnes ejusmodi tricas , foedus a Deo cum hebraica natione initum , ac promissiones divinas ipsi factas alli- gatas esse Palaestinae solo, ut ex Pentateucbo constat, in eo- que proinde compleri debere.

84. Ad 2«», Neg, Nec enim dejure quaestio est , sed defacto y de quo solum loquitur Jacob ; alioquin inutile prorsus fuisset ip- sius vaticinium , cum nullum exinde signum Judoei babuissent , quo epocbam promissi et expectati Messiae cognoscere possent. Hinc vetus synagoga non de jure, sed de facto seu possessione sceptri , boc oraculum semper intellexit.

85. Ex bis porro responsio patet ad propositum dilemma : nempe non sufficere jus , ut nondum adimpletum censeri possit jacobaeum oraculum , sed praeterea requiri actualem sceptri pos- sessionem. Nibil vero officit veritati vaticinii intervallum capti- vitatis babylonicae , tum quia breve omnino illud fuit, ratione babita tot saeculorum , quot sive ante sive post captivitatem illam effluxerunt , triginta scilicet plus minus annorum , ut ostendit Tirinus (1) ; tum quia a propbetis jamdiu certiores facti fuerant Judaei de proxima ejusdem solutione ac reditu , ab Isaia praesertim ac Jeremia (2), atque ex iteratis promissionibus in ipsa captivitate a Daniele et Ezecbiele prolatis (3). Et baec quidem

portentosapariterdehocfluminenarrat, abanno i3° regni Josiae. Nam ab anno

quodqne visum a Tito fabulatur, iter i° Cyri, quo soluta est caplivitas , re-

faciente a Beryto in Syriae urbes. trogrediendo ad annum excidii templi

(1) Cfr. Chronicufn sacrum, cap. 35, et urbis , non recensentur nisi anni 3o ;

Conclus. 3, quae ita se habet : P^eri- ab excidio ufbis ad annum iS" Jo-

similiua videtur abanno 1 1** Sedecice , siae habentur anni 4^ , qui una cum

quo excisum est templum et urbs Je- illis efliciunt annos 70. Sed consulatur

rosolymiiana , usque ad annum i™ idem auctor loc. cit. Commeniarii in

monarchioB Cyri, non fluxisse jovel Ket. et Nov, Test. tom. i.

60 Vel 52 annos.... sed solum 3o an- (2) Cfr. Is. xiv , i ; xl, i ; xlviii,

nos; quam deinde conclusionem plu- 20; Jerem.ii, i5; xvi , i5; xxiv, 5;

rimis argumentis confirmat. In hac sert- xxv, 12; xxix , 10; xxx; xxxi, 9;

tentia exdrdium 70 anfaorum servitfttis xilll , 3^ ; xxlvi, 27.

a Jeremia praeniinciataB surai deberet (3) Ezech. xi , 17; Dan. ix , 2 , 25.

PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 47

in hypothesi , quod nomine sceptri significetur regalis successio ; ceterum inferius ostendemus longe verisimiHus per sceptrum non designari nisi supremam potestatem ac totius judaicse gentis col- lectionem , quo sensu nec captivitatis babylonicae periodo omnino cessasse potestatem istam compertum fiet.

86. Ad 3°^, Neg. Cum enim , juxta dicta , de facto agatur , et vere constet Palaestinam jam ab octodecim ferme secuUs vacuam Judaeis esse , quidquid sit de praesenti ejusdem statu , atque de spe futurae Judaeorum regenerationis , de proxima vel remota populorum confoederatione , de ejusdem fructu ahisque ejusmodi, quae sibi adversarius laeta ac ridenti phantasia cum suis omnibus fingit ; illud semper verum erit , tum ablatum sceptrum a Juda esse , tum proinde adimpletum Jacobi vaticinium , et , quod con- sequens est , Messiam jamdiu advenisse. Quo vero sensu accipi debeant objecta Scripturarum loca ex Levitico et Deuteronomio , idoneo loco dicemus.

§ II. Expenditur vaticinium Danielis.

87. Daniel, in captivitate positus, affligebat se coram Domino, peccatorum popuU sui veniam impetraturus et liberationem ab eadem captivitate , Urbis tempHque restitutionem. Adhuc autem oranti adstitit Gabriel angelus , qui et veniam promittit per ad- venturum Messiam , et Urbis ac templi reaedificationem , popuH reditum ad terram patrum suorum, ubi pro septuaginta annorum exilio septuplo diutius usurus esset adepta Hbertate. Porro quo- niam textus hebraicus in nonnulHs discrepat a vulgatae nostrae lectione, praecipuas varietates notabimus. Sic igitur Danielem affatur Angelus cap IX :

JUXTA YULGmH. TBXTDS nEBRAICI PKiECIPUf DISCREPAIfTl^.

24. Septuaginta hebdomades decisae , resectae , vel decretas abbreviatae sunt superpopulum aut statutae sunt (1)

(1) Alexandrini habent : So inr^^d-if- tuvj hreviatce sunt ; alii apad Origenem

48 TRAGT. DE INCARNATIONE.

tuum, et super urbem sanctam tuam , ut consummetur prce- varicatio^ etfinem accipiatpec- catum , et deleatur iniquitas , et adducatur justitia sempi- terna , et impleatur visio et prophetia j et ungatur Sarictus Sanctorum Sanctissimum (1),

25. Scito ergo ct animad- verte : ah exiiu sermonis y ut iterum asdificetur Jerusalem , usque ad Christum ducem^ heb- domades septem , et hebdoma- des sexaginta duce erunt ; et rursum cedificabitur platea et muri in angustia temporum,

26. Et post hebdomades

sexaginta duas occidetur Cliris- extirpabitur , excidetur Unctus

tus ,• et non erit ejus populus , ( seu Christus ) ^ et non ei (2).

qui eum negaturus est. Et civi- Urbem et sanctuarium destruet

tatem et sanctuarium dissipabit populus principis venturi , et

populus cum duce venturo ; et finietur in inundatione, et usque

finis ejus vastitas et post finem ad finem est bellum , decretum

belli statuta desolatio ruinarum (3).

Hexaplis y eTtuni :'EK^t9^t}o-ctffdecret(B (l)Vel, ot aliis placet, Sanctitas

8unt; a\u, ut Hengstenberg , conten- Sanctitatum ^ U^^l/lp ti/"?p

dunl signiGcationem ^m, proprie (^) JHIDJ , e;cm J^^ absqae ad-

esse resecare , ex chaldaico et rabbinico ditamento," indicat sine nlla exceptione

•?Jjnn. Vemm in idem fere ejosmodi mortisviolentsgenus, utZach. xiii,8,

significationes recidunt, et utramque «l^i opponitur rf J/ 1^ ; prias per gla-

exprimit vulgata per abbreviatce sunt. dium , posterius per famem et pestem

Scopus enim Angeli est , temporis ter- inferri perniciem denotat. Cfr. iii Reg.

minumexacle limilare. Cfr. Hengsten- ix , 6. De impiis Ps. xxxvi,9; Prov.

berg, op. cit. tom. ii, part. i et 2 , n, 22.

pag.4i3 et seq, Berolini i832. (3) Cfr. Hengstenb. , loc cit. 4^3 et in

PART. I. CAP. II. BE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 49

27. Confirmabit autem pac- tum multis hebdomada una , et in dimidio hebdomadis deficiet

hostia et sacrificium ; et erit et super extremitatem ( cul- in templo abominatio desolatio- men ) abominationum vastator, nis; et usque ad consummatio- et quidem usque completum et nem et finem perseverabit de- resectum stillabit , seu fundetur solatio (1). super vastatum (2j.

88. Ilis praemissis, tria liic pariter ostendere debemus , tum vaticinium Danielis ad Messiam pertinere , tum epocham ipsius adventus determinatum in eo esse , tum denique jamdiu elapsam ejusmodi epocham.

89. Primum vero evincimus ex ipsis oraculi verbis et adjunc- tis ejus omnibus , atque ex antiquiorum Rabbinorum ac veteris synagogae sensu. Jam vero ad DanieHs verba quod attinet ac va- ticinii ejus adjuncta , ille promittitur venturus , qui praevarica- tionem consummet , finem peccato imponat , deleat iniquitatem , atque adducat justitiam sempiternam. Atqui haec munera propria

seqq. Scd verius ad litteram est : De- T^s^^V CD>y;i^' 1>;|J n>^*)t3

cretum vastatce , id est , res vastatoe, ^,J«/_ , .^' ^ . .^ ~ T

sive rMin^ ; exbibel prophela hoc loco -* "^*^' ^^ .t^. ' ^ yy u^u)^\

eamdem syntaxia ac saperias : Hehdo- plV^JI V*''^^') 3111*1 ♦"iJlJiJI

mades septuaginta decisum est, seu ; . "^*. - -r::-:

deciswsunt ;hmc sensas est : Decretw °^^^* °7?^'!' ^?!!!^^ • D^nyrT

''"^'Jf- ., i^ rKi n>v^'j2 nn3> a>j^*i

(1) Ibidem, •■ : - • x ..t- .- .

(2) Tinnj CD^yaii^ a^y^ti^ ^*^^ Qy n>nu^> u^ipni n>ym

nVd^ ^ti^ij^ ^7"^^*! '^^i?'"^^ ™^^? ri? ^^] ^^^'? i^P^ ^^^ isidV') rriHm amh^ v^^bt} n>-)s i>2;ini : ni»»ti> nv^inj bnnVi D>»^y p-?y N^an^i py yuts^n >ym nnK yuti^* d>5"iS

: - : • X •..••• . X : ' X - X - • -:- x •.- - x • - x

:D>\:;*-?p;i;'-?pnt^'»SiK>3:iitiTn nj^ ^yi r-inj»') nar n>:3\t^>

• "^ T ••• ' — : • : • X : ' T - ~ : x : • — •; • : —

^a^ MVb*-!» S3*"«;ni y-ini nv")n^in^3^-?yiatti^oD>y-ipW

Tx T '. .. . _ . - •• : X T •.•:•,-: Tx - . .. . • I ,

-ly D'7iy'n> Dmh) a^v/n"? : aaW''?^ •^nn

T. iV. ■ " ^ ' 4 "

m

TRACT. I)E INOARNATIONE.

esse venturi Messiie , sen plenissime haec per Messiani praestanda esse , prophetae omnes iinanimiter tradunt , Isaias prsesertim LXI, 1; Zacharias III , 8 ; Malachias III et IV , ita ut S. Petrus^ Acl. X , 43 , de Christo dicere non dubitaverit : Hinc omnes prophetcB testimonium perhibent ^ remisstonem 'peccatoriim acci- pere per nomen ejus onmes , qiii credunt in eum. Rursum ille promittitur venturus, qui vocatur Sanctus Sanctorum ,^ vel si raavis , Sanctum Sanctorumy Sanctitas Sanctiiatum sive Sanctis- simum , et in quo visio sive prophetia implenda praenunciatur. Porro , si per Sanctum Sa?ictorum inteUigitur persona , prout non solum latina vulgata versio , sed versio proeterea alexandrina, sive LXX, et Theodotionis indicant (1), hoc sensu nullum dubium

(1) Lxx vertont : Kec) rov xf^""** nytov tcylay , ex coramuni interpreta- tione : Et ungaturSanctus Sanctorum; in graeco enim est in accusativo ; eadem ralione vertit Tiieodolion , ut patet ex Origenis Hexaplis , tom. ii, pag. 336 , edit. Montf. Hjnc evidens est, hos in- terpretes Sanctum Sanctorum de per- sona inlellexisse. Sed non soli inlerpre- tes christiani , et antiqniores Hebroei modo recensiti , sed ipsi Hebraei sequio- res haec verba non modo personam ali- quam , sed ipsissimum Messiam signi- ficare fassi sunt , prout fuse ostendit Kaym. Marlthi , part. i , cap. 3 , § i6 , adductis tcslimoniis ex Berescit rabH , Rab. Mosce Haddarschan ; ex lib. San- hedrin indislinct. Ckelek, R. Alexandri, R. Mosce Nachmanidis , Gerundensis, aliorumque. Nos brevitatis gratia unius Mosis filii Nachman auctoritatem pro- feremus, qui, liaec verba explanans, ait : Sanctuarium sanctuariorum (vel Sanc- tus Sanctornm) est Mtssias sanGtifica- tus , de filiis David, Alia praeterea tes- limonia icx Jndaeorum libris refert

Schoetlgenius , Horce hebr, tom. n , pag. 263 et seq. Allamen non desunl, qui contendant , non posse verba I^IT)

D^V/^lp sumi de persona , nisi sensn

translato. Ac primo quidemea non posse intelligi de persona , ex eo sese arbi- trantur colligere , quod voces illae nun- quam de personis in Scripturis usur- pentur , etsi 4^ vicibus occurrant ; debere autem intelligi sensu figurato, duplici ratione ostendere nituntur : 1° quia omnia loca , in quibus sermo est de unctione raaleriaii et externa , evincunt ejusmodi unctionem externam non esse nisi symbolum interioris sanc- titalis, ut Exod. xxx , 22 et seq. ; xl , 9 et seq. collat. Zach, iv , ubi oleum est symbolum Spiritus Dei ; 2» qnia plura loca occorrunt , in quibus unctio mere raetaphorice sumitur , ut Pg. xli? , 8 , 9 ; Is. lxi , 1 ; m Reg. xix , i5 et seq. InN. T. dona Spiritus S. vocantur Xfl<rf*ecTtc. , 1 Joan. 11 , 20 , 27. Gfr. Act. IV, 27; X, 38; 11 Cor, 1, 21, UndeconcluduntjD^W^lp U^lp idem

PART. I. CAP. II. BE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^.

51

superesse potest, designari Messiam , qui solus per excellentiam Sanctus dici potest, et revera dicitur , Ps. XV, 10, et Is. XII , 6. Quod si , ut aliis magis arridet , Sanctum Sanctorum in neutro genere sumitur , ita ut non personam sed rem denotet , senten- tia in idem recidit ; hoc enim sensu templum mysticum signifi- catur, quod spiritualiter inungi debebit , et templo materiali oppo- nitur, quodjuxtaprophetam destruetur; ac propterea significatur Messias , qui juxta prophetas sedes Dei esse debebat , ut Zach. VI, 12; Ps. XIV, 1 ; Ps. XXI, 4 , imo et Emmanuel , sive No- biscum Beus j Is. VII, 14. In ipso vero completae seu sigillatae sunt visio et prophetia , utpote qui solus prophetiarum terminus et finis est, Ille demum promittitur , qui appellatur Messias et princeps sive duoc (1) , qui praeterea pactum Deicum hominibus

valere ac Novum templum Dei, Ec-

clesiam N. T, ac propterea ejas caput

et institatorem , nempe Messiam, Qaa-

propter Messiae unctio nihil significat

aliad quam effusionem donorum Spi-

ritus S. ipsi collatam , ut suo munere

fungeretur , prout legitur Is. xi , i , el

in baptismo , saltem quoad externam

raissionem , locum habnit. Cfr. Heng-

stenberg, loc. cit. pag. 444 «* seqq. ;

cfr. etiam Scholl in Comment. de lxx

hebd.Daniel, Francof.ad Moenum| 1 83 1 .

(1) Perperam Bertholdt ia Daniele

cum reliquis non-messianis inleppreti-

bus conatur evincere per 1> jj H^U^ O,

quod est Messias Princeps , principem

extraneum designari, Etenim i" bona

(v. 24) praedicta ubique in prophetis

dc tempore Messiano dicuntur ; si igi-

tur ibi sermo est de rege , qui cir-

ca exitara lxix faebdomadae venturus

crat , patet eum paulo ante effusionem

bonorum illorum venire debuisse , nec

proinde his v^rbis quidquam signifi-

cari praeter illorum bonorum aucto-

rem. 2° Nexus cansalis inter personam et distributionem bonorum indicalur per vocabulum H^U^J^ , relate ad nW»^ et D^V/ip ^ip. Porro per Sanctissimum significari Messiam ip- sum phiribas ostendimus. 3°Qaemad- dum *7^;|j non excludit relationem ad Messiam , cum de illo pariter dicatur Is. Lv , 4 , sicut n\£^ , Is. IX, 6} ^U^IjS , Mich. V, i; K>U^:X, Ezech. xxxiv, 24, ita nec n>U^», quod se habet a<J *1^>IJ sicut speciale ad generale , et aperte Messiam respicit. luservitnamque ad hoc, ut per l>;j j designelur princeps theocraticus ; cfr. i Reg. x , i . Nun- quam paganus rex itavocatus, qua talis. De Cyro solum , Is. xlv , i , n^W)0 legitur, tum ob specialissimas relationes ejus ad theocratiara , tum ob dona a Deo ipsi collata ad Judaeorum salutem , tum ob inilia cognitionis veri Dei , ex suo decreto (cfr. 11 Paralip, cap. ult.; Esdr. 1,2), tnm ob Ijpicam relatio- nem ad Christum Messiam. Irao ut rex theocralicus considerari polest , et pro

4.

