This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
r
PATROLOGIJE
-^ CURSUS COMPLETUS,
SBDBIBUOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRa, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA.
OMNId SS. PATRll, DOCTORli SCRIPTORllQllE ECCLESUSTICORll,
SltB LATIflORtTII, SIVlS 6R£G0RUIf,
QUI AB MfO APOSTOUCO AD TBHIPORA CONdUI TRfDBNTlNI {ANNO 1»4») l^RO lATlNlS ET CONCIUI FLORBNTINI {ANN, 1459) FRO GRMCIS FLORUERBNT :
REGUSIO CHRONOLOGICA
OHNIUIt Q{]JE EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLICifi TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA
ECCLESI2E SiECULA ET AMPLIUS,
IFIT» tlllTIOlfBS tCeiTIIATISSIIiiS, mTBR 8B CIIMQDB IfONIfOLLIS C0DIC1III18 MANDSCRirTIB COLL*TAS« PBRQDAlk ftlLI«BII- .
TBB C48T16AT4 ; DISSBBTATIONIBDS, C0MMF.NTARII8 V4BI1SQDE LEGT10NIDD8 CONTINBNTBR ILLD8TRATA ; tfMNIHIlS
OrBBiBU8 POST AMPLI88IMA8 BD1TI0NB8 QDil TRIBD8 NOVIA8IMI8 S4IC0LIS DBBBNTDR ABS0LUTA8 DBTKCTIS,
AOCTA; 1NDICIBU8 PARTICDLARIBD8 ANALTTICI8, SIN6DL0S SIVB TOHOS, 8IVB ADCT0RB8 ALlCUIUS N0M«NTI
SDBSEQDEMTIBDS, DONATA ; CAPITrLIS INTRA 1P8DM TPATDM RITB D18P0SITIS, NBCNON ET TITULI8 8ING0-
LABUM PA6INABDM MARSINBM SDPBBIOREM DISTINSUBNTIBDS SDBJECTAMQOB HATBnUM 8I6NIFICAN-
T1B0S, ADORNATA; OPBRIBDS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VBBO AIICTORITATE IN
ORDINB AD TRADITIONKM ECCLESUSTICAM P0LLBNTIBU8, AMPL1PICATA ;
BUCEirriS BT AMPLIOS LOCDPLETATA INDICIBUS AUCTOROM 8ICDT ET OPBRUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOCICIS, 8TATI-
STlClS, StNTHETICIS, ANaLTTICIS, ANAL0GIC18, IN QUODQDB RBLI6I0NIS PUNCTUM DOGMATICUM, HORALB, LITOR-
6ICUH, CAIjiONICUH, DISCIPLINAKB, HISTOKICUM, BT CONGTA ALIA SINE OLLA BXCBPTIONE; SED PRiCSKRTlM
PU0BU8 INDICIBOS IMMBN8I8 BT 6BNBKALIBDS« ALTBRO 8OILICBT RERUM, QDO C0N8ULT0, QOlDQDlD
MON SOLOM TALI8 TALISVB PATBB, VBBDM ETIAV 0RUSQ0I8Q0K PATROH, NB DNO QUIDEM OMISSO,
INQOODLIBET THBMA 8CRIP8BRIT, ONO INTDITD CONSPICIATDK ; ALTERO SCRIPTUUiE
SACRifi , EX QUO LBCTORI COMPBRIRB SIT OBVIDM QDINAM PATRBS BT IN QDIBUS
OPBROM 800BUM L0CI8 8IN6DL0S SIN6DL0BUM LIBROROM SGRlPTDRil VBRSOS, A
PRIMO 6F.NESB08 D8QDB AD NOVISSIMDM AP0CALTPS18, COMMBNTATI SINT.
BDITIO ACC0RATIS6IHA, CilTERtSQDB OMNIBOS FACILB AMTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTDR CHARaCTBRUM NITIDITAS,
CBARTiB QUALITAS, IMTBGRITaS TBtTUS, PBRrECTlO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TOM VARIBTAS
TOM MUMBBOS, PORMA VOLOMINDM PERQDAU COMMODA 81BIQUE IN TOTO PATROLOGIiE DECUR8U GONSTANTKR
•IMILIS, PRBTII EXI60ITA8, PRilSBRTIMQUE ISTA COLLECTIO ONA, MRTHODICA BT CHRONOLOGICA,
•EXCBNTOKUM FRAGMBNTORUM OPUSCULORUMQUB HACTENUS HIC II.LIC SPABSORUM,
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA RIBLIOTHBCA, BX 0PBRIBU8 BT MSS. AD OMNBS
MTkTESf LOCOS, LIN60A8 F0RMA8QDB PRRTINBNTIBOS , COADDNATOROM.
SEUIES LATINA PRIOR,
m QUA PBODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORRSOUE ECaESLE LATLNifi A TERTULLUNO AJ) INNOCENTIUM III :
ACCURANTE J.-P. MIGNE, BlbHotheett tMeri nnirermte,
8ITS CURSUUM COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIBNTLA BCCLBSUSTICiB RAMOS BDITORB.
PATROLOGIA, AR IRSTAR IPSIDS BCCLiSIiB, IN DOAS PABTE8 DIVIDITOR, ALIA NBHPB LATINA, ALIA GRiBCO-LATINA. LATIMA, lAH PBMITOS BXARATA, QOOAD PRIMAM SBRIEH V161NTI-Q0INQUB ET DDCENTIS V0LUMINIB08 MOLE 8UA •TaT, MOXVB POST PERACTOS IND1GE8 STABIT, AC Q01NQUE-V16INT1-CENTUM BT MILLB FKANCIS VENIT. CRiBCA DOPLICI EDITI0N8 TTPIS MANDATA E8T. PRIOR GKiBCUM TBXTUM UNA CUM VBRSIONB LATINA LATBRALIS AHPLB- CTITOR, ET AD"I0VEM ET CENTtli VOLUMINA PERVENIT, SED 81NB INDICIBCS ; P08TBRI0R AOTEM HANC VBR8IONBH TANTOH BXBIBKT, IDEQQDB INTRA QUINQDE ET QDIHQDA6INTA VOLOHINA KBTINBTVR. DTRAQOB VI6E8IHA QOARTA DIE DECEMBRI8 1860 OHNINO APPARUBBAT. ONDMQDODQOB VOLUMBN 6RAC0-LATIN0M OCTO, OMOMQDODQDB MBKB LATINOM QUINQOB PRANCIS 80LDNM0D0 BHITDR : OTROBIQOB VBRO, DT PRBTII HOIDS BENEFICIO FROaTDR EM- PTOR, COLLBCTIONKH INTE6RAM, 8IVB 6RilCAM SIVB LATINAM, 516 VOLOMINIBDS PRO AMPLIORl BDITIONE ET 272
vro hinori absqob indicibos constanteh, covpakbt NECE88B brit; SBCOS BNIM COIOSQDB VOLDMINIS AMPLI-
TODINEM NECNON ET DIFF1CDLTATE8 VARIA PRBTIA JKQDaBDNT. ATTAMEN, 81 QU18 EMAT INTEGRB ET 8E0R81M COLLBCTIONEH GRiBCO-LATINAM, YBL EAMDEU BX 6R£C0 LATINB VER8AM, TOU QDODQOE VOLUMEN PRO NOVKM VhL tBO SBX FRANGIS OBTINBBIT. ISTiB COND:tIONE£ SFRIBSm Wk^^MKW^M MONDOM BXCUSIS APPLICANTDR.
PATROLOGIM LATINM TOMVS C.
BEATU9 ?Li^CCUS'ALBlNDS s«w ALCU1NU&
eXCDDEBATUR KT VKNIT APUD J.-P. MIGNE, EDITOREM,
IN ¥IA DICTA D*AUB01SK, OLIM PROPE PORTAM LUTETIifi PAIilSIOIiUM VULGO !>'RNFEH
ROAIINATAM; SEU PSTIT-MONTROUGE, NUNC YERO INTRA MUENIA PARISIMA.
1863
Bfi
ifi 0 AVIS IMPORTANT.
KA Li D'apr^s une dv^slois providentielles qni rdgissenl 1e monde, rarement les oeavres aa-de!<sas de IVdinaire se fonl
1 l I >*^"' coolradictions plus oa moiDs Torles el noinbreuses. Les Alelien Catholiques ne poavaient gu^re ^happer 3i ce
* ^ * cachet divin de lear ulilitS. Tantdt on a ni^ leur eiistence ou leur importance; tantdtun a dit qu*ils etaient fermes
ou quMls allaient r^tre. Cependant ils poarsuivent leur carri^re deouis 21 ans, et les produclions qai eu sortent
i I A 7N deviennent de plus en plus graves et soigndes : aassi paralt-il certain qu'ii moios d*dv6nements qu'aucune prudence
"T \(jO liumaine ne saurait prevoir ni emp^cber, ces Aleliers ne se rermeront que quand la Bibliotl^que du Clerg^ sera
U * ' terroin^e en ses 2,000 yolumes in-4^ Le pass^ paralt un sAr gar.mi de Tavenir, pource qu'il j ak esp^rerou k
eraindre. Cependant, parmi les calomnies auxquelles ilsse sont trouv^s en butte, il en est deux qui nnt et^ conti>
nnellemeut r^p^tdes, parce qu'^tant plus capitales, leur effet enlralnait plus de cons^quences. De petits et ienares
concurrents se sont donc acharn^a, par leur correspondance ou leurs voyageurs, k r^p^ier partoot que nos Editions
^taient mal corrigees etmal imprim^es. Ne pouvant attaquer ie fonddes Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont
que les chef8-d'(£uvre du Cathoiicisme reconnus pour tels dans tous les temps et daos tous les pavs, il fatlau bien
se rejeter sur la forme dans ce qa*elle a de plus serieux , la correction et Vimpression ; en effet , les chefs-d oeu vre
mSme n'auraient qa'uDe domi-valear, si le texte en ^tait inexact ou illisible.
II est tr6s-vrai que, dans le principe, un succ^s inoui dans les fastes de la Typographie ayant forcS rEditeur de recourir aux mdcaniques, afin de marcher plus rapidement et de donner les ouvrages k moindre prix, qualre voluDies da doable Cours d^Ecriture sainte el de Tniiologie furent tires avec la correciion insuffisante donn^e dans les impri- meries k presque tout ce qui s'^dite; il est vrai aussi au'un ceriain nombre d'autres volumes, appartenant k diverscs Pablications, furent imprlm^s ou trop noir ou trop blanc. Mais , depuis ces temps eloign^s, les m^c^nlques oiit cSd^ le Iravail aux presses k bras, et rimpression qui en sort, sans ^tre du laxe, atlendu que le luxe jurerait dans des ouvrages d*une telle nature, est parfaitement convenable sous tous les rapporls. Quant k la correction , il est de (ait qu'elle n'a jamais M port6e si loio dans ancane Mition ancienne ou contemporaine. Etcommeot en serait-il autrement, apr^s toutes les peines et toutes les d^penses qoe nous subissons pour arriver k purger nos dpreoves de toutes faules? L*habitude, eu typograpbie, m^me dans les meiileures maisons, estde ne corriger qae deux ^preuves et d'en cottfurer uue troisi^me avec la seconde, sans avoir pr6par6 en rien le manuscrit de l^uleur. •
Daos les Ateliers Calholiques la diflference est presque incommensurable. Au moyen de correcteurs blanchis sous le harnais et dont le coup d*0DiI typographique est sans piti^ pour les fautes, on commence par pr^parer la copie d*un boot k l'autre sans Mi excepter un seul mot. On lit ensuite en premi&re 4preuve avec la copie aiusi pr^par^e. On lit en seconde de la mdme mani^re, mais en collationnant avec la premi^re. On fait la m^me chose en tierce, en colla- lioonant avec la seconde. On agit de m^me en quarie, en collationnant avec ia licrce. On renouvelle la mdme op6- ration en quinte, eu collationnant avec la quarte. Ces coUationnemenls ont pour but de voir si aactuie des fautes signal^es au bureau par MM. les correcteurs, sor 1a marge des ^preuves, D'a Schapp^ k MM. les corrigeurs sur le marbre etle m^tal. Apr^s ces cinq leclures enli6r3s contrdl^es Tune par Tautre, el en dehors de la pr^paratii i^ ci-dessos mentionn^e. vient une r^vision, et souvent il en vient deux ou trois; puis Ton cliche. Le clic^ u< per^, [mp cons^quent la pnrei^ du texte se trouvant immobilisee, on fait, avec la copie. une nouvelle lecture d'un bo i (ie.r^* preuYft k Tautre, on se livre k une nouvelle r^vision, et le tirage n'arrive qu'apr^s ces innombrables pr^cauttous.
Aassi y a t-il k Montrouge des correcteurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans vingt-cinq fmprimeries de Paris r^unies I Aiissl eucore, 1a correction y co(ite-l-elle autant que la composition, tandis qu'ailleur8 t^lle ne coQte que le dixi^roe I Aiis^i enGn, bien que rassertion puisse paraitre t^meraire, Texactitude obienue par lant de frais et de soins, fail-elle que la plupart desEditions des Aleliers CaUiotigues laissent bien loin derri^re elles celles m^me des c^l^bres Beptdiclins Mabillon et Moutfaocon et des c^ldbres J^suites Petau et Sirmond. Que Ton compare, en eflfet, n'iroporte quelies feuilles de leurs dditions avec celles des ndires qui leur correspondent, en grec comme en latin, on se convaincra que rinvraisemblable csl une r6alit6.
pailleurs, ces savants ^minenls, plus pr6occup6s du sens des textes que de la parlie typographique et n'etant poiut correcleurs de profession, lisaient, non ce que poriaient les epreuves, mais ce qui devait s'y trouver, leur fiaule iutelligence suppleant aux fautes de T^dition. De plus les Bt^n^dictiiis, comme les J^snites, op4raient presque toujours sur des manuscrils, cause perpetuelle de la multiplicil^ des fautes, pendant que les Atehers Catholiques, doiit le propre est surtout de ressusi-iter la Tradilion, n'op^rent le plus souvenl que sur dcs imprim^s.
Le R. P. De Buch, J^suite Boihmdisie de Bruxelles, nous ecrivail..il y a quelque lcmps, u'avoir pu Irouver en dix-huit moisd'6tude, utie seule faute daus notre Patrologie latine. M. Denzinger, professeur de Th^ologie a rUni- versil^ de Wiirzbourg, et M. Ueissmann, Vic^ire G^n^ral de la mdme ville, nous mandaient, ^ la date du 19 juiltet, n'avoir pu ^galomeni surprendre une seule (aule, soit dans le latin soit dans le grec de nolre double Palrologie. Enfio, le savant P. Pitra, Binediclin de Solesme, et M. Bonelly, direcleur des Annales de philosophie chriiiennef mis au ilefl de nous convaincre d'une seule erreur typographique, ont ^l^ Ibrc^ d'avouer que nous n'avions pas trop^ presnm(^ de nolre parfaite correciion. Dans le Cler^e se trouvent de bons latinistes et de bons hell^nisies. et, ce qui est pliis rar^, des hommes irfes^positifs et tr^<^ratiques, eh bien ! nous leur prometlons une prime de 25 centimes « par chuque faute qulis decoiivriront dans n'importe lequel de nos volumes, surtout dans les grecs.
Malgre ce qiii prec^de, rEditeur des Cours complets, sentanl de plus en plus 1'imporlance et m^e 1a n^cessiM d*une correction parfaite pour qu'un ouvrage soit veritabiemeni utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et est r^solu de se livrer jusqu'^ la Gu k une op6ration longue, penible et coOleuse, savoir, la r^vision enli^re et universelle de ses innombrabjes clich6s. Ainsi cliacun de ses volumes, au fur et k mesure qu'il les remet sous presse, esl corrfg^ mot pour moi dnn bout ii Tautre. Quarante hommes y sont ou y seront occupes pendant 10 ans, et une somme qui ne saurait fttre nioindre d'un demi million de francs csl consacree h cel important contrdle. De celt maoi^re, les Public^tions des Ateliers Catliotiques, qui dejJi se distinguaieni enlre toutes par la sup^riorit^ de leiir correction, n*aurontde rivales, sous ce rapport, dans aocun terops ni dans aucun pays; car quel est rediteur qui pourrait et voudrait se livrer APRCS COUP k des travaux si gigantesques et d'un prix si exorbilant? II fau certes Sire bien oen^lr^ d'uni; vocalion divine k cetefTet, pour ne reciiler ui devant la peinenl devant la depeuse, suriout lorsqiie TEurope savante proclame que jamais voiumes n'out M6 ediies avec tant d*exactitude que ceux de la Bibtiothkque universeUe du Clergd. Le present volurae est du nombre de ceux r6vis6s, et tous ceux qui le seroiit b 1'avenir porteront celte note. En cons(5quence, pour juger les produclious des Ateliers Cathotiques soiis le rapport de 1a correclion, il ne faudra prendre que ceux qui porteront en tdie Tavis ici trac^. Nous ne reconnaissons que cetie ddition etcellesqui suivroni sur nos plaaGhos.de mMu\ aUwi .^ornjf^es. Oncroyail autrefoisque la stereolypie immobilisait les fautes, attendu qu'un cJl&h4 QelmiStal i]*e&t^nl elasl'iq*i(', p&^du lout, il introduit la perfection, . rar on a trouv6 le moyon de le corrig/^.f Jt^u^ eitiAhtkih^cIc Taulcs. L'IIebrex] a M revu par M. Dracli, le Grec par des Grecs, le Latin ei le Fraii^is par les premiers correclenrs de la capitale en ces langues.
Noiis avons la consolaiion de pouvoir fin^r c^t avis p^r les r^fie>ioL'S suivantes :.KnfiD, notre exemple a tini par ebranler les grandes publications eiJI|3>ie;0b ^lJelnagneJ, en Bel^iqee et CtfJ*^J*a?ice, par les Canons grecs de Hoiue, le Gerdil de Naples, le Saint T/iomflr|JeP;ujnf ,;rj5j»rgfciip^dH reiigiessl fle tluCicb, le recueil des diclaratiom» des rites de Bruxelles, les BotlandistH* leaiwrez et*le Spicil^ge de Paris. Jusqa*id, on n'avait su r^imprimer que des ouvrages de courie haleiue. Les in-4% oO s'engloutisseni les in-folio, faisaient peur, et on D'osait y toucher, par crainte de se uoyer dans ces ablmes sans food et sans rives; mais on a fini par se risquer k nous imiter. Bien plus, Rous nolre intpulsioo. d'autres Ediieurs se pr^parent au Bullaire universel, aux D^cisions de toutes les Congr^lioos, ji une Biographie et k une Uisloire g^n^rale, etc, etc. Malheureusement, la plupart des ^itions d^ja fjiies oo qui se font, sont sans autorite, parce qu*elles sonl sans exactitude; la correction semble en avoir M faUe par des aveugles, aoit qu'on n'en ait pas senti la gravite, soit qu'on ait recul^ devant les frais; mais patiencel une repfoductioa correcte surgira bicut6t, ne fOl-cc qu'Ji la lumi^re des ^«oles qui se sont failesoulqui se feront cucore.
SMCULVM IX. ANNVS Wk.
B. FLACCI ALBINI
SEU
I
ALCUINI
ABBATIS ET CAROLI MAGNI IMPERATORIS MAGISTRI
OPERA OMNIA
JOXTl EDITIONEM FROBENII , ABBATIS AD SANCTUll EMIIBRAIIUM RATISBOXJBy NOVISSIMB AO PRELUM REYOCATA ET TARIIS MONUMBNTIS AUGTA.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHECa OLEBI UlflYBBSS,
8IVB CURSUtM GOMPLETORUM IN SINGULOS SG1B?ITIA BCCLBSIASTICiB RAMOI BDITORB.
TOMUS PUIMUS.
■ gi88SCQ<
VENBUNT 2 VOLUMINA 15 VRANCIS QALUCU.
• • •« ■ • * ■
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOSBM,
m VIA l»<'.TA WAilttOISE, OLIM PI\OPK PORTAM LUTGTIiE PARISIORIIU VULGO VtNtBR
MO.ULNATAU, SEU VETIT-UOHTROUGE, NUNC VERO INTRA U(£.MA PARISINA.
1863
SMCVLVM IX. ANNVS 80*.
ELENCHUS
OPERUM QU;E Ilf HOC VOLUHINE CENTE8IHO CONTINElfTUa.;
B. FF.ACCUS ALBINUS, seu ALCUINUS.-
Prcefatio gcntralis. col. 9 Commentatio Frobenii de Vita B. F. Albini seu Alcuini ds novo tx genuinis
actis et illius scriptis concinnata. 17 M. Flacci Alcuini Vita ex tetusto codice ms. S, Mariee Rhemensis prtmum a />.
Andrea Quercetano edita. t9
De B. Alcuino Testimonia veterum et quorumdam recentiorum scriptorum. 121
OpERUM PARS PIUM4. — EPISTOLit. 135
OpbrUM PARS SRCUNBi. — OpUSOJI^A aXEGETICA. 515
Opusculum primum, — Inlerrogaliones et Responsiones in Genesin. 515.
II. — Enchindion, seu Exposilio pia ac brevis in Psalmos poenilenliales, in Psal-
mum cxviu et GradoaJes. 569
III. — Compendlum in Cantrcmn Canlicorum. 639
IV. — Commenlaria super Ecclesiasten. 665
V. — Interpretationes nominum Hebraicorum Progenilorum Domini Nostri Jcsu
Chrisli. 723
▼I. — Commentaria in s&ncti Joannis Evangeliumc 733 VII. — Traclalus super Ires sancti Pauli ad Titum, ad Philemonem et ad Hebrajos
Epistolas. 1007
Commentatio brevis in quasdam sancti Pauli sententias. 108;,
Commentariorum in Apocalypsin libri quinque. 1081:;
Indices Herum. 1155
• • • • • :::t ;
Parisiis. ^ Ex TypU J.-P. MIGNE.
ANNO DOMIN^ DC^Ciy
B. FLACCI ALBINI
gEU
ALCUINI
ABBATIS,
CAROLI MAGNI REGI8 AG IMPERATORIS MAGISTRI ^
OPERA OIMNIA
POST PRIMAM EDITIONEM, A VIRO CLARISSIMO D. ANDREA QUERCET4N0 CtpATAM,
DE NOVO C(n.LECTA. MDLTIS LOQS EMENDATA, ET OPUSCUUS PRmjUM
REM:RT1S PLURIMDM AUCTA, VARnSQUE MOMS ILLUSTRATA
CURA AC STUDIO FROBENII,
3. R. I. PRIi;Cj[PI8 fT ABB&TIS AD SANCTDM |nUIBR4MU|f RATISBON/E
PRiEFATIO GENERALIS,
i. HenricusCanisius juri$consiiItus, et initio saeculi XVII in Academia ingolstadiensi sanctorum canonum proressorordinarius, roultis laboribus lit^erarjis cele- bernmus, el \elerum monumcntorum scru.tator sq- lenisslmus, cum plura beali Alcuini opuscula in biblioihecis delitescent!a,hici vero publicx a 3e red- ik*nda, deiexis^t, recte sentiens, iionnul)a alia ejus- dem praidarissimi magistri opuscula aut penilus |ie- riisse, aut adhuc bibliothccarum vinculls constricla opem eruditOFum exspeclare, optabat ut immeritis illis pedjcis mapicisque exsolvanlur, quo Uindem in luce versariy el per ora doctorum volilare quennt. f lltinam, Inquit, existeret, qui Alcuini ompia iq.onu- n^enla }n lucem eruerct, vel sulicm ilia qusejam sunt eruta, unum in volumeu colligerel^ coilectaque simul vulgaret. > Tom. U Tbcsauri Monum. Edil. Basna- gii. pag.. 484 et 485.
|!.. !d quod Canisius }n votis babuil, prjmus oip- Ijium maxima cura ac djligentia exsequi adlabora- vit vir magni paritcr inter erudit03 nominis I). An- dreas Ouercetanus Turonensis. !s enim patriae su.ne ^more, prout ipse profltetur inltio Pra^rationis in suam editionem, incitntus, omnia beati Alcuini opu- scola seu jam edita, seu ex codd. mss. Pauli Petavji, Augusti IThuani, Puteanpruni fratrum, Sirmondi et alioruin . conquisita collegit, et parlim auctius ac eaiendatius^ partim vero tunc primnm detccta de npvo edidi.t Lu^tise Parisiorum anno 1617.
lU. Yerqm h^c yiri summi qualiscunque diligentia non se protendebat ad ^xteras Italix, Ilispania;, An- glix ac Germanise biblioth^cas, in quibus tamen ce- r?berfimi hujus sui temporis scriptons opuscula varia olim certatim a ^uis disdpulis descripla ac recondita conservabantur : alii tamen virf eniditi, quibus in i|)9 vctarnm monumentonim reconditpriapeneirandi ft>r- (i^na arrisit, Martenins, Mabillonios, Baluzius, Pezius jftl aiii, plura opuscula niss. beall Alcuini detexerunt, qu^priori iHi coHectioni addi, et ita nova aliquando ^tio eompletior ac perfeclior (leri pQsset ; in rjiieirj
Vmoh' c.
A finem iidem nova sua reperta suis coHeclanci^ adiliu et cun) aliis opusculis, prout sese qu^erentibiis for-
Sito oiTerebantf commjsta luci publicx commiserunt, agniim vero exjnde jncomrnodum rj^ictum est, quod eruditi q^ii de be^t» Alcuino qjiixdam s^is l-alto- ribus apta disci^rccupiehant, necessic habcrent, illius seu epistolas, seu commcniationes^ tractatus et carr mina, j)er vasta et parum obvja vofumina dis^racta conquirere : quod quidem iACommodum ponnisi iinQ novs jcojjecuonis ac ediiionis ^iuilip r.cparandum fujt. Incommodum istbocmag^s crevit^ postquaiu exem^Iaria quoque editionis Quercetan;e evasero rarissima^ ut nunc in pauci^imis plane ][>ibliotheci9 reperiantur.
IV. Consilium ergo novx editionis prQcuran«*2Q lam inl.tio bujus Sfficuli in Gallia ca^plum^ et s;pcs previ i)Hus obiinend^ e^ jabsolvendx facta est : hucr usjue tamen e^spectationem fefellit, el efTectu ca- ruil. Optabat yir praecj^rissimus D.. ^ntouius Rivet |. de la Grajige, Beoedictinus coneregatiqnis saiicti Mauri ^ in sestimatissimo opere Hist. yt. Franciae, lom. IV, pag. 3i5, ul labor sajtem, quenj ipse iii recensemlis Qmnibus beati Alcuiyi tarn gepuinis quam supposiiis operibus impendjt. viriim aUquem hene erudiUMn permoveret ad opus tandiu exspectatura .exseqqeqr dum. His U; Riveti a)iorupique virorum eruditorum voti$ ac (l^sideriis quovis raodo satisfac|eii4i cupidp me tupc incessit, cmn eorum, a quorum nutu pen- debam, vol.pptate pjirapdx bibliothecse nostnc sancti Bmmerr^mi, magnum mss. eximiae vetustatis atque optinue po|ai numerum continenti, admotus fui. ||6r prehensis nempe quibusdam codipibu^, nongpntoium et amplius annorum aetatem indub|is not|s prpDferen** ti))us, varia beati Alcuin) opuscula ponUneptibus, eadem cum editione D. Querc^tani cenferens facila a^y^rti, illorum ope plures pnedicts editionl^ hialu$ ijftDferi, errata ipnumcra corrigi, et verjsim raultii h)Cis lectionem resliiui posse. Proeterea nonnuU^ e\im J^scuja iiesf obfulcire, frus^ bq.CMs<^ %u^^
t
t,\^
n
B. F. ALBINUS SEU ALCtlXtS.
ii
sita eiexparte ignoraia a1>ernditis; quorum oronium rationes suis locis preferentur. Manum ergo operi admovere coepi» non ao opidem coftsiiio ut egomet novam iiiormn ctperum ditionem susdperem, so4 ut manum avKiHalrrcem porrtgeteni, si vir quispiam eo apparata erdditionis, qno me destltiitum agnove- ram, mstructus buic se iabori serio tandem commo- dare veliet. •
V. Peropporlune Tero-ttccidit quod a dL D, Oliverio Legiponte monasterii saocti Martini Colonine AgriQpi- naeO. S. B. ascela doctissimo, atqut, dum viveret,Tit- teraria consuetudinc miiiitxmjunctissimo per liUeras edoctus fuerim, virum varia emditione prsditam D.lideplionsum Gateiinot Benediclinae congreg. sancio- rum Vitoni et Hydulplii ad sanctum Miciiaelem supra Mosam alumnum, dudum liuic iabori manum adttio- visse, jamque omnia beati Aicuini opera duobns to- rois distinctaprelo parau babere : quod Ipsuro nostea^ ex iilustris Calmeti bistoria iitteraiia iLothantijgis, atque ex Hist. Lit. Franciae tom. VIII Avertiss., pag. 1, amplius et certius didict. Huae i|Hir doclis- simum virum D. Catelinot per litteras coevebi^fii- dem meam operam spopondi, Hlitisqtie a^bilrio et iisui subsidia, quaecuoque ad coBpturo a se opos per- licienduro ad roanus liabebaro, lubens obluli ; ([ux- daro insuper tlii suggerens, qupe ad cjtis notitiam haud pcrvenisse existimabam. Ylri hujtis ^regH Rjo- sponsorias datas 15 Febr. 1754, ex quibus impensum iliius in Dovtim hoc opus studium, et cauaa slmol impedit» .tandiu editionis discilur, hic subjicere, eruditis,'Spero, haad fore ingralum : c PhiHbus aln iiinc annis, inquit, novam Operum Alcuini editionem •ggressus fui, ac trium annorum spatio, quanturo in jne fuit, absolvi. Ast,.proh dolorf inedita ac sopita reroanet ab anno IT^&S. Jlec non bibliotheca Benedi- ctina, qnam ad iirol>ii7cum quoque perduii. In re- gionibus eniro nostris ppera non nisi Gallico idlonMte scripta siib prclo sudant^ Latina vero in forulis et pulveire bibliothecarum jacent. Huc accedit gravis penuria n»$s. codicum, quoruro ope et opcra iiova^ editiones adornanlur. Tanta est illa inopia in Gallia nostra et Loibaringia , ut in decursu laboris unum dnntaxat detegere potuerimus, nen\pe tractaturo de Processione sancti Spiritus ab Alcnmo nostro inscri- pturo <IaroIo Magno imperatori coronuto anno 800. Quahs et quanlus ille sit traciatus, annuntiat Anto- nius Bivetus in Adroonitione ad tom. YIU Galliae Lit-
terari», pag. x, xi et xii Precare pro peccatore
annorom octoginta triuro et roensiuro decein, qui nullo indiget adroiniculo ad ^irobuianduro, ad viden- dum, ad audiendtmi; sed mens sana incorpore sano, quod Dci donuro cst, et ei reddo corde et aniroo. > Hucusque Senecio venerabilis.
Yl. Acceptis hisce viri «sregii litteris facile aniro- adverti, editionero illaro Operuro bcati Alcuini diu adhuc fore protrahend^m, aut per obituro senis hu- jus tot jaro annis gravaii penilus deserendaro, aut non nlsi curo roullorum monuroentoruro huc pcrtinen- tiuro, in variis bibliothecis etiaronuro latentiuro de- fecUi prodituraro. Per integruro ergo annum, debi- iitatis virinro meaniro conscius, deliberans, «uro cliAciJi hiik Iat)ori manuro tpse adrooverero, tandem opus tenttre mecuin statui. Hoc meuro proposituro eidero D« Gatelinot initio anni 1755 per eplstolam signlficavi, confisus lunc, qiiod a nova, quam animo et ^laroo conceperat et parturire rooliebatur clariss. I). Le^ipontius siipra iaudatus, societate iittcraria Bencdictina, auxilium alquc subsidia inajora ad hoc opus facilius exsequendum conducentia essem adeptu- rus. De hoc enim inslituto idem D. Legipontius rcv. D. Gahneturo per litteras cdocuit, doclosque sodales congregationis Lotharin^icx, cui is tunc praefectu- raro gerebat, ut huic societati sesc adjungi pateren- tttr, invitavit : singutariter vero D. Gatelinot eo pcr- movil, ut collcctanea sua, pro noya edilionc opcnim
A B. Alcuini parata, roihi ccderet, noroine cyusdem . societatis coropletius et croendatius vulganda. Assen-
, sH vir optimus D. LegipOOtii posiulationi, et sine dilatiiine. propriae $uaQ gloriae prooe obiitus, cuin
\« maxima benevolentia, quod petitiun uierat, praestitit. is ergo roense Aprilt ejusdem anni totum 5uum appa- ratum cum quibusdam prseliminaribus, cum noiis variis et observationibus doctissimis ad me direxit, magna simnl cum humilitate deprecatus, c ut si quid aliquando ex Operibus tanti viri (beaU Alcuini) vel oronia edenda mt, suo parcatur nommi. Multo prae- clarios est, inquit, et dignius nomen societatis htte- iRiriR, miod taai magnificae editioni praeponator. i
YU. Verum instituturo illud societaiis liiterariae Benedictinae, quod D. Le^ipontius roaxiroo cum fer- vore promovere Iat)oravit, ad optatum effectum illo vivente perduci haud potuit ; ipso vero ad coelestes sedes abeunte penitus, quod doiens refero, et in cu- <nis exspiravit, comraercio littmrio« quo prolem
Q conceptam animari oiM>rtd>at, simul abrupto. Totum igitur ponios piopositi ]al>oris, in adomanda nova <]|>erum bcati Akoini editione, in debiles humeros tneos recidft : quOs tamen subtrahere nolui ; sed recogitans difficuliates noo fagiendas esse, sed supe- randas, et omnia nos posse in eo qul nos confortat, credensqQe simtil hunc laborem oessurum ad Dei giorlMii el aliqtiedi ficdesiae profectum, vel etiam ad rei litterariae coromodum et quodcunque incremen- lum, memet ad opus col>date aggrediendum excitavi. Divini ergo auxilii spe fretus, viroruro etiain docto- ruro, eorum maxime qui ubivis locorum thesaiiris veterum monuroentoruro custodiendis prsesunt, adju- roenta (|uaerere, et bibliothecaruro taro vicinarum quam dissitarum, in quibus codices hiic pertinentes latere noveraro aut suspicabor, fores pulsare consti* tui. Scripsi ad doctos ularuro bibliotbecamm custo- des, od alios eruditos magni nominis magnaeque auctoritatis viros, ut thesauroslatentesaut apcrireni,
p aut aperiri juberent; atque ad meuin usum primo
^ operaro ab ipsis servatomro catalogos, dcinde ipsa opera a roe delecta, vel variantes lectiones inde excer* f tas xnecuro comrounicari facerent. Quae quideni re^ reUcios quaro sperare poteraro, cessit, ita, ut Alcui- nus meus lonffc ditior guam in collectione D. Quer • cetani aut D. Gaielinoti luit evaserit : quomro id ope, quibusque mediis id perfeceriro, nunc paucis enar- rabo.
Tlll. Prima subsidia mihi venere e bibliothecis illu- sirissimoraro capitulorum cathedralium Salisburgen- sis et Frisingensis, opitulantibus illamm ecclesiamm rcverciidissimis cauon. capittdaribus, praeprimisD. comite de Saurau, eo tempore rev. archicpisc^i ac principis Salisburgensis ad comitta iipperii hic ilatis- Donae iegato plenipotentiario ; et D. harone de Wer- tenstein, serenissimi ac eminentissimi cardinalis Bavari, episcopi Frisingensis, etc., elc, coiisiliario intimo, utroque bonomin oroniuro luctu satis nuper ereplo. Arobo suroroa cum l)enevoIentia plures, quos
0 inspicere cupiebam , codices e pretiosissimis illis vetustatis reconditoriis subministramnt, quomm opo varia anecdota obtinui, quomm aliqua ad edita emen- danda, alia ad defectus maxinie notabiles supplen- dos, alia denique ad opus novis opusculis au|[cnduin adhibere potui, prout suis seroper locis notatvi.