52

tragt. de ingarnatiojne.

confirmare debeat. Jam vero , etsi in Scripturis interdum aliis etiara Christi ac Ducis nomen tribuatur, attamen nemo est prae- ter Messiam , qui per excellentiam Christus et Dtisc nuncupetur , solus Messias est, qui saepissime ab Isaia dicitur datus in foedus populi , praesertim vero XLII , 6 et XLIX , 8 ; quem propterea Malacliias , III , 1 , Angelum testamenti seu foederis appellavit. Tam igitur Danielis verba quam adjuncta omnia ipsius oraculi talia sunt , ut sive seorsim spectata , sive simul sumpta , nonnisi ad Messiam referri possint.

90. Id ipsum mirifice constat ex veteris synagogae, et anti- quiorum Rabbinorum sensu et sententia. De synagogoe sententia preeter Rabbi Manassem , qui fassus est contribules suos Danielis oraculum ad Messiam referre , et affirmavit praeterea ejusdem sententise fuisse Judoeos omnes , qui sub Tito et Vespasiano arma in Romanos sumpserunt , lestis est ipse Josephus , qui liuc refert Danielis vaticinium , ex recepta sua aetate sententia (1). Hinc non

talisumitur Is. xlv, i. 4°Excontextu, in quo opponitur l^jlj V\^^Ki rS N3n 1>;|J : "?^;i^ utnque commune , ast n^WW theocraticus , KHr? extra- neus. Atqui a tempore Danielis nemo rex theocraticusjuita Ezech. xxi, 32 ; ergo unus Messias designatur. 5° Tan- dem terminus ad quem hujus yaticinii estne Christi nativitas , an ejus publica manifestatio? Hoc posterius communius. Cfr»Pelav. Doctr. ^emp.lib.xii,cap. 33, pag. 264, tom. II. Jam vero hebdo- mades lxix , ut inferius ostendemus , desinunt in Christum. Post lxx hebdo- madas opus salulis debet esse comple- tum ; usque ad Messiam hebdomadx Lxix , qui media lxx hebdomada extir- pabitur. Ergo remanent anni tres cum dimidio. Hinc illud n^^fi^Wiy tan- tumdem \alet ac : Usque ad publicam manifestationem MessioB. Sane vel ipse Berlholdt, pag. 563, haec verba ad

Christum proxime rcferri fatelur, scri- bens : Si non necessarium absolute , attamen valde natnrale est , ad hcec verba 1>;| J H^ ^JO cogitare de Messia Jesu et de ipsius morte in cruce. Cfr. Hengstenberg. loc. cit. pag. 460 etseqq. (1) ^rcAeo/.lib.x, cap.i i , § 7, p. 544» scribit : Aetvi^Xoff KUt Trept riis rav 'P«- /Lcuim ^yifioviu^ uvlyfof^i , Kctt ort «V cturSv iftjfiaiB-tja-erctt. Id esl , Daniel et de Romanorum imperio scripsit, et magnam ab illis vastitatem illatum iri, nempe rebus nostris. Sed clarius, De bellojud,, lib. iv , cap. 6 , § 2, p. 292 , ubi de Zelolis ait : T>?v Kurcc r*is Tirctrfi^os ^foCptjretctf riXovf *il,laruy' >]v yu^ ^ rts TFuXutcs xiyos uv^fiSii , tvB-u rort r*}9 xoXtv dXMa-earB-ut , KUt Kurw (pXeyyjTfo-B-ut rcc uytu vofcat voXefiov , a-ruTts iuv Kurua-Knjipti , KUt ^elpes oiKeius •jtroofttctvaTt ro rev &eou rt/utvos' ots ovk uxtTr^ruvrts o't ^tjXurut ^tUKovtvs iuv-

PART. I. GAP. 11. I)E EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI-(E. 53

alia de causa juxta Rabbinos prohibitus fuit Jonathan ben Uziel vulgare suam paraphrasim in Cheduvim , sive Hagiographos , in- ter quos recensetur Daniel , quam propter perspicuam determi- nationem epochae Messise, prout animadvertit Rasci (1). Rursum Messias juxta eosdem , in Berescit rahba^in cap. XIV Genes. pag. 264 , debet adducere justitiam seculorum , quinimo ipse- met Messias est justitia sempiterna et Sanctus Sanctorum , ut fatetur Nachmanides , Moses Geronensis ac Moses Haddar- schan (2) , imo R. Mordachai in suo Scemen Amischa Aftara I, fol. 12 , fatetur Messiam illum esse , ad cujus adventum perdu- cunt LXX Daniehs hebdomadse (3). Sive igitur veteris synagogae sensum , sive praecipuorum antiquorum Rabbinorum confessio- nem spectemus , constat Daniehs prophetiam ad Messiam spectare.

9 1 . Quod autem secundo loco posuimus , in eo scilicet vatici- nio determinatam esse Messiae epocham , evincitur 1« ex relatione harum LXX hebdomadarum cum LXX annis , quibus Jeremias captivitatem babylonicam praenunciavit , ut constat ex ipso con- textu , Dan. IX , 2. Jam vero nemo dicet , Jeremiam posuisse annos LXX pro tempore indeterminato ; eadem igitur ratione patet, Danielem non potuisse LXX annorum hebdomadas ponere

ravi fTri^oa-ui. Effecerunt ^ ut prophe- ii, fol. 79, 4 • ^» «^^*^ c?/a?«V : Sep-

tia, quce adversus patriam fuerat con- tuaginta hebdomades post devastatio-

cepta , exitum ( suum ) sortiretur. Ve- nem templi primi intercedunt usque

tus enim virorum sermo quidam erat , ad devaslationem templi secundi. Meg-

tum urbem captum iri , et (loca ) sancta hillah , fol. 3 , i : Quare prohibitum

conflagratura jure belli , uhi seditio fuit Jonathm filio Uziel edere Targum

invaserit , et indigenarum manus pol- in HagiographaP Resp. : Quia in eo

luerint sacratum Deo locum, Quibus continetur terminus adventus Messice,

licet fidem non detraherent Zelotce , Rasci ibid. : Terminus Messice hahe*

ipsi tamen se earum rerum ministros fur in libro Danielis, Reliqaa testi-

prcebuerunt. Ad quem locum Hudso- monia cfr. apud Schoettgenium , op. et

nus , consentiente Relando , fatetur , loc. cit. pag. 264 et seq.

TTtcXetiov illum Xoyov uv^fuy esse tradi- (2) Ibidem.

lionalem quamdam expositionem vati- (3) Apud Derossi , op. cit. pag. 98,

cinii Danielis ix, 26. ubi cfr. texlas R. Manasses, ex lib.

(1) SederholammJalckutSimeonif De termino vitce , pag. 17 5.

^'^:

64 TRAGT. DE IWGARNATIONE.

pro tempore indeterminato. 2« Ex characteribus intrinsecis ip- sius proplietiae , quae prag se fert clironologicam determinatio- nem. Quorsum enim tempus , quod LXX hebdomadarum periodo concluditur , in septem hebdomadas , sexaginta duas et unam dividitur , eamque rursum bifidam , nisi de tempore determinato vates ageret? 3^ Ex eo quod duo termini aperte significentur , termtnus nempe a quo illarum decursus incipere debet , exitus sermonisy seu verhi sive decreti reosdificationis urbis , et terminus ad quem , seu quo eaedem hebdomadae desinunt , scilicet ante urbis ac tempH excidium.4o Ex analogia cum ceteris ejusdem pro- phetae vaticiniis ; etenim cetera tempora pro futuris eventibus a Daniele determinantur , ut cap. IV et XII. 5» Demum ex vete- rum Judaeorum consensu* , ut ex modo dictis patet. Ergo.

92. Restat igitur, ut ostendamus, vaticinium istud jamdiu esse completum , quod ex praejactis fundamentis focile adstruitur. Ex Danielis prophetia ab exitu sermonis reaedificationis urbis usque ad ejus destructionem hebdbmades LXX annorum effluere de- bebant , id est , anni 490 ; atque intra idem spatium tum adven- turus erat Messias , tum inungi ac morti tradi debebat , abolenda item erant V. L. sacrificia , complenda visio , delenda iniquitas , et justitia sempiterna adducenda. Atqui ab octodecim seculis tam urbs quam templum eversa sunt , et abolita sacrificia judaica , seu transactus est terminus^ ad quem protendebatur epocha a Daniele determinata ; ergo et ea completa sunt , quae intra illud temporis spatium eventura erant; nempe tum venit , tum inunc- tus est Messias , morti traditus est, completa est visio et pro- phetia^ deleta est iniquitas et adducta justitia sempiterna; seu, quod idem est, ex DanieHs vaticinio constat, jamdiu elapsam esse epocham futuri Messiae , ideoque Messiam jamdiu advenisse.

DIFFICULTATES.

93. Obj. prima. Falsum , aut saltem incertum est , num in hoc DanieHs vaticinio sermo sit de Messia. Etenim 1° incertum est, utrum Daniel de uno eodemque Christo , an de duplici loqua- tur (1) ; 2p incertum , utrum loquatur de Cyro an de Antiocho

(1) Ita censent interpretes non-mes- siani , qai huc refcrunlar. Winer in

PART. 1. GAP. II. DE ErOG ET OFFIG. TROM. MESSI^E. 55

»

Epiphane , ut coiitendit Marshamus , vel de Alexandro M. , ut cum Bertholdt vult Rosenmiiller , aut de Seleuco IV, Philopatore fratre et immediato antecessore Antiochi Epiphanis , qui veneno sublatus est , aut etiam de Seleuco II. 3<^ Marshami porro expo- sitionem, in quam quoad rei substantiam ceterorum recentiorum expositiones conveniunt , plura sunt , quae probabilem efficiant , imo veriorem. Scopus prophetae , qui solum anxius erat de fu- tura populi sui nec non Urbis et templi conditione ac sorte ; calculus chronologicus , qui nos ad ea tempora perducit ; inau- garatio Sancti Sanctoruui seu templi , quae sub Juda Machabaeo contigit ; temph desolatio , quse perduravit usque ad finem belli; confirmatio pacti cum multis hebdomada una , quae facta est tum per constantiam fidelium Judaeorum , tum per adhaesionem ad Judam Machabaeum ; defectio hostiae sive victimae et farti in medio postremae hebdomadis , quae per id temporis ad amussim locum habuit ; demum deletio peccati et iniquitatis , seu cessatio poenae peccatis Judaeorum debitae , quae quidem poena passim in Scripturis peccatum dicitur (1) ; nec non adductio justitise sem- piternae , nempe legalis , quatenus Judaei nunquam posthac idololatriae crimine se commacularunt , vel adductio felicitatis , qua fruituri deinceps erant Judaei , excusso servitutis jugo. 4° Cum igitur tum chronologia tum adjuncta omnia in tempora Machabasorura mirifice conspirent, mirum esse non debet, si vel ipsi catholici interpretes Hardouinus et Calmet in eamdem ex- positionem, ad rei summam quod attinet , ultro concesserint (2). 5o Qnin potius non immerito Bertholdt ac RosenmuIIer aliique cumipsis ex hac conspiratione intulerunt, Pseudo-Danielem quem- piam , cum vidisset elapsum jam tempus a Jeremia praefixum , et prophetiam de promisso feliciori rerum statu non adimpletam

Parvo Dict. ex tripode pronunciat : lam. Is porro existimat per illa verba :

n>WW de Messia nusquam legitur Finem accipiet peccatutn , efc. alludi

y^ m ad Jerem, l, i8 et seq. ubi sermo est

m r, T, , , , . .

/t\ nc r^ 1 . 1. T^ "® solutione caplivilatis. {1} Ltr. Lalmet m diss. IJe septua- /av rr i • ^ i • rr r^

._..,. ^ (2) Hardoumus , Crono/ofl?a /^. T^.

gtntaseptimamsDamehs.nuampTX- „.' ^, i. .

. ., . . / , lans. 170Q: Liaimet, diss. cit.

misit suo commentario m linnc prophe-

56 TRAGT. BE INCARNATIOWE.

esse , sibi proposuisse veteris prophetae honori ita consulere ,'[[ut septuaginta illos annos non simpliciter tales , sed totidem an- norum hebdomadas intelHgendas esse doceret , et omnia vaticinii hujus dicta eventis praeteritis accommodaret (1) , ut poetae facere solent. Ergo.

94. Resp. Neg. antec. Ad 1"^ probat. Neg, Etsi enim Christus seu Messias hic apposite non determinetur , ex contextu tamen et ex oppositione ad extraneum regem , de quonam sermo sit , facile patet. Etenim ad finem LXII hebdomadis venturus ( nempe , ut declaravimus , quoad publicam sui manifestationem ) dicitur Messias dux , seu princeps ( I^JJl T\>^')2 ). Quis ergo alius Messias nisi jam commemoratus excidetur post septem et sexa- ginta duas hcbdomadas? Insuper mors Messiae ponitur in nexu causali cum excidio urbis et templi , prout ejus adventus (v. 25) nectitur cum coUatione bonorum ( v. 24). Quis porro non vi- deat benedictionem et maledictionem , quum in idem spatium temporis incidant , ab eodem auctore repetendam esse ? Eo ma- gis quod mors violenta Messioe , tum Ps. XXI , 17, tum Is. LIII , 5, et Zach. XII , 10, etc. praenuncietur. Falsum igitur est, incertum esse , utrum de uno an de duplici Christo in Danielis prophetia sit sermo (2).

95. Ad 2*», Neg, Si enim , ut ex modo dictis liquet , Angelus in hoc vaticinio , loquitur de uno eodemqueMessia qui perhibetur venturus et occidendus, cum nemo ex his morte violenta occubue- rit , et quidem illata a populo suo , hoc ipso constat , nec de Cyro, nec de Antiocho Epiphane , aut Alexandro M. vaticinium intelligi posse. Muito minus in quemiibet istorum quadrant reliqua vati- cinii adjuncta superius commemorata , aut chronologia , ut ex dicendis patebit. Id ipsum dicatur de Seleuco II ac Seleuco IV, quae omnia ex arbitrio , seu gratuito , et absque fundamento , non dicam solido , sed vel levissimo constituuntur.

96. Ad 3"*, Neg. Etenim 1° ipsi non favet scopus prophetae; quia , etsi Daniel ad orandum se contulerit ex lectione prophetia-

(1) IlaRosenmulIermDame/-cap.9, (2) Cfr. Hengstenberg , op. cit, pag.

pag. 322 , Lips. i832. 47^ ct seq.

PRAT. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 57

rum Jeremiae , nuspiam tamen legitur , illum orasse ad restitutio- nem obtinendameo praecise anno^ quem Jeremias praesignaverat. Oratio ejus versatur circa populi, urbis et templi restitutionem, nuUa temporis alicubi facta mentioue. Igitur falsum est, quaestio- nem versari solummodo circa exteriorem restitutionem , ac respon- sionem esse solummodo de Messia. Oratio praecipue versatur circa reraissionem peccatorum obtinendam (v. 19 et seqq). Quum vero hsec plenissime juxta omnes prophetas per Messiam praestanda esset , in illa igitur prece jam includebatur oratio pro adventu Messiae ejusque regni. Responsio autem insuper agit de populo , Urbe ac templo , quae connexa erant cum ipso Messia ejusque fa- tis , de quibus Angelus postea disserit. Responsum igitur divi- num optime congruit sensui et orationi Danielis (1).