IX. Non minus benevolum, nec minus ad studi:t mea juvanda propcnsum expertus fui eminentissi- muro D. cardinalem Passioneum, jam antea de beato Alcuino, cty'us epistolam ad Eanbaldum, nunc ordine
Suinquagcsiroam (a) tom. I, pag. 65> noiis varia eni- itione refertis illuslraverat, optime mcrituro : bic ergo vir sumrous, (ama cmdilionis dams et, dum vi- vcret, lilteratomm M;ecenas optirous a mc imolorar tus, primo ihdicem omoium opusculoruro ad Alcuir niim pertinentium, in pnrdiviie biblioibcca Taticana ci^us iile tunc pracfeciuram cum maxima sul nomiiiid
(a) Secundum hujusce novae editiouis recenslonem, quinquagcsunam sextam. Epit.
-.V,
*5 PR.^FATK) GENERALIS, 14
Ittttde ««"^t>^8«^^a^raM a<^ n» raitti curavil; dein- A dericus Temlerus re;;ia Danicie majestati a sccreiis eeiis vero cjiwdcmi bibbotheca cdsUKKbus, nt qujB ex A. D. Scheidio ocius acoepi episiihm huiSio
pienam, qua mtfai propensisBiroa voluntale omnem ^ram suam addixil , et ad similem beneToleniiam doctos Danos et Anglos , misso ad eos conspectu a meedito, persuadere velle promisit. Majora praesii- tit D. Klotzius, qui ut eumdem couspectum noviter vuigatum toii orbi iitterario notum rcdderet , illum cum magna commendatione in Aais eruditorum Llpsiensibus anni 1760 pag. i55, recensnk, oc postea per qiistolam ad strenue in cospto opere pergen- dnm, me animavit, oblatis quibusvis , quseinHlius potestate essent, subsidiis, donatoque iibeOopaucis apud nos cognito et rarae eruditionis, in qiio de eru- ditione Saxonis Carolini Aicuini discipuii, Vitem- bergae sub pnesidio D. loannis Goilieimi de Benrer disseritur. XII. Porro illustris D. Temleri propensionem in-
-. qua5L„
eodem indice seiegeram, descripu ad me dirigerent, roaBdavit. Inde ergo accepi : 1« libellum beati Alcuini ad moBachos Goihiae contra hxresin Felicis, hucus-
2ue desideratum, editnm a nobis cum prasfatione cl. I. Foggini : 2» libellum de Antichristo Aicoino sup- positum ; 5« libelium de Partibus orationis, de quo videatur monitum praeviam ad part. v Operum Al- cuini ; 4* charuilascalcuiationis corsus lunaris et bis- sextilis pReparationis. Demiim variantes quasdam et neiiores iectiones, quas suis locis addidi.
X. His eminentissimi cardinalis beneflciis cumu- latust et fiducia tam promptae benevoientiae anima- tos ejusdmn quoqueconsilium expetere non verebar, de edendb inter Opera beati Aicuini vel omittendis libris illis famosis, qnos Garolinos appeliaut, de noH odonmdU tHMgitdbWj quos quidam scriptores eidem
Alcuino nostro tnbuere volebanU Simuf vero rogavi solitam et ardorera pro laboribus meis juvandis pror- ut cosdem iibros cura cod. mss. bibl. YaUcan», B sus singularem , quo vocis pReconio exomem vix quem rilteris Longobardicis scnplum ibidem servan haheo. Vir iste pncclanis , nunquam aniea mihi co-
gnitus, ex Actibus Lipsiensibus de censilio meo edocUis, paulo post lecliones quasdam variantes epi- stotarum aclibroram de Trinitate, ex veteri edilio- ne Uomiliarii Docionim descriptas et a cel. Balitzio olim nouus, ad me misit, et ot opera sna pro libito uterer, me cohoriatus est. Hac viri optimi benevo- lentia frelus ipsum rogavi , ut si quos doctos viros inA&glia nosset, eos mihiconciiiaret; utbeali Al- cuini scripia, qwB in iilius regionis bibiioibecis ser- Vari ex caulogis librorum mss. Angliae el Hibemi«e, atque ex atiii erudltomm recensionibvis noveram, perquirerent, et ea quae expetieram pregioria con- terranei soi ad me desiinarent. Non deftiit petitis virillastris; illios tamen conatus ibidem foere Aro- siranei. Responsuro enimvero ex Angiia iulii doctts viris profecto indignum , nobisqne ingratum : ex- inecUre nos Jusserant uitra anni spatium , donee
scripserat Aug. Sieucbus de falsa DonaL ConsUntini oanira Laureniium Vallam, iib. n, pag. 111, oonferri jubeat, enm praectpuc in finem , ni oousUre possit, an capitolum uliimum illoram libroram , quale in editione Severini Binii reperitor, genulnum sii, an, qnod Goldasttts adversus Bmiiun contendii, spurium ei conllctum ? Non reticuit eniditissimus cardinalis soam, qnam mente ienebat senientiam, eamque mihi aperire dignaius esi per cpistolam Roma ad ide ficripiam IV Kai. Febr. 1759, in hoH: verba : c In bi- bliotbeca Yaiicana nullos reperiinr ms. cod. libros illos coniineas qnos Caroiiiios de non adorandb imaffinibns vocare soioni. Quod pertinet ad eorsm confuUilonem ab Adriano I composiUm ei Garoio Magiio Inscriptan, exsUt illa in duobns mss. Godd., nempe Regk> Vat. 1041 et 1062. Sed nteroue Godex chariaceos est ei admodum recens. Etsi vero ex
forma liiieraram aperte consiei, in Gallia utramque ^ desiderau doseribi possent ; slmui vero pro scripin* Avsratnm fiiissA. nMitPr tAmAn indirai « min vAin. 1m ^^^^ labore oAius hebdomadoe, mercedem pacisci
exarainm fuisse, neuter Umen indicat, ex qoo vetn- sttore Godice, et in qua faibliotheca descriptus fuerii. GaHeram nihil dubito , Godicem 1062 ilium ipsum esse, qoem ad Gregorhim XIII foisse missnm ex Gal- lia iradii Seferinus Binius. Gum aitiem enixe postu- ies, otram bonnm censeam dare his quoque locum in appeudice Operam Alonini, candide dicam : non censere; nuiiam enim esse video alicnjos ponderis eonjecioranu ijpiae snadeat Garolnm Magnnm Alcuini opera osnm fuisse in iis condendis libris, quos i^ro- tinos appeilani. > Uactenns sapientisBimus cardina- tis, cojiis consilinm eo iibentios secutos sum , qiiod revera nidla ratio, qnse aii<^ns ponderis haberi pos« slt , soccnrrat pro opinione contraria, mult» vero ei j;raves raiiones prorsus persnadeant , i>eatum Al- cmnum illoram libroram auciorem non fuisse, quas protoli infra in prsefatione ad opuscuia suf^iu.
3n. Hoc primum teoUmen com um feliciier mihi oessissei, anas insnper vias explorare consliini, mi
toluere cenium et ultra libraram sieriings. Etpri- mam ouidem conditionem in acceptis ferre voluis- sem ; aiteram vero , qu» iurpis nobis vlsa esi (et aii non videretur?), repudiare debui. Neque Umen fbriuna, qnae in Anglia minus fuii propitia, me pe- niius deseralt ; beneflclo enim viri elarissimi D. do Rrejuigny, regiae Inscrip. ei hnm. lit. Academi» socii, epistolas, ouas maxime olHinere desiderabam, ab eodem, dum Ghristianissimi regis mandato anno 176i Anglis bibiiothecas perscraUretnr , e& cod. ms. bibliothecae Harieianse descripUs accepi. Hiiyns ergo viri egre^i benevoientiae iliesaurus isie fitte- rarius ab omnibos eradiiis in acceptis referenduft est, ut |Ht>lixius narravi in Moniio praivio ad Man- tissam.
XUL Aiiam rarsus viam hibores meos jovandi caosa in Hispama nempe, tenUvii pneiaudatus D. Temlerus. Optabam ex lllius regionis biblioihecis, prsc-
hxsiuns, p^ iibs me repertoram ampliora v seriim Escuriali etToIeUna, nonnolia nionumenu
tbi, ^od sciebam, servaU adtpisd, ad historiam errons Adoptianoram, cqjus Aicuinus maxima pars ftiit, illustrandam oondoceniia : epistoiam nimiram hiediUm episcoporam Hispaniae, secutoram Eiipant; archiepiscopi Toieuni, ad episoopos Galliie , Aquiia- niae et Austriae scriptam, cqius potissimum cansa convocaium fuit condlinm Francofordiense anni 7d4. cujtts ob detritos, ut praetendebatnr, characteros non nisi iniiium et condnsionem dederai D. Henrions Fioreshis in sna Espaffa Sagrada , lom. V, poff. 557. Gupiebam pariter, libros Etherii ac Beati aaverso^ ingnientem morem Adoptianoram scriptos, ^ pri- mum a Petro Stovartio com aliis veieribus icHpid* rlbus Ingolstadii anno 1616 editos, com ood. m». confir^i et Nide emendari posse, eo qood odltlo ItU hi nonmillli locis raanca et imperfeeu esst vldoba^ tur;<sUtoeram siouidem aliquando iibros illos cor- rectiores in appcnotcem operom bjMiti Alcohu re^
sobsidia , et viros eraditos asque ad stndiis neis soocarrondnm faciles. Quod ut prompims fie- ret, oMspectom ornnium oposcalonim , qu» et quo onttne hi nova editione coroparere debereot, anno 1760 tfpls MonUgianis vnlgari feci : addito indice ^qsorum codd. mss* In varib biblioihecis laten- timi : alqoe iu una quasi generaii epistohi viros doeios ad symbola sua huc conferenda inviuvi ac proTocavi; nec sane frastra; soe emmcitiiis viri qoidam et eradiiione et Ubris edltis ceieberrimi nitro nee singuiar^ itnpiorati suam operam obtaierant. Iftier «oos i^mi niere lUostris D. Ghrist. Ludov. SebeldMis eerooissloKB familt» Gueiflcoc historiogra- pbos, operis Uudatissimi : Oridnes Gfuelficse alio* nmqoe ploriiim scriptor. Gl. D. Gbrisi. Adolphus Uoisliis in o&ivonluie Haknsi eh^peatiae ei pbi-< losophiae professor variis lucubraiionibus et littera- lib pugnb daras; detade illustrts D. Ghrist. fri-
i^
D. F. ALmNUS SEU ALCUINUS. — PR.€FATIO GENERALIS.
i^
re, sicul in illorum conspectu typis vulgato significa» A vi. Huic meo desidcrio ut satisHeri posset, iaudatus Temlerus amicum in Hispania d^entem , eadem promptiludine ac zelo ad litteralorum labores juvan- dos aueclum, convenit, nempe D. Carolum Christo- phorum Pluer regije lcgalionis Danic» Madriti ec- ciesiasten; (}ui vir pr^arissimus ocius omnem lapidem movil, viasque omnes tentavit , atque viros doctos, quos in hunc (inem quidpiam conferre posse credebatt inraligabiliter soihcitavit, ut hisce votis roeis obsecundarent. Verum conatus illius plurima reperere obstacula : fores enim bibliotliecarum illa- rum tantopere obseratx sunt , ut neniini exterorum ad illas accessus pateat , aut codices mss. ibidem reconditos ulla ralione cuiquam pedicis ac manicis suis solvere in aliorum usum liceat. Reperit tamen laudatus D. Pluer viram magni apud liispanos et apud exteros quo^^ue nominis, D. Gregorium Majan- smm generosum Yalentinum , a quo, ob gestam ali« quanoo praefecturam bibliothecae regise, quaecuiique ^ TOtis meis expetita oblineri posse spes magna aiful- siL DehocD. Majansio Liudaius D.Pluer in litleris e Portugo ad aquas minerales in montibus Granaten- sibus d. d. X Jun. i765, ita ad me scripsit : c Non omoino desunt (in Uispania) viri sapientia et erudi- tiene.pnestantes , guorum dux et antesignanus cele- berrimus Greg. Majanshis sine dubio censendus est. Virenim Iste una cam doctissimo fratre Antonio sese unice Jitteris consecravit. Regi cum esset a bi- bliotheca Gregorius, ut invidi;» cederei, se hoc munere sponte sua abdicavit. Tantum vero abfuit ut ista rerum mutatio virum a litteranim amore avocaret , ut calcar potius ipsi addidisse videatur. yerum certe est , qui cum solida eruditionis laude :fiqiiale inserviendi studium coiyunj;at t excepto Gre- gorio, Jn unlversa.Hispania reperirt neminem. > Viro igitur hiiie tantopere mihi laudato desiderium meum per episiolam aperui, atque a^utorlun illius, si aiiod mihi impendere valeret , expetii , eo eventu fe- ^ hci , ut ab amicis suis tandem illam magni momenti ^ epistobm episcoporum Ellpanti sectatorum ineditam cxtorserit, quam is e cod. ms. Toletano descriptam ocius ad me deferri curavit, addita epistoIa« quam ad fidem rei conciliandam impressam exhibui. Codi- ceiti tamen, in quo continetur memoratus Apologeti- eus Etherii et Beati, c|uo cum editio Stevartii non satib accurata confem potuisset, nulla industria obtinere potuit vir optimus , cui in hunc Onem qjus- ilem Sievartii volumen typis impressum direxeram ; prout mihi siffoillcavit *in epistola altera ibidem a me eshibita. Quse causa fuit mutati a me consilii, quod eiiam D* Cateliiiot placuerat, eosdem libros his cperibiisjun^di, ut initio proposueram in conspe- ctu oj>erum istorum superius memorato. Qusenam alia idem D. Majansius, studiis meis summopere affecius , pro illustrandis Adoptianorum &criptis et actis suggesserit , et humanissimis atque eruditissi- niis illius epistolis inteUigi poiest , in Appendice H a me relatis. D
XiV. His viis. ad terroinum imihi propositum feli- 0\u& pertjngendi, in Lotharingia, Italia, Anglia et lUspania haud omnino frustra tentatis, committere handpotui,quin etiam insignioresbibliotbecasGallise consulerem, in quibus tam pneclare versaii sunt sodales 4%l6berrim;e Benedictin» congregaiionis san- cti Mauri : quamvis ab boc proposito me avertere poiuisaei D. Catelinot supra laudatns, ad me scri- Iiens quod in GaUia cA LiOiharingia lanta sii mss. codd. ^inopia, ut in decursu laboris sui unum duntaxat de- lei^re potuerit, neinpe ISbelfum de Processione S^i- ritussancii. Nibilomiuus idipsum permemet experiri eiiam volui. Scripsi igitur ad rev. D. Boudier, cjus- , dom oongregationis tunc superiorem generalein , ro- jfB^s .niquosdam suorum sodalium ad operam suam ntilM commodAttdam permoveret. Non defuit meis
petitis vir humanissimus , cujus posthac benevolen* tiam in aliis quoque rebus, quod aeterna apud nos memoria celebrabitur, utilissimam expertus (ui. Ejiis ergo jussu doctissimus D. Pbilinpus Ludovicus Lieble in abbatia sancli Germani a Pratis bibliothccarius, primo catalo^uro omnium opusculonim mss. ad Al- cuinum pertinentium, quae in bibliolheca regia Pa- risiensi servantur ; deinceps vero variantes lectiones summa dili^entia inde excerptas, et quxdam anecdota ad me misit, nimirum epislolam Alcuini ad Geor- gium patriarcham Jerosolymitanum ; et opusculum de Orthographia. Hujus viri industriae pariter de- beo notiUam illarum epistolaruin quas, tandiu in bibliolhecis Anglise conclusas, nuper suis vinculis solvit vir illustris D. de Brequipy , cujus supra me- mini, et amplius memoravi in Monito praevio ad Mantissam f^istolarum (a)ubi iota detecti hiijus the« sauri historia ipsis hujus ceteberrimi Academici ver« bis narratur.
XV. Aller quoque ejusdem congregationis sodalis eruditissimus D. jacques-CIaude Vincent bibliothe- carius abbati» sancti Remigii Rbemensis ab amico mihi addictissimo D. Joanne Francisco monasterii sancii Symphoriani Metensis raonacho Benediciino, historise novae ejusdem civitaiis scriptore, exciiatus ooem non modicam mihi tulit, conferendo opuscula Alcuini mss. in bibliotbeca sancti Remigii , et altera sancti Theodorici prope Rhemos servata , quorum differentes lectiones ad me missae apprime servienini ad veram lectionem multis locis restituendam. Cu- piebam equidem simul conferri potuisse vitam beatt Alcuini antiquam cum cod. inss. Rhemis qnoque iu biblioiheca monasierii sanctae Mariae servato; quo ususesi D. Quercaanus, ciyus nihilominns editioali- cttbi mcndosa mihi videbaiur. Verum idem mihi ac- cidii quod olim D. Mabillonio, <}ui, ut ipse narrai in dbservaiionibus prncviis in Vitam beati Alcuini, num. 3, codicem illum aliquando visum, ac postea, ut cum editis conferri posset, perquisitum, nancisct non potuit : etiamnum enim neque in praedicta bi- bliotheca, neqne inejusdem catalogo manuscriptorum hi^us Vitse uUiim vesti^um reperitur , prout edo- ctus fui ex liiteris amicissimi D. Caroh Lianceloli dieiOMariii 1776 admeexaratis, cujus viri laboribus et industriae singulari monasterium nostrum sancti Emmerami in accq>tisfert sacrarum linguarum ei el^antioris liiteraiune pleniorem eruditionem.
XVL Grata demum mente recolenda est bcneflcen- tia reverendissimi ac dignitate siiniil atque multiplicl eruditione ilhistrissimi S. R. L principis et abbatis sancti Blasii D. Martini Gerbert. £i in acceptis fe- rendum, quod nunc publicam lucem adeptae sint epi- stohe quaedam ad Amalarium episcopum Trevirenscm et Petrum Nonantulx abbatem pertinentes. Unde etiam controversia de auciore epistolas de Caeremo- niis baptismi , quaro Canisius et Quorcetanus AI- cuini esse arbitrabantur, in luce eollocata est , Sir- mondique sententla pro eodem Amalario conflrmata. Neque sine laude praetereundi sunt duumviri iii re- publica litteraria optime meriti et diffosa eruditione, quam prseclaris suis operibus probarunt, celeberrimi ; nempe D. Ocfelius btbliothecse electoralis Monacen- sis ; et D. Kollarius, C^areae Vindobonensis, cusio- des et cultores solertissimi. Primusexcusso ditissimo su2e curae concredito ihesauro, quidquid usibus meis apium reperit, mihi tradidit, ac praeterea multala- boribus meis accommodatissima consilia suggessit. Aiter indicem omnium codd. mss. ad Aicuinum per- iineotium in amplissima Caesarea bibliotbeca serva- torum iiiihi benevole indulsit, ei posthac lectiones varianies inde exirahi, easque una cum epistola in- edita ad Aquilam, qu:B nunc ordioe 421 [EdU* nov. i6\] est, ad me deferri curavit.
%W' HoBC fere suni siibsidia , qu«e pro explendis^ augeudis corrigettdisque beati Aleiiini Operibus op#
(jn^ Qnod vide post Monitum in hanccc cditionem novam. Ei^it.
17
D£ YITA B. F^ ALBLM S£U ALCUINI FROB£NU COMMENTATIO:
18
virontm cnidllonim obtlnui. Poito in reliquis com- memonindis, qu« ab aliis quibusdtm bibliothecis ad me bervenerunt, roinoris moraenti, non est, cur diu- titts lectorem detineam. Omniura enira opusculorum, quae mibi usui fuere, mentionem seraper feci in Mo- nitis praeviis. Nunc ergo, quidln hac editione praeter- ea pr.estitam a me sit, breviter enarrandum , ad ea, compendii gratia, leclorem referendo, quae in iisdera Monitis ad singulas Partes additis, pnenotavi.
XVUI. Opo nimirum codicum mss. veiustorum, imo majorem partem coaevorum ac optimae notae ; (^sculorum quojque quonmidam separatim edito- ruro, quorum copiam ex variis, quas laudavi, biblio- tkecis habui, editionem D. Quercetani prbpe ubique, praeter libros adversus Felicem et Elipantum scripios, qoorum nnlli vetusti codices reperin potuerunt, cor- reii; multa loca corrupta sux integrilali restilui; monnmerita nonnnlla, qus ad haec usque tempora condita deliiuerunt, collegi, iisque hanc meam edi- tionemlocupletavi : Inter quac praeprimis memorandae sunt epistolx ultra septuaginta , qtvis prioribus, ante quam illae admeebibliotheca Harleiana pervenissent, jam prope prelo absolulis, per modum Mantissae ad- dereoportuit(a). Reliqua anecdota et nnncprimum in hicem eruta in Elencno operum statim subjiciendo coropendii causa sigiio slelUe * notavi. Porro opuscula dubi» auctoritatis, atqiie omnino spuria et beaio Al- oiino supposita a genuinis , quihus in priori editione coromista fucrunt , separavi : de quibus eruditi le- gere iion gravabuntur Monita prsRvia unicuique oposculo praefixa. Demum toti huic collectioni tripli- cero Appenilicem adjunffere visum est, cnjus consilii rationem quoque rcddidi in Monito pnevio.
XIX. His omnibus prelo pene absolutis forte for- tana ad manus meas delatus est cod. ms. velusiissi- xnus, circa medium saec. ix scriptus, reperlus nuper iii bibliotheca coUegii sancti Pauli bujus urbis nostne
(«) Yide Monitnm editoris novu
A Ratisbonen8is,cujus contenta anecdoU interaddeoda et supplenda dare oportuit ad calcem Opmim.^
XX. Curam demum meam eo direxi, ut tee editio majori lectorum commoditati servire possit. Qitt- pn^[>ter loca quaedam per meas aliorumffue notas il* lustrare studui : sanctorum Patrum sententias et in- tegras nonnunquam commeniationes , quas bcatos Alcuiniis in sua commentaria suosooe tnictatus re- tulit, ex optimis editionibus citavi; differcntes ac ali- quoties mellores leetiones adnotavi, et ario pncstiti qnae bic commemorare longum esset, et ab nttcoio lectore in ipso opere facile deprehendi possunt.
X\l. Quod ordinem quo singula opuscula in hac coUectione disposita fuerunt, concernit, diversus est ab illo quem oblinent in edllione D. Qnercetani. Inilium cepi abepistolis, quas collector lamhttus pe- iiullimo loco dedit, ob hanc potissimum rationem, et quod ab eruditis avidins expetantur, et quod ex illis, tanquam fonte limpidissimo, majorem parlem profluxerint, qnae de Vila beali Alcuini sum com-
B mentatus ; et ideo tanquam teslimonia fidelissinia haberi debeant Ulorum omnium quae ili narrantur et critice expendunlur. Epistolas sequuntur secuiidum dignitatem materiaruin opuscula exegetica, dogma- tica, liturgicaet moralia; historica seu Viue san- ctorum, poelica, grammalica, rhetorica et dialecti- ca ; illa demum , quae exstant , astronomica, de cursu et sallu lunae ac bissexto. Idem dcinde ordo servatur in opusculis dubiis et suppositiliis.
Et haec fere sunt qu» in novissima hac Operum l)eati Alcuini editione pro mea lcnuitate inter tot et varia officii mihi incumlientis negotia, qu;c toturapene homlnem sola exposcunt, praestare potui : quodetiam munus impedimcnto fuit, ne opus, ouod in stalu ma- joris quietis coM>tum fuit, citius absolveretur , aut accuratius expoliretur. Quod xqn\ bonique habesnt
Q benevoli et erodili lectores.
COMiWENTATIO FROBENII
DE Vn A BEATl F. ALBINI SEU ALCUINI
DB NOVO EX GENUINIS ACTIS ET ILLItS SCUIPTIS CONCINNATA.
PROOEMIUM.
Viri emditi, qui sanctorura Ecclesise Patrum alio- rumque veteris aevi celebrium scriptorum operibus colligendis, aut nova editione vul^ndis, opemm na- ▼amnt, non tantum in illustrandis scriptis , verum diam in ordinandis gestibus et actibus illorum, suo- que tempori assignandis omnem diligcntiam adhi- buerunt , ut nimimm viromm sua aetate tam illu- slriiim non tantum emditio et docirina, hiyus nostrae aetatis horainibus ac posteris communicaretur ; ve- rum etiam illomm virtutes, quibus quoiidam praefulr serant, ad imitandum proponerentur. Idem consilium in liac nova beati Alcuini Operuin ediiione sequi no- stri muneris esse credidirous. Quainvis enim vetu- stus quiJam et prope coaetaneus scriptor anonymus IFitaro beali viri ex narfatioiie Sigulfi ejus disd- poli posteris commendaverit, illius tamen narratio^ nes , solida crisi et nonnunqnam veritate destitutas esse, diu conquesti sunt eraditi. Propterea vir illu- stris D. Andreas Quercetanus correctiones plures ilM adbibere, novamque Vitam beati Alcuini cx propriis ilNus srriutis ct Oporibus a se vul^atis, concinnare
necessum duxit ; illamque suse editioni, praefationis loco, praefixit. Quae quidem industria tnne sufficere potuit ad Akuinum nostmm ex opusculis tunc dete>- 0 ctis plenius cognoscendnm. Nihilominus cum ex seri- plis noviler nunc reperils, quae D. Queroetani noti- tiam fugemnt,. commentalioni viri hiuus darisslmi novam lucem conciliari', et quae adhuc obscura re- manebant, plenius ekicldarr posse comperimus ; ope- ram iiostram,in Vita beati viri de novo concinnanda, et quacslionibus quibusdam hinc inde motis enodan* dis pnsitam, haud importunam aut inutilem fore ju- dicabunt, ut confidimus , eniditi lectores ; quomm tamen rationabili desiderio, Viiam nonnunquam pri- maevam ac ipsius D. Querceiani commentalionem inspiciendi et consulendi , deesse noluimus , sed utramque ad finem hiijus nostrae elucubrationis ex. hibeLimus.
CAPUT PRIMUM.
De beati Alcuim variis nominibus, patriaf parentibuSp fralribus^ etc. I. Nonicn Alciiini varie in variis scriptis ac codiei- bus exaratum reperitur. lu vctustioribus quidcm d
10
DE VITA B. F. ALm.\l ^U ALCLIM
SO
conrecCioribus cbartis, io C|N$toli» mt^ximc quas coaeva prope cbaraclere scriplas ciepreheBclimus , nomea suum ipse, ul eoDJicere Ueel, frequeiiUiis ex- pressit scribeodo vel Albinu$ vel Alckuinui^ vei* dum ad Davidm suum» ad Homenim, ad Daraoetam, aroi- cos alios famiitarius scribebat, Flaccms Aibinus aqt Albinu$ FiuccuB. Reliquas ieitur appeUatiooes, qua- les a posterieribus scnptonbus exaraue )eguutur« ot AlMnMi, Alkoinut , Atchwinu$ , Aiquinu$ , eic. ^ im- peritiae scrtbeolium aut durse aspirationi dictaotium» credam esse attribueBdas. Nimis ergo acute non- imlli buius nominis originero per Oetas prorsus deri- vationes et vocum coroposiiiones inquirunt cum Hcu- tero, qoi in Eiymis Alcwin interpretalur : undique rem faeientem augememque^ a verlio Gtptn, quod apud Germanos hicrura significat. Caelerum, Alcuin aeu Alckuitt nomen patrium Germano-Saxonicum fuu»se videtur, quod postbac meltore et Latino voca- bulo Albinu$f efferre vohiit; prout fecisse apparet in epistola ad Elipantum scripta, qui in sua Respon- 9oria ad nomen istud aliudens insigQi scommaie ipsum vocat Albinum nigredine telerrimum.
II. Pronomen Flaccue^ quod nonnunquam ante vel postposuit, e baptismate bausisse cl. Quercetano in praefat. num. 2 visutn est. Vero tamen similius est, nomen boc esse ascitilium, qiio beatus Alcuinus in- ter familiares, quos in artibus liberalibtis ac scientiis exeolendis socios habuit, uti coosuevlt, ex more sd,- licet sui temporis, de quo in epistola 184 (nunc 125) ad Gimdradam , cognomento Eulaliam ita scribit : € Saepe faroiiiaritas nominis immutationem solet fa- cere, sicut ipse Dominus Simeonem mutavit in Pe* Irum, et filios Zebedaei , filios nominavit tonitroi : 4|tM>d e^m in antiquis vel hi$ noveUi$ diebu$ probare paterie. i Fiaccu$ ergo nomen fuit Aleuino ascitt- Mum, vel ab ipso electum ; Akuinus vero seu A!- cbuinus primaevam et proprium. Quapropter loco in- scriptionis Operum iilius, qua cl. Quercetanus, au- ctoritate Sixti Senensis et aliorum quommdam de- ceptus, primo, ut ipse fatetur num. 2 praefat. usus esU ponendo: Albini Flacci Atcliuini, nos ubique posuiimis: Flacci Aibini $eu Atcuini; in contextu vero nostro semper Aicuinue scriblmus, quod et fre- queniius fieri ab eruditis comperimus. Yerum in his diutius immorari opene pretium non est.
III. Sollidte vero cavendum est ne bic noster AI- biiius seu Alcuinus confundatur vel cura Albino ab- bate Cantuariensi , a ven. Beda in prologo el lib. v Hist. AngL, cap. 21, laiidato, et ad quem ejusdcm liedae exstat epistola Analcct. Mabillonii novae cdi- tifinis |Kig. 398, v^l cum Alhine Leonis III papse cu- biculario, cujus meminit Eginbardiis in Annalibus ad annum 799 , vel demum cum Albuino monacho Hersfeldcnsi. De duobus quideni posterioribus pau- mres sunt, qui se in errorem hultis confusionis in- dud passi sunt ; de priori vero Albino , cujus ven. Reda meminit, plerique paulo recentiorisaetatis scri- ptores hallucinati snnt : et qitidem Clemeos Reyne- rus, vir alias apprime d^tus, Apostol. Benedict. in Angha tracl. I, sect. i, pag. 34 seqq., multis conten- dit, eumdem esse Albinum Bedoe, quem vocat, disci- pufaim el Caroli Magoi magistrum; hancque ait csse commonem bistoricorum tradittonem;.nec re- pu^re existimat aetatem Bedae et Alcuini (quani dilBculiatem D. Quercetanus obmovebat) , quoniain, ul credebat, Alcuinus aetatem centum annorara at- ligit vel etiam superavit, quippe qui in episl. 38 (nunc 43), ad Caroium, se senem valde atinosuro esse indicat.
IV. Verum hanc Reyneri opinionem solide repro- bai R. P. Michael Alfort Annal. Eccles. Rritan. tom. II, ad annum 710, num. 4 et seqq., demonstrans, ii^itionem historicorum quae praeteoditur, nec com- inunem esse, nec talium virorum , qui vetustatis ba- bfjenl sigillum, sed quorumdam mediae aetalis, qui ad panea respicienles facile pronuntiant. lnis er^o qui puuiil Alcuinom Cantianum ftiisse» et ccenobio
A sancti Auguslioi ii>idcm pra;fectum, nominis simifi- tudo, et temporum aliqtia vicinitas imposuil, ul scri- bil Uarpsfeldius saec. ix, c. 14, apud eumdem Alfor- lum l. cit. nuin. 8. Et sane, si scriptores iili narra- tionem ven. Bedae de Albino suo accoratius expeii- dissenl, suum errorem fadllime deprehendissent. Narrat enim in Ubri v cap. 21 Albinum jam anno 710 in regimine monasterii sancti Augustini Cauliia- riensis Adriano successisse: et in prologo laudal Hlum tanquam abbatem reverendissimum et doctis- simum, non a se, sed a beatac memeriae Theodoro arcbiepiso^ et ab Adriano abbate in illa ecclesia Cantuariensi, ubi Beda nunquam munus docendi obi- vit, instiliitum fuisse. Insuper ven. Beda Albinum illum c sui opusculi Historiae gentis Angloram au- etorero ante orones et a^jutorero i laudat , cujtts operaetconsilio in illa Uistoria concinnanda se usuin fuisse profitelur. Quae orouia profeclo Alcuino nostro coovenire haud piisse, quisque vd parum attentus
D faciie perspiciet. Consulc, si placet, qu» coatra Rey- nerum sohde disputat Alfortus 1. dt. Inferius pariter monstrabirous, beaturo Aktiinuin nunouam fuisse ven. Bedae discipuluro. Anaslasius Bibiiothecarius in Vita Adriaoi 1 papae mentiooem facit cujtisflam Atbini^ quem vocat regis Caroli deiicio$um^ qui cutn Georgio episcopo et Gulfardo abbate missus sit a rege bellum Longobardicum suscepturo ad sedera apostolicam aono i73. Verum hic Albinus deliciosus aniis esl ab Alcuino nostro, qui illo anno Eborad adhucdum residens, necdum in GalJiam transinisra- veral. Vocatur tainen et ipse nostcr Alcuinus deli- dosus regis Caroli a Sigeberto Gemlacensl • Tritbe- mio et aliis, quorum testimonia suo loco inieriiift aOeremus. Vide Mabil. libr. xxiv Annal., num. 45, pas. 226.
V. De hiyus ergo nostri Flacci Albini seu Alcuiui nunc patria et parentibus paucts, quantum ex certis monumentis elrcere poluirous , disserarous. Illum in
p Scotids Britanniae partibus nalum fuisse quidaro ^ Scotiae historici extstimarunt, inter hos Buchananus, lib. V Hist., non a faroilia, sed a gente Scotorum, qui se Albiuos sua lingua vocant, nomen suum tra- xisse contendit. Alios quoque, ut hic D. Quercetanus notavit , repcrire est oui illum in comilatu Midle- sexiae, non procul a Londino oriundum dixerunt. Veruin nihil esl quod in unius alteriusve partis pa- trocinium ex monumenlis velustatis possit adduci : illoniffl ergo scriptorum sententia unice proliantla est, qui beatum AJcuiiium ex proprio ipsius testimo- nio Eboraci in Nortbumbriae regno natum fuisse af- firmant; ita enim ipseroet scribit in epist. 5 (iiunc 6), ad Eboracenses : c Vos fragiles infantias meae annos materno fovistis aflectu ; et lascivum pueritia tempiis pia sustinuistis patienlia , et palemae castigationis disciplinis ad perfectam viri edocuistts aelalero. » Enirovero an non ibi natus censealur, ubi non lan- tum in virum excrevtt, sed el pueritiam^ iroo et rtt- famiam exegit ? sed crebra forle, quam bealus Al- D cuinos in suis epistolis facK ^ Nordanhitmbrorum memio» qui reffiones Scoticas luque ad Edlnburgi Iretum possidelbant , praedictis scriptoribus reruin Scoticanim ansam dedil, inquil D. Quercetanus , ut in Scotia procreatum eum suspicarenlur. Legi quo- que de hac quaestioiie meretur Richardos SmiUieus Florum Hist. eccles. Anglorum libro ii, cap. li, sect. 5, num. 2.
VI. Non eadem certitudiue constat quo genere beatus Alcuinus, aut quibus parentibus fuerit oriun- dus : quod quidem ipsemet ferme tacuit, el nullus acluum illhis aul Vitae scriptonun prodidit. Auctor Vitae ^os iiillio cap. 1 , rtMli illum genli$ Anflomm pro$apta exortum asserit. El rursum iium. 7 ^usdera cap. lodicat, tyrones scholae Eboracensis, inler qnos et Akuinus nnmerabatur, e dasse nobiiium fuisse : eratf inquit E|cgberto praesuli, ciijns disciphns puer qnoque Alcuinus Iraditus fueral, ex nobtlium ^tii$ grex icholasticorvm. Ihrc gcneris beati Alcnini nobi-
21
FAOBENa COMHKNIATIO.
22
litasiode nmioie elucet, qaoil sUrpi sancU Wiligis, A sftnguinitate. In priori cntut exoptat ut verba salu
patris sancti Winibrordi cognatione junclus fuerit , ac eo Utuio ceUaro maritimam a sancto Wili^iso in proiBOotoriis, mari Ooeano et Humbri fluvio victnis, constmctamf ac deinceps a posteris suis possessam, ipse Uniiima (h^reditaria , ut interpretor) socces- sione coUnuerit, prout ipse testatur in epist. ad Beonuradum, Yit» sancU Willlbrordi in bac editione praedxa, et cap. i Yitae ejusdem. Porro de nobilitaie generis sanctorum Wiligisi et Willibrordi Alcuinus in ei^a, Vike htgus sancU apposita , seu cap. 53 , el de sancto Wiliibrordo ita canit :
NobUU iste ftiil magtta de genie sacerdot.