97. 2° Non calculus chronologicus eidem favet. Nam, si termi- nus , a quo fluere incipiunt LXX Danielis hebdomades , sumi debet a decreto reaedificationis urbis , ut patet ex Angeli verbis , hic incidit in annum XX°» regni Artaxerxis Longimani ( Nehem. II ^ 1 et seqq). Porro ab anno XX^ Artaxerxis , numerando an- nos 483 , incidimus in annum 782 Urbis conditae , sive XV» Tiberii Caesaris, id est ad publicam Christi apparitionem (Luc. III, 1 et seqq. ) , ideoque longe excedimus regnum Antiochi Epiphanis

(1) Jahn, y^ppendixhermeneuticcBf qoae arbitrariam hanc Jahnii lectionem

fasc. I , pag. 125 etseq. Viennae i8i3, evertunt : i° orones codices , nullo ex-

contendit post Dallie, minime legendum cepto , legunt Q^y]!^ hebdomades ^

esseU^VyZ^ U^V 21^ septuagintaheb- . *T

• .: • • •.. T imo Kennicotius tredecim recenset, qui

domades, sed U^)^2ll^ Cj^y]2ti^ sep- plenehabent U^}!)y\^ , Derossi quin-

tuaginta septuaginta anni, etc. ac si que alios addidit, qai integram lectio-

Angelus vehementiori asseveratione co- nem retinent ; cfr. De Rossi , f^arice

haerenter ad fervidas Danielis preces ei lectiones V. T» vol. iv, pag. i^^,

dixerit : Septuaginta, ita prorsus , Parmae lySSji" veleresomnesversiones

septuaginta anni decurrunt, seu de- in eadem leclione consentiunt ; cfr.

properant, id est , vergunt ad finem , Bibl. Walloniana , in hunc locum ;

elc. ellipsin awni D^JU^ ex versu se- 3° antiquiores Hebraei aeque ac recentio-

, - , _, , res eamdera lectionem tenent.

cuudo supplendo. Verum plura sunt ,

58

TRACT. DE INGARNATIONE.

et alterius cujuscumque ex iis principibus , qui ab adversariis assignantur , (1) velut terminus in quem desinit vaticinium.

98. Nec favet 3« inauguratio Templi ; a) quia non agitur in vaticinio, ut sumunt adversarii, de tnauguratwnej sed de unctione; porrocertum est exconstantiJudaeorumtraditione, nunquaratem- plum secundum inunctum fuisse, prout legitur de tabernaculo Exod . XXX , 22 et seq. , neque sub Zorobabel, neque sub Juda Ma- cbabaeo (2) ; b) quia , ut animadvertimus , bic non agitur de tem- plo materiali , sed de persona , ut evincunt veteres versiones et Rabbinorum antiquiorum expositio et contextus ; c) quia in ad- versariorum bypothesi ex vaticinio baec unctio contigisset post annum 490; et v. 27 boc tempore praedicitar destruendum , non

(1) Cfr. Petavias , De doctrina temp, lib, XII , cap. 32 , vol. ir , pag. 262 ct seq. edit. Antverp. i^oS.

(2) Qui ea , qua enumerantur v. 24 , referunt ad tempus , quod immediate subsecutum esl captivitatis babjlonicae solutionem , ut Michaelis et Jabn , Laec verba transferunt ad inauguralionera templi reaedificati a Zorobabel et Josua ; qui vero referant ad tempus post op- pressionem per Antiochum Epiphanem , haec dicta transferunt ad novam inau- gurationem templi a Sjris profana- ti. Utrique debent sumere toXTZ^D/

sensu iraproprio inaugurari , cum in neutro casu teraplura inunctura fuerit , et ex concordi Judaeorura tradilione secundo templo defuerit sacrum oleum. Sed obstat ejusmodi expositionibus , 1° quod D^^lp Wlp nunquam de templo materiali dicatur (hoc enim semper cum articulo D^U^"ipn U^"Tp effertur ,11 Paralip. ni , 8 ; Exod. xxvi, 33; iiiReg. VI, 16), sed de aliis rebus sacratissimis , uti altari , sacriQciis y

supellectili , etc. Vid. Concordant, Buxtorfii , et cfr. Ez. xii , 4 ? cura XLiii, 12 ; xLiv, i3 (i Paral. XXIII, i3 , debet explicari cura Clerico ; Quidquid sacrosanctum erat), 2° Externa inau- guratio templi materialis non quadrat contextui , in quo promittuntur dona Dei spirilaalia , quae referuntur ad ex- tirpationem peccatorum et messianam characterem habent ; hinc debet in pro- pheta , finem religiossc oppressionis et initium regni Messiani connectenle , ali- quid sublimius perspicere. 3^ Si de nova inauguralione sermo esset, non intelli- gitur, quae sit causa, cur verba , quae noa tolum templum, sed solum Sancta Sanc- torum exprimant, propheta usurpaverit. Hoc persensit Bertholdt, pag 65 1 , atque, ut ab ea diflicultate sese expediret , in exemplum adduxit quod legitur 11 Mach. V, i5, sed perperara ; quia, etsi M/lp D^U<^*ip per se sit relativum , de lera- plo tamen usurpatum , solam iudicat Sancta Sanclorum. Cfr. Hengstenberg, Christol. loc. cit. pag. 4^9 et seqq.

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSIiE. 59

autem inaugurandum essetemplum ; d) quia non congruit clirono- logia , ut ex dictis patet.

99. Non suffragatur 4« templi desolatio , qualem adversarii autumant ; etenim a) sub Syris nulla contigit templi urbisque vastatio, sed templi profanatio tantum facta est ; Daniel auteni loquitur de vastatio7ie proprie dicta ( inundatio ^13W3 , in inundatione . imagine deducta ab expeditione bellica terram inundante ) ; b) loquitur praeterea de vastatione , quse sub finem V. 25 praedicitur , fore ut sit decreta et irrevocabilis ; hinc , sicut per Dei decretum irrevocabile urbs ac templum ruinis sepulta fore praedicuntur v. 26 , sic v. 27 praenunciatur per decretum aeque irrevocabile perpetuis ruinis utraque fore sepelienda ; 6) quia ex dictis falso ac gratis assumunt adversarii , templi desolationem usque ad finem belli tantum , seu septuagesimaj hebdomadis fore duraturam , cum agatur de vastatione perpetua (1).

100. Neque cohseret, 5° quod subditur de pacto cum Deo inito, vel per constantiam fidelium Judaeorum , vel per adhaesionem Judoe Machaboeo; ex articulo enim praefixo voci multis ^ indi- catur illos multos , de quibus agitur , determinatos esse ex ge- nere aliquo , scilicet iUi sunt , qui erant objectum divinarum pro- missionum , fideles nempe ex Judaeis , ut patet ex occasione hujus visionis (2) ; agitur propterea de foedere ineundo per Messiam ibi promissum , cum populo fideli (3).

101. Sed non magis proficiunt adversarii , ex eo quod 6° ad- dunt , de hostiae seu victimae ac sacrificiorum defectione ; siqui- dem tempore Antiochi non contigit hsec defectio nisi partialis ; in

(1) In illo stillahit seo fundetur ^ impossibile est eara aptari lempori

pluet^y.ij, habetur pro typo fanda- Macliabaeorum. Cfr. lahn , ^ppend.

mentalidestructioSodomaeelGomorrhac. fasc. i,pag. 164 ; Hengstenberg, pag.

"IDJ usurpatur de pluvia naturali , i53 et seqq.

II Reg. XXI , 10 ; Exod. ix , 33 ; de su- (2) Cfr. Compeg. Vitringa, Oi6«erco-

pernaturali , Gen. xix , 2^ ; hinc ad iionum sacrarum lib, m, Franequerae

impios transfertur imago haec, Ps. xi , 1691 , tom. 11 , pag. 267 et seq. 6; Ezech.xxxviii, 22; 11 Paral. xxxiv, (3) Nempe cum illis , qui sont ob-

21 ; Jerem. vii , 20 , etc. Haec expressio jectum divinarum promissionum. scmper totalem rninam indicat; hinc

fiO

TRACT. DE INGARNATlOrrE.

vaticinio autem agitur de defectione totali ac perpetua , quae con- nectitur cum templi ac urbis vastatione (1), et connectitur prae- terea cum morte Messise , cujus quidem mortis consectarium po- nitur sacrificiorum defectio.

Demum causam adversariorum non sustentat quod postremo loco ponitur de peccatorumpoena, justitia legali , aut felicitate seu libertate obtinenda ; agitur enim de peccatis ipsis ac de justitia proprie dicta tanquam munere seu dono afferendo ab ipso Messia. qui est totius vaticinii primarium objectum , a quo peccata vere erant delenda^ et inducenda justitia , qu3e sequitur peccatorum remissionem , juxta illudls. LIII , 10, 11, Peccata DlNtsn , praeterea

conferuntur cum iniquitate et cum culpa |ly , quae est signi-

ficatio fundamentalis hujus vocis; contextus etiam aperte est de peccatorum seu culparum venia ; ideo enim tot liic accumulantur vocabula , ut tota peccatorum humani generis colluvies com- prehenderetur , ut a nonnullis adnotatum est (2) ;, justitia pariter

(1) Gfr. superins dicta. Hic prseterea animadvertenduro , ejusmodi sacrificio- rum ablationem sub daplici respecla spectari posse , prout scilicet est bene- ficium , ac prout poena est. Quatenus est beneficium cessavit cnltus leviticus , utpote fjgnra , quae locum cederet figu- rato ; qnatenus ut poena spectatur , est pnnitio partisinfidelispopnli, qui mor- tem intnlit Messiae. Messise porro mortem ablationis sacrificii cansam esse , ex contextu patet , perinde ac destructionis templi. Quod si ablatio sacrificiorum sive cullus levitici est effectus raortis Messia? , plane consequitur non agi de nudofacto, sed de ahrogatione legitima, Jam foedus anliquum per mortem Filii Dei abrogaiura est ; ergo ct cultas sa- crificii ejusdem foederis Jehovah, quoad 8uum esse ; parum interest, quamdiu adhac perduraverit quoad actionem ex- ternam. Idem dic de externa eversione

urbis et terapli ; ex repndio enim et morte Messiae neqne urbs amplius sanc- ta, neque templum araplius domus Dei , sed abominatio evaserat. Cfr. Zach. xi; vid. Hengstenb. op. cit. pag. 492 et seq, (2) Sane, quae annunciantur in tribus prioribus membris , accurate referuntur ad peccalorum confessionem , a Daniele factam v. 5 hujus capitis , in qaa non agitur de peccatorum poena , aut tan- tura de peccatis lypicis , sed agilur de peccalis proprie dictis ; ait enira ; PeC' cavimuSj iniquitatem fecimus , impie egimus et declinavimus a mandatis iuis et judiciis, Ergo nisi dicere veli- mns Angelura , v. 22 , Danieli annun- ciasse aliquid ipsius petitioni conlra- rium , fatendura est non de peccatorum poena , sed de peccatis ipsis hic agi ; ac proplerea hoc salutis nuntio miliga- tur horror dc futuro urbis et templi excidio.

PART. I. CAP. II. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSI^.

61

adferenda dicitur oeterna , id est , perennis , perpetua. Itaque ex- ploditur violenta interpretatio sive de poena peccatorum , sive de justitia legali , aut de libertate antiqua recuperanda , cum potius ex vaticinio denuncientur infidelis populi extrema desolatio ac punitio , et abrogatio totius legalis justitiae (1).

102. Ad 4™^ Neg. consequentiam ex falsis praemissis deductam; quod si Hardouinus et Calmet , non excludendo tamen relatio- nem vaticinii ad Messiam , ex parte concesserunt in expositionem Marshami , imprudenter ac levibus momentis inducti ita se ges- serunt , ac iisdem argumentis refelluntur , quibus Marshami alio- rumque anti-messianorum expositio excluditur.

(1 ] Ideo baec justitia CBterna vocatur , quia ex aeterno Dei decreto originem habet , et quia dnrationem aeternam habere debet , per oppositionem ad transitoria dona jnstitiae et gratiae foe- deris antiqni et ad omnes res creatas et mutationi obnoiias. Haec expositio fnndatur in vetustis translatoribus , ixx, Theodotione,Vulgala, Syroet antiquio- ribus interpretibus , si quosdam exci- pias, nt R. Barachiam in Berescit rahha, ad v. i^, dicentem : Isteest Rex Messias, de quo scriptum est Dan. IX : Et ad adducendam justitiam seculorum vel sempiiernam ; apud Ray, Martini , pag. 285 , edit. cil. Verum horum exposilio facile cum priori com- ponitar, cum agatur de aeterno ipsius anctore. J, D. Michaelis , et post eum recentiores aliqui exponunt haec vati- cinii verba hac ratione : Ad reddendam innocentiam prisiinorum temporum ; at frustra , i» quia sermo non est de justitia suhjectiva , seu subjectiva pro- bitate , sed de juslilia ohjectiva, qua- lenus donum Dei est , perinde ac ablatio et venia peccatorum , de qua superio- ribus verbis agitur , quae pariter ohjec"

tiva est ; cfr. Ps. cxxxi , 9 ; quia 2° extollitur a Daniele n , 44 5 ^"j ' ^ > ^7» aeternitas Messiani regni ejusque dono- rura ; 3° quia falsum est , D ylj/ origi-

narie longiorem dumtaxat indetermi- natam dorationem, non vero CBterni- tatem denotare, ut pluribus ostendit Hengstenberg , loc. cit. pag. 4^7 et seqq. Atque ex his corruunt aliae in- terpretationes eorum, qui perjuslitiam aelernam contendunt significari anti- quam ; tum eorum , qui subjectivum atque hyperbolicum sensum his yerbis inesse autumant , cum nulla causa ip- sius afFerri possit ; tum denique eorum, qui cum Berlholdt volunt exprimi an- tiquam lihertatem a jugo politico et religioso. Omnes enim ejusmodi recen- tiorum inlerpretationes distortae sunt atque ex errouea hypothesi ortae circa relationem totius hujus versus. Nalnralis et obvius sensus neque Michaelis ne- que Jahnio arridet , qui versum istum referunt ad tempus immediate exilium babylonicum snbsequens, neque Ber- tholdto , qui refert ad epocham post oppressionem Antiochi Epiphanis. Aple hnic versui respondet Ps, lxviii , a8.

62 TRAGT. DE INGARNATIONE.

103. Ad 5™, Resp. Imo pessime conjecturam hanc suam intu- lerunt Bertholdt ac Rosenmiiller : 1« quia non verentur , etsi christianos se profiteantur , mendacii arguere Christum ipsum , qui, Matth. XXIV, 15, non solum Danieh adscribit vaticinium de futura tempU desolatione , sed praeterea illud adducit tanquam veraciter reale , et quoad illa , quae urbem et templum spectant, adhuc implendum , dicens : Cum videritis ahominationem de- solaiionis , quje digta est a Daniele propheta (non a pseudo- Daniele ) y stantem in loco sancto , qui legit , intelligat. Eadem leguntur, Marc. XIII , 14 ; Luc. XXI , 20 ; 2® quia supposititius hic auctor , in adversariorum hypothesi , falsitatis pariter arguis- set Jeremiam , eique aperte illusisset ; 3° quia nemini fucum fa- cere potuisset , cum universa gens oraculum Jeremiae semper in- tellexerit de septuaginta captivitatis annis (1) ; 4® quia est contra factum; auctor enim noster, tam cap. I, 21, quam IX, 2, supponit praedictionem LXX annorum, ac se praebet ejusdem redemp- tionis temporis spectatorem , utpote qui affirmet se primo Cyri anno vixisse ; 5° quia induxisset Danielem in historia , chrono- logia imperitissimum et sibi repugnantem (2). 6° Intelligi nequit, quomodo hic fictitius Daniel potius posuerit ut terminum sui vaticinii perpetuam desolationem quam adeptam libertatem per Machabaeos , cum supponatur hic auctor scripsisse [post ejusmodi epocham. 7° Ut alia praeteream , evertitur absurda istorum hy- pothesis ex concordi traditionis hebraicse testimonio. Cfr. I Mach. VIII etXI, Flavius Josephus, Z?e bellojudaico^ lib. VI , cap. V, IX.

(1) Cfr. tiParalip. xxxvi , 2t. Alexandro victam esse asserat. Persica

(2) Etenim tempns a Cyro ad mor- igitar periodas 1^7 annis brevior esset , tem Antioclii Epiphanis tanc esset an- et isti i47 nna cam illis 69 annis norom 44* (lxiii hebd. ann.), qaam adjici deberent aerae Seleacidarum.Haec tamen flaxerint anni 872; qaare ha- proinde constaret annis 38o , inter octo heretnr error calcali circiter 69 anno- reges ana cam ipso Antiocho Epiphane rum. Aogetar adhac hic error ex as- distribaendis. Hic porro error talis est , sertione illornm interpretum , ex gr. ut ignorantiam supinam prorsus sup- Bertholdt , pag. 716, quod scilicet ponat,cumtamen Daniel perilissiraam auctor noverit post Cyrum tantum qua- se ostendat in historia et chronologia. tuor reges Persarum, et Cyrum ab

PART. I. CAP. 11. DE EPOC. ET OFFIG. PROM. MESSIiE, 63

His adde expectationem generalem Messiee tempore Christi , tum ex hoc vaticinio tum ex vaticinio capitis II , de quarto regno, provenientem. Hinc neque posteriores expositores judaei ausi un- quam sunthuic testimonio, sibi adeo infausto, in disputationibus cum Christianis renuntiare , vel ejus relationem ad Messiam et judaici populi per Romanos eversionem denegare (1). Conclu- dendum proinde restat , ejusmodi rationalistarum ac biblicorum hypothesin monumentum ineluctabile esse incredulitatis et im- pietatis , in quam ipsi ex principio protestantico prolapsi sunt.

104. Obj. secunda. Supposita etiam authentia illorum vatici- niorum , tamen illa loca minime liceret ita sumere , quasi certa et accurata in illis temporis determinatio seu definitio circa ini- tium et complementum regni messiani assignaretur. Nam 1» , si Redemptor Angelis ipsis in ccelo , imo sibimet talem futuri cog- nitionem quoad tempus et horam denegat, Matth. XXIV, 36; Marc. XIII, 22, et etiam post suam resurrectionem , Act. I, 6, 7 , minime supponere possumus hanc concessam fuisse alii pro- phetae , ipsique longe anteriori , ita ut potuerit innotescere po- pulo suo illud tempus juxta chronologiam exactum , sive in usi- tata , sive in quavis mystica temporis mensura ; quatenus scilicet ista spectatur prout determinata (2). Sane 2« incredibile est, Deum voluisse ut a chronologia fides penderet (3). Concludendum igitur, nullatenus determinatam esse ac definitam in Danielis va- ticinio epocham adventus futuri Messiae.

105. Resp. Neg, Ad 1»» probat. Dist, Denegat Redemptor An- gelis ipsis cognitionem gloriosae suae manifestationis in die judicii , seu secundi ipsius adventus, conc.i^ cognitionem denegat primi sui in terram adventus , neg, Porro in citatis locis unice de se- cundo adventu Christi in terras glorioso sermo est , ac de extremo judicii die , qui utique etiamnum Angelos latet et homines , cum Deus illum nemini revelare voluerit. At ex hoc minime sequitur,

(1) Cfr. SchoeUgenius , De Messia, pag. 234.

lib. II, pa. 264. (3) Sic Coccejas apad Hengstenberg,

(2) Ita Bleek , Die theol. ZeiU loc. cit. pag. 522. schrift, sen Ephemerid. theolog, iii,

64 TRAGT. DE INGARNATIOWE.

Deum non revelasse tempus primi Messiae adventus ; contrarium enim constat ex facto ; non solum enim Daniel, sed et Jacob ac pro- phetae alii promissi Messiae adventus epocham prsenunciarunt. Ita autem prorsus fieri debuisse , ratio ipsa suadet ; cum enim hu- milis et privatus esse deberet ejusmodi adventus , de eo praemo- nendi erant homines , ne deciperentur ; quae ratio profecto noii militat pro gloriosa ejusdem manifestatione , quae in omnium oculos incurret.

106. Quodvero adjiciunt , Redemptorem sibimet denegassefu- turicognitionem, alias disjecimus, animadvertentes Christumnon potuisse hunc diem ignorare , cum omnia signa indicaverit , quae ipsum praecedent ; eo magis quod ipse , ut ostendemus , Deus sit. Hinc necessario inferendum est, ipsum locutum esse de illius diei manifestatione , cum dixit : NerriQ scit neque Filius (1).

107. Ad 2™, Neg. Ahoquin jam nuUa prophetia esset, quae chronologiam seu tempus futuri alicujus eventus determinaret , quod falsum esse patet , tum ex omnibus ilHs vaticiniis , in qui- bus tempus summa praecisione determinatur ac definitur tam in Veteri quam in Novo Testamento (2) , tum ex omnibus prophe- tiis , in quibus accidentales ac contingentes circumstantiae addu- cuntur. In quo enim differunt a ceteris accidentahbus ac con- tingentibus adjunctis chronologicae notae? Vel igitur omnia ejus- modi vaticinia rejicienda erunt , vel admittendum , nihil obesse , quominus Deus , in cujus potestate sunt tempora et momenta , efficere possit , ut fides nostra a temporis non minus quam a re- liquis eventuum notis pendeat.

108. Obj. tertia. Dato etiam quod Daniel tum de Messia vati- cinetur,tum epocham ejusmodi adventus determinatam assignet, nondum tamen liquido constat , an ejusmodi epocha elapsa sit. Ecquis enim l^' certo constituat , Danielem de annorum hebdo- madis potius quam de hebdomadis aut dierum aut septenniorum

(1) Cfr.Tract. De ZrtmV.n.igG.Sed rem. xxv, ii; mviii , i6, etc. ut alia de hoc inferius iterum. innumera prope loca omittam , in qui-

(2) Cfr. Gen. xv , i3; Is. vii, 8; bus tempus prseilxum valiciniorum de- XVI, i4; XXI, i6; xxiii, i5 , etc. Je- terminatur.

PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSl^. 65

aut jubilaeorum , cum nihil ipse posuerit , unde certo constituere possimus , de una potius quam de alia hebdomadum specie eum fuisse locutum? Nihil praeterea vetat 2«, quominus septuaginta illas hebdomadas ita accipiamus , ut tres periodes a se invicem distinctas et diruptas efficiant , quse sibi minime immediate succe- dant; sane septem priores hebdomadas a sexaginta duabus aUis dividi, ostendit SLCcentus Athnach in textu hebraico interpositus(l); postremam pariter a rehquis sexaginta novem divulsam esse, tum ex se patet, cum nulla ahoquin ratio foret pecuharis ipsius dis- tinctionis , tum ex non paucis ilhs interpretibus , qui harum heb- domadum adimplementum referunt ad finem judaicae reipubUcae. His praemissis , cum incertum sit , utrum longius an brevius sit in- tervallum , quod intra quamhbet istarum periodorum intercedit, evidens est , nihil certi statui posse circa elapsam vel non elapsam epocham a Daniele praenunciatam. Hinc 3« nec desunt Ecclesiae Patres , qui ejusmodi epochae adimplementum referant ad mundi finem. Ergo.

109 Resp. Neg, antec. Ad 1"^ prob. Dicimus, naturam harum hebdomadarum multiphci ratione certo definiri posse. Ac 1p non inteUigendas esse de hebdomadis dierum , substrata ipsa materia admonet ; sexdecim enim mensium spatium rerum illarum am- phtudini, quae tum v. 24. tum seqq. praenunciantur, haudqua- quam sufficerent ; volens praeterea Daniel , X , 2 , 3 , hebdo- madas dierum exprimere, vocem dierum semel iterumque adjecit, quo non obscure indicat hoc loco ahas hebdomadas intelhgendas esse. 2« Neque inteUigi posse de hebdomadis septenniorum vel jubilaeorum hoc vaticinium, ejusdem rerum gerendarum argu- mentum suadet ; protraherentur enim res praenunciatse ad 3430 annorum spatium , si de hebdomadibus septenniorum , et ad an- nos 24,500 , si de hebdomadibus jubilaeorum sermo esset, cum tamen urbis ac tempH excidium subsecuturum LXX hebdoma- djbus praenuncientur , quod jamdiu adimpletum ocuHs nostris cernimus. 3° Restat igitur , ut de solis hebdomadis annorum Da- nielem locutum esse necessario statuamus , quarum septuaginta

(1) Ita RosenmuUer in cap. ix , Dan. pag. 3i5 et seq. et ante ipsum Marsham, T. IV. 5

66

TRA.CT. DE INGARNATIONE.

efficiunt annos quadringentos et nonaginta. Ejusmodi hebdoma- dum usus in Scripturis non infrequens est ; commemorantur enim Levit. XXV, S^Gen. XXIX, 27, 28 , et alibi passim (1). Sed neque ignotse antiquis populis hebdomades annorum fuerunt , si quidem Marcus Varro , auctore A. Gellio, Noct, Attic. hb. III, cap. X, in primo librorum, qui inscY^bxxnXxiT Hebdomades^ scribit, se jam duodecimam annorum hebdomadam ingressum esse , et ad eum diem septuaginta hebdomadas librorum conscripsisse. Motivum pr^ecipuum , cur Daniel usurpaverit LXX annorum heb- domadas , desumitur ex relatione ad LXX annos Jeremise , ita ut singulis eversionis annis responderent totidem annorum hebdo- mades , usque ad novum ac postremum Urbis excidium , quod post expletionem LXX hebdomadum reipsa contigit.

(1) Cfr. Levit. xxvi , 34 , 35 , 4^ , et II Paralip. xxxvi, 2i , ubi septimns annus magnum Sabbatum vel Sabba- tum simpliciter vocatur. Qnum igitur , ut innuimus , causa praecipua , cur An- gelus septuaginta hebdomadas seu Sab- bata memoret, sit relalio ad annos lxx Jeremiaj , praenunciavit septuagies sep- ties annis reversos Judaeos ab exilio babylonico , amplius commoraturos in terra patrum suorum , quam in exilio defluxerint. Nullum profecto solatium Angelus Danieli attulisset , si pro 70 an- fais eversionis alios 70 usque ad no- vum excidium decurrendos praedixisset. Addatur , 70 duclos per 7 constituisse sacrum numerum. Septem praelerea bebdomadas annorum durabat cyclus , sub cujus finem civilis restitutio in in- tegrum fiebat; postrema propterea lxx hebdomaduta annorum speclari debet, nt summum omnium sabbatorum et tempus integrae restitutionis spiritualis, ad quam lex referebatur , et praedicitur a Daniele futura v. 24. Atque hinc ratio redditor, qtiare potius Angelus septua- ginta hebdomadas quam annos 49^

nominaverit. Cfr. Hengstenberg, loc.cit, pag. 4^8 et seqq. Animadvertendum praelerea est adversus nonnullos veteres , Julium Africanum , Theodoretum , et recentiores Huetium , Pererium , etc. hic non agi de annis lunaribus 354 dierura , sed de solaribus , dierum nem- pe 365. Etenim, praeterquam quod pro- pheta , quum non monuerit , se de annis lunaribus loqui , obscuritatem ingessis- set , osteudit praeterea Prideaux , Hist, des Juifs , part. i , lib. v , tempore Danielis nullibi annos Innares in usa fuisse. Sane , cum idem Dan. xii , 7 , praedixisset afHictionem populi duratu- ram per iempus et tempus et dimidium temporis , id est , per tres annos et di- midium , deinde , v. 11 , idem spatium alia computatione per dies 1290 nu- merat. In quo numero licet 12 dies praedictorum annorum solarinm quan- titatem superent, tamen exigna haec discrepantia conferri nequit cum defecta dierum 5i , in hypothesi annorum la- nariam. Cfr. Nicolai, Diss, xvi, in Daniel.

PART. I. GAP. II. DB EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 67

110. Ad 2«», Neg. Responsum enim divinum , ut ex dictis constat, spatium integrum LXX hebdomadum annorum com- plexum est , seu annos 490 , intra quod omnia complenda es- sent , quae summatim in v. 24 recensuit ; distinctio propterea trium periodorum refertur ad eventuum praedictorum diversita- tem significandam , non autem ad jam praefinitum tempus pro- trahendum.

111. Neque obest accentus Athnach interpositus inter septem priores hebdomadas et reHquas LXII , cui adeo insistit Marsham , et quem reliqui interpretes non messiani, praecipue vero Bertholdt et Rosenmiiller , secuti sunt. Hi enim pro certo sumunt , Athnach ibi tantum usurpari , ubi nos majorem interpunctionem adhibe- mus , quod tamen falsum est. Non raro enim, quando sedes maxi- mae interpunctionis per se patet , etiam in incisis adhibetur Ath- nach, ubi nos minore interpunctione utimur, ut impediatur quominus , quod separandum est , uniatur et conjungatur (1) ; jam vero hoc in loco maximi momenti erat duo tempprum spajia rite separare, ne arbitraria videretur distinctio.

112. Eadem responsio aptari debet postremae hebdomadi , etsi accentus ille hic non occurrat. Porro interpretes ilH , qui conten- dunt hanc unam hebdomadam connecti ac conjungi minime de- bere cum reHquis LXIX , perinde ac illi qui vellejit din^idiam hebdomadem a cyclo LXX hebdomadum divellendam , decepti sunt ex opinione , quod eversio hierosolymitana , per Romanos in- ducenda , necessario intra has chronologicas determinationes Jiu- jus nostrae prophetiae includi debeat , quae opinio jam Scalig;erum ad maximas angustias redegit (2); hoc tamen in vaticinio noii dicitur, imo eversio post completum LXX hebdomadarum cy- clum eventura aperte praenu^nciatur ; et articulus yi^llS^n per-

spicue ostendit , cujus hebdomadae illa raedia pars sit.

113 Ad .3"*, Pist. NonnuIH Patres referunt complementum

(1) Cfr. D>1SDa , V. 2, abi cleberet 3 ; Prov. vi , 26. Athnach reperiri sub D^^^C^Hj Ps.xxxvi, (2) Cfr. Vitringa, HypothestB hist. et

8 , 8ub a>n^K pro UIH J Ps. Lxxxivj chronoL i . pag. lo^.

5.

68 TRAGT. DE INGARNATIONE.

vaticinii Danielis ad finem mundi in sensu , ut fertur , inclu- sivo communis expositionis, conc.'^ in sensuexclusivo, 7ieg. Nempe istiPatrescum spectaverint Solymorum eversionem velut figuram extremse mundi cladis , liinc vaticinium Danielis ad illam etiam retulerunt ; non excluderunt tamen objectum praecipuum et imme- diatum , Messiam nempe , ac punitionem infidelium Judaeorum ob necem eidem illatam (1).

§ III. Escpenduntur vaticinia Aggcei et Malachice.

114. Haec duo vaticinia conjungimus, tum quia lucem sibi in- vicem afferunt ^ tum quia de eodem argumento sunt. Cum igi- tur summa affecti essent moestitia Judaei seniores , ex captivitate babylonicareduces, quibus templi Salomonici magnificentia probe erat perspecta , nec possent fletum cobibere zorobabelicum in- tuentes , Deus per Aggseum eos solatur pollicendo longe majorem futuram bujus secundi templi gloriam ex praesentia futuri Mes- siae , quam prioris templi gloria fuerat.

115. Sic autem Judaeos ex Dei nomine Aggaeus affatur , cap. II, 4 et seqq. : Quis in vobis est derelictus ^ qui vidit domumis- tam in gloria sua prima 7 Et quid vos videtis hanc nunc ? Numquid non ita est^ quasi non sit in oculis vestris?.., Adhuc unum modicum est , et ego commovebo coelum et terram^ et mare , et aridam. Et movebo omnes gentes : et veniet desideratus cunciis gentibus ; et implebo domum istam gloria , dicit Do~ minus,.. Meum est argentum et meum est aurum.., Magna erit gloria domus istius novissimoe plus quam primce , dicit Dominus exercituum^... et in loco isto dabo pacem.

(1) Cfr.S. Xxtn.Cont.liceres, lib. v, hebdomad. resignatus , seu vaticinium

cap. 25, § 4 6*^ seqq. edit. Massueti ; Danielis illustratum , Romae i^i^J

Origen. Comment, ifi Matth. tom. iii, Huetius, Demonst. evang. propos. ix,

pag. 858 et seq. opp. edit. Maur. Vid. cap. 8; Tournemine, Dissert, chrono-

de lioc argumento praeter auctores ci- log, xvi , ad calcem comment. Meno-

tato8 Jacobus Ayrolus S. J. , Liher lxx chii , etc.

PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. TROM. MESSI^. 69

116. Per Malachiam vero , cap. III, 1 et seqq. ita Deus Ju- daeos de divina providentia querulos , ut inferius enucleatius ex- ponemus, alloquitur : Ecce ego mitto Angelum rneum ^ et prce- parabit viain ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator y quem vos quceritis y et Angelus testamenti y quem vos vultis. Ecce venity dicit Dominus exercituum.

117. Ex collectione vero horum vaticiniorum eidem methodo insistendo, quam in reliquis enucleandis sectati sumus , operosum non erit ostendere , tum ad Messiam ea spectare, tum epocham in iisdem determinari adventus ejusdem Messioe, tum denique hanc ipsam epocham jamdiu elapsam esse.

118. Primum autem sic conficimus : Ex productis vaticiniis major futura erat gloria domus sive templi posterioris quam prioris , quia ad ipsum venturus erat Desideratus cunctis genti- bus , Dominator quem Judaei expectabant , quique Angelus Tes- tamenti seu foederis dicitur , acventurus erat ad templum suum.^ et ad cujus adventum commovendi erant cceH ac terra , mare et arida , ac brevi quidem venturus erat. Jam vero hic non est , nec esse potest , nisi Messias , cui soli expositi characteres competere possunt , ut per se patet ^ atque ex confessione celebriorum ip- sorum Rabbinorum; ex antiquioribus eminet R. Sira, qui floruit ante secundi temph eversionem , in Thalmude , tract. Sanhedrin cap. XI ; ex recentioribus autem non pauci in Devarim rabba , sect. I , fol. 250 , tum Rasci in cit. Sanhedr, fol. 95 , Akiba et R. Manasses, in Conciliatore ^ part. III, pag. 184 (1).