De sancto Wiligiso vero :
Yir ftitl in popolo dlgoQs, cognomiua Wilgls, lo Traashumbraiu nobiie geMe degens.
Hinc B. Aicuinus Carolo Magno ipsum sub spc amplae mercedis vocanU respondit : hbetaer etiam
tationis in cbartula per raanus currenUs viatoris ciUus veniant ad € filium charitaUs me», aui est pater meritis, fratercharitate,.flliusaetate. » In po- steriore quoqne Aquilam ro{[at, ut ne ve^tobHvisci € patremsenio,.il1ium meritiSy fratrem cbaritatc. i Et initlo epist. 445 (nunc 154) explicaTe videtur se potius fideli familiarique consuetudine quam nativa' germanitate sno Aquilc conjunctum esse, ait enim : € Solet cbaritas oilm ffermanitate fldeli compacta^ novis ssepius litteris reformari, .ut firma agnoscatur in fide, quae est dulcis in consuetudine. > Similiter epistolam 477 (nuncilS) dilecHesime fiiio AqHilof inscriplam ila incipit : c Scio te patrem esse digni- late et meriUs, sed ex charitaUs ^ulcedine (fllii) tibi : nomen imposui, quianibii debet patri chanus esse, quam filins. > In his omnibus plane nibil apparet uude concludi possit l>eatum Alcuinum Aquilam
^ ^ suum agnovisse fratrem consanguineum,.sed sem-
fauma inre^one mea non modica hcereditate ditatusj g per illum eo afiectu appeilasse fratrem, quo filium,
kae tprela^ tUfi ut prodeeum^ hic pauper stare dele- eior. \it£ cap. 2, num. 42.
yn. Ei haec quidem pauca, nec plura de beaU Ai- cuini genere ; de parentum vero ejus nomine ac con- diUone nibil nolHs aetas indulsit. Fratres tamen et iorores inAnglia habuit, quod ipse saUs aperte indicat In epist. 402 (nunc i50), aa Aquilam, inqua boic intimo suo amico sinffularem, quo ipsum am^ plectebatur, amorem significans scribit : c Credas velim, Pater dulcissinie, quod non tanta suavitate fratmm vel sororum litterulas legere potui uitrama- rinas, quanta tuae dilectionis transalpinas : nec tale post eos taedium fatigat cor meum, quale post tuae fadd visionem amabilem. > luter fVatres porro illius germaiios an censendus sit idem Aquila seu Amo, epiftoopus primom ac deinde prlmus archiepisco- pus Salisbur([ensis , quocum beatus Aicuinus per fireqnentes epistolas omuia sui pectoris arcaua com- municavit, non concordant scriptores» Viri quidam
nimlrum ex dulcedine cbaritaUs. Imo ex verbis epist. i02 (nunc i30) paulo ante citaUs potius in- telligitur Aquilam a beato Aicuiao in fratrain nu- mero non compulari ; ibi. siquidem contestatur Aquilce dttlci$$imo Patri quod magis illius epistolis delectetur, quam iis <(nas a fratribus ac sororibus suis in Britannia rdictis acciperet. Si seque illum fratrem naturalem babnisset, alio certe stylo usus fuissei, ex uuo iutelligi possit se Aquilam fratrem inter alios rratres habere chariorem. Si vero cui- piam i^lacuerit, bxc ipsa epistolae i02 verba intcr- pretari de fratribus ac sororibus uon naturalibus, sed aflectu dilectionis ita vocatis, non repngiiabo : hoc ipso etenim innotescet, quo sensu beatus Al-r cuinus alios quoque amicos, ei maxime Aquilam suum appeilare fratres consueverit..
Vlll. Gognitis jam iis qute depatria,. parenlibus:- ac frairibus beati Aicnini ex citaiis docuroemis eli- cere licuit, nullam diligentiam intermisimus, qoa
celebres, Mabiflonius, lib. xxiii Annal., pag. 87; et C vel ex vita ejus prinusva, vcl. ex AJcuini ipsius scri*
in Elogio bisi. ad Vit. beati Alcuini, cap. i, num. 3 ; Riveu, Hisi LiU Franc., iom. IV, pag. 296 ; Ceil- lier, fltst. G^R. det ataeurs saeris, iom. XVllI ; QueTceianns in praefat., cap» i, num i, D. Catelinoi in ms., nibil ha»itantes pronunUant, beatum Alcui- nnm Amonis ejusdem Grairem germanum fuisse. Unicora pene, quo ilU ad id asserendum movenior, argnmentunv duciiur ex qiistola 86 (nunc 91), quae inscribittir : Ckarissimo germano meo Aquila: anii^ tffis A/Mntfs saiutem, et ex epist. 78 (nunc 85), ad fraires Juvavenses, ubi Aquilam ilioram quidem pa- irera ei pastorem, suum vero germanum vocai : € olim, inquit, pio Palri Aquilae pontifici, germano meo» pasiori vestro, etc. > Huic nibilominus opi- nioni cootradicunt alii pariter celebres scriplores, CoinUns, Pagins, Hansizius ei alii, qui vocabula iiia fratris ac gennani non de sanguinis, sed de ani- monim eonjnnciione accipienda esse recte judicani. nU enim episiolas Aicuini ad Aguilam, ait Han- J)
sizlas Germ. Sacrae iom. 11, pag. i02, num. i2, satis apparei Aicuinum de industria colle^isse Utulos oiuiies exprimendie sincerissimae charitaUs et ami- ciiiae qaa in Amonem ian^am alter Pylades fere- balar, quas amoris significaiionos supervacaneom sane erai firatri consanguineo toUes ingcrere. Pnc- ierea haod vero similc est, prout D. Mabillonio vi- debator, Amonem in Britannia, quae Alcuini patria fnii, natom ; sed poUus Saxonem vei Bojum fuisse» eiadolevisse in ffremio ecdesiae Frisingensis, ui idem vir d. D. lunsizius argumenUs haud contem- nendis coniendit ibidem, nuni. 4 ei seqq. Commit- terehaiidpossumquinb^jus aiioramque doctoramvi- roram Jndido nieom qaoqueaiJ(jungam, cui ex sequen- iibos insimer raUonibas robur addi posse exisUmo. Ete- nim in epistolis 76 (nunc 94) ei 92 (nunc 408) Alcui- fras ipsemei sat aiicrie dedarai quo sensu Aquilam fratrem saum appcllct, charitatc nimlram, noii con-
plis, vd ex aiiis vetustis moiuimenU& tefnpas aiH annus naiivitaUs iilius erai ac determinari possii ; verum nuilibi certl quidpiam ad hoc praesiandum subvenii. Celebriores nostrae aetaUs scriptores in eo fero conveniuni,. beatum Aicuinum ante obitum Ven. Bedae, hoc esi, ante annum 755 vix natum fuisse. Mabiii. iib^ xxi Annal , num. 47, luig. 94, ei lib. xiiu, num.57, pag. 187; RiveU Hist. Lii. Franc. tom. LV, pog. 295 ; Ceillier Hist. G^n. des auleurs sacres, iom. XVHl, pag. 248. llli ergo tnnum na- iivitatis beaU Alcuini circa annum755, i|uo, ui paulo inferius patebit, Ven. Beda obiit, constiiuunt ; quoram calcuiuro et nos vel idciroo sequimur, quod is cum rdiquis acUs vitae suae opUme convcniat et in nullo dissenUat.
CAPUT H.
Beati Alcuini educatio et magistri, IX. Beatum Aicumum Eboraci ut natum, ita et educatum fuisse supra cap. i, num. 5, ostendimus. ExacUs prope in monasterio ibidem annis pueritiae, hausUsque primis sdenUarum demenUs, cum Jam psalmonim iectionem memoriter teoeret, iraditur disciplinae HechbcrU seu EgberU illius sedis archi- episcopi. fortioribusXamscientiaramac pielalisd- bis alendus,. ui scribit Vitae ejus auctor cap. i, num. 7. Successerat prsesul ille religiosissimus Wilfrido juniori solitudinem petenU incatbedra Eboracensi non anno 755, ut Alfortus ad hunc annum, num. i8, et ad amium 738 num. i, contendit, sed anno 752, prout tesutur vetus scriptor, qui post Bedam historiam Angloram conUnuavit et ad hunc annum, quo C]pm- bertus Lindisfaroram episcopus obiit, eUara ordina* Uonem Ecgl)erU retulit. Cunstat porro ex ipso Al- cuino in poemate de episcopis El:oracensibus Ecg- iicrtum sedem Eboracensem tenuissc annis triginta qualuor :
«
t)E VitA B. F. ALBINI SEU ALCVIM
ii
Re\U bic ecclesiam lr'giQta et quaiuo^ aluiis.
Ex consensu vero auctonim indobium est, ut ipse- met Alfortijs faietur, EcgLertum obiisse anno 766. Ab hoc anno si illos 34 subtraxeris, remanet annus loi ittiti regiminis episcopalis. Hic episcopus Ecg- bertus, quem Malme^uriensis omnium artium lib&- ralium armarium vocaty in monastcrio suo scholam consUtuil nliorum nobilium, quorum alii artis gram- iiialica^ rudimenlis, alii disciplinarum liheralium studiis , alii divinarum Scripturarum scicntia in- .struebantur. Hos omnes condiscipulos suos Alcuinus iitterarum ac pietatis studio anteibat ; suo vero ina- gistro cum tanta conQdcn ia et (idclitate adboerebat, ut nihil ageret quod roagistri auctoritas non probas^ sel : adeo ut arcana quoque cordis sui, imo et sli- inulos libidinis, quibus aliquando impetebatur, ci- dem apcrirc non erubesceret, noii ignarus illius quod sanctissimus monachorum legislator Benedi- ctiis cap. 8 suae rcgulue suis sectatoribus pnescripsit, c ut malas cogitaliones cordi suo advenientes abbati non celent suo. > Quod sane praesentissimum reme- (iium est pio domandis tentationibus illis pericuio- sissimis.
X. Ec^berto anno 766 xiii Kal. Decembris mor- tuo Alcumus € divino munere Elcbertum seu iEIber- tuni virum beatum ct clarum k)co amissi magistrum acccpit, I ut scribtt auctor Vitx cap. 3, num. 9, quod non ita intelligendum esse censeo, quasi i£I- bertus ille rounus docendi in schola Eboracensi non obtinuerit vivente adhuc Ecgberto,*sed priinum post illius obitum^*Ilium enim niagislrum schoUcLbo- raccnsis ab E!cgberto adliuc in vivis agente rectorem eonstitutuin fuisse ipse Alcuiuus testatur in poeroate de Pont. Eborac, ubi poslquam narravit iEIber^ tuin, Jam sacerdotem ordiiiatum, suo pontifici sem- pcr individuum comitem adtixsisse, aJdit :
A quo defeusor clero de( ernilur oniDl«
£l »iuial Ruborica pr»fertur io urbe magister.
Ottamvia erjfo Ecgbertus apostolico zeto ductii» nun- «|uaro a munere docendi pueros et adolescentes ces- saverit, prsDcipuaro tamen scholamm curam, soUi- citudine sun eeclesiae pluriniiim impeditus^ iElberlo demandavit, cui etiam maxime tanqiiam proprio ac praecipuo suo magistro, Alctiinus onniem peue suiim in litteris profectum in eodem poemale refeM ncceptum. Hinc illum a snpicntia, doctrina et mu- ii^.re doeendi unice depraedical, ostendens quasante uileptum episcopatom varii gencris disciplinas do- cuerit ; qaod exiena eiiam regiones adierit :
^oplii» deducius amore; 8i quM ^irte oori librorum si^u studiorum Qifod secuin ferret, ten U reperiret in iUis.
Itt bac peregrinatione liiteraria iOlbertus, opinor, Mcoinum adolcscentem comitero habuit; de hac eiiim inlerpretor initium epistol;» 2i2 (nunc 53), iihi ait, se olim magistri sui vestigia secutum apud Oorbeienses |^i4it BlorLacenses ? ] divertisse, iUius- ijtie eongfegationis laudabilem conversationem vi- fttsse el aroasse. Yid. notas ad eamdem epistolam. Narrat praelerea Alcuinus in clt. loc. quod iEibertus cx illo itinere rediens pastoi^alem (|uidem curam sumere compulstis sit, nibll tamen in illo munere a studio legendi ac doccndi r^miserit : Sed neque decrevit, enrarum fondera proplery Scripturas ferveus inilnsiria prisca legendi, Kactos utruuiquej 8ag«x doctor^ pltis atque sacerdos.
i>cmum narrat quOd Idem iOlb^lus pncsul pleniis 4!icrum ac merltoiHim anle 6*jitum suum Eaubaldo condiscipulo su6 pontiflcaie decus, sibi vero libro- riim gatas, seu bibliotbccai op imis (ibris refertx 4 uram ipsuidque schobs regirocn iradiderit. De quo vedibil sermO infra cap. At,
XI. Quoniam de iiiagistiis bcati Alculni sermo- poin ccepimUs, inqiiirerc poiro haud superTacuncum, iiiio nCccsse crit, liUm iis (|U(M|ue Vcn. BcJa sit ao ^i^iisendus? quod quidcni scriptorcs aiitcriorib xu-
A tis peae omnes veluti indubitatum supponunU recen- tiores vero omnia sfd severibrcm crisin vocantcs refutant, e^ gravibus fationlbn^ Hemonstrant Ven. Bedam obiisse prope annuro 735 (^ifcT beaturtf Alcui-^ num vix natum, aut certe disciplinfs^ severioribus minus aptum adhuc fuisse credunt. Certe puer erat cum priino traditus fuit disciplina: Ecgberti archi- episcopi Eboracensis aniio 73i, utpaulo ante dixiinus, ordinati. Obiit vero Ven. Beda primis anntsepisco^ patus ejusdcm antistitis, uti constat ex ipsius Al- ciiini (estimonio in fine hujus cap. rcferendo : nimi- rum anno 735 triennio pobl EcgDerti ordinationem, qtiando Alcuinus lueem vix aspexisse creditur, aul cerU», ut primum diximus, puer erat.
XII. Verumeniravero de aetate Ven. Bedse lon^ aliter sentit celcbris scriptor ("rainciscus ChilAetius in dissertatione, quani novae suae editioiii rfjst. Ec- cles. Gentis Anplorum a Vcn. Beda compilalse ph^ misit, ubi pluribus argumeiitis evincere conatur,
g vir doctus. Ven. Bedain vitam suam usque ad annum 7Gi produxisse, ac demum nonagenarium obiisse, ut viUe Alcuini scriplor testatur. QuoJ si verum sit, tunc saiie xtas haud rrpugnaret, quin Alcuinus po- tuerit csscBedae discipulus; eo siquidem anno 762, ipse prope trl{[inta annos aetjtls numcrasset. II;ec ergo ChflQetii singularis sententia absquc discussiono pncteriri ncquit.
Xin. Praecipuum et pene unicum quo haec illius senlenlia niti videtiir fundamentum structuiu est su- per testimonio, quod nullam, ut ipse putabat, pati- tur exceptionem, lestis nimirum ocuUiti, /]ui viro beato in extremis constituio astitit, Cuthberli sciU- cet ejus discipuli, cujus exstatde transitu Ven. Bed;e epistola ad Culhwinum, edita sxpius, et apud Ma- biUonium Act. SS. saic.iii Ben., part. i, pag. 537, el einendatior, ut pnetenditur, a Chifllelio cit. opcre, Cap. 2 dissertationis, pag. il. Arguinentum sui^n Caifllelius ita instruit cap. i, p. 4: c Cuthbcrtus di-
p scrte ait Bedam beatain aniniaro exhalasse quartn
^ feria ad veiperam, teptimo Kal. Junii, sive die rocrn sis Maii 26 acx^urate. Fuit eniro aiino Ciirisli 76>2 Pascha i8 Apriiis, Ascensio Maii27. Quod ergo prs^ miserat Cutnbertus , vitam duxisse usque ad diem AscensiOnls Dominicx, cxclusive iutelligendus est, vel accipiendus de die ecclesiastico Ascensionis, qui a primis vesperis, adeoque a feria (juarta exeunte iii- cipiebat. > Ita Chiflletius. Astnescioqua subreptione dcceplus vir doctus asserere potuerit Cuthbertuin diserte dixlssc: Bedam beatam animam exhalatte iluarta feria ad vetperam^ vil Kalendas Junii. Feriam
Zuartam enimilloKalendarum Junii die accidisse, in uthbcrti epistola minime legimus ; sed sat aperte ibi dicitur, festuin ipsum Ascensionis iUo die, vii Kal. Junii, celebratum fuisse. PosKj^uam eniro Cuthber- lus circa epistolaeinitium narravilBedam duabus fere ante Resurrectionis festum hebdomadis morbo cor- reptum vitam duxisse utquc ad diem Ascenstonis, td etty teptitna KaL Junii (ita enim ibi verba nectil) V post longius intervallum narrat, quod feria quarta a mane usaue ad vespe)ram diem duxerit, ac deinum de* cantansif/orta Pairt, etc, spiritume corpore ultimum exbalaverit^ Haec profecto narratio sensum qucm D. ChUnetius comminiscitur haud insinuat, nimirum Ven. Bcdam animam exhalasse feria qiiarla ad vetperam VII KaL Junii ; sed bunc unics^, ut textus babet, vt- tam duxisse usdue ad diim A$cen$i6m$ Dominica^i id ett^ teptimam KaL Juhii, Quod idem plane sonat, ac si dixisset : Vitani duxit usque ad^ diem Ascensio- nis, id est, usque ad vii Kid. Juniii ita nimirum, ul ex ineiile Cutlinerti eadem fueril dies septima Kal. Junii et dies Ascensionis Dominicae. Testimonlum igitur Cuthberti, in quo D. Cliiflfetius maxiraum suae sentenlix pncsidiuin collocabat, iUi potius refraga- tur, quia dies Ascensjtmis ex computi legibus non aiiiio 762, sed aniio 7^ in dicm 26 Maii, boc cst, vii KjiI. Junii, incurril. XiV. Cum igilur pnccipUumar^imciiluiU, quo cl«
25
FROBENU COMMENTATIO.
ii
Cbifflctius obituro Ven. BeJai ad annum "Jei usque A LuUi archiepiscom Bloguntini, qua; inler Bonifaciana» itioui minime faveat, sed tom. XIll, BiW. Falrum ex ediiione Nicoiai Serrarii
prodacere Toluit, illius intentioni ^
ex iUo Cuthberti testimonio potius relatio auctoris Chronologiaj Hist. Gent. Angl. adjectae, Simeonis quoque Dunelmerisis seu Turgoti libr. ii de Dunelm. ei^cleSi cap. '4* Stul>^sii Dorainicani in Act. Pont. Eborac. aique vironim doctissimorum, Pagii Mabil- lonii aliorumque recenliorum criticordm senlentia,
2uaobitusBed2ein anno Christi 73^ staUiitur, con- rmetur; reliqua argumenU, quibus D. Chifllelius cx testimonio scriploris Vitoe Alcuini, ex Carihusia- nonim Coloniensium additione ad Martyrologium, ex epiuphio Bedae a WioneLigni \itJE libr. v, cap. iOi relato, ac demum ex epistolis quibusdam Lulli archiepiscopi Moguntini, Bedam nonagenarium obi- iKse probare contendit, omne ad id persuadendum pon- dus amittunt. Nam additiones ilLe Cartbusianorum Coloniensium ad Usuardi Mariyrologium recentiores sunt quam ut Qdem contra tot alia antiquiora testimo-
recensenlur, inslruil, ex quibus vir doctus evincere coutendit, Ven. BeJam non nisi post martyrionl sancti Bonifacii e vila migrasse, atque adeo ullra an- rium 755 in vivis egisse et nonag«narium obiisse. ItU vero ipse loc. cit. pag. 6 et7 ex epislolis 89, 95, IH et 150 raliocinatur : f Eptstola 150, in qiia Beda nuper in Ecclesia fulsisse dicitur, male sancto Bonj- facio Moguutino in ediiis ascripla cst, cum vcre sil Lulli ejus successoris, quoo gemiiui ratione sic ostendo: prior pelitur ex tribus epistolis supra mc- moratis. Per primam petierat Lullus a Cuihbcrto orouia Bedae opuscula, e quibus cum pauca obtmuis- set, quorum mentio in epislolis 89 el 95, supereral, ut reliqua quie sibi deeranl postularel, hoc vero fa- cit epistola illa 150. Altera ratio cst quod constet Bedam Bonifacio fuisse superstitem ; ctcnim Bonifa-' cius glorioso marlYiio vitam sibi in coelum btravit
nialacerequeant,ulpolefaclie acediu-eprimum anno « annoCbristi 755. Porro Lulluspost Bonifacium jam
i5ii,ut ipsemet ChiiOetius fatetur. Similiter recen- tius est epitaphium illud apud Wionem, in quo legi- tur iacomptus hic versus :
Adqos tn hac vita ier duxit filje triginta,
qnodque sacris reliquiis Bedae inditum fuisse monet \Mon, postquam e tirvo, ubi primum sepultae jace- bant, Dunelmum translalae fuere circa anniim mille- siroum, trecentis prope annis post ven. viri obitum : taihil vero ejUsmodi legitur in allero epitaphio, quod ex cotl. Tliuanico edidit Mabill. ad \it;»m ven. Bedie, pag. 559. Yide eiiam Acta SS. Anlverpiensia ad diem 47 Maii, not. «. Occasionem erroris de Bedic aetale nonaginta annorum abs dubio prscbuit scriplor yiUR beali Alcuini, quem etiam pro sua opinione D. Chif- iletius adhibuit, scri!)ens cj:p I, num. 7 Bedam nona- genarium ad Dominunl migraise, Verum scriptor ille sat clare significat, sc de ea re nihil CiTti habcrc>
episcopus misit paliam bolosericam ad cohonestandas Bedx recens exstincti rcliquias : ejusdem ergo Lulli est epistola illa ad Cuthbertum abbatcm, quaicst in collectione centesima quinquagesima, in qua Bed» nwper in Ecclesia lucentis, adeoque tunc vila jam
examussim aelas ejus nonagenaria quum ex gus epi- tapbio aliisque argumentis astruximns, obitum ejus defigit aono 762 qui fuit LuUi post Boiufacium se- deniisscptimus. >
XVI. Mirum certe est Chiflletium ex rationibus le- vi^simisetpcne nullisepistolam i50colleclionisillius« sancto Bonifacio abjudicare, et bealo Lullovindicare voluisse. Prior quidcm ratio probat Lullum ita scri- berc potuisse, uli scripsit auctor epistoUe 150, non vero prohat Lullum, et non Bonifacium, ita revera scripsisse. Aliera ratio est aperU peliiio principii.
sed ex quorumd^.m narratione id accepissc ail; non C LuUum enim essc epistole I5dauctorem iridecoucln-
ergo a Sigulfo Alcuini discipulo ac socio, a quo rcli- quabealiAlcuini acta didicerat, eam quoquc notitiam de aelale cl obilu Ven. Bedne hausii, sed abaliis oul- busdam, quorum (idei id dubius reliquil. Similem fjbulam ex aliorum retalione i lem scripior iiii sub- junxit de tempore quod Beda in scribendis libris siiis insumpsit : c Decimo noiio a^tatis sux anno, inquit, lcvita , trigesimo vero sacerdos efficilur, a qiio tem- pore, quae ante per triginta annos didicerat £cclesi;G profutura usque quinqua^esimo nono, cum sudorc noninerti, dignis roemoria libris inserere proprio stylo studuit. Per alios autem triginta annos, feruiit ca, qua; scripserat, correxisse. » Fi^mcnlum! evi- lescit sanepenitushocpnelbtiscriptoris testimonium, daroibidem scribit, BeJam aniio 751, dic Ascensio.iis Dominicae, vii Kal. Junii obiisse, et nonagenarium ad Doroinum migrassc, ubi scriptor ille multipliciter allucinatur. Quomodo cnim scribilur (verbis utor
dilur, quod ipse jamepiscopuspost Siuictum Boni.^a- ciiim aniio 755 luartyrio coronatura , illam scripseril, ct cum illa miserit pallam holoscricam ad colione- standas BediC recens exsliucti reliquias. Imo Bonifa- cium Bedas fuisse superslitem ex aliis cerlc gcnuinis ejusdem opistolis, in collectione illa saepius inemorata 8 et 9, evincitur. In prima siquidem vir sanctus petit ab Egberio archiepiscopo Eboracensi ut sibi ex opu-culis Bed;e aliquos tractatus conscribereeldiri- gere dignelur , i quem, inquit, nuper, ut audiviinu^, divina gratia iu veslra piovincia fulgere conccssit. i In epislola 9 ab Iluetbcrlo abbate similiter < rogat, ut aliquade opuscuUs sagacissimi investigatorisScripu- rarum Bedftii monachi, queni nuper in doino Dei, iii- quit, apud vos . . . fulsisse audivimus conscripta no- bis transmitlere diffnemini. » Sicut ergo Chifllelius ex verbis epistola; 150, quibus mcutio fit Bed;c nnper in Ecclesia lucentis, infert ipsum tunc vila jam dc-
Ipsius D. Chifflelii 1. cit. pag. 6) Beda obiisse anno d functiim, iL') ex simili mentione, quam facit sanctus
Christi 751 nonagenarius, qui anno eodcm teslatur, fiiissese annorum nonampiiusquinquagiotanovem ? Aut quomodo dici polest obiisse Beda anno 751, die Ascensionis Domiuicrc, et vii Kal. Junii, cum ex ve- leriscomputi regulis cerlissimum sit, illo anno 751 Ascensionem Domini non \ii Kal. Junii, sed vi Idus Maii evenisse? Allucinationemquidemistam D. Chif- flctiQS non auctoris, sed librarii viiio triboendam, et iddrco loco 751 legendum existimat76i prout ipiUui sinctorcm scripsisse uon dubilat. Verum quis uoii palpet hanc ChiflTetii conjecturam, nullo adbibito I Joneo argumento, cx pricccpla semel opinione ma- nasse? Testimonium ergo scriptoris Vltaj beati AI- crulni tam evidenter allucinantis pro connrma- lione opinionis ChiflletiamB ineptum et iiruloneuro esi.
W. Dcmam haud majoris poudcris est arguincn- tum quod D^ Chilllctius ex quibusdam cpislolis bc;Ui
Bonifacius in epistolis 8 et 9 recte iiifertur, Bedam ante martyrinin sancti Bonifacii, atque adeo ante an- n^im 755 obiisse: etciim sanctiis Bonifacius in pra> faiis epislolis eodem siylo utatur, quo utitur auclor cpistohBccntcsimsequmquagesimx, nulla causa sub- est cur hacc, de ciijus auclorc uemo ante D. Cbifll.5- tium dubilavit, eidem sancto Germanorum aposloio abjudicetur. Advertendum vcro hic essemonco, cpi- stolam 150 pru!fat;BcolIectionis,quaroSerrarius t:iii-
3uaui incdiiain ex Baronio tom. IX Annal. pag. 96 escripsil, noii diflerre ab epist. 9 ejusdem collectio- iiis, sed unain eamderotiue esse cum illa, cuin hac so- lum difierenlia, quod ubi in priori, nempe 150, lcgitur : 4 Rogamus, ut reliqua, etc. i in posteriori neinpe 9 lcgatur: < Rogamus ut aliqua, etc.; > et ubiiu ista legitur : c El si vobis laboriosum non sit, ut cloc- cam uiiam transmiltatis, > in iUa Icgatur: < ut corum uiium {apudBaronium, partoin unamj iiobis
«7
D£ VIIA B. F. ALBLNI SEU ALCUINl
28
grande solatium pcregriiatioiris noslrx iransmit- A ^uit. Namyen.Bedainepist.adEgbertamantistilem,
aT—*!^ Irlw\aM#kAa«o<km AAnOMA^WAlSMMAaM .•m,»»^.^——^..;». — .^_a
tatis. >
XVIL His quae hucusqne adversus D. CbifHetium disputavimus robur accedit insupcrabile ex testimO' uioipsius Alcuini, qui in PoematedePontif. Eborac. scribitBedam obiisse primis annis episcopatus Egberti iUius Ecclesi;B archiepiscopi. Ita ibi canit :
Timporihui primti pr«faiU pnesuUs akni, Presbyier exUiihis meriiis oogiiuinloe Beda. AsKn peteos clausit preseutis lumina vit;e.
Egbertus , ut supra monstravimus catbedram Ebora- ceiisem conscendit anno 752, obiit vero anno 706; Bedse ergovita atiingere non poiuit, ut GhiflQetio vi- sumest, annum 7^, qui non ad primos, sed ad ulti- mos annos episcopatus Egberti perlinet.
XVIIL Verumlongior siiigularis illius sententiaeD. Cbiinetii discussio supervacanea fortassis, et ab hoc toco extranea cuiquam videri possit ; iHam tamen ob ipsam iilius singularitatem pneterire non potuimus, g nt jam nihil dubii relinquatiir beatum Alcninum circa '' annum 755 Ven. Beddc, jam anno eodem defuncli, di- scipulum esse non potuisse.
CAPUT m.
Beati Alcuim professio monaHica ex ob$enaiiombu$
D. MabiUonii.
XIX. Poslquam in prioribns capitibus ostensum fuit, l)eatum Alcuinum in ecclesia Eboracensi sub magisterio Egl)crti et iElberti ab infantia edocatum, nutritum, ac virtutibus scientiisque excultum fuisse, boc loco incongruum haud videbitur inquirere, quod- nam ibi genus viUc, caiionicorum videlicet seu cleri- corum, an monachorum professus fuerit. Et hoc qui- dem argumentum Mabilloniiis a nemiiie suo tempore tractalum inyenit, licet scriptores quidam , praM»er^ tim Benediciini, virum beatuin suis accenserent, nonnuliis rcccntioribus contradiccntibus. Quapropter
\ir ille celel)erriiniis et in simiiilus rebus tractandis p 8i testetur, quod t tuiic vix poterat in «^xercitatissimus, id argumenti in elo^io ad Vitam ^ monachus aliquis inveniri, a quo non
licati Alcuini accuratius tractandum sibi snmpsit, atque utriusque partis rationes, non quae hactenus prolabe sint , scu qua; proferri [Missint, bona fide in mcdium addtixit, auas fioc loco in compendium con- Iractas cxhiberc Icctoribus gratius fore duximus, quam si easdem cum oinni sua prolixiiale , vel uo- stras, in materia a viit) illo celeberrimo pcne ex- Iiausta, oblrudcrc voluissemus. Pauca nihiiominus ,
3uae flrmandai D. Mabillonii senlentix apta fore city idimiis, noniiitnqiiam immiscere pbcuit. XX. Priino loco Mabillonius iiivicle probat, Alcui- num in ccclcsia Eboracciisi non soluin edticatuin , verum ctiam illi tanquani mcmbrum incartlinatum et astrictum fuissc ; quod nemo noii concedet, qui epistohis Eboracensibus fratribiis ab ipso scriptas perlegerit. In epistola eniin alias 7 (nuiic 6) illius ecclesiie filiuin se profitetur, non tantum ob gratinm cducationis aut subjcctionis ( quo nomine omiies
Eboracensem congregationem mona$terium Tocat : ibi pervabatur regularis viia disciplina. In epistola enim 5 (nunc 6) Aleuinus fratres Eboracenses ad illius observantiaiD adhortatur : c Regularis, inquit. vitae vos ordinet disciplina. » Quibns verbis ipse mo* nasiicam disctplinam intelligit ; addit enim : c el ecclesiastic» pietatis moderatio Teneralules efiieiat : » ubi differentiam regularis ab ecclesiastica seo cleri- cali disciplina insimiat , et ad ntramqoe hortatur, quia utramque illi rratre» pTofhebantvr. Ibi simiti- fer eos, uti alios monachos in aliis epistolis, horia- tur ad hnmilitateni et Obedienliam, qujc sunt Tirta- tes monachis propriae et monasticx Titse fundamen- tum. Porro in poemate de Episco|ns Eboraceiisibus Wilfridnm juniorem, antequam eptscopus ordinatus fuisset , Euboricae vicedomnum et ahbatem fuisse ait, quia riimiriim in ecclesiis cathcdralibus monacho- rum, pneter cpiscopum erat eliam ahbas , qui regu- laris Titse maxime curam gerebat. Ibidem ifilbertus, Wilfridi post Ecgbertuni successor iu monasterio (nempe Eboraceiisi) a pueritibus annis traditus, et post exactos annos decem pontiflcatus eadem iiiona- sterii septa, ut Deo soli senriret, rcpetiisse perhibe- tur. Demum saiictus Liud^rus Eboraci , Alcuino
J^raMTcptore , in monasteno monachorum eniditus uisse mcmoralur in anonymi Ubelio de Vila sancti Liudgeri apud Mab. Act. SS. saec iv Bened. part. i, pag. 57, cap. 5. Ergo in Eboracensi congregalione monaslicum institutum tunc viguil ; et quidem se- cundo Benedictinorum. Nam sanctus V^itfridus I archiepiscopus Eboracensis in siia dicscesi regulam sancti Bcnedicti invexisse, et cjusope instituta ec- clesiamm meliorasse perhibelur ab Lddio Stephano apud Mabill. ibidem iii Vita sancti WilfriJi cap. ii, quem locum idem Mabill. egregie iilustmt ibi in ob- serv.pnBV. num. 10 et il,pag. 675. Quid, quod Joan. diaconiis in Vita sancti Gregorii Magni,Iib. iv, cap.
iUis parti^iis obseivaretur
tam in proposilo (juam in habitu reinila sancti Benc- dicti. His ratiociniis D. Mabillonii aiiud addere liceat ex epist. 58 (nuiic 75) ad Calvinum presby terum, ex qua intelligitur, illum fuisse membrum ecclesia; Eho- rarciisis, coiicurrens ad elcctioncm episcopi iUius scdis; ct illum cum monacbis in cella sancti Stephani mona( hum vixisse , ibi enim Alcuinus Calvinuin ad- hortatur, ut pi^aster virtutes alias, etiam discrctioni studcat, c qua;, iiiquit, inter inonachos maler virtu- tum essc dicitur, > nempe in regula sancti Benedicti can. &i.
XXII. Repones. Sigulfum et Fridugisum Alcuini discipulos et in schoU ecclesix Eboracensis educa- tos, liabitu canonico usos fuisse. Respondet D. Ma- billonius, i* iion tamen de illis constare vere Ebora- censi ecclcsia; incardinatos fuisse, sicut id constal de Alcuino ; 2* forsan in illa ecclesia fiiit congregalio , misla ex canouicis seu clericis et monachis ; 0° forte
Christiani niatris Ecclesiu; fitii uici possuntj sed ado- D ibi clerici, ctsi utentes veste canonica, vitam vi-
plionis causa, qua illorum congregatioiii tanquam iiiembrum etejusdem ovilis, donius, familixquepar- ticeps aggregari mcniit. In illa comrounitate contmuo vitam duxit , ad ilhim quandoc|ue pcrcffrinatus obe- dientia tractus reversus est ; ibi bibliolliecae cusios, ibi scholoe moderator fuit, cfuod oflicium in commii- iiitatibus religiosis extrancis , si domc&tici ad hoc idonei reperiuntur, rarius committi solct. Indc venit quod Alcuinus , mortuo Eanbaldo seniore archiepi- scopo Eboracensi, dum ipse in Gallia versabatur, ad electionem novi praesulis vocatus fuerit : ad quam quo minus accedere potuerit , febrium acerbitatem et tardationem regis in Saxonia impedimento fuisse scribit in epist. 48 et 49 (nunc 54 et 55).
XXI. H£C cum ita se babcant , dubitari jam mi- nime potest quin beatus Alcuinus instiiutum illud, qiiod m illa ecclesia ct comnniiiitatcluuc vigebat, pp>- tcssus sit. liistitulum vero illud primo monasiicum
xerc moiiasticam , ut de ecclesia Bremensi scribit Adainus.
XXIII. Alterum argumentum pro moiiachatu beati Alcuini iiide accipitur, quod is a Carolo Magno de- lectus sit abbas ad comgendos mores Turonensium moiiachorum ; ad quod opus nunquam adhibiti aut apti visi sunt abbates saicularcs, uti vidcre est in pri- vilegio Curbeiensibus a Nicolao papa I concesso, et iu concUio Trosleiano, cap. 5.
XXIV. Tertium argumentum desumitur ex zelo et sollicitudine promovendi monasticam discipUnara, quam adbibuitbeatus Alcuinus, utitestantur plurimse ipsius epistolx ad monachos divcrsorum monaste- riorum, Fuldensis, Corbeiensis, Morl>acensis, Salis- burgcnsis, Lirinensis et aliorum scriptae , qui omnes, sicut D. Mabillonius variis in locis demonstrat, re- giilaiii sancli Bcucdicti profitebantur. Quis diacomis \\h lcinporibus , quis clcricus aut caiioiHCUS saecu-
99
FROBENII COMMENTATIO.
\
51
laris, qiiamTis docior pvUimis ; imo qtils qMSCopns, A Alciriiii, aira plermnqae in aiila regis ct iDter auUcos
nisi e monachis sit assumptas, cmn taslo zeio scri- lieret pro disciplina regubiri monacborumt Hic pro- fcclo tam ardenszelns, lucc tanla sollicitudo reperiri baud poterit, nisi in bomine, qui ab unfniicuUs, ut ha dlomi, spirttu mooastioo imlHitas fuent et Idbu- tritus.
XKY. Inde, quod quartum est D. Mabiilonii args- menturo, flUaiis iUe aifectus erga sanctum patrem BeMMlictum, quem Akuinus non uno in loco prodit, pnecipoe in epigrammatibas, CXCVI etCCLIV, ubi simul tam ardenier exoptat gregis patemi augmen- tmn, ac tam fervide cupit sanctissimi (mrentis gra- tiam ac opem demereri, nt non majori fenrore eo ferri possit ^uisqne sancti Benedicti aiumnus.
XXTI. Quintum argumentum petitur ex formulis confeseionis, quas beatus Alcuinus composuii; in qnibus sanctum Benedictum vocat patrem suum, cjitsqne exoptat Testiffia sequi. De P»almorum u$u
mfra^ cap. 4 et 9. Ibidem ca|i. 11, omnes humilitatis n flteri non licebal
gradus, quos sanetus Benedictus constitult, percur- ^^^ nu:^,:.
rii : etcap. 5 et alibi, sanct» rej^ulae Tiolatorem se
esse bumiliter profltetur. Ai, inquis, ea dicit Alcui-
iiiis non iu propria, sed in persona monacborum ,
qiiibus pra&fuit, et hasce formuias suggessit. Ita sit
sane : ergo religiosi, ^ibus praefuit, erant monachi
Beiiedictini : ergo et ipse nionachns Benedictmus :
<;rgo ea dlcit ei propria qnoquc personi, nisi invicte
probetor enm non fuisse monaclium.
XXVn. Ultlmum argnmenlum, quod D. Mabillonius pro asserendo beati Alcuiiii monachatu Benedictino, ex confesstone seuprofessione fldei, a D. Petro Chif- fletio sub nomine cdosdem beati viri vulgata et a no- bis Inter dubi» fldei opuscnla reUiia, deproniit, plane demonstrat auctorem pracfat» confessionis fuisse monadinm, quaiem se ibiexpressisverbisprofltetur; }i4^tos monachos suos agnoscit patres 1. cit. part. ii, num. 9, monadil veste suscepla dolet, se falsitm
versan coactus esset, magis canoniea, sea mitior, quam monastica fuit : quam proplerea Vit» scriptor Bon poterat monachis sditariisy bene tamen cano- nids Unitandam proponere , quamvis ipsemet regu- lam monasticam professione teneret, a ciijus tamen rigore servando, ob pubUca ofilcia, praeter soam voluntatem, fuerat Impeditos aut dispensatus. His addo, (inod ut qoondam monacbi in aUquibus ecde- siis cathedraUbos, ita nunc in principaliDus et rega- Ubus quibusdam abbatiis, veleiiam in publicis studlis occupa i magis canonicam quam monaslicain vilam a|[unt, quos monachis quibusvis imitaiidos intempe- sUve proponeres.
XXIX. Objecti^ i. Laudalus Vilne scriptor cap. 5, Alcuinuin vocat menachum $tne monachi toto. Fuit ergo monachas vita, non professione. Verum facilis est responsio. IIU enim scribuntur de Alcuiiie, dum adbuc puer erat, ciii per a*tatem vota monaslica pro-
XXX. Objeciio 5. Rcpeti polest ex cap. S Vitse, iibi auctor refert Alcuiuum jani xtate proiectuiyi vo- luisse $(eculum relinquere, ac a Carolo Alagno postu- hsse licentiam ducendl vilam monasticain in mona- slerio Fuldensi secundiini regulam sancti Benedlcli ; sed coacium apud Marlinianos permansisse, ubi vita eju% monastico! inferior non fuu. Non ergo, inquis, uiit Alcuinus revera monachos, sed sludio, afleetu et meribus. Respondet Mabillonius, Vitae scriptorem iUiistrandum esseex ipsoAIcuino, ctcum ipse scribit Alcumum voluisse iorculum relimiuerej vocabuk) $wcnH intelligendas esse sscculares oecupaUones, qulbus vhr heatus quictcm orationi ac studiis amicam suspirans continuo distcntus erat. De bac cnim sua voluntaie scri- bens ad Carohim regem iii epist. 101 (nunc. 129) ait : c Nam fere ante boc quinquennium sspculares occupa- tiones, Deum testor, non flcto corde declinare cc^- tavi. f Et paulo inferius dicit, se desiderarc c inU*r
ferre monach» nomen, nihilque' dignnm egis^ hiiius^ fratres In ecclesia sancti Martini(non Fulda^)vivcre nominis et habitas, etc, ibid. part. rv, num. i6. ^ et requiescere. > Qamvis vero Alciiinus in eodein Enimvero confessionis hujus ver^in*afi€tt)reiif.bq»-, .^monqsterio Turonensi cum fratribus versaretur» eo tom Akminara esse , quamvis ^uiUai^ ^ in dbbiamr '-Wmpiv^iJ^aj^ijK^^nonice Tivcntibus, viu ejus tamcn revocaverint, idemD.MabiUouiuspeneevincliiir^' ^'«il«aistir;ti:qiidmncmpe a puero didicerat, lufcrior
dlsqni^ilone, qnam dedimas*lQ!C<€it.;!i\pnacbusergo fmt beatus Alcoinas. •::.•? :'. •:*:•:/
XXVni. Haec argumenta,']ti'u% ^tl itlturni 1|bo- nasttcae vitae professioneih astruunt, D. Mabillonius vir acerrimi ingenU adeo gravia esse exisUmabat , ut omnem olijectorum dubitationem tollere viderentur. Ne^ue tamen dissimulat vir seque doctus ac modcslus majoris momenti obiecta quxdam ex vita beati AI- cnini peii posse. i* Namque vitne iiUus scriptor bcati Alcuini vestigia comparat vestigiis beati fienedicli abbatis Anianensis : et haec monachis, illa canonicis imitanda proponit. Respondet Mabillonius num. 20 fnisseiUo tempore monachosvibe mitioris et laxioris, ac propterea rorsan ab hoc aiictore canonicos diclos,
nonfuit,omnemque is conatum adhibnit, ut illos < ad 'QiOHPSiQriaJis vitsc honcstatem > revocaret, ut inse- 'SitDtpfofitetftclflccftistoIa i95 (nunc 149) ad Cai-olum Inlpewfofom.t..- f ^
aXXI. Hxc snnrquse ad probandam monasticam professionem beati Alcuini aflcrri possunt, quae oi- iiilominus etiani ex iis non leviter conflnuari posse vidctur, qu3e Vcn. Beda HisU Gentis Angl. cap. 14 in flnc narrat, quod niniirum c arridente pace ac sc- rcnitate temi)onim (ncmpe dum h.TC scripserat anno '/31) plures in gente Nordanymbrorum (patria AI- cuini) tam nobilcs quam privati se stiosque Ubcros. deposiiis nrmis, satagant magis accepta tonsura tiio- n(i$terialibu$ ascribcre voti$, quam bellicis exercere
quales erant Dionysiani et Turonenses, quorum alii studiis. » Hunc inorem parentcs beati Alcuioi eodem liionacbos. aUi caiionicos se dicebant. Unde Carolus v temoore naii secutos fuisse. flUuinaue sunm mnn».
liionacbos, aUi canonicos se dicebaiit. IJnde Carolus Magnus in eptstola ad Albinum et congre^aUoncra nionasterU saneii Martini, ^uam Patrologix tomo XCVUI, col. 921 dedimus, ait : i Sive canonici dici- mini, sivemonacbi. > Ei Ardo in libro dc Vitasancti Denedicti Anian. iestatur, f fuisse quxdam inona- sicrla , instituta canonlca sectantes , resuke aulcm praecepta ignorantcs; » qnos beatns Bcnedictus Ania- iiensis jussu Ludovid Augusti ad regularem forniam redoxit. Patres quoque concilii Turonensis, anno 815 celebrati, cap. ^, monachos et abbates vita; so- luUoris compellunt, utad pristinum revcriantur s(a- tum, praecipuc abbates , c qui magis canonicc quam niontcbice inter suos conversari videbantur. > Re- spomleri etiam potest, canonicorum nomiiie apud praefatiim aaciorem inteUigi monachos ccclesiarum lathedraliam , quales iu Anglta ct Germania , alque rliam Romae enint , quos monachos cunonicos vocat TulgQias.\na$!abius in Gn-gMrio p»p:i IV. Viia Igiiur
tempore naU secutos fuisse , filiumque suum mona- stcrialibus seu , ut inlerprctor , inonasticis votis ascril)ere voluisse credendum est.
XXXII. Hisc profccto argumenta , qux maximam partcm ex D. NabiUonii observationibus in compen^ dium contraximus , et qu;c nosmei immiscuimus, nemini non , nisi vebcmcnter fallimur, veritali ad- modum propinqua vidcbuntur , nec quemquam eru- dilorum viroriim vidinius qui lianc Mabillonii dis- scrtaiionem ex proposilo inipugnet, quamvis nou- iiulli sint qui camdetn necdum plcnc demonslnitaui essc existiment. Obsiat niuiiruiu Ulorum assensui nuctorilas scriploris ViUc , pene co»vi , qui beatum Atcuiniim vere ei professione monachmn fuisse, plane ignorasse videri possit. Vid. Le Cointe anno 802 num. 95. Fortassis vcro idem scriplor stalum monastcrii Turonensis prx ociiUs liabuit, aualis suo tcftipure, anuis prope vigiiiti post obttum bcati Al- cuini, bub Fiidugibo illius iucccbsorc fuil, quem
51
DE YITA B. F. ALBINI SEU ALCUIiM
33
sancuis Odo al»bns apu J Joannem mooaeham in A sunt , ut pigere (|uemvis debeat quaesiioa lam levis Vikc ipsios libr. iii) eap. 4, ita depingit : c Ante hos ponderis diuiius imroorari.
annos persistente dionastiea congregatioiie apud ec- clesiani beati Martini ause est Turonis, coeperunt roodum suum consuetudinescpie relinquere, ac pro- priis YolunUtibus vitam suam propositumque cor- rumpcre. Relictis namque nativis et assuetu» vesti- meniis, ccepemnt fucatas atque fluxas pallioque or-* natas circumferre cucullas et tunicas , etc* Ista et multa horum similia contra regul» jura faciebant. » Qiiam rem ita explicat Ademarus Eoolismensis mo* nachus in Chronico, < qua tempesUte, iuquit, mo- nachi sancti Martini Turonis, nemine co$;ente , ante corpus cjusdem, abjecto monachi schemale, schema induunt canonic^le , etc > Mutationem hanc conti- gisse Fritlugisi) abbate , beati Alcuini successore, probat D. Mabiilonius in eloaio beati Alcuini cap* 8 num. ki et 4i. Ad haec altendens et ad priorem sU- ium monasterii Turonensis animum non reflcctens
CAPUT lY.
Beati Alcuini schola et discipuli in Briiannia.
XXXY. Litterarum tam sacrarom quam profana- rum studia in Britannia, a Romanis antiqiiitus ibi consUtuU , deinceps vero per incursiones Saxonum et Danorum turbata , postquam nempe curaote san- cto Gregorio Magno summo pontiflce sacra Chri- stiana in illani insulam illata el stabiiita ftierunt, refloniisse; scholas pariter pulilicasGraecae et Latioae eruditionis ibidem post adventum Adriani abbatis et Theodori episcopi , hominum odhh doctrinse genere praestantium, resuscitatas et ita frequenutas fuisse, ut deiiiceps ex illis scholis non Untnm episcopi, verum etiam reges et principes doctissimi et sa^ieo- tissimi prodierint, testem habemos locupletissimum Yen. Bedam in variis capitibus siiae Historue eccle-
scriptor Yitae beati Alcuini existimare potuit, ipsum, Q siastic^ gentis AoRloruni. Scbolis istis Ptdyilorua
Vergilius libr. iv Hist. Angl. pag. 68 annumerat Canubrigiensem, fundatam, ut ipse credit, a Sige- berlo regeAnglorum OrienUlium, quem Ven. Beda libr. II, cap. 45 < viruiu per omnia doctissimum et Christianissimum I vocal, el libr. iii, cap. 18 de eodem scribit , quod , poslquam in GaUia exsul lava^ crum baptismi percepit, mox ea quae in Gallia beoe disposita vi Jit imiUn cupiens , insiitucrit scholam in qua pueri lilteris eioidirentur : juvante se episcopo Fdic — -
illius congregationis patrem eamdem quoque vium canonicam professum fuisse.
XXXIH. Quidquid vero sit, id sibi Benedictinus ordo glorise merito ducit, virum beatum et celeberri- mum in eo ordine fuisse primo educatum, litteris ac virtutibus instructum ; postea vero exslilisse iteiie- dictinorum monachoruin magistrum et abbatem; spiritumque saiicti Itenedicti non tanlum usque ai mortem cx>nservasse, verum etiam huic sacro orJini voto ac desiderio conjunctum fuisse, cui adimplendo non nisi major Ecdesiae et boni publici utililas ob- ftUre potuit.
XX&IY. Geterum boc loco pnetereundum non est quo.l bealus Alcuinus in epislolis suis niinquam se monachum , sed vel Icvitam , vcl , quod illo teiiiporo idem signiflcabat (isiJorus lib. vii Orig. cap. li), diaconum inscribat , inore nimirum lunc usitato, ut quo quisque ecciesiastici ordinis graJu insiguitus
esset, ab codcm etiaiii oificio suo appcllitionoin su- ^ Hoc enim (esUnle Felix ille episcopus , concilii rcgis meret , monacbi vhI eliam abbalis titulo sxpius ^ Sigeberti promotor, primos magistros et picilagogos omisso. Nuilibi eiium sc sacerdolcm fuisse vcl^. <^$clvd;i Gaptulricnsi priosjamfundaU accepit. verbo signiGcat, nec ab aliis co giadu ^lllM^tutiil: : ;X\XVI; ;IE>ad qfio^ue vero haud siinile est quod fuisse scribitur; qiiamvis non ncirri^» t^i^^ifl^CUVl** ^^RO^ Ikfldsus* ciyus fidei etiam alii qiiidam se apud Mab. libr. xxvi Annal. pag. 54«, mrTft.*90 con- commiserunt, ex anna|ibus Academioe CaDUbrigien* tendat, illum tunc quando Carolus Ma^ms curo (jliisc^ sie nai^; )<iaBafHi9r iMcninuro ibidem artes liberalea suis apud Turonos in ecclesia samMi Si^pba^i kT;.* oinf es4)(fa3l*B(iiam dOOiiisse. ILec siquidem oarratio, cram communionern percepit, saqeHdlf§^of]|cq[>*(iin*.* ex \)b^irls quibosdam aiinalibus deprompu, fidem ctum fuisse, assistcnte eioem Sigurf6 diacono. uli haud i nnrrat Yil» beati Alcuini scriptor num. 48. Enim-
dJce, quem de Caniia acceperat, eisque piedagogos ct magistros juxU morum Cantuariorum praebeule. i De CanUbrigia Yen. Beda Ucet; hinc Yergilii narratio conjectunc tribuenda est. Illud etiam quod idem vir doclus ibidem opinatur, nimirum eidem Sigeberto regi comprimis acceptum referri debere, quod postea Anglia claros semper doctrioa viros tulerit, et quod ipse in ea litterarum fundamentum primus jccerit, cum narralione Yen. Bedo; combinari minime polest.
vero doctissimus Mabillonius ibidem hanc illius cri- tici et aliorum quorumdam opinioncm refuUt, sulide ostendens verburum illorum Vitoi scriptoris : c Cuiu (Alcuinus) post communioncm corporis Cbrisli et sanguinis manu propria ei> misccrcl, > sensum noii csse, quod Alcuiuus communionein corporis et saii- goinis Cbristi Carolo et flliis cjns pi-xbuerit , scd istum, quod Alcuinus Carolo et tribus ejus flliis Ca- rolo, Pippino et Ludovico post perceplam a saccr-
meretur, primo quod proliciscatur a scriptore parum accurato qualem viri docti Balaeum depin- gunt anud Struvium Bibi. liist. LiU tom. U, p. i!220, § iO. Secundo auia verosimile non est, Yen. Bedani unquam Caiiubrigiae docendi munus obiisse; etde licaio Alcuino superius cap. 2 a nobis ostensum est, cl podlhac comprobabilur illum omnem vium suam et discendo et docendo in occlesia scu mouasterio Eboracensi , usque dum iu Franciam ullimo abiit, transegisse. XXXYll. Sola igitur ^hola Eboracensis in An^lia
dote conimunionem corporis et sanguinis Christi D bealum Alcuinum primo discipulum, postea etiam
«V _._. 1 u — :. r^^.. : .-_• 1- roaglstrum habere meruit. Fuit iila tunc temporis
iuter omnes illius insuke schoias, quarum meinoria adhucdum exsUt, ccleberrima. IUam primo ab Ecg- bcrto illius sedis archiepiscopo instituUm, dcinccps vero ab illius successore yElb^rto majore adhuc cele- briute donatam fuisse cap. 2 jam insinuavimus. Ex istorum ergo pnesulum doctissimorum instituto ibi scientix pene omnes et artes liberales magna indu- stria et cum multiplici discipulorum profecto doce- bantur; nimiruin grammalica, rbetorica, dialectjca, juridica, poesis, astronomia» arilhmelica, musica, computus ecclesiasiicus, qux omnia Alcuinus ipse recenset in poemate de poniif. Eborac. Maximum vero studium ibiJem impcndebatur sacne disciplinae ac divina; Scriplurx, ad cujus ctiam pleuiorem noti- tiam atque iotelligcntiam omnia rcliqua studia refe- rebant'.ir ; ciijus etiam grutia linguis sacris Hebraic;c cl Grxc^c adJiMTiiJis nun nulla, quuntam nimirimi
D')mini poculum pncbuerit, fortc in secretario eccle- Bix, uti oUm flebat. Et certe nemo, ut recle lauda- tus Mabillonius ibi discurrit, Alcuinum sacerdotem fuisse dixerit, nisi qui in scriptis et epistolis illius plane hospes fuerit, nemo qui Yitam ejus cum tan- tilla attentioiie lcgerit. Elcnim in plerisque epislolis tevita^ et humilis levita aut etiain diacontts^ nun- quam sacerJos aut presbyter inscribitur. Eginbardus qui illum a facie noverat, jam morluiim (ne quis putet ante obitum saltem presbyteruin fuisse ordina- tum) Albinum diaconum Untuni vocat. In Yita illius dicitur in Franciam venisse diaconum num. 12, missas qnotidie cum Signlfo presbytero suo levitice oelebrasse iium. 26, ac demum diaconum obiisse in- nuitur num. 28 : qoippe qui mimsterio levitarum ccele^ Hinm Stepbani et Laurentii in ccelum pcrductus perhibetur, et in medio illorum svlendidissima indu- lus dalmatica astitissc. Hxc profccto adco evidcntia
55
FUOBENII COMMENTAT40.
Si
teropori^illlasraUorercbat, diligeniia adhibiia fnit. A
XXXVIll. Postquam beatas Alctiimis in hac schola «mnes illas studiorum classes maxima cnm applica- tlone nec cnm minon profectu emensus est, non tantom a suis condtscipulis tantam eniditionis mul^ Uplicis landem obllnuit, ut ipsum, prout Yiiae iilius seriptor testatur, tanquam $eeundum magigtrum co^ krent, Terum et a magistro suo Ecgberto archtepi- scopo dignus faabitns fuit cui munus docendi in eadem schola c^mmitteretur, et qui JElberto in eodcm mnnere socius daretur. Enimvero jam ante annnm 766, nempe antc obitum Ecgberti, qui hoc aano accidit, tantam noniinis sui ramam adeptus foerai, ut ea permotus bcatus LKidgerus eodem anno iilius sese disciplin-je traderet, atque ab ipso inter atios discipulos spiritualia dogmata hauriret, teste Alfrido in Yita sancti Liudgeri iibr. i, num. 9, qnod testimonium etiara legitui; iu altera Vita libr. i, cap. 5. Concordat in his doctissimus Mabilionius, qui l>eatum Alcuinum sub pontificatu Ecgberti circa q annnm 758 sclmlis Eborncensibus prsefectum fuisse colligit ex eadem Vita beati Liudgeri libr. xxiii Annal. nnm. 57.
XIXIX. Ad beatnm Alcuinnin igitur scholas Ebo> raceoses moderamem ma^ns undique et ab extcris quoqne regionibus erat discentium confluxus. Inler exteros prxprimis nominandus est, de quo j jm loqui CQBpimus, saoclus Liudgerus primus Mimigardefor- diensis sen MonasterieBsis episcopus , vir sanctitate et apostolieo zelo darus. Is etenim cum aliouando ab abbate siio Gregorio, sancti Bonifacii in ecclesia Tra- jecteosi successore, in Angliam missus, Eborad mo- raretnr, atque in beati Alcuinl nolitiam venisset, emditionis illius eloquio adeo delectabatiir, ut Tra« jectnm reversus coniinuo desidei-io teneretur , ad eam^lem scholain redenndi. Quapropter assidnis pre" dtras et abbatem et parentem sunm Thkidgrimum pro hac licentia obtinenda faiigavit , eosque tandeni, «t ^us desiderio consentirenl , pemiovit. Liudgerus p figitor voto sno damnatus Eboracum rediit, et ibidem ^ •ob disciplina beati Alcuini tribus annis cum dimi- dio remansit , donec nimirum emergenie casu , Aii- glorum in Frisones odium vitatnrus inviius in pa- triam remeare coactns est, iisjam disc>plinis instru- ctos, quse illum dignum reddidere ad munus episco- pale ei apostolicum cum maxima nominis sui gloria in patria obeundum. Comitem itineris ab Alcnino aoceptt qnemdam diaconuin, nomine Pulul, Roinara ^rrectnmm, qui deinde ordinc presbyterii ibidein aceepto Eboracum reversus postea eum eodem ma- ^stro suo in Galliain venit. Phires alios \iros nut luveoes ab exteris nationibus ad Angli;e scholas illo tempore fama eruditionis celebratas , maxime ad Eboracensem qnam beatus Alcuinus niodcrabatur, Tenisseeredsfoileest : quinam vero iili fucrint, inoiiu- neniis deficientibus, ignoramus.
XL. liiter populares beati Alcuini qni illius fue- nini disdpnli, prjecipue sequentes iniKHuerunt, qno- miii aeta qusBdam, quoe obscuriora vidcri po^sint^ D breviter diicidare conabimur. Primus ex his memo- randus Eanbaldus }«« nior cognomcnto Symeon, senio- ris Eanbaldi, beali Alcuini in eadem schola quondam eoodiscipuli, anno 796 iv Kai. Augusti deniortui , in catbedra Eboracensi successor : de qno plnra nuta- Ytoins ad cpistolas 50, 58, 170, 173, 174 (nunc 56, 64, 75, 114, 115) ad eumdem scriplas; ad quas no* tas lectorem compendii gratia remittimus.
XLI. Alter beati Alcnini discipulus hic commemo- raiidns Ctiit, Wizo vel Withso, pairio, ut reor, no- nitiie quo appellatnr iu epist. 1 18 ^nunc 157) , cujus ia eodice Golbertino, ut in notis ibidem monuimus, inseriptio tadis est : Epistola ad Candidum, id esl , WiMonem, HnDC discipulis beati Alcuini annumerat Vita seriptor mun. 14, atque Hli elogium nMgrmiiiffiit altriboit. Ipseetiam Alcuinus in epist. 118 (nuttc IS7), iUtioisiiiiin aliqaandofuissedisctpulum signifi^ cat icrib^s quod ipsum curo sodo Naibanade, s^
Fridugiso f Insdiota eruditionis deprsBceplls diviiii!; admonuerit. > Idipsum insinnal in pnefatione ad Commentaria m Ecclesiasten Onnxi et Nathanadi in- scripta, ubi ipse prcsbyieri appdlatione insiffnltur. Lelandus de Script. Britan. cap. 400, pag. 133,hunc Gandidum Lindisfarnensis ecclesioe alumnum recto focit. Is cum quibusdam aliispopulartbus et condisd* pulis suis magistruro suum Alcuinum in Pranciam comitatus est; post aligiiod vero temporis spatium , drca annum 796 in Britanniam, cnjus negotii causa ignoratur, reversus est, uti memoratur in epist. 50
iiiunc 44) ad Damoetam. Gum vero ibi diulius quani Llcuinus volebat, moraretur, tacito studio iilum ab Higihaido Lindisfarnensis ecdesiae episcoporepetiitin epistola ad Lindisramenses, cujus fragmentum dedi- miis in nolis ad epist. 8 (nnnc 9). Quin desiderio beati Alcuini ab eodem Higibaldo fuerit satisfoctum, minime dubitandum est.ls enim ipse,ni apprime fal- lamur, Gandidus fuit, cnjus posthac fidelitati et in- dustri;£ Alcuinus varia negotia apud regem Garolnm, apud episcopos quosdam, apud Aulse proceres , et amicos tractanda et expedienda commendavit, u i perspicunm est in epistolis 9i, 105, 109, 110, l^ (nunc 108, 133, 145 , 146, 162) et aliis. Romam ad apostolorum limina , devotionis, ut videtur , caosa, abeuntem Alcuinus carmine bortatus et precatns est, nt ibi sanctornm apostolornm aliommque sanctoram cineres pie coleret, seaue illomm intercessioni com- mendaret, et non nisi cum munere sacranim rdi- quiarum reverteretnr, quod carmen infra dabimus. Is inse fortassis auetor est scripti ciijusdam hactenus inediti De Imagine Dei^ quod exstat in appendice % de quo conjecturam nostram apemimus ibid. iii monito pnxjvio. Ab hoc Gandido beati Alcuini disci- pulo distinguendusestalter Gandidos Fuldensis mo- nachus et presby ter, proprio nomine non Wizo , sed Braun nuncnpatus; quod sunm nomen ipsemet in fine prsefationis metricte ad vitam sancti Eigilis ab* batis expressit his verbis : Expticit prwfatio Candidi ad Modestum^ qui jjvoprio nomine Bruun H Richeo nnncupatur : quoJ ipsum facit in Itne cap. 17 Vil;i> ejusdeui, scribens :
Oiiamque egomet (|iiondam hac nuiritus in aula rrebbylcr el mouaclius Bruun vUis^ue inagis|,er Deinnxi iii;;euio, eic.
XLII. Gandidi socius ae in schda Ebor^iceiisi siib bcatiAIcuini magisterio condiscipulus fuit Fridngisu<i testeanonymo Vit-e sciiptore cap. 8, num. 14. Cof gnomen iutcr litteratos sni temporis tulit Nathanad, uti ad cpist. 118 (nnnc 157) notavi ex insciiptione cod. Golberliui. Ab Alcuino nunc diacouus, pncfal. in Ecdes», nunc archidiaconus epist. 185 (imnc ISi) appellatur. Beati Ateuini popularem illiusque in schola Eboraecnsi discipulum, ac postca cliam in Galliam comitem exstitisse, prseter pncfationem ci epistolam mox citatas singalaris etiam illa erga ip* sum in negotiis suis gcrcndis conQdentia ac famili:N ritas snadere videtur , qnam vir pradens vix indul- sisset discipnlls peregrinae regionis, quoram inge- ninm nondum satis cxploratum babere potuit. llium degit qui sacros libros a se diligentissime emendatos ad Carolom imperiali corona redimemkim deferret , epist. 105 et 185 (nunc 151 et 155). llinni in palatio viventem, simul et Gandidum, de rratrimi Turanen- sium cum Theodulfo episcopo Aurelianensi dtscepla- tione, pro causoe fratram illoram defensione instra- xit inepist. 118 (nunc 157). Illum cum rege in BaU noo Aquisgranensi commoraiiiem hortatus est ut discipnlas suas, Luciam et Gdiimbam in auk versan^ tes, su:» sapienthe decore etfloribus exoraetepi^t» 98 et 185 fnunc H6 et 155). Demum .inftrmital^ fractus Alcuinus hunc dilectum snum discipttlum pm omnibus dignnm aestimavit , qui eui monasttcam vitam oon proflteretur sed canonicarat sibi i» ren- mine monasterii Turoneasis succeJereL Idem Fridnr gi^us ppstea^tam a(>bas Sithiuensis s»nrti ^rtiAi
35
DE VITA B. F ALBLNl SEU ALCUINl
56
facCttS est. Sttb (^'us vero resimine posiea in utroqud A ^^ ^^^ ^ ^^ {^^^^ ^^^ ^^ ^^V' * 9'"^ • iaquii
iilo nionasterio laxior disciplina canoniconim repm- ■- -"^•-'^» ' — •-^ ^'^■-"' — •-" • «>-• -• ^ —
lulavit, ei sancii Benedicii spirituspenitusexstincius est. Magnse etiam in aulaimperiaii auctoritalis Tuit; sul>scripsit euim testamcnto Caroii Ma^ni » futtque Ludovici imperatoris cancellarius : etobiil aiino8S4. Vid. Mak in dog. beati Alcuini num. 45, etlib.xxTiii AnnaL nura. 16, et xxix, num. 52, et xxxi, ttum.67. Scripsit ttonnuiia ex quibus nihil jam superest , quaro epistola de Xihilo H tenebris ad vrccere$ patatii , qusc erlita exstat tom. U Miscell. Baluzii , pag. 405. Hic Fridugisus cum plUlosophico aciimine naturam nihili, ex quo Deus mundum creavit, et le- ttcbrarum, ^ties erant tuper faciem abysn explorat » et contendit nihil esse aliquid, et tenebras esse sub- stantiam. Yerum Hlius ratiocinia mera sophismata sunt, qiiamvis de cxtero siylus, quo utitur, purus et clarus atque etiam fluidus sit. Mabilkmius conjicit
iu epistola priore, te genui , nutrivi, altti, et ad per- feclum virum usque perduxi. . . . ita, ut tuam lau*- dem tota decantet regio, i nempe Britannia, ut legi* tur in codd. mss. Salisburgensibus , prout ibideni AOtavi. In altera vero epistola cxemplam (]uo ad vitae emendationem aniroetiir illi proponit coii- discipulum suum, c qui modo , ait, episcopatu praesidet nobilissimo. > Qui plane iion alius fuit» quam Eanbaldos archiepiscopus Eboracensis. Gura boc ergo Osulfus in Britannia, in schola Eboraoensi, sub beati Alcuini magisterio educatus et evloctus fuit. Ilunc ipsum Osulfum pariter cum Fridugiso ab erudilione laudat Tbeodulfus Aurelianensis libr. iii, carm. 1 ad Carolum regem, de utroque ita canens vers. 175 :
Stet levlia decens Frldegis soriatus Osoiro, Gnartis ulerqoe arii«, doctus oierque beiie.
Fridugisum scripsisse carmen illud de celia Corma
ricensi, quod inter dubia exbibemus, in quo ccllam » Aii hic Osulfus idem sii ac ille , qui mulia prsBcIara
illam, proprio jam gaudentero abbate, nempe JacolM), de Carolo Juniore narravit episi. 179 (nunc i^).
et quondam monasterio suo Turonensi annexam , quasi sibi ereptam conqiieritur. Scripsit quo^ue con- ira Agobaidum episcopnm Lugdunensem , ctyus non- millos, quos ipsi imputat , errores censura paulo acrius peratringii : quod tameo Fridugisi opiisculum adhucdum iatet. Agobardus se defeudens Fndugisura ob styli acerbitatem et majores quosdam errores coiitra sanam tlieologiam reprehettdii, tom. I One- rum, pag. 165 et 191. Legi mefeoiur quse de l<ri- dugiso habet D. Rivet tom. IV Ui$t. Lit. de la France^ pag. 5ii seqq.
XLIII. A Candido et Fridugiso separare noluimus Oniam sacerdotem, de ciijus vita aut actis pauca in- notuerunt. llhiro Uroen fuisse popularem ac disci- pukim beati Alcuini, colligi posse videtur ex inscri- ptione Commeutariorum iii Lcclesiasten , ubi Onias jimgitor Candido et Nathanaeli, ct xque ac bi duo tllius m patemm pietatis nido aliquando educatus ct
incoropertum habemus.
XLY. Verosiniile est Osulfum , patrio nomine ita vocatum , postea inter scholasticos Cuculi appella- iioiiem obtiiiuisse , utpote cujus similem lapsuro > ob quem Osulfum reprehendit, Alcuinus deplorat carmine 77, quo etiam periinet additamentum, quod ex cod. ms. Collegil sancti Pauli Ratisbonensis tar- dius detecio dedimus lom. U, carm. 6. Laiet cerie 8ub hoc nomine faiuiliari et ascititio quidam beati Alcuini discipulus , iu schola Eboracensi eruditus et magistri sui in Galliam comes : quem aliquando ad Sjrndeooem suum , seu Eanbaldum episcopum direxitcum muneribus, nti intelligitur ex epist. 171 (nunc 65), et ci^hs eliam opera usus est ad optima consilia eidem Eaiibaldo, quibosdam adversitatibus alfliclo suggercnda, uti legitur in epistolis 174 (nunc 1 (5) et* seqnenii.
XLVl. Cuculi socius ac condiscipulus Calwinus fuit
sub alis p^Uenue eruditionis edocUis dicitur. E\ ^ presbyterAnglus,qtteminepist.58(nunc73)adip8uro
eadem inscriptione ubi sacerdotis titulo iusigniiur suisque socius prsepouilur , satis intclligitur , illum saecttlaribus etiam negoliis in aula fuisse adhibitum , et beato Alcuino admodum charum fuisse. lllum in episL 183 (nunc 124) Georgii pairiarchce Jcrosoly- mitani memorige pariter ciim Symcone, Martino et Nathanaelc commendat. In epist. 227 (nunc 250) tristitiam suam ob ejus absentiam illi signitlcat. In episL 228(nttnc251)ilIumadmonet utDeum amet, ac pauperunt , miserorum ac peregriiiorum memor sit, atque eleemosynis, defensione et solatio illis suc- eurrat.
XLIV. Inter beati Alcuini disctpulos a Yiije scri- ptore cap. 8, num. 14 numeratur quidam Osulfus, quem paritcr in schola Eboraccnsi ab eodem edo- ctum fuisae millus dubitandi locus est : quem eliam bcati Alcuini popuhirem credtt D. Mabillonius libr. xxvii Annal. niim. 29 quamvis in elogio ad Yitam
directa saluberriuiis doctnnis instruit, et in altera 175 (nuncll6) Cuculo siroul inscripta , hortainr ut Symconi seu Eanbaldo archiepiscopo ea suo nomiiie suadeaiit, quas ipsum in adversitatibus solari, et ad vitam muiieri suo ac dignitaii convenientem degen*- dam perinovere valeant. Ex eadem epist. 58 (nunc 75) discimus, Calwiiium eelliB cuidaui sancti Stephani
J^Refuisse, et moiuichum ac moiiachorum patrem uisse, sicut ibidem in notis notavimus. Certe mem- bi-um is fuit ecclesiae Eboracensis , suo suiTragio Goiicurrens ad archiepiscopi Eanbaldi dectionem» uti AlcuiiNis ibidem insinuat his verbis : < Quem ( Symeoiiem ) vos elegistis ad poniilicaius hono- rcm. f
XLVIL Discipulorum beati Atcuini nobillssimiun ac lldelissimum auctor Vitse anonymus primo loce nominat Sigulfum Vetulum , ex cuius narratione ipse didicit, quae de illo memoriae posterorum coro-
beati Alcuini cap. 11, num. 66 illttm cum aliis, Omendavit, eo magis fide digna, quod < ipse soius.