119. Alterum constat extermino, qui saltem negative prae- figitur huic adventui, nempe, stante adhuc secundo templo, ad quod praesentia sua cohonestandum promissus Messias ven- turus erat ex utriusque prophetae vaticinio , ita ut non prius des- truendum esset , quam ad ipsum venisset desideratus cunctis gentibus.

120. Cum vero ab octodecim seculis flammis consumptum sit zorobabehcum templum , pronum est coUigere jamdiu transactam

(1) Cfr. Derossi op. cit. cap. 3, § 12 seqq. et 38o et seqq. edit. cit. et seqq. Raym. Martini, pag. 376 et

70 TRACT. DE INGARNATIONE.

esse epocham ab Aggaeo et Malacliia praedictam , ac propterea , qaod consequens est , jamdiu advenisse Messiam.^

DIFFICULTATES.

121. Obj. primo. Vaticinium Aggaei nuUa ratione ad Messiam referri potest. Repelit enim propheta secundi tempU gloriam, non ex Messise praesentia, sed ex divitiarum affluentia. Hac enim de causa flebant seniores Juda, quod cernerent templum a Zoro- babele excitatum nimis distare a magnificentia et divitiis templi Salomonici ; quod magis perspicue eruitur ex verbis sequentibus : Meum est aurum et meum est argentum , ac si diceret : Mihi est argentum , et mihi est aurum , ihquit Jehova ; argento et auro , quo tnstlructissimum fuit prius templum , possum et hoc ornare , et ornabo suo tempore ; nam meijuris sunt hceo omnia. Quare non est^ cur de ornahcto templo nunc extructo sitis solliciti, Nec alium sensum patiuntlir reliqua vaticinii ad- juncta ; etenim verba illa , adhuc modicum y seu , ut hebraice di- citur , adhuc una (scihcet vice) , et ego commovebo codumy etc. sic explahari debent : per ingentem universitatis rerum mutationem , efficiam , ut commotis iUis moveanttir omnes gentes , et venient desiderium , id est , desideria ( Hiwn , coUectivum singulare),

seu res desideratissimae atque pretiosissimae omnium gentium. Praedicit igitur Aggaeus , futurum esse , ut donis pretiosissimis , ab omnibus gentibus Hierosolymas comportandis , templum Jehovae nudum adhuc atque inornatum plus nanciscatur magnificentiae et ornamenti et splendoris , quam oHm habuerit , et templum hoc secundum replebo gloria , ornatissimum et splendissimum illud reddam (1). Sive igitur scopum prophetae , sive nativum verborum sensum et adjuncta omnia spectemus , patet hoc vati- cinium ad Messiam non pertinere.

122. Resp. Neg, antec, Ad prob. Negamus T^miGVy quod ad- versarii assumunt , ex sola divitiarum affluentia , non autem ex Messiae praesentia repetere prophetam majorem secundi templi

(1) Ita Rosenmiiller , Schol, in V, T, in hiinc locum.

PART. I. CAP. II.|^DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 71

gloriam : 1® quia hsec expositio non Messiana exploditur vete- ns synagogae sensu , ut ex adductis constat ; 2° quia falsum foret vaticinium : tametsi enim valde contulerint ad ornandum templum Reges Persae , preesertim vero Herodes (1) , in im- mensum tamen semper secundi templi gloria , spectata di- vitiarum copia , a templo Salomonico distetit (2) ; 3» quia , faten- tibus Hebraeis , quinque illa decora secundo templo abfuerunt , quibus primum instructum fuit , Urim scilicet et Thumim , seu rationale judicii , arca , ignis et praesentia Dei in propitiatorio^ et Spiritus Sanctus (3) ; 4" quia absurdum est fingere , tam magni- fico apparatu voluisse Deum herodianam molitionem praenunciare^ nullo habito respectu ad gloriam quam eidem allatura oHm erat Messiae praesentia , cum tamen Apostolus , Heb. XH , 26 , ad Christum referat hoc vaticinium , juxta sensum traditionalem sy- nagogae. 5° Denique ex ipsa adversa iorum agendi ratione ipsorum hypothesis evertitur. Etenim ipse RosenmuUer , quem impugna- mus , non diffitetur, Aggaeum seu ut ipse loquitur , vatem^ quce hic prcedicit temporihus messianis eventura sperasse'^ et, in cap. HI, 1 , Malachiae , immemor eorum , quae scripserat in schoHis ad Ag- gaeum , haec scribit : Veniet adtemplum suum, nempe secundum , quod per Messioe adventum gloriosius primo templo futurum esse pRjEDixERAT ETiAM Agg^us. Tanta veritatis vis est, ut vel ab invitis testimonium extorqueat!

123. Ex his facile corruunt cetera , quae ad elevandam hujus

(1) Cfr. Flav. Jos. -^rcAcpo/. lib. xv , est quod acriptum est Aggm i, 8 : cap. IX, pag. ny^, edit. Havercamp. et complacebo tn ea , I^^KI, et ho-

(2) Cfr. I Paralip. xxii , i^, xxix, norabo eam? Quid sibi vult , quod 3 et seqq.; ii Par. iii , iv; cfr. etiam deinde deest littera H? ffw sunt quinr Joan. Frischmuthi, De gloria templi que res, quoe fuerunt inter primum secundi, ad cap. ii , 7-10 Haggai ia sanctuarium et ultimum (secundam); Thesauro theologico-philologico cit. , aunt autem hw : Arca cum propitia- pag. 994 et seqq. tono , et Cherub , et ignis et divinitas ,

(3) Cfr. Raym. Martini , op. cit. etSpiritus Sanctus,et Urimet Thum- pag. 38i , obi inter cetera refert tes- ntim. Reliqna in camdem rem testi- timoninm ex Thalmud , in lib. Joma, monia ibi recole.

dist. Schibbat : Dixit R, Acha : quid

72 TRAGT. DE INCARNATIOIVE.

vaticinfi vim congesta sunt , tum scilicet RosenmuUeriparaplira- sis , tum expositio R. Kimchi , dum autumat ita reddendum prophetici hujus loci sensum : Omnes popiili ^ quos commovebo , e terris suis advenient ctim desiderio (nam subaudit praefixum 2 ) omnium gentium , id est , adferent res omnes desidera-

tas et pretiosas y quce in terris ipsorum reperiuntur ^ velut vasa aurea et argentea , vestimenta et gemmas ; in quem sensum Isaias , LX , 6, florentem popuU hebraici statum s3eculo aureo des- cribens , inter aha haec dicit : Convertetur ad te copia maris , opes gentium ad te venient ; te camelorum agmina ohruent , dromades madianitici y et ephani^ omnes ex Sabcea venient , aurum et thus afferentes^ et Jovce laudes prcedicabunt. Siqui- dem vaticinio facta minime respondissent. Rehquum proinde est, ut per hoc desiderium gentium Messiam ipsum cum vetustioribus Hebrseis intelhgamus. Nedum vero obstet huic expositioni vati- cinii scopus , eidem maxime cohaeret. Contextus enim ostendit , prophetam solari voluisse Judaeos ob defectum auri et argenti, quem ipsi in secundo templo deprehendebant , quasi diceret : Quid solhciti estis de auro et argento , meum est aurum et argen- tum, quae mihi praesto sunt, quoties mihi hbuerit; sed gloria secun- dae hujus domus non ex magnificentia auri et argenti , sed ex eo, quod in eam venturus sit Desideratus cunctis gentibus , est repe- tenda , atque ex hac parte longe priori domui praestabit (1). Quod clarius etiam significatur per Malachiae vaticinium.

(l) Qaam adversariipotissimum vim et laudant loca ii Chron. xxxii , 27;

ponant in verbis illis v. 8 : IK^I Jerem. xxv, 34; JS^os. xiii, i5;

, ^ Nah. 11 , 10 ; II Chron. xxxvi , 10. Sed

D^liin'-'?^ T)^_JOn , et venient desi- .^ ^^^.^ Chronicorum (Paralipon.) ,

derium cunctarum gentium , placet hic Jeremice , HoseoB , Nahumi legimus i

adducere solutionem viri minirae sus- mOT ^73, ^o» solum mwn, et

pecti. Dr. Sclieibel , in 0/&serraf. cn^ /*',./. 7. j. ^-

^ ^ . . . „ • ejusmodt diversa dicendt ratto, quce

et e^egel.,ad vaHcrma ^Hagg^, ' ^^^^^^,,, ^^^ tibus V . T . levio-

WralUlav,a> ,8.a , pag. 27, hjec habe : ^.^ ^^^^^^^. ^.^^^^ .^ ^^^^ .^^^ ^^_

ni»n 1NS Fenient desiderta. Ita .... . .,

* 'J7./ X teris hnguis et auctoribus accurate

verterunt interpretes antiquiores; re- distinguitur. Contra 7V\)^T\ sine sin-

centiores : Venient pretiosa, scilicet vasa, "*" * '*

PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 73

124. Obj. secunda. Quominus Malacliiae vaticinium de Messia intelligamus, vetatcontextus;subdit enim immediate post adducta verba : Et quis poterit cogttare diem adventus ejus ^et quis stabit ad videndum eiiml Ipse enim quasi ignis conflans , et quasi herba fullonum;et sedebit conflans ^ et emundans argentum^ et purgabit fllios Leviy et colabit eos quasi aurum et quasi argentum y etc ; haec autem componi nequeunt cum miti Mes- siae indole , qualem describit Isaias , XLII , 1 et seqq. Ergo.

125. Resp. Neg, Evanescit enim hsec difficultas, si ratio ha- beatur contextus et scopi prophetiae. Etenim sub finem capitis praecedentis inducuntur Judaei querimonias de divina providentia jactantes : Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris , et dixistis : in quo eum fecimus laborare 1- In eo quod dicitis : om- nisy qui facit malum bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent; aut certe ubi est Deus judiciil Hinc cap. III incipit Do- minus: EcceegOj etc. ac prosequitur: et quis stabit ^ etc. vatici- nans, nullum querulorum hujus generis, qui Messiam victorem gen- tium desiderabant , substiturum , cum ipse advenerit ; huic enim

gulari additamento nil aliud signifi- rum , ex locis Is. xlix , i o ; xi , 4

cari quam desiderium, discas e Ps. xlii, 3; xli, 17; lxi, i, constat

cvi, ( in Vulg, cv) 1^'^Jerem. xii, lo ; Pluralis vero IKS cum singulari con I Sam, (i Reg.) ix , 20; viii , 10.

Jliam vero causam interpretationis de ^*^"^"* constructio est non infrequens

pretiosis vasis volunt reperire in verhis ^^'' ^^'''^"' ' ^^^' "^ ' *^^^*- ^ ' ^«°- ^4

versus sequentis ^iniT} >^1 nO^H >h , ^"''' ''^'""'"' ^'^^'""' ' ^"* '"^ ^''^^ T T- • : ' vv - locum : Magna, inquit , erit secundi

Propheta autempost verba TVllOT^ IK!! templi gloria , quod in ea conspiciatur

^ ^. ,. .. .Lw -«-.J-i ^L ^^^ ille piorum omnium . et in ipso non statim adiiinqit >71 TO^H >7 . . 1 • , , x/. , ,, , 'f ^ :: r.r:-. : ' templo miracula edet. Vtde Matth.

)intn sed antea (v. 7) >jnK*?W) **' ' *^* Messiam appariturum in

7^~ ' ' ' templo secundo credidere Judcei om-

1U3 n^Jl ri^^n-TIK ; guod ad ad- ^^5, qui ante excidium vixere, Ex

ventum Messice , et ad divitias illo ^^ i^^^pore comminiscuntur interpre-

tempore in templo coacervandas simul ^«'*'«^«« novas , violentas , varias ad

pertinere videtur. Messiamauiem apud ^"^^ ^^^^ clarissima. Cfr. etiam Sanc-

poetas (scil. prophetas) Hehrceorum ^'^^^ ^ ^^ ^rophet. m«n. ; Aclermann,

futurum cwe solatium, desiderium , ^rophelm minores, perpet. annot.

Jaetitiam totius terrae, ideoque pagano- '^^***^''' ^^^^**»® '^^^-

74 TRAGT. DE INGARNATIOWE.

interrogatloni neg^ativa subest sententia. Deinde subjicit causam , exhibens scilicet Judaeos , et in primis sacerdotes et levitas parti- cipes ejusdem blaphemae querelae , ut massam auri et argenti multa scoria mixtam, et ut pannos vel vestes sordibus infectas, quae purgandae sunt. Porro quemadmodum conflatores vehemen- tissimo igne scoriam ab auro et argento , et fuUones herba sal- suginosa sordes a vestibus separant , ita Messias venturus, acerbis suppUciis etcalamitatibus immissis , improbos hujusmodi querulos et blasphemos , Messiam victorem desiderantes , a probis separa- bit et delebit (1). Haec vero non erant efficienda ab ipso Messia, sed Romanorum armis et exercitibus , seu , ut loquitur Daniel, a populo ducis venturi. Ita quaecumque sive Malachias sive ahi prophetae de ultione ab infidehbus Judaeis repetenda dixere , op- time componuntur cum miti Messiae charactere , nempe personali, quahs ab Isaia describitur (2).

PROPOSITIO IV.

Officia ac munia a promisso Messia juxta prophetas obeunda, eumdem advenisse luculenter ostendunt,

126. Munia ac officia a promisso Messia juxta prophetas obeunda praecipua sunt abrogatio veteris cultus et sacerdotii

(1) Cfr. Jahn , Append, Herme' autem legatus seu propheta, austeri- neut, fascic, i , pag. 5^ et seqq. Ex- tate vitce et severitate reprehensionum plicatio Malacli. ii , 3 , etc. £licB similis , ut animos Judceorum

(2) Vaticinii , inqnit Jalin. loc. cit. disponat , seu eum sensum ipsis ins' pag, 65, sensus est : ///e, quem de- piret , quo majores eorum Ahraham^ sideratis , Messias omnino venturus Isaac , Jacob , etc. animati erant , quo est ; sed non erit , quem exoptatis , conatuirrito ,regioprorsusvastabitur, bellator , qui ethnicorum imperium Cfr. etiam Sanctius in hanc locam , evertat , et gentes vobis subjiciat , sed Actermann , Hengstenberg , op. cit. judex divina dignitate indutus , qui Veleres Judaeos utramque vaticiniam, improbos Judwos et in primis duces Aggaei nempe et Malachia3 , de Messia ceterorum , posteros Levi , atrocissi- interpretatos esse , ostendit addaclis mis poenis perdet , nihilominus non ipsorum testimoniis Schoettgenius, op. penitus exterminabimini, Proecedet cit. pag. 217 et 224 et seqq.

PART. I. GAP. II. DE EPOC. ET OFFIC. PROM. MESSI^. 75

ac novi substitutio , gentium ad veri Dei cognitionem et amo- rem vocatio , ac judaici populi rejectio atque dispersio. Si igitur ostenderimus, tum duo hsec munia juxta prophetas a futuro Messia adimplenda, tum jam diu adimpleta fuisse , propositum obtine- bimus. Porro utrumque certissime constat.

127 . Ac primo quidem veterem cultum, et proinde sacerdotium, adveniente Messia^ fore abrogandum^ novumque eidem sufficien- dum , apertum est ex Malach, 1 , 10 et seqq. dicente : Non est enim mihi voluntasin vobis^ dicitDominus exercituum , et mu- nus non suscipiam de manuvestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum , magnum est nomen meum in gentibus ; et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda; quia magnum est nomen meum in gentibus. Quibus verbis Deus denunciat abrogationem veterum sacrificiorum , quse ex legis prae- scripto in templo offerebantur , ut eis sufficiat aliud sacrificium ; ideoque loloquiturdesacrificioexterno etproprie dicto sive abro- gando sive sufficiendo: 2° loquitur de subrogatione novi istius ex- terni sacrificii , ofierendi in omni loco , hujusque discrimine a veteribus sacrificiis , quae uni loco seu templo affixa erant ; 3<» lo- quitur de sacrificio tanquam praecipuo rehgionis charactere , quo non minus cognoscetur a gentibus , se coli in universo terrarum orbe quam olim cognoscebatur per sacrificiorum exteriorum im- molationem , a Judaeis in hierosolymitano templo coli ; 4° de ejus generis sacrificio substituendo loquitur , quod non jam in cruenta hostiarum immolatione consisteret , sed in oblatione munda , seu (ut postulat usus hebraicae vocis nnjj» {minchah) , ex Levit. II,

1 et seqq. ) ferto , sive dono , quod frumenti farina conficitur , et quidem n")iniJ (thehorah) puro seu mundo^ ac propterea in-

dependente ab offerentium pravitate , propter quam rejecturum se profitetur legaha sacrificia (1). Cum vero sacrificia partem essen-

(1) Cfr. Bible de Fence, cinq. edit. in Messiana vaticinia, part. ni , Be-

Paris i832 , tom. xvii , preface sar rolin. iB35, pag. 4^4? scribit : In

Malach. pag. 496 et seqq. Hengsten- TVl^Xi e*^ allusio ad opus operaium berg, ex anticipatis jndiciis snaB sectae,

in Christologia V. T, ei commeniar. '^*"^'^ remotior^ et quod est in ea ex-

76

TRACT. DE INGARNATIOnE.

tialem exterloris cultus seu publicae religionis constituant , con- sequitur , non posse sacrificia immutari , quin immutetur cultus ipse. Insuper immutato sacrificio , immutetur necesse est et sa- cerdotium , ob intimam utriusque relationem. Ergo per prophe- tam Malachiam cultus Mosaicus et Mosaicum sacerdotium abro- ganda erant , ut novo cultui universali ac novo sacerdotio locum darent. Id autem adveniente Messia , imo per Messiam ipsum perficiendum fore , habemus ex DanieHs vaticinio paulo ante ex- posito , in quo praedicitur sacrificiorum cessatio in medio hebdo- madis septuagesimae , imo et templi ipsius destructio , populi judaici dispersio in poenam rejecti Messiae ac necis ipsi illatae ; cum igitur ab octodecim seculis sacrificia legaHa cessaverint una cum Mosaico sacerdotio , ac nova rehgio , novus cultus , novum sacri- ficium per universum orbem obtineant , manifestum est, Messiam jamdiu advenisse , ac per ipsum tum veterem cultum abrogatum , tum novum suffectum esse (1).

128. Secundo, Gentes pariter ad veri Dei cognitionem per Messiam adducendas fuisse , ubique sacrae htterae enunciant. Huc enim referuntur quae factae sunt veteribus patriarchis , Abraham , Isaac et Jacob promissiones , quod in eorum semine benedi- cendae forent gentes omnes ; huc spectant quae de Messia vatici- natus est Jacob , dum dixit : Et ipse erit eoopectatio gentium , seu : Et ei obedientia popidorum y aut aggregatio populo- rum , vel etiam ut exponit paraphrastes chaldaeus Onkelos : Et ei ohedient populi , ac Jonathas Ben-Uziel , alter chaldaeus in- terpres : Et propter eum difflue^it populi , seu denique , ut ver-

ternum , facilius tanquammera forma abrogari debnisse juxla antiquam Ja-

vel tanquam cortex idece concipitur, dcEorum fidem , ac propterea cultum

Celerum hic auctor valde moderatum leviticum cum omnibus suis sacrificiis

se praebet ; et, si huc illuc nonnulia ex- acsacerdotium, pluribusevincitScboelt-

cipias , in quibus , ut suis morem gerat , genius , lib. vii , De Messia , § 9 ,

catholica principia carpit ; ejus opus lo et seqq. Cfr. etiam Raym. Martini,

valde bonum est, et causam chrislianam pag. 778 et seqq. Vid. Blas. Ugolini,

adversus rationalistas et Socinianos op- diss. Altare exterius, qua; extat tom. x,

time tuetur. ejus thesauri antiq. Judaic. pag. 685

(1) Legcm , seu Vetos Testamentura et seqq.

PART, I. GA.P. II. DE EPOC. ET OFFIC PROM. MESSI^. 77

tit Tliargum hierosolymit : Et ei suhjicietur omne regnum ter~ rce (1). Hinc , Psal. II, Messiae pollicetur Deus : Postula a me, et daho tihi gentes hcereditatejn tuam , et possessionem tuam ter- minos terrce. Sed luculentissime et graphice gentium reminiscen- tia et ad Deum verum conversio praenunciatur , Ps. XXI , 28 et seq. ; Remi?iiscentur (2) et convertentur ad Dominum universi fines terrce , et adorahunt in conspectu ejus universce familice gentium. Quoniam Domini est regnum et ipse domitiabitur gen- tium, Haec ipsa repetit Isaias , cap. II, 2 et seqq. : Et erit in nO" vissimis diebus prceparatus mons domus Domini in verticemon- tium y et elevahitur super colles , et fluent ad eum gentes , et ihunt populi multi j et dicent : venite et ascetidamus ad montem Domini y et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas .^ et ambulahimus in semitis ejusj quia de Sion exihit lex et verhum Domini de Jerusalem ; et rursum, cap. LV^ non minus illustre edidit vaticinium de gentibus per Messiam ad veri Dei cultum vocandis : Ecce testem populis dedi eum , ducem et proeceptorem gentihus. Ecce gentemj quam nesciehas, vocabis^ et getitesy quce fe non cognoverunt j ad te current. Et haec ex multis , quae in hanc rem congeri possent , sufficient , cum agatur de re exploratissima. 129. Porro, sicut extra omnem dubitationis aleam gentium

(1) Cfr. De Voisin , in prooemiam de vocatione gentium ad veri Dei cog-

Pug. fid, pag. 162 et seqq. edit. cit. ; nitionem per Mesaiam. Cfr. etiam Pe-

aliis enim omissis , in Berescit rahhd , tavius, De Incarnat, lib. xvi , cap. 8 ,

sect. 88, legitur: Dicitur, Amos ix , § 3.

1 1 , illo die recedificaho tahernaculum (2) Vid. in hanc vocem pulchras

David, etc. ita utuniversus mundus observationes P. Berthier S. J. Expli-

fiat una collectio;m\\}o,Sohar Exod, cation des psaumes» Frigide prorsus

71 , col. 281 ; Quando rex Messias Rosenmuller, SchoL in Ps. xxii (in

revelahitur , tunc omnes gentes ad Vulgata xxi) v. 28 , scribit : ll^t^

illum congregahuntur , ut confirmetur '• • *

id quod scriptum est, Is. xi , i o ; i?tf- ^^^^^^^* ^^^^^ ^orum , quce fando de

dicem Isai gentes qucerent , etc. Alia *^^^« acceperunt, ad ipsum se conver^

testimonia tibi exhibebil Schoettgenius, *«**' ' ipsumque venient adoratum. Nec

op. cit. lib. VII , cap. I , § 26 et seqq. ^*^""' 5 jndaizans enim hic interpres ,

ex quibus luculenter patet , veteribus contra sensum totius antiquitatis , contra

Judaeishancinhffisisseeommunemfidem apertam N. T. auctoritatem negat , in

hoc psalmo agi de Christo.

78

TRAGT. DE INGARNATIONE.

vocatio ad verl Numinis cultum per futurum Messiam constituta est, ita nec minus clara vaticinia sunt, quae populi judaiciac synagogaj rejectionem et dispersionem portendunt , et quidem in poenam repudiati Messiae. Danielis enimcap. IX, 26, praedicitur : Post hebdomades sexagintd duas occidetur Christus , et non erit ejus populus ^ qui eum negaturus est (1); atque ante ipsum Isaias (VIII , 14) , loquens de Messia : Et erit y inquit^ vohis in sanc- tificationem ; in lapidem autem offensionis et in petram scan- dali duabus domibus Israel ; in laqueum et in ruinam habi- tantium Jerusalem. Et offendent ex eis plurimi , et cadent^ et conterentur^ et irretientur et capientur (2). Osee autem, III , 4,

(!) In bebraico textu \h ]^N1 Et

non ei , ellipsim snpplendam esse om- nes veteres interpretes viderant. Porro ellipses locam non habent nisi in no- tionibas et dictionibus freqaentiori asa tritis , qaas lector ex asu loqaendi fa- miliares habet et facile sapplere potest. Hic aatem alia essc non potest nisi populus , jaxta usitatissimam phrasin in Scriptura receptam : Eritis mihi po- pulus , vel in populum ; non erit mihi populus , non erit ei vel ejus populus, Deut. IV , 2o ; VII , 6 ; xiv, 2 ; xxix , i3 ; XXVI , 18 ; XXVIII, 9 ; Ex. ti , 7 ; Lev. XXVI, 12 ; I Reg. xii , 22 ; 11 Reg. VII , 23 ; IV Reg. xi , 17, etc, Igitur post : Non erit ei , vel illius , sapplendum est populuSf ut olim jam Vulgata vertit : Et non erit ejus po- puius , ita ut sensus sit : jam populus non erit sacer ei , qui urbem et tem- plum evertet ; cum ex nece illata Mes- siae cesset IsraeLconslitaere ejus haere- ditateffi. Huic autem cessationi dominii fijus super pojpulum fgederis, nectitur optime de&tructio urbis et sa^ctu^rii per popului;n prjncipis vementis. £x

quo refellitur Rosenmuller, qui haec verba : Et non ei , exponit : Et non erit sihi , id est , inter viventes , ut pariter exposuit Michaelis ; etenira Vt^

nunquam incladit in se personam ipse non est , sed non est tantummodo. Rellqaae expositiones , nempeGoasset, L'Emperear , Sack, etc, magis adhac absurdae sunt et gratis conficlae. Cfr. Hengstenberg. tom. 11 , pag. 4^4 » ^^^* etiam Jahn, loc. cit. pag. 1^9 et seq. (2) Hunc locum de Messia , qui vin- dictam esset sumptnras de populo is- raelitico , veteres quoque Hebraei intel- iexerunt. Sic enim apud Martini, pag. 343 , edit, cit. in lib. Sanhedrin , cap. Echad , legitur : Dixerunt { RR. Jehu- dah et Ezechiaz , filli R. Chia ) : Non veniet filius David, donec deleantur duce domus patrum Israel, et istce sunt caput captivitatis Bahylonis , et princeps , qui est in terra Israel , s^- cut dictum est , /*. viii : Et erit ad sanctificationem et ad lapidem offeU'- sionis , et adpetram ( vel rupem ) ruince duahus domihus Israel, etc. Glossa R. Salomonis : Et eritSalvator Israel

PAKT. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 79

diu duraturam hanc populi judaici reprobationem , significat illis verbis : Dies multos sedehunt filii Israel sine rege , et sine prin- cipe^ et sine sacrificio ^ et sine altari , et sine ephod et sine theraphim, Et post hcec revertentur filii Israel^ etqucerent Do- minum Deum suum , et David regem suum ; et pavebunt ad Dominum y et ad bonum ejus in novissimo dierum ; quibus ver- bis aperte propheta diuturnam populi israelitici conditionem de- signat , in qua , etsi deos alienos non colat , tamen Deum non ex- perietur sibi faventem atque propitium , donec aliquando Messiam quaerat et agnoscat. Davtdis enim nomine Osee , perinde ac cete- ros prophetas , Jerem. XXX, 9 , Ezech. XXXIV, 23 , XXXVII , 24, Messiam significare , explorata res est et recepta sententia apud Rabbinos omnes ; quare chaldseus interpres postrema prophetae verba ita exponit : Qucerent cultum Domini Dei sui , atque obe- dient Messi^e filio Davidis regi suo (I). Eadem habet AmosIX, 9 et seqq. et alii prophetae passim (2).

130. Jam vero ab octodecim secuHs tum gentes fere omnes, rehctis idohs , Deum unum colere , atque in dies ad cognitionem et cultum veri Dei perduci , judaicam gentem item e sua ejectam patria , inter gentes omnes dispersam esse , nullumque apud eam illius specialis providentiae et prsedilectionis vestigium conspici , quibus per tot secula Deus eam prosecutus fuerat , facta sunt cer- tissima, quorum nos spectatores sumus, quaeque ob omnium oculos obversantur. Quae quidem argumento sunt , foedus ilhid omnino esse abolitum , quod olim Deus cum judaico populo ferut de pos- sessione Palaestinae ac bonorum omnium in ea affluentia , si ipse legem sibi traditam custodivisset , vel de paterna correptione ,

ad prceparationem et ad lapidem of- (1) Alia testimonia in hatio rem cfr.

fensionis ; offendet enim pedes statuw , apud Rosenmuller , in loc. eit. Ezech. ferrum scilicet et testam , et ad rupem (2) Cfr. in hanc loc. Sanctias , nec

ruin(B domibus duabus Israel, Dixit non Ackermann , op. cit. ; plora prae-

(Rabhinns scilicet , qoi fecerat vinum terea in hanc sententiam ex doctrina

dari pueris , ut secreta palris sui atque et sensu veterum Judaeorum vid. apud

mysteria revelarenl) : filioli spincB mihi Martini , ii part. , cap. 5 , § 2 et seqq.

estis in oculis meis , seu : spinas in et apud Schoettgenium , De Messia^

oculos meos injicitis. pag. 5^5 et seqq.

80 TRAGT. DE INGARNATIOJIE. ^ - -

qaoties ab ejusdem legis observantia descivisset , dum promisit se eum in eamdem revocaturum , quoties ipsum suae transgres- sionis poenituisset , prout tam in Exodo quam in Deuteronomio passim legitur. ^*j

131. Hinc merito Hieronymus , Epist. CXXIX , Ad Dardamim^ n. 7, sic Judaeos perstringit : Mtdfa, Judcee , scelera commisistiy cunctis circa te servisti nationibics. Ob quod facinus ? Utique propter idololatriarn, Quumque servisses crebro, misertus tui est Deus ^ et misit judices et salvatores ., qui ^e,.. liberarunt, Novissime sub regibus offendisti Deum , et omnis tua proviii- cia , gente babylonica vastante , deleta est, Per septuaginta annostemplisolitudo permansit.». Ad extremum sub Vespasiano et Tito Urbs capta , templumque subversum est. Deinde civi- tatis usque ad Hadrianum principem per quinquaginta annos mansere reliquice. Post eversionem templi y paulo miniis per quadringentos annos et urbis et templi ruince permaneni, Ob qu4)d tantum facinus ? Certe non colis idola ^ sed etiam serviens Persis atque Romanis , et captivitatis pressusjugo , ignoras alie- nos deos, Quomodo clementissimus quondam Deus , qui nun- quam tui oblitus est.^ nunc per tanta spatia temporum miseriis tuis non adducitur .^ ut solvat captivitatem^... Ob quod .^ in- quam , facinus ef tam execrabile scelus avertit a te oculos suos ? Jgnoras ? Memento vocis parentum tuorum : Sanguis ejus su- per nos et superfilios nostros^ et : Non habemus regem nisi Cce- sarem. Habes quod elegisfi : usque ad finem mundi serviturus es Ccesari , donec gentium introeaf plenifudo , ef sic omnis Js~ rael salvus fiaf (1). Quod quidem argumentum^ cui novum in dies robur accedit , et quod plane ineluctabile est , ex recentiori- bus luculenter evolvit Grotius , De veritate religionis Christ, ^ lib. V, § 16 , ubi nihil omisit ex iis , quge eidem vim addere posse viderentur.

(1) Edit, Vallars. opp. tom. i. Hoc orationibus adversus Jadaeos , ac pre- idem argumentnm egregie tractavit inter sertim orat. v , tom. i , pag. 58^ , edit. veteres S, Joan. Chrysost. in quinque Maurin,

PART. I. CAP. H. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^E. 81

DIFFICULTATES.

132. Obj. prima. Nullum in primis est argumentum , quod ex Malachise vaticinio deducitur ; 1« siquidem nnlla alia ratione Deus magnum nomen sumn in gentibus esse dicit , quam quod gentes omnes praeter deos suos supremum Deum colant , qui est Is- raeiitarum Deus , prout exponunt R. Salomon Jarclii ac David Kimchi ; vel etiam 'eo quod , ut existimat Aben-Ezra , si Deus gentes jussisset offerre sibi munus aut sacrificium , illud purum et exquisitum offerrent , minime vero hostias rautilas ac langui- das , quales Judaei offerebant ; vel denique quia jucundissimae Deo sunt preces et Jaudes , quibus Judoei inter gentes commorantes ipsum venerantur.2oSane , inquiunt , quomodo mosaica sacrificia, ac proinde legem et sacerdotium abroganda esse affirmasset pi o- pheta, qui, cap. III, 4, de Levitis ait : Et erunt Domino offerentes sacrificia injustitia. Et placebit Domino sacrifiGium Juda et Jerusalem , sicut dies seculi^ et sicut anni antiqid^ ac demum, cap. IV, 4, Judaeos alloquens \Mementote , ait^ legis Moysi servi mei .^ quam mandavi et in Horeb ad omnem Israel ^ proe- cepta et judicia. Ecce ego mittani vobis Eliam prophetam , an- tequam veniat dies Domini magnus et horribilis ? Ergo.