Ipsum ex Anglia comitantibus , Ofiia, Candido , Na- tnanaele in monasterio quoque Turonensi auditorem fuisse dicat. Ceric Osulfum patria Gallum vel Fran- curo non /bisse ex narratione, quam anonyunis Yitae beati Alcuini scriptor de illius obitu loc. ciL nnm. 15 facit, sat aperte inteUigitur. Nempe beatus Alcumus altet i discipulo suo Raganartk) de Osulfo ad omnia monita vike melioris surdo spiritu pro- phetico praedixit, < quod neqiie m regione hac JFrancia utique , ubi tunc Alcuinus degebat) neque in qoa natus est, morieiur. Qnod postea probavit evenitts; mortuus est enlm in Longobardia. > Osulfus ergo fuit abs dubio ille discipulus, ad quem, tan- quam ad fiUum prodigum, initio quidem optimis noribos ae discipliiiis Iiberalibos imbotoro sapientiae sale iUiifliinatOffi, et in Scripinris sacris indostriom, postea vero scortomm gregibos, potatonira conviviis ac sopcrbientiuro vanitaiibuR jiincttim , scripsii epi-
uti legitur in fine proloai illius Yitae, posi disces- sum sancti Edberti (iEloerti episcopi puto) ipsius meruil nosse secreu eximia. > Erat is , eodem scriptore testante cap. 5, num. 11, < vir Deo ama^ bilis, aninii camisque nobilitate insignis, pre^ter et custos Ueboric» civitatis ecclesi;e, > qui tam arcta amicitia beaio Alcttino jiinctus foit , ut propterea perpetuo illi adhserere cupicns, se eidem, jam scho* las in Francia tenenti, sociare voluerit. Anteqnam vero Sigulfus Alcninum in Franeiam comiiatits est, ftttnnis poslhac individuus roagistri sui oomes, jam illuc puer veiierat curo avuncalo suo Antberti» prcsbytcro viro sancto : < A quo Romam ad ecclo- siasticum ordinem discendom perductos, et Mctas dvitatem eansa cantus directus feeral; > iode ta- meo Sigulftts, avancnio suo per aM>rtem in itlnerv amitso, < cora mollo fmctn palriaro repedavit pr^ priam. > Sacne lectionis stodiosissin>um ipsaa laii-
57 FROKNn COMMEXTATIO. S9
dat Alctiintis in f^isttfla InterrOffatioBibus illiiis A ElK>racen8lbiis ftociatns. In Franciafn postea cm tioc
ct suis Responsionibus in Libnim Genesis praefixa, ''• ''— *'- * •^"*
in aua iliius desiderio in enodandis quibasaam dif- licuitaUbus illius libri, pro temporis opportnnitate, satisfacere studuit : ibi Alcuinus fratrem Ulura no- rotnat, atgue longo tempore indiTiduum et tidelem socium. Ex qua conAdeiitia et familiari conversa- Uone conjicio, Sigulfum sub disdplina beaU Alcuini fn Anglia jamjam prae aliis suis coiidiscipulis in virum proiecisse, atque inter illos seniorem fuisse, nnde fortassis nomen Yetuli tulit; ac propterea il- lum Alcuinus sibi in ipso docendi munere socia- Tit, illique curam disci|>ulorum se per aKa negotta multoties impedito concredidit. Hac tamen confi- dentia et exisUroaUone noii obslante, ipsum, cum discipulis Adalberto et Aldrico contra mandatum suom lcctionem Virgitii poetae clanculo indulsisset, acriter reprebendit. Quam^is eniin Alcuinus , ut narrat Yiia5 scripior cap. 10, num. 19, ju^-enis Yii^ gilii lectione delectaretur, postea tamen id a disd- g puWs fteri noluit, c sufllciunt, inquiens, divini poeUe vobis, nec ^iis luxurio a Yirgilii vos polliii fa- condia. i Ad Sigulfum erffo hoc mandatum vio- hntem dixit: c Unde le babemus, Yirgiliane? Cur OBpistl et voloisti contra meam voluntatem et con- silium, me ignorante, affcre ut Yirgillum legercs? > Sigulfus hac ratione admodum coniusus humiliter ad ma^stri sui arrana ct occulta pcnetranUs pedes se projiciens poBnituit, et stuliissiinese egisse con- fessus est. Suspicor hunc Sigulfum esse fiiium Ulum (egrotum^ ad quem scripta est epist. 251 (nunc 188), qui ab Alcuino cdoceri voluit« c au melius esset in canouica veste, sive in monastica sancUtate ulUini diei exspeciare spiraculum; > cui vir beatus re- spondit nihil muianduiu esse in pRBsenti periculo, et in quovis statu ad majorein semper Ecclesiie profectura cogitaUoiiis volutitatem esse d rigendam ; posse tamen, si convaluerit, monasiicam cucullam
altero mio magistro Alcuino abiit; ctrto Ibidem drca annum 790 cuin eodem morabatur, nU intelligiiar ex eadem epistola 3, quain Alcuinus e Francia ad Colcam lectorem in ScoUa scripsit, aU ibidem hi tiotis D. Mabillonio assentiente diximn& In illa ete« nim praefato Golca sl^iflcat se cum Josepho in lllis terris optima frui saniUte. Celeberrimus MabllUNihis !n elogio beaU Aicuini cap. 41, nuro. 67, nuUos da« foitat hunc Josephum esse, aui jubente hoc suo roa- gistro Oommontaria sancti Hieronymi in Isaiam com- pendio redegit; quam epitomen manuscriptam, siib Utulo Josephi abbaUs, exstare idem testatnr, illiusqae iniUuro et finem retulit. Opus illud jussu beaU Alcuinl cceptum atque ejus nomini dicatum ipse auctor profi- tetur hoc versn :
Sic plaeet Alblno lalem nos fcrre Uloreoi. Et itenim circa fiiieni carminis :
Sic Idcirfo tois pareBs, ehariflsime, jiMHis H»e, AllNae, Ubi ftriiiini ooUecu dicavi. Demum solulo sermone ita pergil : c lla3c brevi, proni potui, sermone... sicut, dilectissime magister Albiiie, jnssisU, devotus excerpsi. Ita eniin milii pmDripiel>as, ut in cuncUs pemecessarium tantum sensura et lle- braicx veritaUs tramilem seanens... incerta et con- fusa declinarem vestigia. > Uiide colliffas in scliolu bcaU Alcuini studium Hebraicae eruilitionis non ah- foisse. Obiit Josephus ante suum magistniiu, ut potc cujus hic anhnam precibus Rcmigit episcoipi coin- roendat in citata supcrius epistola i5i (iiunc 174).
XLIX. Hos cclebriores beati Alcuini disctpulf»s, roulUs aliis brevitaUs cansa dimissis» quos in Bri- tannia docuit, commemorare libuit; quantum iii- mirum id ad scripta ct acta scriptoris celeberrimi illustranda , atque ad famam magisterii illius cele- brandam conducere possit. Nihil vero magis ad glo- riam yiri immortalis facit , quam quod doctrinis ac
mdacre; c orationum eiiim causa , inqult, et ob ^ consiliis illius usi fucrinl Aii^lix reges, principes.
fralemse intercessionis solaUum cum monachis quies «mtanda videtur. i Eoimvero Sigulfus jam abbas FerTarieasis (bujus eiiim monaslerii regimen AI- cuinus, ab exterioribus omnibus UigoUis se exso- Iiiiurus, iili coiisignavit) usque ad senium haliilu canonjco usus esl; postea vero sponie ahbaUain discipulo suo Adalberto resignavit, assumptaque cx consilio illo, nisi fallar, Alcuini, veste monastica, |>rsedicto suo discipulo ac successori insigni mo- destias exemplo sc sulnecit, uti disciinus ex Lupi abt>atis cpist. 29. Sigulfo schola Ferrariensis stiatn originem debct, qive ^thac sub Lii|io abbale mullo celebrior evasit. \ide Hi»t. Ut, de la France tom. lY, pag. 242 , nuiu. 37. Ab boe Sigulfo di- versus est alius ejusdem nomuiis, cujus scriptor 'VUse Alcuini meminit cap. ii, num. &, aui fuit sancU BenedicU Anianen&is monachus et discipu- lus; prout rectc auiinadvcrUt D. Mabilloiiius in
rcffinx regixque virgines, episcopi ac sacerdotes, abDntcs et moiiachi, aliique homines dignitate civili et ecclesiastica in illa re|g;ione fulgentes : cujus rei docuinenta pneb 'Ut toi epihti>l;e ail diversas ilhis per- sonas scripta;, saluberrimis moniUs ac doctrinis cni- qiie statui maxime convenienUbus refertoe.
L. Non possum quin eruditos lectores boc loco opportuno nioneain , scriptores quosdam Angliis , luroesreldium, Piiseum, Balseum, quos Centurialo- ros Magdeburgenses exvcribuni, egregie allucinMlos fiiisse , diim erudiUs Angliie femiiiis annumcraninl Gislam ac Richtrudem, seu ascititto noinine Luciani et Columbam, quibus bealus Alcuinus Coinmcntarios in sancU Joannis CvangcUum dicavit. Ilorum opi- nioni, mirum est, virum eruditum D. Alfortum In Annal. Eccles. Analo-Saxonicis ad an. 770 calculum suum adjecisse. Lnirovero virgines illas non in An- glia sed in Gallia Alcuinum magistrum habuissc ex
notis ~ad prologum Yita^ Aicuini : ucque tainen |. verbis saltem cpistola; vir^iiium illanim , Cominen- a&senUri possumus cjiisdcm viri celebeiTiini opi- *^ lariis iliis praefixae, et Parisiis ad illum Turonis exi-
oioni, duin ibidem Sigulfum presbyteruni, AIcuioo valde fainiliarcm de quo in eadein Yita menUo fit num. 11 ab hoc qui gesla magistri sui dictavii , distinguit. Nullam enini is busr opinionis raUonem allert, neqtie nos ullam In Yita prjsdicta vel alibi deprehendimns.
XLYUI. Discipulis demum celebrioribas beaU Al- cuini , quos £boraci scienUis et artibus liberalibus inibuit 9 accensendus est Joscphus ille , quem in cpisiola 13i (ni:nc 174) ad Ucniigium episcopum , suum dlscipiihiin , ei iii pr.ccedeiiii dilectum filiiun vocaL Josephum huiic Britannuin fuisse persuadet rragnMOtau epistol;c ad ipsum ab Alcuino scripios , quod es IJsscrio dediinus in notis adepisU3, in qua Alcuinus dc Cotcu lectore iii ScoUa scribit his verbis: c Sanus est magister vester Colcu. > Hujus Cfgo m.^^gislerio Josepbus iUe in Britannia aliquantlo usus cst, postea ob scholu; celebritatem scholasUcis
stentem scripUe, luce clarius est; ita ibi scribunt : c Multo faciiius chartantm portator tuarum de Tu-
ronis Parisiacam civilatem pervenire poteriU i
Ycrum dc his virginibus inferius, ubi de scliola palaUi agcuius, serroo redibit.
CAPUT V.
Beati Alcuim vocalio el accestut tn Franciam, Ll. Fama tam praeclari doctoris sicut inter hires Eboracenses non coarctari , ita nec intra fines qui • dein Britannio! conUneri potuit, sed in alias quoque re^ioiies, Fraiiciam maximc et Galliani evulgata fuu, opportuAO prorsiis tempore, quo nimimm utnus- que illius regni amplissimi gubeniacaUun tenuit Ca- rolus ille, a rebus sapientisstine simul et foriissine gestis, Magni nomine> quod poatea nunquai» dekiri potuit, insignttus. Lll. Is eniin post obitum Pippini patris et Cai-
.S9
DE YITA fL F, ALBIM SEU ALCUIM
40
lomaQBi liratrts sui solus Ibrono admotus re^i sm A Carolus ad aulam suam invitavit, futuros in ipso
statum circum^iciens , dolens auimadverLit illum tam in poUticis quam in ecclesiasticis rebus esse corruptissimum, barbarie horridum et omni morum et litteramm cultur» destitutum» Euimvero omnium scriptonim, qui antiquilatis litlerarix aiiqua notilia polleot, communis seotentia est, barbariem et igoo- rantiam, a quinto sxculo aene Clmstianae, guod tan- qaam prima epocba ccrilapsarum ubiquc litterarum baberi debet, tam immodicos fecisse progressus, et primis sexaginta aut septuaginta annis sseculi octavi tantq[>ere invaluisse, ut uUimum complementum , quod nullam jam medelam admitteret, adepUe fuisse viderentur, Certe monachus Engolismensis in Vita Caroli Magni ad annum 787 scribit, ante regis illius tempora i nullum in Callia fuisse studium liberaliun) artium. > Quod quidem non ita intelligcndum est , quasi nullus unquam vetustioribus temporibus siecu- lum illud quinlum antccedentibas , in Gallia litte-
palatio suo scientiarum profcssores, ct consUii sui in restaurandis litterarum studiis scholi^que ordinanr dis ac instituendb acQutores. Ilii mandato principis maximi obtemperantes, post ezpugnatam ab ipso anno 774 Paviam, uti creditur, cum eodem iIIq ofBcio functuri in Galliam abiere. De utroque et 6t variis illorum opusculis, a se noviter detectis esrer gie disserit dpctissimus D. Lebeqf, Dissert, sur PuUt. eccU$, et civile ^e Paris^ tom. I, pag. 370 seqq., ubi pariter pag. 386 animadvertit Carulum Magnum jam aute adveotum beati Alcqini d^ restaurandis in am- plissimo regno suo lilterarum studiis serio cogir tasse. Quod quidem minime inficiari velim, certum nihilominus habeo ex postea dicendis, idque alii pariter eruditi viri absque hxsitatione proutentur, pncter beatum Alcuinum neminem majori studio et diliffeutia regis intentioni coIJaborasse, ita qiiidem ut illi potissimum in ^cccptis referenda sint qqoe rex
rarum aut artium Uberalium cultus viguisset. Diu g maximus postmodum ad studionim optimorum emp-
namque ante illa fuoesta tempora, quibus GaUia per Barbarorum irruptionem, atque tumultus civiles postea exortos turbata fuit, optima quoeque studia floruisse, scbolasque ilu erectas et ordinatas fuisse, ex Tacito, Eunomio, et ex iUo Gratiapi Aug. re- scripto C04licis Tbeodosiani , quo Antonio praetorio Oalliarum prxfecto mandat , ut in siugulis metro- polibus studia litterarum constituat , et eisdem idoneos magisiros cum congruo supplemeuto coiisti- luat, novimus. At vero sedes illx studiorum ^ostea per barharorum , ut diximus, assiduas incursioncs, ac civilium dissidiorum procellas eversse , et araica musis otia et quies praerepta fuere, ita ut suK regibus Francis Carulum antecedentibus , nullum illis domi- ^ilium superesset; quod narrare voluit Eugolimensls monachtis loc, c4t.
Llil. Ycrum de misero statu quo Carolus regnum suum per diuturnam barbariem penilus deformatum
lumentum et profectum ; imo etiam ad felic^m, qui indc proQqere solet utriusque reipublicse eccle- siasticse et civilis statum sapientissime con^tliuit. J)e hujus aula et totius regni Francici praecepr toris m Franciam vocatione et advehtu disse^ rere hoc loco post breve hoc pReambulum inci-^ piamus.
LYI. Yenerat beatus Alcuious, ut jamalibi nota- vimus, primo iu notitiam Caroli regis Francorum, « dum Qlim a magistro suo ad ipsum directus fuit, » uli legilur in ejus Yita cap. 6, nura. 12. Factum id fuisse ante annum 780, quo Alcuinus Romse, ac- cepto pro novo arcbiepiscopo Eboracensi Eanbaliio seniorc, reversus esse ab aliquibus credilur, idem scriptor Yitae ibidem clare commemorat. Certe AI- cuinus priori aliquo tempore, dum nempe adhuc adolescens erat, adeoque prope annum aetatis vige- simum septimum, quem ipse Alcuinus adolescentiae
^tdesolatum cons[>exit, plura boc loco commentari r% terminum in Disputatiope Pucrorum, cap. 5, conr
baud necesse fuerit , postquam de illo summa cum eruditione egrcgie disseruit praeclarus scriptor Hist. Lit. Franci» tora. lll, pag. 417, et tom. lY, pag. 1 ei seqq. Uno tamen verbo saltem illum tangere et icommemorare volui , ut auid res litteraria universa prxcipui illius post Carolum Magnum restauratoris Alcuini conatibus, quos boc et sequenti capilibus re- censebrmus, debeat, evidentius inteUigaiur.
LIY. Ad eliminandam ergo e tolo regno suo jam pluriinam parlcm seu armis seu prudenlia paci et Iranquillitati reslituto barbariem, summus ilie prin- ceps nullum rcmedium opportunius fore recie existj- jnavit , quam sedulam culturam morum et ingenio* ram; ciijus tamen prudentissimi consilii exsequendi impedimeulum fuit, quod nullos prope in reglonibus Francicae suae ditioni subditis repcrire esset viros tanta pietate, eniditione et e^perientla prseditos ut rudes docendi, barbarosque eraoliendi munus cum laudc et oplalo profectu obire possent. Ab exteris
stituit, adeoque circa annum Cbristi 802 (si calculuni nativilatis illiusadannum 735 recte ducimus) Romam per Franciam abs dubio perrexit : tunc nimirum, quando Papia; regali civilalc disputationi inter Pe- trum Pisanum et Julium /udaium interfuit, uti et e^istola illius 85 (nunc 101) discimus. In illo ergo itinere Alcuino occasio fieri potuit primo pene- niendi in notitiam Caroli nondum, ut existimamus, sccplra regni moderantis, scu ante Pippini patris sui obitum. Alio etiam, an eodem teropore beatus Alcuinus in conijtatu magistri sui (iElberti, adeoque ante annum 766 quo is ad episcopatum assumpius fuit) in Franciam venit et apud Corbeienscs, (Mor- bacenses credo) divertit, uti scribit inilio epist. ^ (nunc 55). Quibus simul consideratis vero similli- mum est Alcuinum nondum adolescentiam egres- sum ejusdem iElberti nondum episcopi in exleras regiones pere^rinantis ac url>ts Roma; sacra loca visitantis comitem fuisse : quam bujus magtetri sui
proinde regionibus, Ilalia ma^^ime et Britannia, ubi D peregrinationem de^cribit in poemate de Pont. Ebo-
potissimum tunc temporis litterarum studiis mo ribusque excolendis opera impendebatur, subsidla ejusniodi netere neccsse fuit ; quod re^is sapiemis- jsimi consilium Alcuiims apprime laudat in epist. 101 (nunc 129) ad hunc suum Davidem ita scribens : c Yestram sollicitudinem, domine mi David, agno- scebam omnes ad saplentiam discendam exhortari, imo et prssmjis honoribusque solljcitare, aique ex diversis mundi partibus amatores illius vestne hpnre voluntatis atljniores convocare studuistis; inter quos me etiam inQnmin ^usdem sancta sapienli» ver- nacukim de iiltimis BriLinnia; finibus adsciscerc curastis. >
LY. Primi vero aui Carolo Italiam aliqnoties per- i»|ranti innotuere, hierunt Petrus Pisanus Diaconos w senex, el Paolus Wamefridi Diacoiius pariier et monaieliiis Casiiiemifs, viri eb emditionem variam atque docendi peritiam maxime commend^ti. Iltos
rac. uhi addidit bunc iEIbertum in patriam reversu? rum a regrbus et tribnnis tanquam doctorem $um- mum bonorifice susceptum, tantique habitum Aiisse, ut illum apud se retinere omnibus modis conarentup, nempe
Ut sua rura Quens divino rore rigarel.
Verom iOtbertns sux raagis patrise quam extcnc regionis profectni deservire cupiens, retincri se mi- nime pssus, iter suum in Aiigliam et ad prop; inm ecclcsiam, cujiis non diu postea pontincatura accepit, proseciiius est.
LYII. j£lfoerio abeonte Carolus (si ifa ex dedactis et ex nnrratione scriptoris anonymi Yltse b^ti Al- cuini coniicere licet) in (^us comitem Alcuinum, cn- jus ctsl adolesceniis geninm ac litterariam eradiiiie- nem ex illa conversaiione perspectam habere potalt, pcnlos et vota conjecit, optans nt ipsum sa|iem,
41
FIW)I«Nll COMMENTATia.
i>
postqiiom ejus prsecoptor id iminus rccusaverai, AU quundo sua) auLu el regni uiagislruin ailipiscereiur ; ({uod Caroli dcsideriuni tandeui , emergeulc Sii- qiienli occijisione, impletum fiiii, Anno sahiti& 78U, /£lberlo arcliiepiscopo Eboracensl, qui iion diu post redituui cx ilinere illo tujus mox mentiooem leci- inus, in locum Ecgbeiti elcctus fuit, aimo decimo sui cpiscopaius pariter defuncto^in cjus locuni suIh rugitus fuil Eanbaldus seuior Alcuini coodiscipulus. Ispro impctrando sibi a sede apostolica pallio ar- chiepiscopuli legatum selegit limic suum ainicissi- siuHini socium, quo forie nullum alium huic nego- tio felicilcr peragenilo npliorem babuit. Paruit Al- cuious, iler aggrcssus est, et bujus lcption's causa Koraam venil, ul Vil;e ejus scripior loc. cit. testa- tur. Hoc jam allerum, nostra quidem opiuione, iier estbeati Alcuini ad illam civiLatem, poniiticatum ibi gerenle Adriano I. Primi itineris numcro priecedente mcminimus. Keversus ijide acceplo pillio, ut pne- fatus scriptor narrat, Pariii?c civiiate regcm Carolum obviam babuit. Nimirum Carolus, te^libus annalistis iUius temporis, Loiseliano, TilSano, Eglnhardo, Poela Saxone, elc, circa rinein ejusdem auni 780 cum Hil- dcgarde regina in Italiam perrexih ct festa iNalali- tia Papia;; drca inilium vcro anni 781 itcr suum pcr Parroam civiiatcm, utj ex laudulo Vilx* scriptore in- teliigitur, prosecutus, Romae Pascha celebravit. In hoc ipso igiiur itincre et anno anle lenipus paschale bcatus Alcuinus Caro!u:n rcgeni Pra*ine repcrit, ct 24 iliius qui ipsuin jani anlea noverat alloquium ad- witli mcruit.
LVlll. Carolus virum sibi ex priori jam conrvcrsa- lionc, ct deinceps ex fama erudiiioiiis iilius magis inagisque crescente, plurimum commendatum sum- iiu cum « bcnevolentia excepit, nihilque non scu siiasionibus seu prQiuissis egit, ut illum in regnum ftiium, futiirum scholarum quas tuuc animo intenlius roedilabatur, rec^orem pertraheret. Alcuinus tanti rcgis, niaximo zck> pro reipublic;» et catholicse Ec^ cl^iae salute fla^rantis solticitationibus sese obstina- cius opponerc piaculo simile exislimans^ ea taudem condiiione munus sibi oblatum acc^ptom habuit, si ad iUad obcundum , expleta sua legatione, ab epi- 9Copo et rege quibus parebal consensUm et licentiam iiDpetrare potuerit. Hacergo conditione, quo) sane sDquissima haberi debuit, beutus Alcuinus a rege di- raissus iter suum lu patriam prosecutus est ; uoi cx- pleto niissatico et reddita coram Kanbaldo archiepi- scq|>o l^gatiouis suo^ ratione, cidem simul Caroli Francorum regis voluutatcin ac d^siderium expo- suit, ab ipsoque quid lieri vellet aut mandaret expe- tiit. Asseni^it taiii a^qujs postulatiouibus Eanbaldus, cui simul rex, cujus diiioni Stibjectus erat, annnit, ca Uunen ab ulroque adjccta conditione, ot ne diu ni- loioni in aliena rcgione moram irahens propria! patria* sux operam suam tam illi proQcuam su!)- traherel , sed constituto teropore ad regnum et eccicsiain cujus scrvitiis fuit obligalus reverte- retor^
LiX. Obtenta hac licentia Alcuinus, omnibus ad iier aggt^diendum, et ad novum hoc munus digne in auia regis Francorum obeundum necessariis dis- positis et comparatis , selectis etiam et assumptis secum , ul cx YitoB ejus contextu cdnjiccre licet, nonnallis sociis ac familiaribus, suis antea in sehoia Eboracensi discipuliSf qui ip^i in demandata sibi pro- Tincia solatio esseul et adjutorio, in Franciam nunc tertio profectos est; regique Carolo sua <^cia et ser- vitia, qu^unqoe illi et regno suo proficua iore judi- cavcrit, obtulit.
LX. HuBC Alcuini in Franciam reditum D. Rivet liist. LH, de ta FrmHe, tom. IV, pag. 2i>6, ad an- ujinn 780 ; et IL Ceillier, Uist. GftUrale des Auteurs McrHt lom. XVIII, pag. ^49, circiler illum annum referuni^ Verum scrius illum reditum et vix ante ^iiiiuui 78i conligisse cx iis, qiiaR superius num. 57 et ^ii)uli';»iis ilionim (Muponim attuliinus, matd-
pATRcr. C.
A fcstum ost. Illls siquidein tcstilMis, Alcuinus primuni anno 781 antc fcsium Paschatis Carolum Parmip ob- viam hJilMiit, ubi tunc ab eoilcm rege primiim ad pcrniancndum in rcguo siio invilatus fuit. Si jarn itineris quod Akuino lam in uditu in pairiam quani \i\ redilu in Franciam cmetiendiim fiiit, longitudineui el difllailtatos, negitia varia pariler ante abitum domi expedienda considcrenms, vix ci^edibiie est h.-cc omnia eodem adlmc auuo absolYi potuisse. Adveu- tum crgo beati Alcuini bac vicc ad aulam Caroli Magni ad annum prxdlctum, Chrisli 78i rcferri do- t ere cxislimamus. Et huic nostrx 0})iiiioni coosimw lientem habemus celcbtrrimum collociorem scripio- rum Rcr. Gallic. D. Bouquet, tom. Y, p. (i04, not. « i 0(1110.
LXI. Alcuinum cx Anglia revcrsum Carolus Ma- gnus cum maxima beucvolentia cxc pii, illumqiie, iit iuudatus sccpc Vi(a! scriptor ai(, taauuam nihis pi- trem aiuplexus est; et non mullo postduo monastcria
g illi administranda coiiccssit, Bethlecm scijicet, quod alio nominc Ferrarias dicitur in pago Wablinensl, proviuciiC Senonensis; et sai.cli l.upi apud Trccas. prsDtcr cellam inaritiiiiaui sancti iuJoci apud Muii* nos. Pcr quo) benericia Carolus non tam intendcbai, ut novuni htmc suum magistrum diviiiis cumular<;.i> alt D. Uivct loc. cit. pag. 200, quani ul illios cuia ct vigilantia in illis moHasieriis reguiarisdisciplina restauitiri cl per conv^nieniia studia connrmari pos- set. Et hac demum ratione siiiiul domicilium beair Alcuini in Francia et in aula rcgia stabiliri cwpit : ct tunc pariter rex ille magnus cjusdcm magislri consiliis, non tantum in rcsiaur.uiais studiis litlcr rarum, tcruin etiam hi onlinauilo statii politico et ccclesiagtico rcgni sui uti coepit. Ab illo tt^mporo, iiiquit laudalus D. Rivet lo^. cit., r.ex Qarolus Al- cuinum tanqtiam pr;cceptorem suujm respexii, ;ic jdeinceps semper coluit, nihil majoris moiuen J iiio inconsulto ag^rcssus; scd illius inamis in quibilsvis
p uegotiis diflieiiioribus, dubii(|ue eventus adhibita fuil :
^ quod siuiilitcr factum fuisse in coiifii icndis illis sa- pientissimis iegibus, qux CupUularium noiniiic eelcr branlur, a Carolo Magno promulgatis, colligcre cst cx flne praifationis Benedicti Lcvitai ad lib. v Capi- tul. apud Baluziu.n tom. I, pag. QOo. Id salteni uemo, reor, inficiabitur illas constituUoiics Carolj Magni qua^ ad studia i.ttcraixim reetauranda, ct ai scholas ubivis in ecclesiis catliedralibus ct in iiiona- steriis crigendas ordiiuitre suot, e% cousilio et sug- gestione vei etiam calaivo beati Alcuini profluxisse : quas propterea, quod /limul ad ge$ta illius prxctara pertineaiit, penilus pnetcrire non possumus, sed eas sequenti capite breviter indicabimus ; rcceixsenles simul maximain utiliiatem, qu;c exinde in Ecclcsiam et totum regnum Francorum redundavii, cum pe- rcnni gloria sui augusti auctoris ct illustriB nin<^ gistri. . •
CAPUT \L
CotistUutiohcs et remedia pro reparahdfh tiltcrahhi D studiis adhibita.
LXIL Post beati Alcuini .ddvcutom In palnlio Caroli Magni ct coitgregatis ibi aliis quoque viris docti» ex Ilalia, ut dixirous, jaiti antea advocaiis, rex grande opus quod diu magno auimo volveh;a et rcvoivcbat ilbruu) consilio innixus aggrcssu^ est, apertoque« si. ita loqui fas e^t, Martc iiivetc- ratani diu barbaricm et iguorantiam oppugnure coBpit..
LXHL Ad h£mc pugnam primum quasi sonafite classtco vocavit et excitavit regiii sui mctvopolitos; episcofM)s, abbatea aliosque ad quos pcrtinebaii miftsis ad omj)ies iiios littens, ut vocant, .encjclicts seu geDeraiibus i quarum exemplum, ad Batigulfura abbatem Fuld^iisem directum, et a Sirinondo ex codice monasterii sancti Arnultt Meicnsis cditiini exhil^et Baluzius, tom. I Capituh, pag. ^l. |n hiscc lilteris Carulus utilc sihi eum surs cc«nsi!inrii$ visu.n
45
DE VITA B. F. ALBIXI SEU klXlim
4i
ftiitse tsserit, < ut episcopia «tixionnterla... pneter A Capitul., pag. S03, ct a D. Mabillonio, lib. xxyi An regalaris vitsordinein alquo sanclae religioiuri con- nai., num. 62, edita, in qua religiosissimus rex ita
▼ersattonem, etiam in littcrarum roedilationibus,
sccundum uDiasrujusaue capacitaiero, docendi stu-
dium impendatur. » Animadvertebat siquidem rex
ad omma attentissimus In scriptis saepius a nonmil-
tis monasteriis ad ipsum dircctis, < sensus quidem
rectos, sermones vero incnltosi apparuisse; < quia,
inquit, qiiod pia devotio Interius ndeliter dieiabat,
lioc exterius, propter negligentiam discendi, lingua
inerudita exprimcre sine rcprebensione Bon yale-
bat. » ilinc metucbat, < ne sicut minor in scribendo
crat prudentia, ita quoque et mul:o minor in eis,
quam recte esse debuisset, esset sanctarHm ^riptu-
rarum ad inlelligendura sapientia. i Hac ratmne
tnotus bortatur ipsos ut litteraruni studia posthac
non negligantur, ubique magisteria erigantur, atque
« ai) hoc opus viri eligantur, qui et voluntatem et
|>osstbililatem disccndi, et desiderium habeant-aHos
iiistruendi. i Quo deroum haec constitutio colltmet, £
rex religiosissimus lus verbis expressit : < Optamus
•enim vos> sicut decet Ecdesix milites et interhis
tlcvotos, et cxterius doctos, castosque bene viyendo
fSi scholasticos bene loquendo : ut quicunque tos
propter nomen Doroini et sanctac cooyersationis
nobiliiatem ad videndum expetierit, sicut de aspeclu
yestro dediftcaiur visus, ita quoque de sapientia
vestra, quam in legendo seu cantando perceperitf
instructus omnipotenti Domino graiias agendo gau-
dens redeat. » Mirandus profecto zelus tanii regis
pro optimls studiis mter ecclesiasticos viros promo-
vendis, et f>ro bono in totam Ecclesiaro Inde redun-
daturo. Ex eodem xelo in Gapitulari Aquisgranenfti
anni 789, num. 70 apud euradem Balorium, iom. l
Capitul., pag. ^7, studia^ quce in scholis tractari
4]ebeani, praescribit, < et ommbus sanctae Dei Ecde-
sioc ordinibus seu seecularis potentiac dignitatibuB
pnecipit, ut schoke legenlium pueroram flant : psal-
ad religiosos let^iores su» ditioni subjectos scribit : « Quia cuwe nobis est ut nostrarum ecclesiarum ad meliora semper proficiat status^ obliteratam penc majonim nostrorum desldia rej^aran^ vigilante studio litterarum satagimus officinam^ ^t ad pernoscenda ^tudia liberalium ariium nostro etlam, quos pos- sumns, invitamus exemplo^ . .% Benique quia ad noctumale officium compilaias, quorumdam casso. labore, licet recto intuitu, rointis iamen idoneo, reperimus lectiones ; quippe quac ei sine auctorum suorum vocabutis essent posilsc , elinliiiitis viiioruin anrractibus scatcrcnt, non sumuspassi nostris diebus in divinis leclionibtis Inter sacrfii ofDda inconsonan- ies perstrepere soloecismos ; aUfoe eaitimdem lectio- num in melius reformare tramitem meniem <lntendi- mus. Idqiie opus Paulo Diacono , familiari islientulo nostro , elimanduin injunximus. ) ' LXYI. Simile opus ac laborem Alcuinum ^iioqiio in se siisccpisse scriptor Vitae illius tradii cap. l4, num. 24, his verbis : < Ck>Uegit roultis de Pafttiim operibus bomiliarum duo volumina. » Hanc iamen asserlionem in dubium vocat D. Rivet tom. lY, VUt, IM. dela France, pag. 557, num. 5, exisiimana supcrfluum futurum fuisse iaborem iii colligendis iterum homiliis pro usu ecdesiarum Francioe, jposi- ouam eodom terapore ejusmodi coUectio a Pauio Wamefridi facta est jussu et approbatione regis. N> hilominus D. Mabillonius loc. dt. duo distinguit IIo- miliaria, unum Pauli et alterum Alcuini.