133. Resp. Neg. atitec. Ad 1"» probat. seu Rabbinorum ex- positiones, dicimus, eas prorsus excludiperantithesim apropheta institutam inter sacrificia Mosaica et sacrificium illud , quod divino Numini offerendum praedicitur inter gentes , ut ex probationibus constat. J)ixi prcedicitur '., notum enim est, non esse locutum pro- plietam in praesenti tempore , quo universae gentes , utpote idolo- latriae addictae , non immolabant victimas suas nisi idoHs seu dcemoniis^ ut ipsa Scriptura alibi testatur ; ac propterea de futuro tempore necessario vaticinium accipiendum est.

134. Ex qua generali animadversione patet^ absurdam esse primam expositionem , ideo nempe magnum esse Dei nomen in gentibus, quod ipsae una cum idolis ac falsis diis supremum Deum colant ; cum Deus saepe adeo se zelotem professus fuerit , ac pas- simdecem Tribus impietatis arguerit/quodutrumque cultum con-

T IV. 6

82

TRACT. DE INGARNATIONE.

jungereiit (1). Falsa praeterea est ejusmodl commentatio , cum causam Deus ipse aperiat , quare magnum sit nomen suum in gentibus , quia scilicet a solis ortu usque ad occasum olTertur wo- mini suo ohlatio munda , seu fertiim purimi (2),

135. Nec minus absona est altera interpretatio , quae sumitur ex liypothesi , qua Deus gentibus sacrificium sibi ofFerendum prse-

(1) Cfr. iii Reg. XVI et seqq. , tum IV Reg. xvii , i6 et seqq.

(2) Gfr. Sanclias in hunc loc. Non posse hoc vaticinium nisi de nova lege et Ecclesiae tempore intelligi , omnes sane exegeseos regulae prorsns clamanl. Debet enim conferri cum aliis locis , in quibus praedicitur veteris foederis ac veteris sacerdotii et cultus levitici abo- litio , cum locis novum sacerdotium , ac proinde novum sacrificiam promit- tentibus , ac demum cum ipso eventu , qui omnem , si qua esset , ambiguita- tem in verbis prophetae sustulit. Cum enim vetus sacerdotium plane cessaverit una cum omni sacrificiorum leviticorum apparatu , cum Christus Eucharisticum Sacrificium instituerit offerendum ubi- que terrarum a sacerdotibus , seu mi- nistris ad hoc in perpetuum institutis , cum factum id evincat , quid amplius quaeras? Num infirmum ejusmodi ar- gumentum evadet, eo quod demum post XVI secula infelices nonnuUi haeretici, qui se Protestantes vocarunt , veritatem hancrepudiarint, quam universa chris- tiana Ecclesia tam longa seculorum serie professa est? Patres omnes hoc urge- bant argumentum plane ineluctabile adversus Judaeos , ut Irenaeus , Adv, hcBres. lib. iv , cap. 17, n. 5, edit. Maur. ; Justinus M. , Dial, cum Tryph. , n. 4' ? edit. Maran. Cypria-

nus, Adv, Jud, lib. i, cap. i6,edit. Manr. ut alios praeteream. Placet S. Ire- naei verba adducere, ut pateat , quaenam fuerit ante annum 202™ , seu initio seculi III* Ecclesiae fides : Sed et suis discipulis, inquit, loc. cit. , dans con- silium , primitias Deo offerre ex suis creaturis , non quasi indigenii , sed ut ipsi nec infruciuosi nec in- grati sint , eum , qui ex creatura pa- nis est , accepit etgratias egit, dicens : Hoc est meum corpus. Et calicem si- militer , qui est ex ea creatura , quoB est secundum nos, suum sanguinem confessus esi , et N. T. novam docuit ohlationem ; quam Ecclesia ah Apos- iolis accipienSf in universo mundo offert Deo , ei, qui alimenta nohis prcEStat , primitias suorum munerum in N. T. , de quo in duodecim pro- phetis Malachias sic prcBsignificavit : Non est mihi voluntas in vohis , etc, Manifestissime significans per hcec , quoniam prior quidem populus cessa^ bit offerreDeo, omni autem locooffer- tur ei, et hocpurum ; nomen autem ejus glorificaiur in gentihus. Cfr.Massuetus, Diss. III , art. 7 , § 80 ; tum Fr. L. Comitis zu Stolberg, Geschichte der Religion Jesu, seu Historia Relig.Jesu, part. IV, pag. i66etseqq. edit. Hamb. necnon Petr. De Figueiro et Christ. Castrum , in hunc loc. Malachiae.

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^E. 83

ciperet. Haec enim hypotlietica locutio nuspiara apparet ; sed Dei verba absoluta sunt , et factum enunciant.

136. Quominus vero Dei verba accipiamus de precibus , quae est tertia expositio , vetat ipse contextus , qui est de oblatione proprie dicta, non a Judaeis, sed a gentibus offerenda , dequibus dicitur , Is. LXVI^ 21 : Assumam ex eis in Sacerdotes et Levitas.

137. Ad 2°^, Dist. Levitse seu Sacerdotes ex gentibus assumpti juxta adducta Isaiae verba , conc; Levitae seu Sacerdotes Mosaici , neg. Jam enim eodem capite Malacbias , loquens de Levitis ac Sa- cerdotibusjudaicis, praedixerat, eos a Messia moxfuturo puniendos, seu extremo supplicio tollendos ; non potuit igitur de iisdem Sa- cerdotibus Leviticis sermonem instituere , quasi Deo essent obla*- turi sacrificia in justitia ; locutus proinde est de novis sacerdotibus a Messia instituendis , qui grata Deo sacrificia oblaturi essent» Usus est autem similitudine et imagine sacrificii Juda et Jerusa- lem , ut rem lianc Judaei aliqua ratione perciperent (1).

138. Monitum autem Malacb. IV, 4, nullam creat difficulta- tem ; nam lex Mosaica tam civilis quam caeremonialis erat om- nino observanda , quamdiu Hebraeorum respublica et synagoga persistebant. Cum vero ex eodem proplieta et ex Dan. IX , 27, utraque esset abolenda , jure per mortem Messiae , facto per Jerosolymorum et templi eversionem, hocipsoinnuitur, quidpost- hac de ipsa lege esset futurum. Sic neque ullam facessit difficulta- temillud, quoddeEIiae missione ante futuramJudaeae vastationem vaticinatur Malachias; cum ipsemet, cap. IV, 1 , aperte signi- ficaverit hunc ipsum fore Messiae praecursorem ad praeparandam viam , seu populum disponendum ad ejusdem adventum , ut pa- tet ex versu sequenti , ubi addit : Et convertet cor patrum ad filios y et cor filiorum ad patres eorum ; ne forte veniam et percutiam terram (hebr. terram hanc , seu hanc regionem , J^^IKiTTIK) anathemate. Quod reipsa factum esse , historia , «x

qua lux vaticinio affulget , ostendit.

139. Obj. secunda 1° Quae de vocatione gentium praenuncia* runt prophetae, intelligi debent de cognitione veri Dei, quam

(1) Cfr. Ackermann , Proph, min, pag. 7^2 et seqq.

6.

SA ^v. MoTRACT. BE INCARNATIONE.

lA^

gentes adepturae erant per Judaeorum in universum orbem dis- persionem , a quibus etbnicorum mentibus erat veri Dei notitia ingerenda. 2° Id plane tum perficietur , cum gentes omnes Ju- daeorum ditioni subjicientur duce Messia , a quo bellum inprimis erit ipsis inferendum ; 3<^ bellum hoc deinceps perpetua atque universalis pax excipiet , in qua 4® Judaei ingenti gloria aucti , bonorum omnium copia et affluentia fruentur , juxta propbeta- rum vaticinia. Non solum igitur ex gentium vocatione Cbristiani nibil proficiunt , verum etiam taHa in ea occurrunt , quae aperte evincunt, piura adbuc esse adimplenda. 5» Nondum enim sub- acti sunt Gog et Magog a Messia debellandi, Ezecb. XXXVIII; nondum instauratum templum cum urbe bierosolymitana , ibid. XL et seqq. 6° Nondum propterea completa sunt , quse a Messia praestanda vaticinati sunt propbetae , quique ab Isaia , II, 2, ven- turus tantum praedicitur novissimis diebus , cum nempe , ut ibid. dicitur : Mons Domini exaltahitur super omnes colles , aliaque ejusmodi non pauca praedicuntur , quae adhuc praestolari debe- mus. Ergo.

140. Resp. Ad 1«», Neg. Etenim, ut ex ipsis , quae adduximus, propbetarum verbis constat , agitur de illa gentium vocatione , qua ipsae in Messiam crediturae erant , ac per ipsum ad veri Dei cognitionem erant adducendae per ingentem idololatriae cladem , atque de substitutione gentium in locum rejecti popuh judaici , juxta illud Ps. XLVI : Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham (1). Etsi vero Judaei ante Hierosolymorum excidium per universas fere terras dispersi essent Assyriorum , Persarum, ac Romanorum , gentem tamen nullam ad Dei cog- nitionem adduxerunt , multo minus populis , inter quos inba- bitabant , suaserunt , ut idololatriae nuncium remitterent.

141, Ad 2*", Neg. suppositum , ab ipsis assumptum, degen- tibus ditioni Judseorum subigendis. A falsa bac persuasione Deus non uno in loco Judaeorum animos abducere ac retrabere per*^ prophetas suos unquam destiterat. Admonuit enim Israelitas re-»

(1) Plara in hanc rem testimonia evangelicce , lib. z. congessit Easebias , Demonstrationis

.■■}

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 85

duces a captivitate, quem ipsi praestolabantur Messiamventurum minime esse , prout falso animis suis conceperarit , nempe ad su- bigendas gentes , sed ad Judaeos querulos et blasphemantes pu- niendos (Malach. III, 1 et seqq. ). Dispersum iri judaicum po- pulum (Dan. IX ^ 26 et seq) praedicit. Contra vero gentibus propitium Messiam fore saepe praenunciavit ^ sic Zach. IX , 10 , de eo dicitur ; Loquetur pacem geydihus ; Isai. XLII , 6 , de eodem ait Dominus : Bedi te in foedus populi ^ et in lucem gen- tiu?n; et cap. XI, 10 : Radix Jesse , qui stat in signum populo' rum , ipsum gentes deprecabuntur, Perpetuo exhibetur Messias ut eocpectatio gentium ( Gen. XLIX , 10 ) , ut desideratus cunctis gentibus ( Agg. II , 8 ) ; quanam igitur ratione bellum illaturus erit gentibus ? Idololatriae nempe destructione. Sane , si de belH genere ex genere armorum judicium ferendum est , cum haec exhibeantur spiritualia , spirituale erit profecto bellum , quod Messias aget. Hinc Isaias, XI , ^ : Percutiet /mo^iX.^ terram virga oris suij et spiritu labiorum suorum interficiet impium ; et erit justitia cingulum lumborum ejus , et fides cinctorium re- num ejus. Nec ahus apparatus bellicus esse poterat regis pau- peris et humilis (Zach. IX, 10 ) , despecti et occidendi ( Is. LIII ).

142. Ad 3°», Bist. Spiritualis , in interna scilicet conscientiae Iranquillitate posita , conc; temporalis , neg, Etenim si pax belli est fructus ; bellum autem , ut ex dictis patet , est spirituale ; spiritualem igituret pacem fore necesse est.

143. Ad 4™, Dist. Si Messiam accepissent, vel cum eum re- cipient et agnoscent , trans, ; hoc neglecto ac rejecto , 7ieg. Nisi potius praestet haec de regno Messiae spirituah intelh*gere , seu de ejus Ecclesia , quam sub sensibilibus symbolis prophetae ac viva- cissimis imaginibus depingunt (1). Quod si placet haec litteraliter

(I) Recentiores biblici protestantes tus sane ostendit , non alium sensam

contendont , illis vaticiniis describi se- praeter spiritualem valicinia illa ad-

calam aureum regni Messiani. Verum mittere posse ; alioquin minirae fuis-

liajcexpositionisraliocarnalisacjudaica sent completa. Geterum etiam exterior

est , nequecomponi potest cum ceteris, Ecclesiae maiestas et amplitudo talis

quae de Messia ejasque regno , nerape est , ut eidem aptari possint figarae il-

Ecclesia , prophetaB valicinantar. Even- lae , quibas eara prophetae adambrarunt.

86 ..iaagilM ,;, uTRAGT. DE IlNGARlVATIOrrE. ,' /

accipere , non abnuimus iu hypotliesi , quod Judsei verum Mesn siam agnovissent , vel quando , ut nonnulli sentiunt , in fine seculorum ad ipsum convertentur. Apposite Grotius : Multa , in- quit , Uebrceis projnisit Deus , si 3Iessiam promissum recipe- rent eique paret^ent ; quce si no?i eveniunt y habent ipsi , quod sibi imputent. Qucedam vet^o etiam definite et sine conditione promissa y si impleta nondum sunt ^ adhuc possunt expectari. Constat enim , etiam apud Judceos , tempus sive regnmn 3Ies- sice ^ durare ad finem seculorum (1),

144. Ad 5^, Trans. Nondum enim exploratum est, quid per cladem Gog et Magog Ezechiel intenderit. Tot pene circa hoc vaticinium numerantur sententise , quot interpretes , non solum apud Christianos, verum etiam apud Hebraeos. Alii de Scythis, aHi de Persis , alii de Syris , etc^ilhid exphcant ; ahi ad Antiochum Epiphanem referunt, ut Grotius; ahi ad Cambysem, ut Calmet ; ahi symbolice volunt accipiendum de victoria justo- tum »uper impios (2). Cum igitur omnia sint incerta^ quae ad illud vaticinium spectant; si quis deserat clara et determi- nata vaticinia ^ ut sibi ex incertis difBcultatem creet , is perinde facit ac qui oculos a hiC3d a^vertit , et tenebras umbrasque con-

SeCtatur.. •.') ] v*ii; .;^ crn^^^ni nf , ;^?!K!Jh'f'{|< \>:\k\ .'-

1: 145, Eadem viget discrepantia sententiarum circa hanc de templo Ezechiehs visionem , idem propterea de ea ferendum est judicium (3).

(1) De verit. religionis , loc. cit. cle personis mysiicis , seu symbolicis,

(2) Longa niaiis res esset atque nul- ita utcapp. xxxviii et xxxix polliceatur lius frugis , velle omnes tum Hebraeo- Deus , se pios suos cultores ab hostium rum tum Christianorum interpretum potentissimorum ac ferocissimorum im- sententias percensere. Dissensio enim petu sartos tectos servaturum , eosque est circa nomina , gentes , fala, qua; suo praesidio custodiaque protecturum ; eisdem adscribuntur. Recentiorcs vi- eam vero promissionem ad Christianos dentur acquiescere ra? Michaelis, qui pertinere eatenus , quatenus ipsi sunt censet designari Scylhas. Ceterum S. veri Dei cultores. Cfr. Rosenmiiller , Joan. Apocal.xx,qua3EzechieldeGogi Schol. in V, T. ad Ezech. cap. 38. moliminibus et clade praedixerat , ul- (3) Diversas has sententias veterum terius ad extremam mundi aetatem dis- ac recentiorum collegit cum suis auc- tulit. Hinc non pauci autumant, hic agi toribos Rosenmiiller , in Prodromo , ad

PART, I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^.

87

146. Ad 6*", Dist, Perperam intellecta^ conc^ sano sensu et cum ceteris vaticiniis collata , neg. Midta in sacris litteris , ut rursum Grotius ait , noJi ex proprietate verborum^ sed fi- yura qiiadam esse intelligenda , ne ipsi quidem Judoii tgno- ratit; utcum Deus descendisse dicitur ; cum ei os , aures.^ oculi.^ nares tribuuntur. Quidni ergo hunc in modum explicemus et pleraque de Blessice temporibus dicta? Qualia sunt^ hipum cum agno , pardum ciim hcedo , leonem cum ove stabulatu- rum ; lusurum cum anguibus infaritem ; fnontem Dei surrec- turiim supra montes alios\ in montem Sion venturos alienige- nas , ut sacra faciant (1)?