LXVII. Majore certitudiiie constat beatum Alcui- num, Carolo praecipiente, emendasse librum qiii Oomes appellabatur, alias sancto Hieronymo ascri- ' ptus , ct epistolas ei evangelia per circulum annl singulis festivitatibus legi solita continebai, qualis iostante D. Mabillonio loc. dt. num. 61 habeiur in lllhis temporis oodice biblioihecde Garnutensis i in
mos, uotas, canius, computum, girammaticam per p quo «trca roedhim hsec legunlnr : < Hunc codicero « singttla moBasieria el episcopia discani : sed el li- ^ qui ab ecclesiasiids viris Comei appeUaiur, iua ,
broi catholicos bene emendatos babeani . . . . ei pueros suos non slnant eos vel legendo vel scribendo comimpere ; et si opus est Evangeiiom vd Psalie- rium ei Missale scribere, perfectae aetaiis homines «cribani cum omoi diligentia. »
LXIV. Prltna ergo eura Caroli regis ei magisiro-' rum aulc, maxime Alcuini, collocata fuit in eompa* fandis qul ad docendum et discendum necessarii ccnsebantur Rbris, iisque seleciis ei bene emenda- iift ; quod sane remedium pro excolendis infleniis tpso nalurali ordioe caetera praeire debail ; ex libris eiiim male digesiis ei imperiie scripiis, ipsas doeiri- nas confundi ei ingenia iHrbari necesse esl* Enim- vcro in iaoia iemporis 4llias barbarle dlffidle fuil rcperire libros aiacunis variis, soleecismis, aliisqae «rroribas multipUcibus immunes : scriptores siqui- 4lem aevi Garolum aniecedentis, cum ipsimei gram' mafticae ei orthographix esseni ignarissimi » codices
leoior> Aoveril perspicadtas ab eo codice sumptum , qttem oonslal ab Albine eruditissimo viro , Carolo sapieiiiissiinb imperalore pnecipiente , lima rfciiiu- dinis esse poliutro atque emendainm : qul codex Ucel a mnlus habereinr, a plerisque iamai meodose ei non bene disiincte legdiiaiar. Ob id siudii foil ejusdem Del cultoris, ut a praefaio viro ad pnnun corrigerelor, ei distlndionibus artis grammaticae , pronuntiandi graiia , disiioguereiur ; Ha videlicel m legeniibns cjusdem codida iexius iter planilm p^n* deret , el audieaiiott anribitB nihil ineonsonam afler^ rei; simpUces quoque errare non siiierei. Nobis auiero curae fuit , ita hunc emendate atqoe disiincle iranscribere , sicul ab eodem magisiro emendalot exsiai ei distinctus. »
LXVIIl. Labor iste rd litlerari» satnme ptoflcoui lantopere cordi fuii Carolo regi) ul ipsemel illumy vacuus a ^vissimis regni negoiiis, quibuadam tdm^
quosconqne , quos describendos acceperani ipsosquc D poris particulis subire haud gravdreiur. Exstai siqul-
jam antea quoque corruptos, novis insperserunt er- roribus, ita ut multoties vix aliquis sensus inde ex- primi poiuerit , muUoties mentem in contrarium in- duxerit : cujusmodi codices ex Hio aevo eilamiHiro in vetusiis scriniis superesse noninl erudiii ac seduli iUorum scruiatores. Dolendum maxiine, huic malo ipsos eiiam codiees ecclesiasiico offido servienies, imo ipsios saerae Scriplurae soljacoisse.
LXV. Praeprimis ergo Garoium regem soUidlado tenuil, 01 vin ecdesiasiico minislerio destinaii ba- iieani libros sacros bene emendaios ; hancque caram eosdem oorrigendi demandaYii Paolo Wamefridi ei Alcoino. Paaloa a rege mandalom accepii, oi hO'^ miUas Pairum pm nocioroali officio ordinaias, qus Inflnitis vitiorum anfractibns seo soloedsmis scaie* bani, elimaret, uti legitur in epislola Caroli Magni ilii HomiUario pncflxa, quae reperitur in ediiione Coloniensi anni 1550, a Ccl. Baluzio separatim loro. I
dem, ieste Lambedo libr. vui Bibl. Vindobonensis « pag. 64ft, in eadem bibUotheca Gaesarea quidam pervetusUis ac rarissimus codex ms. merobranaceusi olim, iudice eodem D. Lambecio, ad bibliothecam cubicularem GaroU Magni pertmens ; in quo conti- nelur Explanalio Origeni perperaro iribula in sanctl Paoli aposloU Episiolam ad Romanos ; cvyos Scri- ptora ineodis nonnulUs respersa propria Garoli manu emeodala foilt qood teaiantar versicoU sequentcs, seqoe aaliqoo characiere ibidem subscripii :
Qoi sternit per beila tniees Ibrtissiiiias heroi Rex Carolos, Buttl cordis ^lgor e teciiodos, Noo pams seotes mendarom serpere lttirn« Ro beoe correxit, studlo sabUniis io omoi.
Ex qoibos maoifeslissime el sine ulbi conlhiversia apparei , aii laodaius D. Lambecius , quaecunque in boc codice , vd in ipso conlextu emeildata , vel in ierUneariter subscripta, vel ad marginfm adnota.a
45
FAOfiENU COMMENTATIO.
46
Buot , propria ipsius Caroli Magni manu scripu , A ideoque nKmamentum hoc litterarium, ob Venera- tionem tanto monarcbac debitam fere tuiestimabiie esse. Tradit deinde idem bibllothecarias celek)erri- mus varios atios in illa bibtlOlheca Augusla Vindo^ bonensi codices servari li^anu ejusdem regis etaieii- datos , quod ex comparalidne scripturse cum ekneu- dationibus prioris codicis coffi^osci possit. Yid. Kol- larii Analcct. Monurti. Vindobon. tom. I, pag. 724; Hot. «. Quls saiis miretur ac depnedjcet principis bujus maxiroi stiMtmem genium , qul eadem manu^ qua toC hostes regni ampussimi devicit; etiam bar- bariem dehellare novit.
LXIX4 Pnicierea vero ret religiodissimu^ tord! maiime habii.it utTibri sacrae Scripturse, amaiiuen- sium OSciUinlTa roultipliciter icdrrupti , suae restituan- lur purilati : t Universbs ergo Veleris et Novi testa- menti libros, librariorutti iro^rilia depravatos, Ueo .itllu^^^ante, exami^ssitn correximus, > uli lcribit in ^pislola cit. Homiliario prseOxa. Ad hoc opus perfi • < Viendum cuni Alcuino neminem ma^is idoneuni exi- B ^iimaret; eideni curam hujus laborid demaOdavit, iili inteingitur ek epistola ad Gislam et Coiumbam lihro Ti CoiAUientarii in Joannem pag. 591 pneGxa t ^ribit enim ibi Alcuinus quod r^is mandato , qu<i Ipsi curk^mendanJi Tetus Novumque testamentum Bijuncta rnlt, ihipeditus sit quominus tunc ad j^nc-
ijtas virgine^ exposilionem totius Evahgelii sancti oanilis dirigere pOsset t c Totius forsan ; inquit , Cvangelii eMK)silionem direxissem vobis, si me non pccifpasset Domini regis pncceptum ih eniendalidnc "Veteris Novique testamekiti. 1 nunc pemecessarium et perutilem laborem Alcuinu§ alucriter in se susce- pit , et tam constantier contihuaVit , ut opus jamjum absolutum , die Natalis Domini anno 800, quo Carolus HonuB imberatoria corona redimendus erat , eidcm Impersilorf tataquam acc^tissimura munus, ^uo simul laetiiiam suam ob adeptam novam iilam majestatemv contestaretnr, offerre potuerit, uti iiitel:igitur et cpistolis 103 et 185 (Uunc 15t et 155). C
LXX. c Exstai i t^te Barouio tom. IX Annal. Tlccles. ad anunm 778, codex, Alcuinl labor, in Val- licenan^ bibliotheca, ubi velut in^ens thesaurus ad- servatnr. nt pote qubd vlri eruditi , qui ih cnienda- lione Vufptx iterum nostro tempore laborarunt , ed iil antiqdiore usi suni , cui et {ilurimum detuterunt. 1 Ad calcem codicis illiiis Vallicellani , eodem Baronio referente, versos Alcdinus apposuittSer divei^sa (pi- grammata dislinctos, quos dabiittus cum quodam supplcmento; carni: 5; Verosimile est hunc ipsum jcodicem fuiis^; quo etiaul anho 1956 usi sunt PP. Domlnicani , qui mahdante generali i^sorum P. Jor- dano et itujgbne de S. Charo conventus Parisiensis
E' te Sn eitieiidhhdis exemplaribus sacroriim Biblio- i laboi^runt, de quo videas LeLong.;Bibl. Sacrd^ .1, pag. i39.
LXXl. Codicis dacri ita cdrrecti ex^itiptaria hrevl per ecclesias et moiiasteria divulgata , et ab indu- . hrfis ^c peiitis librarils deikripta fiiere : cu}us rei D testefja babemus Angelomum monachum Luxovien- iem, Alcuino pcde conterodoraneum , qui in com- meiiurio super Genesln apud Pezium thesauro Anec- Jot. tom. I, paff. 148, in flne scribit se vidisse sa- <rnim ittam hibliothecam jussu Caroll Magni corre- ctam , diligenterque inapexisse : et in illa im calculo ^robat lectloneiiivocis Saraam , quam alu scribebant per doplex r et tinum «.
LXXii. Nullusi dubito qofn be^tcto Alcuihus eam- ttem ind^istriam quaib sacris co^icibMS ^endahdis impendit, allis <tuoqne libris. qtiibus ad discendns Td docendas ttrtes riberales opus ehii, adhibuerii, vel per sdoi soeiod adt discipulos adhiberi curaveril. , Nobts cserte verd adtfibdum simile yidetur, quod Alcul- mis pro usa ^holasticorum libruni quoqde De septeth arft^M, a Quercetano inter illius otiera incomplete Mitom , a meOdis queis pieraque exempiaria corru- ! la erant ; emondiiverit ; ciijus vtrus ttdctor ^t M.
Aurelius Cassiodorus senator, Aicuino suppositiis , cidemque in unico veteri codice Jacobi Sirmondi tri- hut\ls, ciyus fortassis nomen prseferebat, ob illi ad- hibitam ab ipso correctionem. Vide quo! diximus in praefatinne ad opii^cuia de Grammatica , Orthogra- phia, etr. , ubi rationeih reddimus omissionis illius iibri in hac Oostra collecjllone.
LXXni. L^ribus hujpscemodi occupalus Alcui- nus , de hoc paritcr solliatus fuit ut libri omnes ad usum ecclesiarum , monasteriorum atque scliolarom de^linati Juxta leges orihographicas recte et absque erroribus descriherentur : q^od nt telicius succede- t*et, necessum esse Judicavit, ut anie omnia ^cri- iptores ad hunc laborem adhiliendi in arie recte scri- bendi , seu in orlhomphia bene inrormarentur. fii hunc finem opuscuiuro coniposuit de eadcm arte, quam ex codd. ms. ^arlini ctinm ex Ven. Beda oxhibenius, ubi ^iinul rationera rcddimus, quarc bunc librum genuinum Alcuini fu'tuin esse censeamus.
LXXiV. iiaUc pro libris ahtea depravatis epipiirr
f^andis et pro novis exeroplaribus recte el secundum eges orihograpbix scribcndis .Cdram ac sollicilucti- nem, qdam rex Carolus suls pncc^tis et Alcuinus suo exemj^Io, doctrina et exhortationibus maximo sludio cbmmeddaruht, posihac uljiiquc «".mulati suAl episcopi et abbates; cujus rei tesimonium irrerrii- cabiie ji^raebSent, plurimi codiccs , d^cra varia shbRe Scripturse, ^nbtorum Patrum; concilionrm; iegum; et profanorum quoque scrij^torum in Vetcribus bi- |>liotheds eliarohUm etsIUntes , dingentia; tllius tcm- poris certisSimi testes : quonim raaj^nufn .nunie; rum pme oculis nostris babemus th bibliotheca nth stra sahicti Emroeramt residuos, initio sdec. ix ek- aratos; eosque hbsoluta scri{^tione; ut in qu^pusdam nolalnro c^t; revisos atque a mendis purgatos. Ac^ fcessere deinccps per Indu^riam hiijus celcberrlio| inagistri scientiaruin oroniuro; traciaius de arte b^iib ioquendi; diccndi et disscreiidi, ctijus reeiil;i$ ihse postca In Dialogls de grammatica, rhelorica cl aia- tectica bomplexus cst»
LXXV.Arte igUurorihographicarcsUtula; corapa- ralisiiue libris optirais schoia: servitmiibus, biblio- thecis parltcr rautto apparalu {irscsiuniissiraoruni Hdctorum iiistructis, nihll jam obsttbat utlcriori pro*
Sressdi sbientiamm in piiblibis privatisoue scholi» ocendaruro. Episcopi ergo et abbaies aJ tam seria roahdata sapieniissimi rcgis attenli, et frcquentibus qnas Alcoinus sihffuliS pene epistolis ad ipsos scri' ptis intimaVit, adnortationibus exchati libris dc- scribendb et colll^endis, scbotisque instild^Udts Orohem natbrunt operam. Inter scliolas episbo[>alcs priihae tdnb et celebriores, quarum saltem adhuc mo^ hdiYienta exstaut ihemorantur L4isdunensii sub Lai- dfado, et Aureiiai^cnsls Sub ThcodUtfo cpisbopis bnatx. Laidradus a Carolo ^agno e Norico ptria ilua evocatus credttur, in reformiind^ disciplina d restaurandis scieniiarum studiis fuiurus .cotKJyutor;
Ei anno 798 episcopos Lugddnehsis creatos ibit. de scbola a se erecta Carolum regeih per episto- n, quae exstat tom. XIV Blbi; PP.; emt. Lugdu- nensis, i>ag. i53, informat quod in ecclesia Lu|;du- nensi essent cantorcs In illa schola iam eruditi ut etiam alios in cantu instruere possint ; nonnulii etiaro qui iia in lilteris profecenint, ut sensum spi- ritualcm s.lncti evangelii bene ihtelligerent; alii qni libros Propheltirum, SalomoniS, Psalmomm, imo et libclli Job, qili sanc umis e dimdiioribus esset, m- terpreiari scirent.
.. LjIXVI. Theoduifus, qui praecipuus postCarohim Magiium et Alcuinura suidionim restauraior ccnse- tur; pb doctrinse pi^estahtitm ab eodem rcge ex Ita- iia circa ahnum ut qdidam ▼oiuniTTl evocatut, ac posiea circa aonum /94 ad tpiscopatum Aurclia- nehsem promotuS ibit. Hunc Alcuinus in epist. 105 (hunc U7) vocat c dari iuminis atque affluentis sapientioi lucerhain, virumque darissimttm, cujus est xt^s fioridii et vlvid» virtus sapietiti» ; 1 quod
47
DH VJTA B. V. ALBLM SEU AIXIJIM
48
nricslans elogium Theodulfum proinemisst» com- A scienlias (ilcolemlas,promoYendas, sludiumquc il!a
|irol)niit varia ab fpso ctllla monnmenla lilleraria, itpud Sirmmiduin lom. II Openim pag. 606 seqq. ctlitionis VeneW* anni \TiH. Is erjjo paucis annis pnst adeplum episcopalnm Aurelianensein (circiier an. 79i vel 797 juxia falcu^uin Sirinondi) Capilu- -are edidil, in cujus capile 49 conslituit ut prosby- teri qui voluerinl iiepoles suos aut aliquem consan- guineum ad scliolas mittere, valeanl. Scholae ibi iiominantur, ima in ecclesia sanclae Crucis, quafe cathedralisest; aliera in monaslerio sancli Aniani Aurellanensi ; lcrtia sancti Bencdicti 1n raonaslcrio Floriacensi; quaria sancU Lifardi in nionaslcrio MagduncHsi. l!)!dom simui insinuatur scholas in aiiis ctiam monasleriis qux Theodulfo ad regendem con- <u*ssa fuerant, fiiisse instilutas. Scliolas tameu illas ^ion publicas, scd privatas fuissc post Cointium ad •«nnum 787, num. 85, cxislimat Pagius ad an. 7.V>, :num. 7, Mabillonius vero in pncfat. ad ssec. iv Be-
rom slabilicndum ulilissimi el rflTicacissimi. Ex- slan( etiamnum ejusmodi quaisrtones ad metropolilas inissx de baptismo el «ixremoniis fllnm pntcedenti- bus el concoraitanlibus : exstant el plures epistolae ad easdem responsoriic : Amalarti Trevirensis tom. Il,pag. 520; Odirjerli Mediolancnsis in Analcctis 0. Mabillouii nov. edit. pa<;. 75; Lailradi Lugdu- ncnsis ibidcm pag. 78; Tbeoduiphi Aurelianeiisis apud Sii-mondum tom. 11, Op. edil. \enctie 17:28, pag. 679; Mapjui Senoneusis apud Martenc Dc anli- qais Ritibus Ecccles. libr. i, pag. 158. Alias rursiis quaestiones sibi enodari postulavit de gratia septi- formis Spiriius apud Mab. loc. cit., de Proccssione Spiritus sancti a Patre Filioqne , uli legitur in pr»- fat. Theodulfi Aurelianensis ad Carolum Magniim prxfixa ejuslem libello de Spiriiu sancto, apiul Sirmondum loc. cit. pag. 695. Dc eadem diflicuUatc ]am antea etlam beatum Alcuinum consuhiii^ qtii
ncd. nunKl87, publicas illas fuisse conlendit. Pne- g ejus ninndato ocins paruit in libello de Proccssione icr has schol s majorcs, alias minorcs Thcodulfus Spiritus sancti, quem ex ms. cod. Laudunensi Cxli—
tibidem cap. 20 constiluit, ubi presbyteris inculcal ut per viilas ct vicos infantcs et parvulos cum summa charitale doceani, nihil meroedis propterea exigeiido vcl accipieiulo , nisi quod a parentibus charitatis sludio sua voluntate oblaiam fuerit. Vi- tametscripta Tbeodulfi egregie illustravil Kivetus jam multoties laudatus lora. IV flisl. Lit., pag. 459 seqq.
LXXVfl. Capitulare illud TheoduW Aureliancnsis recepit, et in Irequenti synodo siibjectis sibi cleri- cis, ul illius dccreia accurate obsorvareninr, pne* cepil Ilihlegarius Meldensis episcopus, prout D. Ma- biuonius iu codice Gemlacensi se lcgisse refcrt Aualect. iiov» edil. pag 412, col. 2. Isiorum cpi- ' scoporum sludium ecregie alii cliam e^iscopi aemu- lati sunt; ncc dubitandura ccnseo ipsos similes constitutiones pro reparandis litterarum studiis in
bemus. Pracprimis vero Carolus hunc praccepiorcni suum hujasmOdi lltterariis quaestionibus, de rcbus grammaticis, dialecticis, liturgicis, biblicis, asti^pno- micis fatigare solebat, quibus idem' in variis episto- lis aliisque scriptis s)SLnsfccit. De illo int^rroganili raore Caroli idem in enist. 12i (mmc 163) ita de lil- teris ab eodem regc ad se missis loquitur : c !n quibiis laudabilibus vestne sapientiae apicibus meam, ul soliti eslis, segfiitiem per interrogationes prudentissinias cxcitarc velle inveoi. » Etin epistola 125 (nunc 164) ad alia regis intcrrogata respondens ita prncf;»tur : I Mirabilte sapientiajvestrae lilterarura serie pcHecla, Invenimus cas cloquentiae nilore spleii(!ldas et pro- funditate sensuum subtilissinias, et inquisilionis gra^- tiajucundissimas. Unde patenleragnosci potcrit, nou tantum impcratoriam veslne prudontiac polestatem a Deo ad solam raundi rc^imen, sed maxiine ad £c-
suirdT^Sus Veci7^" a"c7romu7g^^^^^^^ ErVarUs c 9^^^'^ Procsidium et sapicnliaj dccorem collatam : el auia Y'^™, t' . © __, ^ iiivAniim fTiAnLpft nii.idnm incrlix ruhiirine nhdiirtns
siquidcm illius et subsequentis temporis monuraen tis constat scholas in omnibus antiquioribus episco- patibusregni Francorum fuisse reiormalas, in re- cens fundatis vero siraul cum episcopatibus erectas^ Idera dicendura de raonasleriis sub reguh sancti Bcnedicti tuiic niilitantibus. De oranihus illis scho- lis, tam cpiscopalibus quam monasterialibus, publi- cis ct privatis, raajoribus et rainoribus , qux cx iltis consiituiionibus et conatibus enatae sunt , hic siiigiAutim disserere , nirais longum et inoppor- lunum foret : plura de iisdem scire cupientibus abunde satisfacient viri eruditissimi, D. Lanoius in 1i'jro Descholis celebrioribus tom. IV Operura part. I , png. 1 scqq. , D. Mabillonius pncfal. ad saec. IV Ben. pag. 128, §8; D. Rivet ioc. cit. uum. 21 seqq,
LXXVIll. Ne porro studia Iitteranira optirao jam £uccessu-€Qcpta et ordinata rursum apnd eos quorom
juvenura raentes quadam iucrtia; rubigine obductas ad acumen ingenii per vestram sanctissimam solcr- tiam elimandas. Siquidem pneter unperiales et pu- blicas curas, evangelicas qiiaestloncs academicis vc- stris a nobis enucleandas inquirills, etc. > Eamdcm constietudinem doctos per V^lrias quscstioucs exer- cendi In Carolo laudat Xbeodulfus Aurelianensis episcopus in epistola Ad Magnum Senonenscm ^pud Sirmonjlum, tom. II Oper. pag. 679, iibi loquens de qu3C$tionibus circa c«eremonias ab oodem rege pro- positis ait : c Qua;stiones istx, ut ego te liosse ccr- tus sum, a regali necessitudine non snnt factx ne- cessitate discendi, sedstudio docendi; necut ipsehii absolutisdenescitisvaleat imbui,sedut alii desotnno desidiosi torporis ad rerum absolvendarum utiiitateni valeant excitari. Quippe cui hoc seraper farailiare est, ut exerceat praesulesad sanctanrai Scripturarum indagationem et sanara sobriaraijue doctrinam, oni- nem^clerum ad disciplinara, philosophos ad reruro
cunciUa commissa fuere, tepescerent, sed ut magis D divinarum humaiiarumque cognitionem, monachos
magisqneeinorescerent, iogeniosissimus rex Carolus niedio usus est hactenus insueto, et vix unquam prioribus temporibus tentato. Ipse siquidera nunc in coUoquiis, nunc in epistolis, episcopis, abbatibus, clericts et raonacbis, roaxime vero scholarum recto- ribus varias quaestiones, nunc circa textus diflicilio' res sacHB Scriptur^, nunc circa materias eccle- siasticx antiquitatis et veteris disciplinae, nunc de grainmaiicis ac dialecticis spinetis, nunc de astro- itoinicis apparitionibus earumque calculis propone- nat, uthoc ingenioso artificio adigerentur, ut nun- quaro ab iiidi^ttone veritatis, a tractandis scieii- (iis, a libris exciitieiidls, volvendts ac evolvendis cessarent, quo aptiores et expe^itiores redderentnr, ad solide ei docte seu calamo seu oratione rcspon- deiidum propositis difiicultatibus a princlpe eruditis- siino studi» exquisiiis. Profeclo siimuli hiijiismodi a 4aolo principe immtssi non iMMuere non esse ad
ad religionem , omnes generaliter ad sanctitatem « primates ad concilium, judices ad ]ustitiam, etc< -» LXXIX. Ilis demum mediis Francia toluraque re- gnnm sceptro Caroli Magni subjectum a prislinis ignorantiae et barbariel tenebris eraersit ; alque in^ statu utroqueecclesiastico et civili lumcn scienttariini refulsit, diuque postea scholasjam erectascollosira- vit, eterigendis pneluxit; donec regno, iiiter plmes principes auctoritate, ingenio, prudcntia ac nia^na- nimitate parenti roulto inferiores, diviso, dissidia inter ipsos exorta, bella inteslina, barbararum na; tlonum incnrsiones, legum bonique ordinis poiilici neglectns totum ittud liuuc florcntissimum inipe- riura in baralbrura prioris confusioiiis relabi fece- runt. De qua revolutione musis onuiibus maxinic exiliali, et dt» misero statu litieranim in Gallia sac. IX enntite dissorit D. Rivelus, toin. IV Uist, Ut, dcla Frame, png. 217 et sejq. His ergo, nc aciUiU
49
rilOBtMl COMMKNTATIO.
50
a!;ainus, pnclcrinissis do iun|;islLM'io, qu(Kl bcalus A, Alcuiiius Id palalio regio tenuil, disseranius. CAPUT \ll.
Magisterium beati Alcuini in schola Palatii , ejusque in iila disciputi.
LXXX. CaroU Magni amor quo erga musas fere- baiur, in dies crescebat, quo magis scilicet c\ con- suetudine cum auLc snx magislris ct quoiidiano fenue experimenlo didicisset, qtiantam illse fdicita- tem regno suo allaturae essent ; hinc non contentus, easdera intra sepia ecclesiarum ac dauslra roo- nasteriorum, qnod in pnecedentibus constitutioni- bus pncceperat, concludi, in ipso ctiam suo regio palatio illis domicilium statuit, scholamque ibidem publicam erexit, ut illius opportunitate simnl re^ia proles» proceres et aulici , eorumque fllii et filix in- geoiura mentemque excolendi media in promntu ba- berent. lilis vero omnibus Carolus suo exemplo, quo
Ti'l pulchra^ le^^nm ruaipronmi dh>4?eref4'nn.is, Irrcpi^.re aiil f eieruni dicla slnpeadi Pairuiu :
Aut Uactare sacra siern» |irufc«'pla balulis, Qux \ia te aiecum pcrvebai asira super.
LXXXU. Quando igityr Caroliis iu cpistoLc ad Alcuinum scripUe initio, quod refertur in epist. Ii4 (nunc 465), ipsum i charissimi in Christo pnecepto- ris » nomine compeilat, titulum hunc uon solins bonoris, uti inierpretatiir Baronius ad annum 778, num. i5, verum eiiam doctrinx causa ill: tributuni ccnsenius. Euimvero testimonia hactenus allala plane evincunt, Alcuinum in mathetnaticis ac philo- softhicis non tantuin cum Carole Magno disseruisse^ uti ihidem scribit Baronius, irerum etiam in iisdeai saltem scienliis ipsum imbiiisse. In sacrarum tamon rerum scicntia Curolum adeo imbutum riiisse cxisli- mat idem Hisloriaeecciesiaslicoc parensloc. cit., ut raagistri potius quam discipuli locum leneret ; i si- quidem, ait, in ea facultatc non Carolus Alhinvm»
magis ad studia lilterarura sedulo pertractanda in- g sed Albinus Carolura consuiebat, si quod dubiuni
cUarentur, praeire voluit; enimvero majestate sua hand indignum existimavit, si descendens de regio throno propemodum in scbolx subsclliis vironim doctonim, quos in aulam advocavit, discipulum a^e- ret. Qqae quidera regis illius totius Europrc potentis- simi demissio et soiertia nullo eloquio satis valet depnedicaii ; < cujus mentis miranda cst nohilitas, » ait Alcuiqus libr. De ralione anima^, < diim inter taii- tas palatii curas et re^i occupationes philosophorum pleoiter arcana curavit scirc mysteria, quod vix otio torpens alius quis modo cognoscere studct. i Certe pro- digii instar habendum est, in palatio tanti regis, ubi toln^otiaimperii amplissimi tractandaindies occur- rcbant; ubi toties belionim atrocissimorum classica insonabant; ubi gravissimx caussc cum pontiflcibus Romanis, cum imperatoribus Orienlis, cum Anglis atque Hispanis, missis hinc inde legatis erant expe- diendx, musis potuisse locum et otium reperiri.
esse obscuruni sibi viderctur ci arduum, t idqfe constare credit cs litteris Alcuini ad Carolum dit septuagesima, etc, epist. 05 (nunc 80) : et ex re- sponsione Caroli epist. ii, Patrologix tom. XCV1I1, col. 91l,conciudit Baroniusquod < Carolus sacrarQiii rerum scientia multum pni^cesserit eum, qucm wa- gistrum vocat, Albinum. > Quam celeberriuii fiuju» scriptoris existimationem de Caroli in sacri& erudi- tione, nescio an quispiam eruditorum iion (Seusaat nimiam. CiTte Carolus in rebus^ sacri& sxplus Al- cninum quam hic ilhim consuluit, titi docent epi- sloke plurcs : epist. ii5 (ituoc i6Si) de diflferentia inter aetemum et sempitemum, etc, ; q\k ii4 (nunc i65) de duobus gladiis; epist< 125 (nunc 164) de bymno post coenam dicto; epist. i26 (nunc i65) de m^etio humanse salutis» quas nonduin tune eoitas Boronius non vldit. Ad confutandos errores Felicis etElipanti Carohis Alcuiiii opera iniliguit, ilhimque
flis tamen rebus, qux sibi lantoperc contrariari p in hunc flnem, ut reditum ex Anglia acceleraret, viiientur,jungendis et conciliandls maximi illius prin- ^ nermrivit. Pm iiiiii« in firfA finii^fmt ot iniiivi.inoa Tri^
cipis ingenium par fuit.
LXXXl. In hac porro schola palalina bcatum^ Alcuinura liltcras docuisse, scriptores omncs qui il- lius gesta recensent, conseniiunt, et ex propria cjus episloJa 67 (nunc 82) ad doranura Regein evlncitur, Mbl Turonis relicta jara aula exislei^, de mutato a magistris quibusdara calculo lunari conqueritnr, itst scribens: «Ego imperitus, ego iguarus, nesciens^gy- ptiacam scbolara in palatio Uavidic^ vcrsari glori:e : c^o abiens Latinos ibi diinisi ; jiescio ^is introduxit i€^ptiacos. » Ibi ergo docuit, ubi abiens discipulos rebquit. Irao priqpi^ra is lociun ibidem iiitcr rcli- quos magistros tenuit : iiullique alleri Carolus tun- tum houorem. pcelerquan) Alcuino delulit, ut illuin, postquam i^ sota ^raminatica discenda Petrum Pisa- Dum audxvit» ut Lginhardus in Caroli Magni Vita Marrat, in reiiqui&d&ciplinis, rhetorica, dialccticaac proecipue astronomia dignaretur haberepneccptorem
permovit. Pn> illiqs in fldc sancla; ct individuae Tri* Bjtatis instnn^tione libellum de eo.lcm dogmate scripsil, illrque dediravit ; « ouia, iiiquit, neminem decet veKmeliora nosse vel piura, quam iinperato- ren>; • idquc sc ideo agere ait, ut sui noinial». « qtie a ^ibusdam magister (utiquc ipsius regift, quem hic mstniit) vocatur, » oflicium implerel. Fff- mum ci^o maneat Alcuinum Caroli Magni tani in sacris quam in profanis litieris proeceptoreni seu magistrnm exstitisse. Sed cum Baronius aliique pas- sim ultimam tantum profcctionem iu Franciam, quae anno 792 aut sequentis initio facta esl, quando Ca- rolus jam grandacvus fueral, ag^ioveriiil, an ct qnid Alcuiiius Carolum docuerit, explicare non poluerunt, ait Pagius ad anniim 782> num. 8 in flne.
LXXXHl. Studiis libcralibus quibus ipsc i-cx o|k;- ram dabat, teste Egiiihardo in Vita nnm. 19 apnd Bouquet toin. Y, de Script. Rer. Gallic. eliain libc- ros siios, tam liHos qiiain fllias, inslitui mnndavit.
Quod. ij^nm teslatur ViUB Alcuini scriptor c;ip. % D Scbola igitur palatii optime jain ordinata et ipsiiis
regis CaroU pnesenlia s;cpius frequenlata, rrgii quoquc principes Carolus, IMppinus ct LuJovicus ; viri jnveiicsque priraa5 nobilitalis, Augilbcrlus, Adal- hardus, Damoeta ; regioe etiaiii virgines, Gisla utra- que, soror et fllia Caroli; Uichtrudis coffiiomento Columba, cum Giintrada cognonicnto Euialia cum multis aliis, parentis ac n^gis sui vesligia ccrtatim seciiti, magistcrio ac discipliiuc Lenti Alcuiiii scse tradidcrunt : quos omnes deiiiccps Alcuinus fllioruni ac flliarum nouiiiie coinpellat, non aliain ccrte ob causain quain qiiod illis in (tnlatio roinnioraiitibus palcrnam per varins iiislructiones in littcris ac ino- rihiis curain adiiitmerit. Ad illos pariler plurcs scri- psil cpistolas vniiis doc;riiiis referlas ca styli gra- vilate, qua uli soleiil niaj;islri sciu)I;ires suos iii- stnierc volciilos.
LWXIV. C.tiohnii junioicni rczis fili;nii, post nccj^plani a L^onr IU p.^pa ro^iam rcnonaiii, iii r-fi-
num. i% dum asseverat quod Carolus ab Alcuino, postquam is ex Aiiglia redierat, « artes introductus m iiberales refrigerari paululum noverat, sed exsa- tnrari ob fervorem satisniraiuin ncquibat. > Do hoc hoDore sibi a rege dekto ipse Alcumus gloriattir ii) epigrammate 2G0 ad fratrcs suos Eboracenses raissQ« bis versibus:
Talia DamqQe pUcQiit vestro qoia munera ptitri, Qai Qlilic egregias regalibus insouat nries Aorit)!». et patrum ducit p»r praia seqMeniem Praepulciiro sophi» regnaiucm sleiiniiale celsx.
El in epigrammate 251 sttidia qua^dam recensct, qti;B cum hoc auguslo suo discipulo evercuil, ita caiieiis :
O fnihi dulcisamor, Davil, per «Bi^la valco;
Qoam te praesentpm seuipor babere velini ! Pi^rio nt tecum iireal roilii linlei e vt;rsu,
Siaiiderc vcl suiiuui hidira telsi puli :
Si
DE ViTA B. F. ALBIM SEl ALCIIM
6i
»to1a i7&(iiunc ii9) el se^iuctiii hortatur ad ^st^- A liam et misericordiam Chr^tiano iHopulo impciiden- dam ; ad eligenduro consUiavios Imiios, non ^dulatc^^ res, pios, pnid^D.tes, t>eumque timentes; ad irai- tandum opt^mi totius l)oniiatis exem^la pairis sui excelientissimiimperatoris. Ludovico lilius germano plures, ej^sdein d^^iderio satisfat ere volens, scri- psi^ epistolas ooaimo.nttoria^, prout discimu^ ex ^4t. 179 (nunc 120) ad eumdem Gardkim, auas omiies iiitercidisse, aui adhuc ij|i[notas latere doleu- dum est Pippinum reffalem juvenem in Aicuini schoia eruditum fuisse demonstrat Disputatio Uliu$ cum Albino, quam dabimusinfra, et epistoh ad ilhim 33 (nunc 38), in qua dptima amaotissimo huic filio fiuo ^Wgerit vii» agend» documenta.
LXXi\^ Bieati Alcuini in eadem schohi discipulis annumerandus isi Angilbertus, postha^ abbas Cen- tuiensis, et inter sancto^ Ve^liis : ci^iis iilluslrQ geaus prol)ant tum singularis familiariias ilHifs cuni Caroio Blagno, ium copula cum Berta ipsius Caroii g fltia ; tum denique pneclara quse gessit reipublicx munera. c Is ah ipsis infantia^ rudimentis in palatio Caroii enutritus est, » ut legilur in guadam Adria- nil epistola ad Caroium pro synodo Nicxna secunda, Patrdlogne tom. XCVIU, col. 1247. Beati igitur Al- coini in eod^i palaiio discipulus fuit ; quod eruitur ex pluribus epistoKs ad ipsiun jara pubhcis negotiis ddbibitum scripiis, paterna monila atque doctrinas cootineniibus. qdas^b nuiperis 2i, 2i, 25 et 215 (iiunc25, 2Ci^ 27 eti2&) exUibemUs. D|eoplura ad- noiavimiis variis ioiiis . iliius ebgium et vitahj^ vi- 0ere est aj^iid &Iab. loQ^ ciL ^ ^
LXXXM. Anffilbdrii in^p^I^lio condiscinultisfuii Antonius, seu Adalhardus^ s^B^s tteinde CoAeiensis, seqtie posi mortpm in sanctoriu^ nuinerum relatus.' Cilitis pariier Vita ei elosinm hAbeUir apdd Mabill. loc (cit. pag. 306 seqq. Uunc Alcuinus roagister in' ^pist. 1'44 (niinc 189), ei4n aiia cu)us ibi iii inentid, ii(*(iUum monet, ut curam habcat Homeri, seu Ap- p gilberti, nimlum profanis spectacolis inescati, post^ iameii, uti Alcuinus ab ipso Antonio se iiiteliextsse in* ^ist. 213 (nkinclQi) meminit, ad meliora^conversi. i/v epiLtoia 112 (nunc 151) Antoiiio suadet, ui frairi !>ao Bemario, quem suum eiiam Aiium vocai, 6x monnsterio insul;e Lirinensis iu patriam regredienii, dpud auiam impetrCl facultatem revertendi ad suum nKmasterium : ^^d quo videantur, qux ad eamdem ^pistolam noUivimns.' iF^ui^ ei^o antea et ipse hic (fbrriarius, una cum ^Adaib^rdo Aicuini discipulus in ^choiai palatii;
LXXXYII. Llem de Fi^vio ^ij^oeta dicendum esse existiraamhs, <|iiod liquit ex 'epist. 39 et 41 fnunc 44 ct 4()) ad ipsum scriptis, in quibus illum niii, quod idera est ac discipuii, hora^e appelbt. Iruit isv^ siecularis, militiae addictus, qjiiem Alcuinus ixi hoste n,' sciiicet adversus Saxones annd 796, profectnrum id priori epistoia hortatur, Ot iVcr suum ^onfcssione cohfirinet, eleemosynis nihorel,' el oia- ^ tlonibus servohim Dci undiquC se muniri faciat, " quatenus cum rege et cactcris commilitoiiibus stiis yictor tedire possit in palriara. In aUera cpislola iilutii precatur, ut iiitcr occupaiiones su:culi peV f)(Kia opora eiiam pro animx sna3 salnte vigilct, iu aniiilu diversarum cajjsaniiii histiiiara^ et raisericor- AuMx^ bbservet Hunc ergo DanUP.tarh distiiiguei*e oporie^'a BJculfo arcbiepiscopo MDgnnliiio, cui in epislola 40 (hunc 45) in (^idicc Pclavino, qnousus est D, Q^^cetanus, et in epistolis lU ei 182 (nuncl27et 123) nuper in bibliotheca llarleiana detectis, cognomen Daraopt» tribuitur. Hic einm- vero Riculfus jaid anno 786 vel jieiiucnti ad sedeiu' Moguntinain proinoths po^Cdecetn anhos belli diix esse haiid potuit. Hic ip^ tainen HiculfMS, nisi vehementer lallaraur, anlc adfptnm rel^iinen eccl^e-' siie pnedictae, in scholfi p.ilaiiv Alcuiuum habuit pra>ceptorem, a quo in epist. IK'^ (rinuc iiTj) Nroca- inr dciideranUssimtis fiHus : t^i biniul Alcuinus ob
i^iiis prosperitatera, laudabilemque conversationem, et'veritatn instantiaro, juxta monita illi tradita, Fdurimum gaudere profitetnr, nsus illis verbis apo- stoli ioannis : Majiis mihi gaudium mnest, quam ut fiiios t^s in fide et veritate audiam ambulare,
LXXXVill. Quoniam vero compcllatio (ilii idem valet ac discipuli, prout jam superius nuin. 84 in- sinoavimus, et in quo cei. D. Mabillonium iib. xxv AunaL, num. 38, pag. 267, conseniientem habemus, haud dubitandum censemus, omnes illos, quos l)ea- tus Alcuinus in siiis epistolis fiiios aut Olias dicit, ipsum coluisse magistrum, sive in litleris amoeniori- bus, sive in sacris, sive in morum disciplina. Atqoe hinc absque errandi periculo discipulonim illius palatinorum numero addere possuinus Ri^botluni, cognoraento Macharium, arcluepiscopum Treviren- sem, ex epist. 129 (nunc 16^^, ubi in notis, ex co- dice synclirono cocnobii sancti Maxiinini,ostendimus oubd ad iUam sedem proraotus fueril anno 791, non vtjp ai3^)iO 77;63^ uti cx veteri historiji Trevirensi aiUrmaiit^Caroiu^S Comtrus aQpo 801^ nuhi. 34, tbrn. t AnnaL Eccles.,'et S^abillphlus^nnal. lib. 3(xit, num. 68, ubi cousequenter ait : < Si Richbodus' ante episcopalura Alcuini discipulus fuit, e^ prxce-'
{itore in Briiannia usus fuisse dicendus est. > Mabil- onii sententiain amplexus primura fuit reverendis- siraus D. de Honiheira, tom. I llist. Trevirensis, p. 136, not. (6), veruin certiora edoctus a Codice ms. San-Maximiniano, Caroli Magni xvo exarato, sen- tentiam mutavit in prjcfatione tomi I, pag. lxiii, in not., ubi codicis illius verba hxc refert: < Anno 791, perrexit dominus Carolus cnm Francis et Saxoni- mis, cum Bayounariis et Aiemannis et cum cxtet is pop^ulis suis in Pannoniam ullra Omundesdorf, eX cuih triumphi gloria rediit, et hiemavit in Reganes- 6urc. E^ilramnus, Wiohadus, SinperluS episcopi obierunt. > ^iomadus omninin historicorum ton*- sensu in cathfedra Trevirensi imraediatus antecessor ^it Richbodi : quj ]^ropterea Alcuini discipulus anle ^iscopatum^seu sinte hunc annum 79llnpalatio Caroli Magni esse pfM-tAii* Yid. idem D. de Hon* itieira, tom. III, pac^. fO^. Discipulis liiscc addi pNdsse existimam^s Aquitam seii Arnonem epfscopum primum, deinde archiepiscopum Saiisburg(^sem ex ^istol^s' 30, 54, 55 (nunc 35, 68, QB) et aliis. Bechstahnun^ seh Aitapetram ex epist. ' 138 (nunc 1S2). IIlos dR^pique omiie^ iil^palatio apudD. impe- ratorem morantes ipsius in itiif^re Komano comites, ad qiK>s Alcuiniis, tum; in Turonensf moiiisterio do- cens, scripVit epist. 130 (nunc 121), id qna ait : < 0 quam tt\i\ dies fuit, (^iiahdo m lalMribus no- stris lusimus Utteraliter sena ; sed riunc omnia mu- tata sunU ReAiansit senior aiios gcnerans Oiios, priores disperso^ geitiens. > '
LXXXiX. Ad leminas nobile^ quas Alcuinus tn palatio primum docuirj et deinde per episiolas variis doctrinis nutrivit, venlamus.^lnter illas prima est Gisla scu Gisala et Giseki cognomento Lucia, Caroli Ma^ni soror ex Bertrada, < a puellaribiis annis, ut Eginhardus scribit loc. cit., nujn. 18, religiosa; con- yersationi mancipata, i abbatissa deinceps Calensis monasterii, < quam Carolus ut matrem niagna coluit pi^ate. > Haec Gisla est quam spiritualem suani so- rpriem vocat Alcuinus in binis epistolis t)8 et 99 (nunc 12G, 127) ad ipsam scriptis, el in altera com- mentiriis in Evangeruim sailcti Joannis prjeflxa. Hagno illa da^rabat desiderio proricieiidi ex instru- ctione AIcui)ii , iii sanctie Scriptune cognitione. Ita enim ipsa eli^ Rictrudis cognomento Columba ad il- luih scribuni : < Postquam, venerande magister, ali- quid de meltiflua saiict;» Scriptune cognitione, vesira sagacitate exponente, hausimns , arc&bai nobis , iit fatemur, de die in diem desiderium hujus sacratis- simae fectionis, eic. > Duplici deinde dolore st^ prenii alunt, uno, < quod iardius hujus oplimi stiidii dili- grntiam haimerint; > altcro, < quod moilo magnain Yiabenlibiis dcvotionem, vcstra, inqtiiunt, loiiginqui-
FRQBCNU GOMMCNTATiO.
U
ut deuderio noslro obflisiit : > Viiat niiiiiniai SMicti- A pariler Alcuiiius non sororem , sicot GikJiw, •od li-
mouiales Tirgines in suo moiiftsterio Galensi, non kmge Parisiis distante, tunc degebant; Alcuimis vero Turonis existens longius ab ipsis atierat, quam ut eas, sicut antebac in palatio, lingua instruere pos- set ; binc precantur ne eas c litterarum suarum so- latio deserat; nam sicut, inquiuat^ loqHentis Ungua in aure audientis, ita scribentis calamus proficil in ore legentis : et ad interiora cordis perYCnit sensus dirigentis, sicut verba iustruentis. i Petunt demum, ut exempk) beati Hieronymi, qui ad preces nobilium feminarum plurima in propbeticas obscuritates opus- cttla composuit, etde Betbleem caslello ad Roma- nas arces misit, exposilionem in sancti Joannis ETangeliom suo ingenio accommodatam ad ipsas mittat; c multo» inquiunt, facilius portator cbarta- mm tuarum de. Turonis Parisiacam dviutem (a)^ quam iHius (sancti Hieronymi) de Betbleem Romam Denrenire poterit. i Huic de&iderio Alcuinus satis»
liam semper appellat in iHis Iitteris quas ad utram-
gue cum suis m Joannem commentariis misii. Ni* ilominus Rictrudem illam oognomento Golumbam fuisse genere nobilissimam et ejusdem coenobii Ga- lensis sancUmonialem, cx arctissima ccmsuetudino pariquo studio cum Gisia seniore abbatissa salis ap- paret
XGI. Inter virgines primae nobilitaiis in Garoti Ma^ni palatio degentes, beati Alcuini doclrinis imbui desideravit Eulaiia, quse etiam petiit ab eo De ra" tione anwKBf seu de natura, proprietatibus ac virtu- tibus ejus edoceri : cui petitioni ipse satisfecit pcr libellum qnem dedimus tomo II. Eulatia nomen as^ cititiumt est, seu co^nomen Gmdrada^ ab Atcuino ilti ex famitiaritate tnbutum in epist. 184 (imnc 154)«
Erout ibidem et atias notavimus, simul ebservaado, anc Guntradam non aliam esse quam iltam qux inier sorores sancti Adalhardi abbatis Gorbeiensls
iecit* et pnmo, pro solemnitatis Pascbatis tuoc in- g recenselur a Paschasio in illius Vila apud Mab., saec.
stantis circvim&taotia et opportunitate ad ittas eam lartefla eomme^tarii in sancti Joannis Evangelium mrexit, quae continetur duobus ultimis tibris, sexto et seplimo; anno vero sequenti priores etiam quin- qoe libros submisit» uti inteUigitur ex epistola Luciae et Golumbse, quae cognomina erant Gisbe et Rictru- dis, quae integro illi commentario pnemissa est. Ad easdem virgines, ni faliamur, pertinent tres iltae epi* stoiae qnas ex r4>d. bibUotbecae Harteianae exbibemus sub muneris 188, 189 et 190 (nunc 138» 159 et UO). |n priori montio fit quorumdam tractatuum Yen. Beoe, qoos iUis ad <fescribendnm concessit, inter qoos alM dubio erat tractatus ejusdem in Epistoias apostolorum , quem a Gisla baberi Alcuinus scribit in qiist. 143 (nunc 187) ad ouemdam filium seu di- icipulom suum« |n epist. 190 (nunc 140) poslquam eas bortatus est ad servandam in prosperis et ad* Tersis aequanimitatem, eisdem suasit, ut si fortassia
IV Ben., part. i, pag. 321, num. 53. lUam Garolus pne aliis virginibus. raaximi habebat; fuit enim, teste eodem Paschasio^ regi famitiarior, eidcmnquc tam a nobilitate quam a pudicitia summe commeii- data; quod ipsum AJcuinus iii fine libri De ratioM amvm insinuat, scribens,. ipsam quoiidie Garoli sa- pienUssimi imperatoris uti sapientia ac venerandam mtueri faciem ; quapropter ilUus intercessionem apud ipsum implofat in cit. eoist. ne sibi irascatur, quod Tocatus ad Garolum, innrmitate praBpeditus, venire oon valnerit. Testatur Alcuinus in cit. Mbelto De ra- tione animae, cap. 14, quod, cum raro adbuc iltan^ ocuUs vidisset, tamen famam studiorum iUius aliiii narrantibus audivisset. Pascbasius toc. cit. iUius pu- dicitiam semientibus verfois commendat : c Virgo no- bUium nobuissima, quae inter venereos patatii ardo- res» et juvenum venustates, etiam inler mutcenlia deUciarum et inter omnia libidinis btandimenta, sota
diifidUor in apostotica auctoritate sensus eas fatiga- ^ meruit, ut credimus, pudicitise palmam, etc.i Eam- ret^^fessae mentis acumen levioris lectionijs interpo- ^ dem castitatis et boneslatls tiiudem de ilta se audi-
visse Alcuinus quoatie testatur in epistota citata, \\\
fiitione reficiant, legendo nimirum Yitas Patrum et Oiiracola saoctonim, quae in sancti Gregorii Dlatogis reperiuntur» hiddissima, inquit, exarata cloquentia et sententiis sacrae ScriptiinB confirmata.
XG. A Gi&ia seu Gisela GaroU regis sorore, distio^ co^dam esse alteram Gistam cjusdem ex Hitdegardo Sfiam l>ene mooet D. Mabillonius Act^ SS. saec. iv, part. I, pag. 449, in observatione praevia in hist. translationis sanctae Bathildis, num. 3, et lib. xxv AJnnal., num. 81, et lib. xxvi, num. 61. Utramque AJcuinus i[>se distinguit, seniorem illam sororis; haiic jimiorem in epist. 100 (nunc 150) fitiae et nobitis- simae poellae nomine compeUaus : quod ipsum D. Ma- biUonius lib. xxvi Annal., num 95, advertit his ver- bis : c Alia erat Gisla fiUa GaroU, itidem sanctimo- niaUs, quam non ^ororem, sed iliiam Alcuinus appct- lare solet. i Quaprc^ter mirari subit cur idem scriptor
celeberrimua eodem loco paulo superius, num. 61, tib tueutur scriptores gravissirai, Mabillonius, pra^ asserat, Gjslam hanc GaroU Magni filiam fuisse, ^ fat. ad srec. iv Ben., part. i, § 8; Launoius de srbi)
qua propterea ilbm bortatur, i ut cseteris in palatio virginU)us totius bonitatis sit exeaiptar, ut ex tua,, inquit„ discaot sancta conversatioue seipsas cnsto- dire, vel cadentes resurgere. >
XGII. Antequam pracsens capitubin» de sctiola |>«v- latu finiamus, breviter tangere Ubet binam quxstio- nem inter emditos aliqiiando veutUalam : 1 . An sclioho huic universitas Parisiensis suos natales et Alcuinr> seu Garoto Magno suam originem debeat? S. An unl> cuidam toco aifixa, an vero aiitam de toco in Ioftuni> ambulans secuta sit? Primam quoestio^em quod al- tinet, magnus scriptonuo numenis diu pro aflirma - tiva senlentiasteti^ iltamque G^esar Egasius Bubcu.s lom. I Hist. universit. Paris., pag. 91, cum mutu erudiUone defendit. Prsevatuit nihitominus bac no^ stra aetate negans sententia, quam vatidis argumen-^
« cnjus rogat^ commentarios in EvangeUnm Joannis aggressus est Atjcuinus, septem libris elaboratbs, quomro quin^e priores Gisla)> et Rictrudae noncu- pavit, duos ahos sorori Gislse et GolMmbae..» In utra- qoe ebim Uta epistota Gislam, non fitiam, sed soro- rea)« se vcro illiup. fratrem ap[>ettat. Gisla er^o, cu- jos ro^tu Alcuinus conunentarios itlos scripsit, npa Garoli Magni fitia, sed soror fuit, uit num* prsece- denU diximus. AUud pariter a^sertum e}usdcm viri mraedarissimi lib. ](xv AnnaU num. 81 etatibi, quo nic<fudem,.()lislae senioci professione retij[iosa ct. stadio sanctae Scripturac |iinctam, Gistx junioris sor rorem fadt, quo fundamento nitatur ignoramus..?ic^
Sne enun alicubi Bictradem inter sororcs Gishe seu tias Caroli Magiu commemoratam reperimus. lltam
Us cetebr. lom. IV Opp., part. i, cap.. 1, 2,, ^9 ; Glau- dius Joti, de scliolis part. i, cap. 22, quibus catcuUim suiim addidit D. Rivet Hist. lit. GaUi^ tonk IV, pa^. 10, num.lO, ubi ait, afiirraativam sententiara susti* oeri haud posse, nisi eo sensnquod schota patalifia, quae aliquoties Parisiis fuerat, ci^lbus Parisiensibus suigutarem ei^a titteras amorem inspirare, eo(|iio sequentibus temporibus ad eonsiitucmtam in i 'k* scliolam pubUcam incitare poUierit. Universitatis • men iUius omniuin orbis cclebcrrimae ori^nem es antiquissimam, iUiusquc vesligia qu^dam jam anle I licm s;cc. ix deprehcndi probat idem D. Kivelus loc. cil.,pag. 250, num. 49. Monet tamen ibidem vir doctissinius, id non de schola suis facultatibus di- slincta inlelligi deberc, sed de scbota pubiica pemia-
(a) Indc sole clarius est, scriplorcs Anglos plerosQuc errassc, dum illas virgincs asseruiU ab Alcuino in Anglia fiiissc cdoclas.
sr>
D£ VI TA B. Fv ALBINl SEU ALCUINI
bb
ihMile, el exira cnthediaies ecclesias ac monast^ria, ittlrurlloni jiivenlulis Parisicnsis erquojrumvisaUunde ailvinitaiiliiim <lestinata cl aperta.
XCUI. Ad alteran) qu:cstioncm D. Mab. loc. cit., nuiu. 179, respondel, sibi certum vidcri, scholam pa- 1 !iiL'i|i: nno loco con5;liiissc ; nequc cnim, inquit, fa- ( iie dc loco in tocam transferri potcrat totus ille pra^ceplorun), scholarium librorumque comilatus et a panhus, si quando rcx sedem mutabat, quod fre- qiii^nlcr c6ntingcbat : simiUter amplissimam biblio- iheairo (ex qua deinceps Ludovicus Au^usius copiam li!»ron)m Amalario d^acono ad oxcerpendam inde rc- gulam canonicorum suppcdi^vit, referente Ademaro iiionacho Egolismcnsi), mn\n cit^cumforaneo, sed In lixo pahtio scrvatam fuisse credit vir celeberrimus. Contraria nihiloniinus opinio vefo 6imi)4br vidclur laudato D. Rivelo loc. cit., num, IS.Certe ipse D. Blaliillonius loc. cit. faletur, palatinos scholares cum regio comitatu aliquando de loco in locum mi^^rasse; e^'Alcuimtm scholo; palatinae moderatorem fere mmquah) a conlubernio Caroli Magni abfuisse. Quce vcro, ait lifvotu^, major ditflcultas exstitit defcrcndi j^d van^s 'stationes aiHas libros scliola^ cxerciliis ne- G^ssarios, quam res rlias, usui totius aul:e et totius comitatus scrvientes? Schola' ergo illa una cum aula et aulicis ihi inslruendis nunc Aquisgrani fuit; nunc ad Thcoilonis villam, nnnc Wormatiam, nUnc Ratls- bonam, nuncHerbipoIim, nunc FraDcofoftuni, Ounc Mo^ninlian), liunc l^i*isios commigravit; 1n qitibug aliisque locis deincepis, Alcuino abs dubio'obsieCri- cantc, ah> celebres scholse ehat» vel rcforrtialce fuere, quarunt plures D. Mabilloniifs in praefat. cit. a num. 180 scqq. et Launoius in citatb opelre de schoHs celebriorihuscnumerant; quas omnes propter- oa C;irolnm Magnum et Alcuinum tanquam primos ^MCibi cs ae rcslauratores merito veneranlur ae ce- It ranl. •
CAPUT VIIL
Ueatt Alc.iini rediius e GalUa i;j Augliam, et inJc ^ ' fiifSMS in Gallidny.
XCIV. Postquam bealus Alcuinus per oclo prope annos ih p^laiio Caroli Magni vcrsntils, et llidem in S.hola oVdinanda et Variis scientiis docendis fuisset i)ccupat;:s, mcmor necesSitiidiiiis qu\ ob Datalo so- Iiit)) et ccclesiasticos ordines, simul regi proprio c^ opiscopo seu ecclesiaj cui se despondcrat, erat astri- <i irs, m palriam rursus reverli cpnslitmt, atque ul f.l sibi concederetur, a Carolo rcgo, cui hac^enusl sua "et olTicia el servltia consccrriverat, instantibus prpcibuspostiilavil. Restitit inilio Carolus, et a?gre tullt, virurfi tantopere a se ajsiimatum, con^iliarium nempc tam sapjentem, ct maglstrum toti rc^no suo,' qiiod illius opera moribus et scientiis florenlissinnim rcddcrc cupiebat, tatn utilem et nccessarium a se di- velli. Quapropter, cum in alicnai polestali subditum aucloritate juliendi se destitutum agnosceret , ad bl uidilias et promissa conversus, referenie anonymo Vitxscriplore, cap. 6,num. 42, ita eum alloquitur : «Sunl nobis, magister eximie, terrenie diviliae suf- ficienler, quibus te ut Palrem honorare gaudemus; iViis nos oramus, diu desidcralis ct vix aliquando InVeniis, tua cum pielalis merce, illuslrari. » Itac in- solila taiili regis benevolentia cl gratia, liiagis quam o datis sibi diviliis, inotus Alcninus, cjusdcm paslu- raiioni obsequi promisit, quamprimum ipse Cfirolus ^ua interccssioneii rcge proprio el episcopo suo, qui- busparere nccesse habebat, licentiam rcvcrtendi et pjjrpeluo in Gallla persevcrandi impetravcrit. i Do- iiiiiie mi rex (haec foit Alcuini resi)onsio loc. cll.), iiue non dispond voluntatl renuere, auclorilate ca- nonum cuni firmaia fuerit. Libenter etiam paterna in regione mea non ihbdica ho&reditate dilatus, hac spreta, tibi ut prodesse po»-;siin, hic pauper stare de- Ifcior. Tu!iin est laalum hoc a ni<'0 ivgc cl cp scopo fiiincirarc. » ' \CY. Carolus peliti hujus ;cqMitalcm ;jguosccns
A in aHviam Ateuini landera consensil, datis etiam abs dubio, ut Alcuinus rogaverat, ad regem et cpisco- pum, quibus parebat, litteris, diinissioiysm peipe- inam viri tantoperc a se desiderali postnlaiaibus. Eadem occasione, creditur Carolum usum fiiisse, nt cum Offa re^e Merciorum, nuorum illi lunc lemijo- ris, anno scilicet 790, aliqiiid dissensionis, diabolico fomento inilammante, evenerat, ila ut utrinque navi- gatio interdicta negotiantibus cessaret^ in pacem, Al- cuino mediatore, rediret. Tunc enim Alcuinus a qui- busdam audierat , quod ad componenda iHa dissidla foret ad Offam mittendus, ut ipse scribit in epist. ad Colcum lectorem in Scotia , eodem anno, sicut ibi- dem in notis observavimus, scripta. Equidcni Alcui-' nus, duHi banc ad Colcum epistolam scriberct, ad- huc incertus erat an ct quando a rege in pairiam suam esset dimitt^ndtis, ct an mandaium acciperet de pace cum Offa reg^ traetandt , ct ideo dona illft ^uiA ^x regis Caroll et propria siia largitatc iiilcr
n ecclesiaS; m^asteria ot anachorelas l^ritaiinia^crant distribuenda, quonim tn iMa ^pistola memiiiil, prx- misit; paulo tamen postea , eodemquc annio In pa- triam suam profcctum fiiisse necesse est, qiiia re- vera illo anno, quo Ethelrediis in rcgniini Nor- tfaumbriae restitutus cst, tbi fuit , ul slatiiii dice- mus.
XCVL Magna in rcgno Northumbri:)* , posU|iiDm Alcuinus illic e Gallia appulit , rcvolutio fjicta cst. Northumbri namque Osrcdum rcgcm niipcr avcr- sati, Ethelrednm, quem antc aiinos duodecim (aiiiio 778) ejec(»rant, regem dqmscunt, ct ad solium cvc- hunt, quoil his verbis narrat Iluvcdeiius : i Anno 790 Elholredus de exsilio libcratns cst, ct iteruiii pcr gratiam Christi rcgni solio snbtliroiiizatus. Osrediii» autcm rc.\, dok) suortim prin<'ipiiin circumveniu!» a regno privatrts atlonsus cst m Elioraca civitate, el postea necessilaio coactus cxsiliuni petir. i llaic. ni vchementer faUamiir, esl illa rcgni Northumbriae',
p patrise Alcuini, novitals, qtKcipsum, o!)ieufa I«cct a
^ rege et episcopo sui^ hi Galliam rcincandi licentia. in Anglia diulius quanl yolcbat nMinuil ; de tiua no- vitate ipsc scribit in eoistola ad amicos quosdaiii, cigiis fragmeiitumexMak)icsburicnsi dedimus in not. ad cpist. 2 in h:cc vcrbh : i Hcncdictus Dctis qui h- cit mirabilia solus ! Nuper Athclrcdus Hliiis Ethol- \VoIdi de carcere proccssit iii solium, ct {'c niiscria in majestatt^m : cujus rej^ni hoviiatc deicnti suiniis, ne venircmus ad vos. » Ejusdcin novitatis nieminil in cil. epist. 2, Aquilic suo scribeiis : i Novitas rcgni nOstri nie retinct adhuc isto anno. » Hiiic cpisiola; ascripsinius annum 790, quod non ita vcliin intelligi, quod noa anno scquenti aut pauto tardius dari po- tuerit, prout in catK»m not. insinuavi. Ejiismodi si- quidem i*cvoIutio totum rcipublica? ordincu) turl)aie solet, et longiore cousiiio opus est, ut fp^a in traii- quillum statuin redig;aur : ad quod cnicipndum Al- cuini opera et diuluruior in palria mora proficna autcliam ncccssaria csse potuil. Qiuc ciiini alia nc-
D cessiias ipsiini ibi diuiius retincre potuisscl, nisi ut dd popularium suorum insiantiam suis consiliis in tanta rerum omnim)) confusione ipsis ^ubvcuiret?
XCVU. An Alculnus nunc in Anglia cxistcns i-e- vcra d(5 pace concillabda cum Offa rcgc Mcrciorum e\ Caroli Magni niandato tractayrril, ci a:i cidcn) iila animorum utriusquc rcgis rccoticiliatioj naviga- tionisquc intcrdiclne prislina libertas trihui dchc:a, non admodum expeihtuin csU fcUx cnini illius nc- gotii successus in Chronico Fbnlanellcnsi cap. 15 apud Bou(]uet., Scripl. Rer. Gall. tom. V, pag. 315, non Alcuino, sed Gervoldo cpiscopo Ebroicensi ct Sbbaii Fonianellcnsi in acceplis fenuV, ubi etiam causa orta; illius dissenstonis detegitur. Lcgilur culin Ibidem Gervoldum, qui multis aniiis pcr divcrsos |)ortus et civitates, maxime in Quentawic, tribiito- runi et vecligaliuin exaclor a Carolo Magiio coiibtitu- lus lucrat, ca occasionc OlTae rcgis iidliiiain et aiui- ciliain sihi conciliassc ; ct inull\>tl('s ju^:5U CaK.l/
57
M:i^ii apud piu^fatum -regeiu le.^aUoiMbns ruiiclum fuisio, ei iiovisshne nuiJem ob fiiiam ejusdem regis, qiMtn in cifDJugiuni Carolus jiiniur, fllius scilicet Ca- -oli Mngiii, expelebal : cui conju^o cum rex Offa iio!iVi acqusescere, nisi Berta Caroli Magni fllia, fllio ipsiBs nuptui Iraderelur , Carolus comnyoliis vetuil, lii iieino de Briiannia insula ac genleAnglorum mer- cdiiouii causa, lillns Oceani maris in Gallia attinge- rcl. I Sed nc hoc fieret, ail scripior illins Chronici, adinoiiiltone ac siippiicaiionc veiierandi prsedlcli Pa- iris Gervoldi inhibilum est. i yerumiam^n, qnamvis hnic njrralioni stet sua fldes, nibil prohibet qnin ipbe Alcuinus simul cum Gervoldo ad idem nego- iium promovendum adhibilus fuerit. Cerl^AIcuinura de andcitin utriuFque regis et de pace gentis soae ctini Fraiicis semper sollicitum fuisse, et pix> illa, si «{irando fccsa fuit, reparanda feliciier labot-asse con- siat ex episl. 42 (nunc 47), in qua Ofl^e reji coiite- stntar, f qnod domnus rex Carolus sa>pc amicabiliter e( fideViier sccum locutus sil de ipso, el illhis esset flderissirotis amicus ; > et ideo ad ipsum et ad epi- scop les sedes regni ipsliis digna niunera direxeril. Quae fuerint pst ainiciiiam ila restilutam illa mu- nera, inleUigiiur ex cpistola Caroii Magni ad regem OSam, quam exhibemus tom. II, in qua illum virum renerandum et fratrem charissimum vocat , atque ad ipsius peiilionem concedit peregrinantibus lad limiiia apostolonim liberum transitum per regnum suum ; oegoliatoribus vero lucra sectantibus, solutis slatu- tis teloiiiis, securilalcm et adversus oppressores pa- trncinium. Dona illa destinata fuerunt^alia, el sacra- rum quidem rerunf, ad sedes cpiscopalcs re^ni Oflf;e ilerciorura , alia ad sedes episcopales re^ni Eihel- redi Northanumbrorum ; alia humanarum rerum ad sedcs metropolitanas ; alia pro ipsorege Offa , sci- licet balteus, gladius Huniscus el duo paHia seVica, lanquam spolia e prelio conlra Hunnos rcporlatii. \crum dona illa ad Etbelredum ac cpiscopalcs sedes illius regiii tnnc non pervenerunt ; epistoiis namque cnni donis pncdiclis in manus missorum datis, ut scribit Alcunms in cit epist. 47, i supcrvenit tristis lcgatio dc infidelitale genlis (Northiiinbrorum) et Mcce rcgis Elhelrcdi, i a suis xiv Kal. 5Iaii anno 796 occisj ; qu.-e impiclas Carolum ila commovit, t ul donorum lai^italc retracla, gcnli buic pcrfiJai, quara vocat, el perversx, dominorumque suorum bomicidse, » otuiiia inala fuerit minitalus : quam commotionera nihilominus a se sedalam fuisse lcslalur ibidem Al- cuiiius. Attamen dona pro ipso Offa el sedibus cpi- s<*opalibus rcgni sui dcsliiiaia posthac illuc directa fuisse, exislimarc pronum csi, siquidcm illi nec per- lidi;e illius compliccs , nec conscquenlcr promerilie iiidigiialionis parlicipcs fucruni. Cerle ipse Alcuinus, ul scribii in epist. 43 (nunc 4^) ad OlTam regem, cum Caro.li muneribus ad ipsum vcnire paratus erat annoeodem, anle, puto, quam Turonensem abba- tiam admiuistrandam susccpit ; inclius iamcn illi visuni in pcicgrinaiione pcrmancre, c nesciens, in- qiiil, quid iu^er eos fecisscm, inler quos nullus sc- cunis cssc, vcl in salulTi consilio proiiccre polest. »
XCVHI. Ex his paulo fusius iiarralis palel Alcui- mim nihil non egisse, ul Gallorum et Mcrciorum re- gps aniicos redieret, atquc in amicitia et pace confir- raaret ; ui proptcrea vero simillimum haberi debcat, uli nuni. pneccdente insiuuavimus, et praislanlissiini qui pie scriplorcs consentiunl, quod anno 790 c Gal- lia in patriain profeclus simtil a Carolo Maguo mAu- datum acccpcril cum rege 0(I;\ de pace iraclandi, ct qua.l hoc negolium una fortassis cum GervoMo ab- bale Foiitaiiellensi susceptuin , illi felicilcr succes- scriU
XCIX. Elhelredd in rcg lum Norlbumbriic resli- tuto, uti supranum. 90 mctiiinimu.s, iion simiilquies rcifelituta fuil. Osrc<lus iiamque nupcr solio dfjcctus novas res euin priiicipibus quibiisJam sit)i aib:crcu- tibus inolitur , iiovabnue lurbas ad rcgnuui (juo pul- «is cbl rcriHM-:a;uium c 'iicil;ii : qui lamcu a icgc
FRODENH (iOMMENTATIO.
5S
A Ethelredo posl^^a, nnno 792 , xyiii Kal. Oclobris, ut scribit cum aliis Hovedenns ad h. a., captus el ipso jubente occisus est. H.tc rcgni noviias, ut superiu& nnm. 96 diximus, ilcr in Franciam anquandlu re- tardavit ; videns veit), sua opera ac consiliis se in patria sua nihil profic^re possc, proplprea sicut poslea ex bac ralione ad illam redire noluii, pront in epist. 45 Oflh^ conlcslatus esl, ila nunc, obleiita priirs a rcge et cpiscopoproprio liccnlia, eadem abs duiiio causa, iter suuni in Franciam Carolo Magno, ut di- • ccmus , eliam urgenle aggrcifsus est : quod factuni Aiisse ccnsemus vel circa finem anni 792, foitassis posl palralam eodem anno mcdio mcnse Scplembri necemOstedi, vel circa initium anni scquenlis. Eo siquidcm tempore, quo Ratisbonie anno 79^synodus adversus Feliceni Urgellitanum habita fuit, nondum e Brltannia in Franciam redieral, proul ipscmet scri- bit fibro 1 adversus Eiipantum, num. 16. Anno vero 793 co jam tempore in Francia dcgebal, quando cc-
^ clesia sancti Cuthberti Lindisfarnensis a paganis eversa fuit, uti discimus ex epistolis 9 et seq. Iu Gallia jam consistens ad dilectissimos suos Ebora- censis Ecclesise fratres, a quibus non sine maximo dolore avulsus est, scripsit cpislolam charilJ^te ple- nam et gratitudine : grata siquidem mcnte iiii com- mcraorat bene(acta ab infanlia et pueriiia usque ad virilem xtalcra in ipsura coUala, spondetquc pcrpe- tuara illorura in suis oralionibus meinoriam. Aliorum quoque amicorura in patria relictorum haud immc- mor, scripsit epfslolas ad Lindisfarnenscs, ad /Edil- hardum, ad regcm et principes Nordhumhia», ad Wi- renscs et Gyrvenses monachos ; in quibus d* plorat infaustos casus qui ipsis post abilum suum accidc- runi ; optimisque doctrinis instruit, quibus nicdiis ipsos oporieat divinam a se avertere vindictam. Pro- pter abitura vcro suum in aKcnara regioncra , quo- rumdam suspicionem aut calumniam in se convertit, quasi simul a fidelitate regis Offx ac gentis sunc dc-
r% scivisset ; quam suspicionem a se amolitur in epist.
^ ad Bcorninum prcsbyterum, inquiens : i Sicut hos amicos, quos mlhi Dcus donavit fideliter , qnanlum valeo, serva! 0 ; sic et hos, quos reliqui in pntria. » Et cx jam diclis patet , quara iniqua fuerit bac iii illiim calumnia; e contra ^uarh vere de illo scripscrit Malmcsburtcnsts lib. i Reg. Angl. , cap. 6, illuin in aula Caroli non fuisse suoruih compalriotarum im- mcinorcm, sed ut impcralorem iu aniicitia corum ccnservarct, allaborasse.
C. Quos interea, dum Alcuinus in patria sua mo- rabatur, tumultus Felicis cpisconi Urgcllilaui nova dogmata in Francia ; alcfue Enpanti , aliorumiiuc cpiscoponim illi adhairentium advcrsus vcrilalem calbohcam molimina in llispania 'excitaverint, narra- bimus in Dissertatione nostra his.lorica nuin. 45 scqq. Pro scdandis hisce turbis, compcscendisque in cc- clesia ct regno hisce tumuUibus hihil non cgit rcx Cbrislianissimus Carolus. Consilium crgo in huiic finem cum Adriano summo pontilice , cum cpiscopis
D totius regni aliisque viiis fama ecclesiaf^licae eruditio- nis et a zelo fidei sibi commeiidatis initurus, nullius quam Alcuini opcram in illa controversia cxsiin- guenda utiliorem fore existimavit. Ipsum crgo ilaiis abs dubio litteris, ex Anglia evocavit, horlatnsquc esl ut iter suum, quanlo citius ficri nossit, in Fran- ciam acceleraret, sibi in expugiianua seota nupcr' exorta, quae c:«tholicoe veritali contraria esse appa- rebat, auxilio fhlurus. Yocante siquidcmrcgemaxime catholico, quamvis non sine nutu ac dispensalionc diviua, in tranciara se venisse Alcuinus ipse testatur io pnciat. ad libros advcrsus Elipantura, et libro i. nii.iii. t6. Vide et>ain quap dc bac re diximus in cit. Disscrtalionc nostra, num. 2o.