147. Per novissimos autem dies tum ab Isaia tum a ceteris prophetis significari ultimam aetatem , seu aevum Messiae , seu

capnt X Ezecbielis. Alii contendant desciibi templam Salomonicam , alii Zorobabelicam , alii ideale , alii sjm- bolicam ac mysticam ; alii sensa lit- terali intelligendam prophetam volanl , alii tantam in sensa spiritaali , alii de- niqne partim litterali partim spiritaali. Qaidqaid sit, nihil cerli affirmari potest. Strenaam operam navavit in templi Ezechielis forma et amplitadine cam sais partibas describenda Joan. Bapt. Villalpandas , in op. cai titalas : De postrema Ezechielis prophetce visione Joan. Bapt. Villalpandi, Cordubensis e Soc. Jesu , tomi secundi explana- tionum pars secunda, in qua templi ejusque vasorum forma tum commen- tariis tum wneis quamplurimis des- criptionibus exprimitur , paginis 655 , forrna maxima / accessit ; Tomi iii ap- paratus Urbis ac templi hierosolymi- tani, pars. i et u , Joan. Bapt. Fil- lalpandi Cordub. e Soc, Jesu collato studio cum H. Prado ex eadem Soc^ paginis 5^7 , Romae 1604. De eodem

argumento scripserunt Ladov. Cora- peigne , De Vejel ex Jadaeo Christianas , Matthias Henfereffas Tabingensis, Cam- pegias , Vitringa , Coccejas , Starmins , Meyer , Blasche , etc.

(1) Non esse immutandam nataraj ordinem adveniente Messia , antiquio- res Jadaei pro certo habebant , et saepe occurrit in ipsoram libris , praesertim in tract. Sanhedrin , apud Ugolini, tom. XXV ; sed praeterea in lib, Sohar , Exod, fol. 93, col. 378, quae hic leguntur , Is. II , 2 , exponuntur sensa spirituali. Cfr. Schoeltgenius , De Messia , pag. 109. Idern traditur in Pesiktd rabbalhi , fol. 62 , I et seqq. ibid. pag. 128; et alibi saepe totam exponunt de Messia. Quare non est haec arbilraria Christia- norum interpretatio. Cfr. ibid. pag. i^ i , 5o3 , 599 , 600 , 626 , etc. et Joan. Frischmuthi dissertalio De Evangelio in Sione egressuro , ad Is. 11, i et seqq. in Thesauro iheol. philol. tom. i, pag. 685 et seqq.

88 TRAGT. DK INCARNATIONE.

generatim dtes Messice ^ unanimiter tradunt Judsei , quocumque demum tempore hi dies venerint (1).

148. Obj. tertia. Perperam Christiani judaicam gentem ali- quando a Deo rejiciendam fuisse existimant , aut abolendum foe- dus^ quod Deus per Moysem cum populo feriit. 1° Etenim Abrahae posteri populus Dei pecuharis dicuntur , ipsi unitus foedere sem- piterno (2). Passim lex Mosaica perpetuo duratura exhibetur (3) 2° Quod si Hebraei illam transgressi fuerint , paterna quidem cor- reptione, minime vero foederis rescissione aut abohtione puniendr dicuntur , quin potius , si resipuerint , expresse iterato promittitur , eos ab extremis terrae ac de cunctis popuhs , in quos fuerint dis- persi , congregandos fore (Deut. XXX, 2 et seqq. ) ac revocan- dos. 3» Praesens propterea captivitas in poenam utique peccatorum Israehtici popuh contigit. 4<^ Sed hoc ipso ostendit Deus pecuha- remprovidentiam, quaeumservat , et amorem, quopopulum pro- sequitur ; quos enim Deus dihgit, arguit et castigat. 5® Ahas Judaei deterioris conditionis forent, quam ejusmodiimpii homines, qui in hac et in altera vita poenas luunt. 6° Cum igitur satis a Deo puniti fuerint , soluta captivitate , ad patrium solum Judaei revocabuntur , juxta divinas polhcitationes. Ergo.

149. Resp. Neg, antec, Ad 1°^ prob. Dzst. Id est, usque ad Mes- siae adventum , quem lex praefigurabat , et ad quem velut paeda- gogus ducebat , conc.:, absolute , neg. Hinc saepius Deus admonet, veteri rescisso , novum ac aeternum foedus priori illo ac tempo- raneo longe praestantius feriendum esse cum Israele fideh ; ita Jerem. XXXI, 31 : Ecce dies ve?iient.^ dicit Dominus , etferiam domui Israel et domui Juda foedus wovum , non secundum pactum^ quod pepigi cum patribus eoriim,.. pactum quod ir- ritum fecerunt.^ etc. tum Is. LV, 3 : Feriam vobiscum pactum sempiternum , m,isericordias David fldeles. Ecce testem po- pulis dedi eum , ducem ac prceceptorem gentibus , etc. ubi aper-

(1) ObserTatKiniclii,adhunclocam, sice. Cfr. Jerem. xxiii, 20 ; Joel. iii,

formulara D^D^H nnnx , dies pos- i et seqq. etc.

■^" ■"•"■ (2) Gen. xvii, 7 , et alibi.

tremos, seu novissimos, ubicumque ^gj Exod. xii , i4, et alibi passim.

ea occarreret , indicare tempora Mes-

PART. I. GAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PaOM. MESSIiE.

89

tum est, sermonem esse de Messia , ipsis fatentibus Judaeis (1), ac de gentibus in idem pactum adsciscendis.

150. Ex liis responsio patet ad ea quoe subnectuntur , de lege Mosaica , quae hoc sensu potest dici oeterna , quatenus suum adim- plementum et perfectionem in futuro Messia ejusque regno adep- tura erat (2).

151. Ad 2™, Neg, Imo prorsus contrarium constat ex prophe- tarum effatis , qua3 adduximus ; quibus addi debet ex Osea 1,9^ III , 4 , ubi sub symbolo filii , cui jubetur nomen indere Non populus meus , et sub symbolo mulieris fornicariae diu expectan- tis , exhibetur populus Israel absque Deo suo. Quae autem allata sunt ostendunt , non fore perpetuam rejectionem fihorum Israel , ac futurum aliquando tempus , quo ad Deum ac missum ab eo Messiam ipsi convertantur ; quod libenter damus , imo et pro- fitemur (3). Tunc suum complementum habebunt crebra illa va- ticinia de filiis Israel et Juda , sub uno David rege suo pace frui- turis (4)^ ac ceteris , quae ipsis promittuntur bonis.

(1) Cfr. Raym. Martini , pag. 782 et seqq. edit. Carpzov . nec non pag. 883 et seqq. , toto cap. 20 , iii* part. dist. m , cam observationibas De Voisin.

(2) Cfr, Grot. op. cit. lib. V.

(3) Cfr. Osee, iii , 5 , ubi Deus com- minationum acerbitatem teraperat me- liorum temporum promissione. Quare ibid. promittitur, post multos illos dies reversuros JudaeosadDei cultum,deser- tis superstiliosis religionibus ac ritibus, et quidem submisso animo gratiam qua;- situros, serioque ac sincero studio Deum culturos. Nullam vero dobium esse potest , aliquando Judaeos conversum iri ad religionem christianam , juxta Apos- toli prajdictionem , Rom. xi, 1 1 et seqq.

(•4) Quum defectio Israelitarura a vero ac sincero cullu Dei conjuncta olim fuerit cum defeclione a Davide , rege

divinitus instituto , ejusque familia , III Reg. XII , 6 , ad emendalionem illam , quae cit. loc. describitar , omnino perti- nebat , uthacetiam ex parte ad of&ciam redirent ; hinc additur : l^n JDXI

DiD/D , Et ad David regem suum, X : —

Qua formula innuitur , Israelitas con-

jungendos fuisse sub uno rege ex Da-

vidis prosapia orinndo ; quo Messiam

speclari nulla est dubitatio , ut pariter

legitur Ezech. xxxiv , 23 ; xxxvii, 24 ;

Jerem. xxx , 9 ; hinc chaldaeus para-

phrastes haec verba cum iis , quas

proxime praecedunt , ita reddidit :

Quwrent cultum Domini Dei sui ,

atque ohedient Messice filio David

regi suo. Ac talis est unanimis Judaco-

rum omnium sententia. Cfr. Rosenmiil-

ler, in loc. cit. Oseas , et Ezech.

90 TRAGT. DE IJNGARNATIONE.

152. Ad 3«i, Dist. Et praeterea rejecti Messise , ut inferius mox ostendemus , conc.:, quorumcumque peccatorum , neg. Nec enim levioribus olim peccatis Judaei se commaculaverant , ut ex pro- phetis constat , qui eis perpetuo exprobrant adulteria , furta , ho- micidia aliaque infanda facinora , praesertim vero scelus adeo fre- quens atque commune idololatriae , de quibus in praesentiarum vix accusantur ; attamen Deus nunquam destitit ab eis speciali quadam providentia prosequendis , imo minas et promissa , poe- nas ac proemia adhibens , ostenditse peculiarem deiis curam ge- rere. Neque ultra LXX annos illos in captivitate detinuit, ae interim certiores saepe eos fecit de reditu; misit ad ilios pro- phetas , qui eos solarentur ; fidem miraculis excitavit ac vatici- niis. Ex quo vero iterum templum cum urbe Hierosolymorum eversum est, etsi saepe jejuniis se macerent, preces enixas ad Deum fundant , peccata confiteantur , etc. non secus ac si a Deo essent derelicti, nuUo solatio , nulla spe , nullo subsidio foventur. Restat propterea invictum argumentum de scelere , quo universa gens detinetur, graviori ipsa idololatria , ob quod antiquum foedus vere abolitum est atque discissum (1).

153. Ad 4"*, Dist. Si ageretur de singulis individuis , ac poena amore mixta, conc; si de tota multitudine , seu massa, ut dici- tur, neg. Aliud nempe ferendum est judicium de poena, quae singula individua afficit , afiud de ea , quse totam afficit multitu- dinem ac integram populi massam. Etsi enim verum est , interdum populum integrum puniri ob privatorum peccata , praesertim si ista frequentia ac publica sint, neque expiata , attamen ejusmodi poence ut plurimum non sunt nisi partiales ac temporariae , imo et extraordinarise , cum juxta providentias ordinariae ordinem in illos cadat poena , qui delinquunt. Contra vero si punitio afficiat totam multitudinem et jugiter perseveret, ut ordinaria censeri possit, dicendum totam multitudinem aliquo crimine teneri ^ quod omnibus commune sit, sivequod delictum sit multitudinis. Talis autem est punitio , quae totam judaicam gentem afficit^ spectata praesertim publica et ordinaria providentia , quam Deus erga hunc

(1) Cfr. Deroesi op. cit. cap. ii , § 25 et seqq. pag. 6i et seqq.

PART. I. CAP. II. DE EPOG. ET OFFIG. PROM. MESSI^. 91

populum , licet gravissimis ac publicis criminibus idololatriae in- primis obstrictum, per tot secula ostendit. Hinc in tota illa tem- poris periodo , quae a Moyse usque ad extremam Solymorum cladem intercessit , licet spectare correptionem patris animadver- tentis in filios , cum toto illo tempore amor et gratia jugiter mi- tigaverint severitatem ; ast in alia periodo , quae deinceps sub- secuta est , omnia spectare licet sigiia Dei punientis reos ut judicis, quidquid de privata ac secreta ejus agendi ratione sit cum ejusdem gentis individuis (1).

154. Ad ^^^ Dzst. Quatenus populus , conc.:, quatenus indi- vidua , neg. Nain bomines singillatim sumpti rationem reddent de peccatis propriis , ac propterea juxta diversam uniuscujusque mensuram quilibet a Deo poenam , quam fuerit promeritus , ac- cipiet, ac pro majori vel minori raalitia , qua divinae gratiae restiterit.

155. Ad 6™, Dist, Cum se converterirt verum Messiam ag- noscendo, fraw^. ; antequam convertantur , neg. Transmisimus primum distinctionis membrum , cum nibil adbuc exploratum sit circa sensum , quo accipi debeant divinae illae pollicitationes , quae statum Israelitarum spectant post ipsorum conversionem (2). Al- terum vero jure negavimus , cum divina oracula durationem dis- persionis judaicae aperte protrabant usque ad generalem illorum conversionem. Quid postea de integra natione ad fidem conversa futurum sit , Deus novit. Interim ex ipsius jugi conservatione non pauca emolumenta in cbristianam rebgionem proveniunt. Inde enim babemus testes de Scripturarum V. F. ac praesertim vatici- niorum , quae Messiam spectant, autbenticitate (3) ; vivum inde ac

(1) Cfr. Limborch. Amica collat. terlia , De regno millenario Christi cap. 6 , in resp. ad tertium scriptum visihiliter conversantis in terra , nec- Orobii, pag. 25 1 et seqq. nonP. Mamachii , Deanimahusjusto-

(2) Huc spectant judaizantium hy- rww, etc. tom. i, pag. ^Getseqq. Romaj polheses de regno millenario , qoas iy66.

denuo prreter nonnullos Calholicos ex- (3) Quod sajpe animadverlit S. Au-

cilarunt Proteslantes non pauci. Cfr. gustinus , praesertim Enarr. in Psal,

de hoc argumento Mozzarelli , Dissert. lvi , n. 9 , ubi inter cetera h«c scribit :

seleclw, Romse anno 1807 edilae , disscrt. Dispersi sunt per omnes gentes , nw«-

92 TRAGT. DE INGARNATIONE.

juge documentum habemus divinae in nos misericordiae , ac se- veritatis et divinoe justitiae in Judaeos (1) ; ineluctabile demum inde habemus testimonium divinitatis religionis christianae ac divinae revelationis ex jugi vaticiniorum adimplemento , quod nulli cavillationi ac subtilitati subest incredulorum hominum.

CAPUT III.

DE JESU NAZAREWO VERO MESSIA.

156. Si Messias jamdiu venit , quod hucusque disputata invic- tissime ostendunt , reliquum est,utinquiramus, quinam sit, Hic autem alius esse nequit nisi ille unus , in quem tum epochae promissi Messiae a prophetis definitae^ tum ejusdem characteres et notae apprime conveniunt , tum denique qui officia ac munia Messiae propria obivit. Hunc porro ahum non esse , nec esse posse nisi Jesum Nazarenum , ostendere aggredimur. Cum vero Orobius et cum ipso Salvador contendant , jure Christum Jesum et ex legis prsescripto fuisse ultimo suppHcio afFectum , cogimur propterea Christi causae vindicias sumere, ac simul ostendere, ne- cem Christo illatam novum esse argumentum , quo Messiae no- men ac dignitatem eidem maxime competere evincitur.

quam habentes slahilitatem , nusquam hahent Judcei, Proferitnus codicea ab

certam sedem. Propterea autem adhuc inimicis, ut confundamus alios inimi-

Judcei sunt , ut lihros nostros portent cos.,. Codicem portat Judwus , unde

ad confusionem suam, Quando enim credat Christianus. Lihrarii nostri

volumus ostendere prophetatum Chris- facti sunt , quomodo solent servi post

tum , proferimus paganis istas litteras, dominos codices ferre , ut illi portando

Et neforte dicant dari adfidem , quia deficiant , illi legendoproficiant... Sic

nos illas Christiani composuimus , ut enim apparent Judcei de Scriptura

cum Evangelio , quod prcedicamus , Sancta, quam portant , quomodo ap-

finxerimusprophetas^per quosprcedic- paret facies cceci de speculo ; ah aliis

tum videretur quod prcedicamus ; hinc videtur , ah ipso non videtur. Et alibi

€08 convincimus , quia omnes ipsce lit- passim eadera repetit.

teroB , quihus Christus prophetatus est , (I) Rom. xi , 22. apud Judceos sunt, omnes ipsas litteras

PAHT. I. CAP. m. DE JESU NAZARENO \ERO MESSIA. 93

PROPOSITIO I.

Jesus Nazarenus verus Messias est ^ in Scripturis promissus ^ atque a Judceis expectatus.

157. In Jesu Nazareno tria illa plenissime adimpleta sunt, quae nuper recensuimus , epochae , notae et munia promissi atque ex- pectali Messiae. Ergo Jesus Nazarenus est verus Messias , in Scrip- turis promissus , atque a Judaeis expectatus.

158. Ac primo quidemad epochas quod attinet, ut ex dictis liquet, istae omnes desinunt in urbis templique vastationem , ac cetera , quae eam subsequi debebant, sacrificiorum nempe ac sacerdotii cessationem , antequam plane tolleretur civilis potestas a populo judaeo, Jam vero Christus Jesus eo tempore in mundura venit , fatiscente atque ad finem properante Judaeorum republica , sub Herode, patre idumaeo ac matre ascalonitide natus. Venit circa exi- tum LXX hebdomadum Danielis , ita ut in fine hebdomadae LXIX et initio hebd. LXX publicara sui fecerit manifestationem , acin medio hujus postremae hebdomadis occisus sit (1) ; venit ante urbis ac templi direptionem , ac sacerdotii Aaronici et