Cl. Alcuinus crgo , diviiuc vocationi et regis vo- luiil.li obtcmpcraiis, patria rclicla, sccundo jam iu Fiaiiciam, iiiinc pcipcliio ili mansums rediit. Fa- cluiii id, postquani Fcli\ in concilio ll:ilisl;oneuM fuit criorisdanmaluSjibi^cmqucacpMbliMcoramAdiiaiioi
59
D£ VITA B, F. ALBLNl SIDV ALCUIM
tuniiiio poDliSc^ (juraU teresi, iterun» ad vomitum A siicam Titas^ sacoodum regukm lancli Beiiedicti du-
rediit. PriiBa ergo cura Alcuiai, post suum ro Gallia adventum fuit. ut eumdem Feiicem, cujusseolim, lanquam yiri rama pietalis. e( sanclilatis celebris, iDtercessiQDjibus commendaTerat, litteris charitatis stylo exaraUs, s^b errore ad yerilalem caiholicam re- ▼ocaret : cu}usmodi lilteras poslea etiam %{i Eiipantum •cripsit ; quos repugnantes deinceps multis iibris so- lidissime confutavit, tam feliciter, ut Alcuini I)((>(i8sl7 roum laboribus in acceptis ferendum sit, quoJ Ecr clesia brevi, sex aut septem annorum spatia, ao iUis. turbis liberata, pristinsque tranquilliiati restituta fuerit. Verum de nis omnibus prolixius egimos in cit. DisserUiione nostra historica» qus hic repelere es- sei actum agere.
€11. S^cut vero Carolus rex Aicuino initiot dum, scholam palaUi regeret, duo mooasteria, Ferrariensc ei Treceiglse, commendavil; iu nunc secundo e Bri- tannia reducem, et postbac in Gallia permansumm
cere. > Hanc BarraUonem D. Mabillonius iu dobiam Tocat io filog. beaU Akuinl, num. 61, el existinal Alcuioum ad secessum non opUsse Fuldense, sed Tu- Qooense monasterium, quod ipse indicare Tidelur in epist. iOl (nunc 129), anno 801, ad Davidem suum scribens : c fciter rralres in ecclesia sancli Marlini Deo fldeliler servieotes vivere ac requicscere, Deo miserante, sioe ulia dobiuUooe desidcro. > Nobis Umeo videtur haec, qux oontraria inter se appareni, combinari ppsse, si narraUo scriptoris Vits referalur ad iliod tempos guo Alcuinus adbuc in aula regia versabalur, noodum abbali» Turoneosi praefecius : Terha vero ipsius Alcuini ad lempus posterius, quo Regttlari disciplina in illo mooasterio resliUiu, el ab- baUis ioter discipulos, regis permissiooe, dislribuUs, 000 jam aHo migrare, sed ioier fratres ecdesi» sao- cti lllarUoi, d> eorum laudabilem conversatiooeoi, vivere el mori voluil. Idem ergo scriptor Vit» duo
roooas^rio saocU Marlini apud Turouos, elapso ab |tqmead diversa lempora perUoeot, oempe desiderium ejus redilu triennio, praefecit» ut discimus ab anonv- Alcuioi Fuldam secedeodi, et voluoutem mooasio-
roo vito^ scriptore ca~p. 6, num. i%. Nooc igitur de iUius ii| hoc monasterio prasfeclura el de sci^Dla i|i>i^ constituU agamus.
CAPUT IX.
Bea^Alcuini prmfeclura in monasterick T^Jiefwi, el tchola ibi Consiima,
QIU. Alcuioos ex Aoglia reversqs ^lioc per alt- auril annos in aula r^s poiissimjum versabalur, ubi abs dubio scholaro ibi aniea constUuUm iterum mo- gerabalur; simulque Iractandi^ variisregni negoUis a rege adhibilus fuil, uU bo^ oHimum ex ioitio epi- stoLc ad Eboracensespaulpjpostreditum suum scri- pu intelligitur, ubi de teeulari* angustuB tribulatio- nibus supervenientibus, e( de |,Uoeribus variis, aolam forUssis secutus, per loca $anctorum martyrum vel eonfeuorum Christiy menUonem facit : praecipuum
na sibi commissa ioler discipulos divideodi, siioul io sua oarraUone compiexus esl ; quod haod infre- quens esl apud scriptores veieres ad crisio histori- cam mious atleoUs. Caeierum ex epistola 19^ (nunc- U2) ad fraires sancU Bonifjicii seu fuldeoses nunc primum delecu, ({uamad aigtfium 801 rcloiimus, con- sut Alcuioum oiim ab illiS; fralribus ma|[oa dilec- Uooe el cura gaudio susceplum fuisse, elipsum ex eorum oooversat^oe l^etiUam, atqoe cum ipsis sx- pius cooyersaofh desiderinm concepisse; quod U- roen repv^ame rege implere. non valuil. Quidquid sit, Al^uiivim pariler ad Tarooeose mooasterium, aspirasse coUijKilur ex episl. 19 (nuoc 25) ad fralres ^ncti MarUni, in cuxus iniii^. proGtetur quod oplel esse unus ex ilUs. Votorum lamen suorum delermi- oalionem regis voHinlaii suboMsit. CV. Alcuious ergo seo/ex, iniirroiUlibos saepius re-
vero laborem io coofutaoda, ac si fieri possit, peoi- p deuotibus vexalns, e( nuxime ob taediiuo quo ergar tus evertendaoova secu Adopliaoorum collocavit. ^* aulicos strepilus et saecularia negoUa afficiebatur»
Altero deinde circiler anno post suum reditum ni- roirum 794, coovocato adversus Elipaoium Fraoco- fordieosi coiicilio cum qoibusdam suis contcrraneis interfuit, et per ulUmum canonem in suffragiorum ei oraiionum comrounionero adlcclus fuit ; dc quo videas disserUUooem oostram priorem, ouro. 54.
CIV. Demum cum vir ut doctrina iu el pieutc oraesuns sei^o crescenle debiliuies frequentes mor- bosque varios, de quibos saepius in suis ad amicos epistf>H%conqueritur, experirelur, viresqius t^corr nj^ri^qiiam animse partim ex iUnerum molesUa» p^ir^ f^ ex laborum lilterariorum assiduiutp frang^ aoi- Qiadveneret, ad soiiludinem et quietem suspirare codr pit, in qiia, a ssecnli occupationibus ali^ue negoUis aniroum in plura distrabeniibus liber, solius Dei ser-. tiUo et aninise suae saluti vacare posset. Quod suum dcsiderium cuidam arcbicpiscopo manifesut inepisto-. la IG8 (niinc) 62 his verbis : f Sciat dulQissima patemi-
non cessavil regis demenUam iinploraTe,,a| inquo- dam loco quieto residuos paucos viti».saae dies agere ipsi permilteretur. Cessil Uodem rex precibus in- sUiUissimis dilecU sui magislri. ConUgil vero ut ab- baUa sancii Martini, toUus regni celeberrima, per obitum Itherii abbaUs vacaret : qux regi opportuiia CuiA oceasio ^lcuioi desiderijs.utcunque saiisfaciendi. lluic iffitur roonasierio Qiirolus rex Alcuinuro, auke n^tiis exeropiuro,. praefecit. c Evohito non parva tempore (iu rero paucis o^rrat anonvrous Vitae scri- [^r, cap. 6, num., 1%, postquaro Albinus secundo ad Carouim reversus est, sancli MarUni apud Turor iios praeQcilur pastor monasterio. > Quod anno de- nium 796 fapium fuisse ex his epistole ad Davidenv paircm pairiae scripise verbis eruiiur : c Fere, inquitv ^te hp0 qui^quennium saeculares occupationes , ^um testor, non ficto corde declinare cogiuvi, sed vestrae pja; |krovidentiae consilio translatus sum ii^
UUs vestrae diieciio, quod ego filius iuus saeculi occu- ^ serviUum sancU MarUni, fidei caiholiae et ecclesiv " "^ " sUcae saoctiooi, donante Deo, proficuum. > ScripU
est bxc epistola aono 801, prout ibi in notis osten- dinius. Alcumns ergo, uU hic le^lur, monasterii Tu- ronensis regimini admotus fuit quinquennip antc scriptam hanc epistolam, hoc esi anno 796.
CVI. Quamvis vero vir piissimus aniios seiemos *n menie habens, opUverit non unium ab aulae i^^fv Uis, verum eUam ab onroibus sqBcul^ribus occupaiio* nibus liberari, voU Uroen sui, eUap oer bunc sece<(- sum in Turooense roonaslerium, haud oquiino com- pps facius est, novis nunc airU, quae ab admioistra- tioqi^ rerum .iemppralium, et rcgiinijne animarnm abesse non possuui,^ impliciius. Duo. vcre pneciptia fuere quae AkHuni operam ibi reqiiirebaot, ei qiia; «•» ipso ex regis vohinUte praesUnda eraut. Primum nt monachos in eodem mooasieno laxius viventes a.l mcliorem frugem revocaret; altenim ut sludia lllle- rarum ibidem sicuiubivis propemodum collaps» rc-
pationibus deposiUs soli Deo ser^ire desiderou > R|i' Uonem addii : c Qu|s, inquii, omni homioi necesse est vigiii cura se praeparare ad occursum Domini Dei sui, quanio magis senioribus, qiii suni anois ci infirmi- uUhus crebris fracU. > Verum hiijus desi4erii sui ar- denUssimi scopum diu assequi non poiuit, sicut scri- bit ad dulcissimum suum llomerum Romam, aooo 796,^ pulo, abeuntem : c Te abeuote, inquit, tentavi s^pius ad portum stabiliuUs venire, sed Reclor re^. rum el dispensator animaruro necdum concessi^ quod olim fecit velle. > Reliquiim vem vitae suae ten>^ pus, si scripiori vitae illius fides adhibeatur, quietc ac tranquille consnmmare cupiebat in Fuldensi mo- iiasterio; iu enim ipsc scribit cap. 8, iium. 14 : c Cum igiiur seneciute, imaqiie iufirmiute plus so- ijlo se senUrei affeclum, diu ul secuin tracUverat, vclle se siffnificavii regi Carolo saBculum reliuquere, Qostulans li<'cnti'.un Hpiid sanclum Doniradnm mona-
FUOBKNU COMMENTATIO. utruiBqiie quoiuodo pncftiiierit
ti
sMittrareL QuoJ nnuc viJeamns.
CVfl. Regularis status illii^s monasterii Alcuino jam antequaro ilii prxflcereuir, cordi erat : mona- sticae quif^ disciplinx iu quibusvis monasteriis pro- moTendae zelo ferventissiroo semper aestuabat. Ob haoc causaro ad illius Ecdesiae fratres scripsit epist, 49 (nuBC i3), io qua iUo saniice bortatur ad Yigilias divimc laudis ; ad oratiooes ex corde ad Deuro fun- dendas; ad iiumilitatero, ut foris api^reat qiu)d in- tuft profttentur; ad pbedieutiam« ut ipala probibita DOQ faciaiit, ut bona, qu» i^raec^iuntur. f^icianl; ad diantaUem Dei et (^r^iini. * Ikec suiit tna pi;aecepta, inqnit, quae aperiefit moi[^acbis portas ca^. i Senio^ res ddnde in^tru^ et doce^ quid d^beant junioribus; jun^orei^ demum bgirtati^r, i^t s^niorilui^ ac m^gistris sois supbdKi suit quasi pa^rilys. finim yero ant^uaro Aksqinus illiuS monasterii regiroeh suscepjt, de ira- tnim i^rum etsi ex yeteri instiluto regu^ l|onacbo- ram astricti fuissent, moribus et conv^rsatione non admodom laudabilia narrabantur; et apud ipsum i^em nk)rom vita adeo diffamata fuit, ut vef ipsi-! m$ ue^re crederentur, aji caiionicos ^ an mona- cb^, ao neotmm proGleri vellent, vel deberent : quod ipsls exprobi^at Carolus in epistola i^ter AI<^i- nianas 119 (nunc 158)i bi§ verois f c Ipsi quoque no^ siis qualiter jam crebro vita vestra a multis dimimata est , et non abs re ; aliquando epim monachos, ali- qoando canooicos, aliquando neutmm vos esse dice- batls. > Una ergo ex causis ob quas rex Carolus Al- coino- abbatiam Turonensem regeudam comroisU, baec fbit, ut fratrcs illi doctrina, sapientia et exem- plo tam celebris viri permoti ad melior^ friigem re< docerentur; quam bujus ordinationi^ suae causam ipse piissimus princeps prodit, dum in epii^tota mox dtata iu pergit : c Ct nos consulendo vobis et ad malam famam abolendain magistruro et rectorem id<^ neum vobis elegirous, et de Jonginquis provinciis in-. vitaTimus, qui et verbis et adioonitiodibus rectam ^ viaro instruere, et, quia religiosus erat, bono conver- ^ sationis exemplo polnisset informare. >
CVHl. Regis consiiio et intentioni novi hujos abba- tis indosiria et conatus non defuere. Regimen au- s^icatus refonnaVionis initium exeroplo sancti Joan- nis Bapustx et ipsius Salvatoris nostri a pcenitentia ooBph, tene gnarus, conversionis initium a poeniten- tia prioris transgress.ionis^ esse capiendum ; scripsit ergoad fratresliw suos eplstolaro Je Confeutonepee^ Montfn. quaro r^ries toro. U, quam potissimura ad juniOfes^ religioois ]^ntas direxit^ existimans» qnod res est, c6rruptos 'religiosae et ci^usvis com- rounilatis mores et disciplinam yia melipn et faciliori emendaH haud posse, quara ^ ji^enes qusmodi cor- pori sociaU pietatis atque virtuUs doctrinis optime ibrmentor el e^colantur. Seniores. tamen simui et magistros deprecatus est, ut suara quoqqjS in bunc iom op^ram conferrent. Nullus dubito, quip vtr beatus, qui aliorura etiam' monasieriorum fratribus
A petii, vitam monasticam suscepi ; sed miser ego saepe invoivor variis modis in levitatibus, etc., > et qux snnt alia plura ejusmodi monacborum devotioni con- venientia ibidero. c Ex ({uitius luce cbrius apparet, ait D, MiU). lo^. cil. moiiaclios eUain tum in ecclesi^ san^U MarUni ^rsUtisse. qui toto Alcuini reffiinine ibideni pcrseverarunl. Ftil^utn proinde quod legitur in quodam chronico Turonensi, Carolum regem in- slituisse canonicos in ecclesia beati Mariini, auctori- tate Adriani pap», eisque Alcuinum pnrfecisse. > Id ipsum confirmat CaroU nne^plum, Alcuiuo prope iniUum praefecturae suie lo favorem abbatn et mo- nachorum sancti MarUni concessum, quod dabimus tom. II.
CIX. Conatus illi, quos ad reformandam monaste- r^^ Imjus susa curje commissi disciplinam adbibuil , ba^^d rru$n*anei fuere. Ipse namque fratrum suo- ruro cqpvcrsaUonero tani oonam et honesiam censuit atqu^ expertus est, ut in epist. 101 (niinc li9) regi ^ contestatus sit, quod inter eos Deo fideliter servien- ^ tesvivere et requiescere ^ne ulla dubitatione desi- dei^e^ In Epistola deinde 193 (nunc 149), nuncpri- mum ex cod. ms. bibl. Harleianas edit;i, illos apud regera adversus in|ustos d^atores defendens, opii- niura conversationis illorum tesiimonium, sub divini nominis invocatione praebet his verbis : c Deum in- vo<;Q,testero consciehtiae meae, quodnunquam eos tal^sinte11exi,^uales a^dio iU^ a quibusdam deno- tari^ qui paraUores sunt ac^iisare quam saivare. In ouantu^ vero videri poterit ^t cognosci, digne Deo ftciunt olBcia in ecdesias ChrisU, sicut, verissime iestor, perfe9\iu% non vidi alios in quolibet loco ce- febrantes. , ^ Ulpnw siquidem vita a viro perfecto et judice incorrupio et mis^ fideii Widone audiri potest, qui eorum omnia scrutansagnovit, quid egis- sent vei qualiter vixisseot. Nec efo tardus fui eos adroonere de liODestate monastenalis vitae. > Quo ^ne testimonio nullum gravius afierri potest pro op- tima disciplina et conversatione fratrum Turonen- s^im, qnae inter insos sub regimine Alcuini vigebat. C^. Aitenim, ui diximus, <|uod Alcuinus , nunc in monasterio suo Turonensi degens, ibidem boni prae- stiUt, fuit scholae discenUum ^c docenUum insUioiio et artiumliberali^ro alioruroq^e studiorum litterario- mm continui^m exerdluun. Opfime nimirura nove- rat vir sai^eiis 99 multa experientia edoctus, nuUum pro reformai^is mQribus reliffiosae conunnnitaUs ap- tius et eiBcacius V^edijam adhiberi posse, qnam cnl- turam ingeniomm./^^ enim via et arle ideae virtu- tum parUm per ignorantiaqL, parUm ijer concupis- cenUam suppressae reviviscunt, lumina verilaUs fugaUs tenebris, quilms humana i^atura ex peccati corraptione aut voluntaria desidia imraersa est, ac- cenduntur : bac via Dei sumroe l>oni, omnipotentis, sanienUssimi co^iUo obtinetur; religio, qua ipse cou vult, addiscitur; et qua ratione ad ipsum, tan- quam finem ultimuro ac supreroaro felicitatem per- veniri possit, docetur ; bac demom etiam via opUrai
«H^M», ^UA UMVI UIU ^tiaUI lilVliaO»^! IVI UIU ai«iUllfU9 V^IIIBI |W90I«, UWVbUl , uav> WUIUIU ^»««iua .•* V|.««bu
absentibus per frequentes epistolas, varia aUa docu- D reipublicae cives effbrroantur, et quid quisque prin
nenta vitae regiilaris pr^fSjcnpsit, nuiic ionge plura
propriis snis filiis praesentious ^suggessent, atque
etiam scripta tradiderit. Huc pertinere exisUroo li-
beUum de Usn psalroorum,* cui pncfatio ad Carolum,
quae ad aliud opusculum seu Oni^ia pQr Ferias per-
tinet, per errorem assota est, ^ti notavimus iu mo-
nito praevio. Is enim libellus ppUssipiim ad mona-
cbos pertinet, in quo docentur, quos psalmos iuva-
riis drcumstantiis ac necessitatibus, quanta cum de-
voliOBey qulbusque juncUs orationibiis, quoque spi-
rito poenitentiae persolvere oporteat. Ceirte D. Mabtl-
looios, lib. XXVI Annal., num. 47, ad fnitres^ sancti
Martioi pertinere verba illa, qux in eodem libelip
legUAtor, judicabat, haec nempc : f Proniissiones
meas, quilMis ftie saiictaro regulaiii siMvaturiim spo-
pondi, momentis singuiis violo, » el illa : « Conccde
mihi fra^ilissimo diiecU tui, Patris mei Rcncdicti,
bcqui ct imituri vcstigia. > llla quoqtie : < cocnobium
cipi, palrise ac proxirois debeat, addiscunt.
CXI. Aicuinus id quod sibi aiiimo proposuerat , maxima cum industriaperfcdl; qMibus vcro studiis scholaressuosinformarecQeperit, Caroloresiin epist. 36(imnc43) bisverbis si^nificavit: i EgoFlaccus ve- ster; secuodum exhortauooem et Iranara voluntatem vestramaliis per tecta S. M^tinivSanctamm mdU Scripturaram ministrare satago ; alios vetere anU- quaram disciplinarapi mero inebriare studeo ; alios grammaticae snbUiitatis enutrire porais indpiam; oupsdam stelh|ram ordioe, ceu picto6ajustibetina^nae domu^t cnlmiue iliuminare geslio, pioriraa plunrais (^ictvst ut plurfroosad profecturo sanctae DdEcclesiae et ad decorcm imperialis regni vestri erudiam, ne sit va- cua omnipotentis in nie gratia, nec vestr» bonitatis largitio inanis. > Nihil ergo in hac scbola praetermissuni esi, quod ad cxcolenda mgcnia et ad animos doctrina sucra ac profana imbuendos proticuum csse poluit.
05
m: YITA n. F. ALmM SKU Al.COM
C4
Dcsiiluebalur vcro schola illa m\\ier erccla suflTi- A mumis tloccndi omncs illas disciplinas, qi?as ipsc in
epislola, supra num. IH cilaia, conuncmoral, pros^ cutus csl. schola itaque Turonensis brcvl posthac tcmpore tam ubique cclebrata fiiit,ut ad illani, sicut antca ml Eboracenscm, undiquc concorrcrcnt, qui scicntiarum dcsidcrio lcncbantur. Ibi cdocii fuerc viri cclcberrimi, qui deinceps per totum, qua iate patct et ultra regnum Francix scientiarum scmina , quse Turonis sub magisterio Alcuini cxccpcrc, spar- serunt; atqne ita schola Turoncnsis matcr cxstiiit lot aliarum scholarum , quse per varia loca fundat^ fnerunt. Discipulos hosce beali Alcuini saltcm cc- lebriores ct magis notos iiT sequenti capitc rcccn- seamus.
CAPUT X.
BeaH Alcuini discipuli magis celebres in scfiola Tu- ro9iensi,
CXIV. Inter audilores Alcuini [n schola Tiironcnsi B D. Mabillonius in Elpgio , num. GC , nunierat ctiam Oniam , Candidum , miihanaclem, Witsonem , Raga- nardum^ Waldramnum, Osuifum, Simeafiem, postca cpiscopum Wormalienscm , in cpistola 75 laudutum, ei Siaulfum, c^jus rclalu Vita bcali Alcuini scripta cst. Ycrum hos omncs non in schola Turonensi in Gallia, sed in Eboracensi in Aiiglia Alcuinum pra:- ccptorcra habuisse superius cap.4 «nxiams : credon- dumpotius quosdam illorum, si non omnes, a magi- stro suo , pclcnlc ct permillcntc cerle rcge Carofo, ex An^lia adductos primo in schola palalii ac postci ctiam in Turonensi illius fuisse coadjulorcs non di- scipulos; auod dc Sigutfo praeprimis constat, qiicin Alcuinus aliquando scverc casligavit, qiiod scholari- bus ipsius niagistcrio a se commendalis , coiitra iti- tcrdiclum suum, Virgilii aliorumquc profanorum au- clorum lectionem pcrmisisset. Vila; cap. iO, num. 40, Nalhanaelcm quoquc, scu Fridcgisum in iiistrucndis virgiiiibus rcgiis Lucia ct Columba , in palalio , in
cicnic copia ribiorum, quoniin opc tain ampluni in- siilutum deliite sustineri, promovcri ac slabiliri pos- Ml, ct corum maxime qmbus Alcuinus in scuola Elmraccnsi erat assuctus. Qiiapropier in eadcm opi- sJ«»Ia nccm rogavit, ut sibi liccal, aliquos cx pueris (iliscipnlis nenipe suis, (juos piures, nt supra cap. 5, iiiiiii. 50, vidimus, et infia, nura. i04, videbimus, scciiiii c palria adtluxerat) rcmittcre illuc, « qui exci- piaiii iiidc neccssaria quicque, et revehant in Fran- ciam llorcs Biitanni;c : ut, inquil, non sit lantum- •ikhIo ui EulMiriaca horlus conclusus, seil in Turonica iMiiissioucs paradisi cum pomorum fructibus, ut vc- iii«:ns aiister pcrllarct hnrtos Ligeri fluminis, ctc- » l!\ qiiibiis inlcllijtlliir, Alcuinum curam habuissc hi- lilioMioc:c Tiironis insinicnda! ad iiormam ncinpc iiliiLs, « qiiain Eboraci liabnit |»er indusiriam magistri sui n<^ propriiiin ^suiiiii sudnrcm , i ct quam ipse dcscripsii in cariulue de cpiscopis Eboraccnsibus , vcrs. 1o'm sC'|q.
CXII. Eboraciim cx rcgis liccnlia quosdam Alcumi discipiilos ahiisse, ad rcportandos iude libros deside- ralos; Eboraccnscsquoquc in iisdcm coinmunicandis haud dillicilcs fiiissc crcdiinus. Qiiia vcro lunc tcm- l»oris ob ncccssilalcin codiccs quosqiic singulatiin scrlbcnfli cl ob lardilalcra raritalcinqiic scriplorum, excinplaria llbroriiui non ita miiltipiicia fuere sicut CYascre p»sl invcntara ariein iyi>ographicain, idco cxistiiiiauitis exeniplaria cjiisniodi Turoncnsibus non ad ciislodienduin,sC(l addcsaibcndum concessa Hiis- se, posliiioilura ilcruin "Elmracuin rcmittenda : (luem in fincin, ct iit poslhac bibliolhcca Tiironensis dilior reddi possil, scriptoribus opus erat qui libros chara- clere, quantuni fieri linic potcral, nilido, cl ad rcgu- las grarainatic:c ct orlhoj^raphi.c exarare nosscnt, qualcs lunc paiicos Turoms el alibi rcpcrircfuit. Dc qua pcnuria Alcuiiius in cpist. 85 (nuiic 155) ad Ca-
roliiin conqucrilur, ila scribens : I Puncloruin distin- __ __ __ ^
riioncs ct subdistincliones, licel ornalura fachint (j qno "ct Naihamiel morabatur, versannb^^^
pulchcrriraura in senlcntiis, taincn iisus illoiMim pro- filer rusliciialcni pcnc recessil a scriptoribus... Ego ifaqiic, licct parum proficicns, ciim Turonica quoli- die pu^no rtislicitatc. > llnic igitur incommodo ct dcfcciiii ut nicilerclur Alcuiiius, sicutantca in pala- t*o, iia nunc in schola Tiironcnsi maximuin laborcm fnitio iiiipcndit in doccnd's priinis lilterarum elemen- ti-s rc^uiis grainnialico; ct orthographitr, rectcque cl cmciKlatc scribendi incthodo. In nunc fincni atf Mu- 8;cti:n scribcnlium libros carmon, quod lxvii esl noslrjc cdijionis (tom. II), suspcndit, nuod ipsos coii- timio, qtiid in scribcndo observare debcant, coraino- ncficcret. Ihi nioncl, ut sacnc ScripiuraB vcl sancto- ruiii Palriim voluraina dcscripluri cavcant nc pro- pria stia verba alicubi assuant ac inmiisccant, ut hbrorora describcndorura corrccta cxempla cxqui- ran! cl,
Per cula di<;Ungu3nt proprios et commata scn^us, El puncio^ pO:iant «nline quonque suo,
Ne vel falsa i(*ga*, taccai ycI forte repeote Aiiie pioh fralrcs, bcior io ecclesia.
Curam vcro adhibuil vir piissimus et solllcite cavit, iM» ((iioruin inores ipse ncr sliidia litterarura rcfor- mare inlcndcbat , por libros profanorum auctorom C(U'iiimpcreiilur; quaproplcr veluit nc sui discipuli s:! (larcnt leclioni vctcrura poetarum, prae primis Virgilii, uti colligitur^cx narriilione scriptoris Yilnc illitis de Sigulfo vetulo cap. 10, num. i9, quem Alcuinus rcprehendit quoa Adall)crto ct Aldrico Virgilium ad legendum secrcle tradidisset , pnccepli sui Iransgrcssor, quod suis ipse discipulis dederat, siniul eos coramonendo , qiioiJ ipsis suflicercnt t di- vini poete, nec cgeant luxiiriosa pollui serraonis Vir- gilii facnndia. i
('Xill. Libroruin optimc scriptorum suflicienle ro- pia hac industria jani comparala , facilior fiiit disci- p !h»ruin inslriiclio , inlcr qiios ipse n»ajj;is!<'r pro •'ujii^vis r;qr.i«'it;tlc tl class»» (»(»sdciii dislribiiil cl ila
agerc ju^sit, hortatiisquc estin epistola 155, i nc illis suae dccorera sapienliic abscondat , sed florentcs iii eis bonjc volunlatis arcolas irri^et. i >Vitso, queiii ibi D. Mabillonius a Candido distmguit , ideui cst ac Candidus, quod nomen cst Witsonls ascitiiium, ut atibi obscrvamns, Siraeon ctiam, qiiem idem vir cc- Icbcrrimus loc. cit. episcopura Worinaticnsera facit , cognoinen cst Eanbahli archicpiscopi Kboracensis, slcut cx cpistolis in bibliolhcca Harlciana nupcr dc- tcctis didlcimus.
CXV. Credibilc esl, discipiilis Alcuini omncs illos magistros, qui Carolo Maguo adhuc in vivis agente ct su!» iiiilium rcgiminis Ludovici Pii , s.cboiis scii cpiscopalibus scii monasterialibus , vcl reforraandis vcl noviier crcctis prxfecli fucrc, acccnscndos cssi?; majorcuKjuc corum partem Turonis studia sua con- fecissc. Verum deficicnlibus monumauis illos soluin hic rccenscbimns, de quibus ccrta cxstant testimonia, |v ct qui inter reliquos magis celebrcs cvascrc : niini- ^ riim Ralninum abbalcm Fnldcnscm et postea archic* niscopum Mogunlinum ; Hatlonem , iflius in abbatia Fuldcnsi sncccssorem; llemmonem scu Ilaimoneiii cpiscopum dein llall)erstalaiscm ; Samuelem cpisco^ pura Wormaticnsem ; Adalbertum Sigulfi in abbatia Ferrariensi succcssorem ; Aldricum cx abbatc Fcrra- riensi episcopura Scnoncnsem : dcmnm Amatarium diaconum ccclesiic Mctcnsis.
CXVI. Kahanum una cuni Ilattonc ab aldialc 8U0 Turonos ad Albiuum magistnim , gratia disccndi 11- bcralcs artes, directum fuisse, Browenis ex pcrvcia- sto coillce Fuhlciisi rcferl in nolis ad Rubani poema XI ir. Ft Itabanus ipse in pncralione coininentariis in libros Ucgiim pnvfixa profitclur, quod coguomcn ItfaurHs apr;cccptore suo Alciiine accepcFil, ailcnim sc iii iis locis qiiai pcr scmct e\ponit, ad margincm « pncnotassc 3/. liltcram^^^lauri iiomcii cxprimculenu qtiod niagislcr, iuquil, nicus IhmI:c monmrla* Albinus mibi inlMil, t llijic cst q^io I Alcuiinis lioc iiournc
(»
FUOUt:Mi COMMKMTATIO.
66
illuni sempcr cojupollavcril. Sic iii epislolain 111 (minc 140) ad illuin (tlreclam iiiscribit : Benediclo tantti Benidkti puero Mauro, el carmen 250 ita ordi- lor:
Hos liW Mnrle piier Bencdicli Mtmre cameoos Albinus Taies versiculis ceciuit.
PoiTO scientias quas Rabanus lunc, Alcuino docloro, didic^ral, ipse memorat in cannine quod ipse in persona Alcuini sancto Marlino obtulit, et pmefixum nabetur libris De taudibus crucis ; quod inter carnii- na supposita exbibemus tom. H, carm. 17, in quo Alcuinus ita de RabanO canens inducilur :
Kempe ego cotn faeram cusios hunriillsqne minislcr
Isiius ecclesi» (ci). dogrnata sacra legens, lluuc puerum docui divini famine ifertn
Eihiece monitls el sophia: studiis, elc At>t>as naroqiie suu5 Fiildeniis rectur ovilis
II iim buc direxit :d lua te-ta, 1'ater : Qno mecum tegerel mc (rt sciiolaslieus artem
Scripturam et sacram rile pararet oyans.
Cxlguo tameii tempore Rabanus Alcninum Turonls aiiscQlta\it, si D. MabiUonii conjectura non rallit, qui libr. XXV II Annaiium, num. 12 censct, Rabnnum aJo- lesoentem jam et lilterisutcunque inibutum, ut potc jam anno priore diaconum ordinatum, a Ratgario abbale, cui Baugulfus annO 802 abbatinm ccsserat, fiMsse Turonos missum ; bicnnio ante beati Alcuini obitnm. Verum nibil obslat quoroiiius prion aliquo teiDpore ab abbate suo Bausnlfo , Ralgarii anleccs- soref illuc milti potuerit, ibiquc persliieril tanto tempore quod ad discendas arles liberales , pbiloso- phtam , etnicam et sacram Scripturam sufHcore po- uiil. Cerie ex poematc 15 in quo viro celcl cn imo tidebatur banc Rabani missionem Ratgario .icccptam referri, nihil aliud discitur quam qnod ex boniiale Ratgarii libros liabnerit, et quod cosdcm a setnet cempilatos, postea vero sibi aliatos magiia cum mo- destia repeticrit ; ita enim ibi canit :
Jaro mibi coDce&^it bouilas tua discerc libns
Sed tiiea p;,npenas bufTocat ingcnii. He quia quaecunque doiuenint ore maginri j
Ne.vaga mens perdai, cuncta dedi rollis. Hiocquoque nuoc constant glosse, parvique libelU,
Quos precor indigno reddere praedplas.
CXVII. Studionim socios Rabanus in Turonensi academia babuit Hattonem, (laimonem et Samuelem, qitos supra nominavi. De Hattone, qui intcr littorntos Honosus coguominatus fuit, id consiat ex notis Bro^ weri ad poema 13, ut num. priori diximus. De Hai- nioite idcm coHigi posse videtur ex prxfatione operis De UHherso^ quos IVabanus ipsi nuncupavit. f Memor sum, inquii, loni studii, saneie pater, quod liabui<i> sii iti piierili atque juvenili setate in litterarura eiercitio et sacrarum litterarum meditatione, quan- do mecura legebas non solum divinos libros et saBCtorum Patmm super eos expositiones , sed eliam bujus mundi sapientium de rcnmi naturis s<^rles inquisitiones, quas in liberalium artium de- scripiione el cacterarum rerum investigationc compo* siir^runl. I Et ex boc quidcm testimonio conslat Hat- monem fuis^ Rabani condiscipulum ; non alibi sane quam ubi ipse Rabanus sacri^ scicntiis et liberalibu^ artibus in pucrili atque juvenili ietate, ut hic lo«]ui- tor, cxercitalus fuit, quod sub Alcuino magistro fa- dttm e?»se locis nura. priore citalis ipse teslalnr. Igi- tor easdem scienlias et artes Haimo otiam sub eodcm nagistro, juncto cum Rabano studioi didicit. Nihiio- bious D. Mab. m Elogio Haimonis Acti SS. sxc. iv, part. I, pag. 619, num. 7« verba citata Rabani ad iLamonem inlelligit de scbola Fuldensi , quamvis deioile existimcl vcrum esse id quod scribit Tritbe- nius, scilicel Haimonem cum Rabano Alcuini audito- rem fuisse iu monasterio Turonensi. Fuit certe Hai- mo Ratiani in monasterio Fuldensi monasticas pro^ li»sioais socius, abbas deinde Hersfeldensis, ac <ie-
(n) IJ esi S. Martlni
A miim Tliial^rimo iii calliedra cpiscopali Halbersla- densi anno el! sutVecttis. l)c Haimonc qui inter tilte- i*alos nioro iliius cognonieu Prwclarus tulit, ililiisque scriptis variis consun possuntD. Mahillonius loc. cit, Cl D, Uivol, Uist. Lit. de la FrancCy lom. V, p. 1 1 1 seqq. CXVIII. Eisdem Rabani sociis in scbola beati Allji- ni Turonis annumeraudus esl Samuel, postea factus abbas Lauresbcimcnsis, atquc inde anno 838 ad epi- scopatum Wormaiiensem promolus rctenlo rDgimi^c sui monaslcrii, ut Iradil D. Mabill. lib. xxxii Annal., num. 3. Amhorum namquo communem fuisse pni!"- ceptorem Albinum ipsc Rabanus test?tur carm. 21 in hls vcrsilms :
Qnod quoniiam docuil Albiuus rilc magister, Hoc pdelus lencai, lioc 0|ius omnc probet.
Fuit vero bic Samuel Rabani iii scliola FuIJensi coii- leclor, sicut aiiiea illius in schola Turonensi condi- scipulus, quotl ex scquentibus vcrsibus cjusdem car- miuis patct :
B Ou<)ndam onmiue meum gaudeliam le es«o sodalem, luler leelores, fraler Miuile aiibi.
Subdit vero :
Nuac qnoque te gratulor retinere jura msgtslriy Crescere Tirliiie, piiris habere locim.
Qnibus innuitur qnod Samuel jam abbas et episcopus munus docendi rclinuerit ct cxercuerit pater simul el magister. Mabill. in Elogio beaU Rabani